6. а̄нен̃джасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄
66. кхан̣апабхан̇гута̄йа на ничча̄ на дхува̄ти аничча̄. тато ева пан̣д̣итехи на ичча̄ на упагантабба̄типи аничча̄. со ча̄йам̣ аниччаттхо удайавайапариччхинната̄йа ведитабботи дассенто, ‘‘хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄’’ти а̄ха; уппаджджитва̄ винассанатоти аттхо. айан̃ча аниччата̄ ваккхама̄на̄ ча туччха̄дита̄ двиннампи ка̄ма̄нам̣ са̄дха̄ран̣оти а̄ха – ‘‘ваттхука̄ма̄пи килесака̄ма̄пӣ’’ти. ритта̄ вивитта̄, тесам̣ ниччаса̄ра̄дӣнам̣ аттани абха̄вато техи висум̣бхӯта̄. йатха̄ пана саббасо сабха̄варахитама̄ка̄сам̣ ‘‘туччхам̣ ритта’’нти вуччати, на евамете. ете пана кевалам̣ ниччаса̄ра̄дивирахато ева туччха̄ ритта̄ти дассенто ‘‘на пана̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘на хи туччхамут̣т̣хи на̄ма наттхӣ’’ти идам̣ локасаман̃н̃а̄васена вуттам̣, локасаман̃н̃а̄ локийакатха̄ на лан̇гхитабба̄.
муса̄ти иттарапаччупат̣т̣ха̄ната̄йа на диссатӣти а̄ха ‘‘муса̄ти на̄санака̄’’ти. висам̣ва̄данат̣т̣хена ва̄ муса̄. ете хи асубха̄дисабха̄ва̄пи ба̄ла̄нам̣ субха̄дибха̄вена упат̣т̣хаханта̄ субха̄диггахан̣асса паччаккхабха̄вена сатте висам̣ва̄денти. нассанасабха̄ва̄ти кхан̣абхан̇гатта̄ иттарапаччупат̣т̣ха̄ната̄йа диссама̄на̄ вийапи хутва̄ апан̃н̃а̄йанакапакатика̄. тена̄ха ‘‘кхеттам̣ вийа̄’’тиа̄ди. дхаммасаддо четтха ‘‘джа̄тидхамма̄на’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.398) вийа пакатипарийа̄йо, татха̄ сабха̄васаддо ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. мосадхамма̄ти мосанапакатика̄, кусалабхан̣д̣ахаран̣асабха̄ва̄ти аттхо. ма̄йа̄катанти ма̄йа̄йа катам̣ удака̄диман̣иа̄диа̄ка̄рена ма̄йа̄дина̄ упат̣т̣ха̄питам̣; ма̄йа̄катам̣ вийа ма̄йа̄катам̣ ан̃н̃асабха̄ва̄ хутва̄ ататха̄ упат̣т̣хаханато. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. чаккхупатхе ева катавиджджа̄йа, на тато паранти вуттам̣ – ‘‘дассанӯпача̄ре т̣хитассева татха̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. тайидам̣ самбаравиджджа̄васена вуттам̣.
евам̣ та̄вака̄ликабха̄вена ка̄ма̄нам̣ ма̄йа̄катабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни тато ан̃н̃енапи пака̄рена дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. аничча̄дисабха̄ва̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ ничча̄дисабха̄вадассанам̣ випалла̄сасахагатата̄йа ведитаббам̣. ба̄ла̄нам̣ ла̄панатоти апарин̃н̃а̄таваттхука̄нам̣ андхаба̄ла̄нам̣ пуггала̄нам̣ випалла̄сахетуто. мануссалоке т̣хатва̄ манусса̄нам̣ ва̄ васена бхагавата̄ бха̄ситатта̄ вуттам̣ – ‘‘дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄ти ма̄нусака̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти. тато ева ча ‘‘сампара̄йика̄ти те т̣хапетва̄ авасеса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дит̣т̣хадхамма̄ паччаккхасабха̄ва̄ а̄рамман̣абхӯта̄ ета̄сам̣ аттхӣти дит̣т̣хадхаммика̄. сампара̄йике ка̄ме а̄раббха уппаннасан̃н̃а̄ сампара̄йика̄. те самечча дхӣйати еттха а̄н̣а̄ти дхеййам̣, а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣. ма̄расса дхеййанти ма̄радхеййам̣ тасса иссарийапаваттанатта̄. тена̄ха ‘‘йехӣ’’тиа̄ди. гахитанти висайависайӣбха̄вена гахитам̣, а̄рамман̣авасена а̄рамман̣акаран̣авасена ча гахитанти аттхо. таттха а̄рамман̣акаран̣авасена гахан̣ам̣ на̄ма ‘‘идам̣ майха’’нти авибха̄гена париггахакаран̣ам̣; а̄рамман̣авасена пана гахан̣ам̣ бха̄гасо а̄рамман̣а̄нубхавананти ваданти. убхайассапи пана тан̣ха̄ра̄гавасена гахан̣ам̣ сандха̄йа, ‘‘убхайаметам̣ гахита’’нти вуттам̣. ма̄роти килесама̄ро. йадаггена килесама̄ро, тадаггена девапуттама̄ропи те аттано васам̣ ваттети. там̣ сандха̄йа̄ти дхаммамукхена пуггалаггахан̣ам̣ сандха̄йа.
аппахӣнавипалла̄са̄ хи пуггала̄ ка̄ма̄дхимутта̄ ма̄расса иссарийаваттанат̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘ма̄радхеййа’’нти вутта̄, татха̄ ма̄расса нива̄пагочарапарийа̄йехипи те евам̣ вутта̄ти дассенто, ‘‘йатха̄ чол̣асса̄’’тиа̄дима̄ха. нивапатӣти нива̄по, со ева бӣджанти нива̄пабӣджам̣. тети ка̄магун̣а̄. йаттха̄ти йасмим̣ падесе.
манаси бхава̄ти ма̄наса̄ти а̄ха ‘‘читтасамбхӯта̄’’ти. те пана авиджджа̄дайо па̄л̣ийам̣ а̄гата̄. еван̃хи лохитасанниссайо пуббо вийа ануродхӯпаниссайо виродхоти дассенто, ‘‘мама̄йите ваттхусми’’нтиа̄дима̄ха. тедха̄ти еттха идха̄ти нипа̄таматтам̣ ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ асса’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.30) вийа. ка̄малоканти ка̄магун̣асан̇кха̄там̣ сан̇кха̄ралокам̣, йаттха ва̄ локе ка̄магун̣авантам̣ локам̣. читтена адхит̣т̣хахитва̄ти джха̄на̄рамман̣ам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣ бха̄вана̄читтена уппа̄детва̄. париттам̣ на̄ма виккхамбханаасаматтхатта̄ килесехи парито кхан̣д̣итам̣ вийа хоти. тасса пат̣иккхепена̄ти париттабха̄вапат̣иккхепена. пама̄н̣антипи ка̄ма̄вачарамева па̄пака̄нам̣ пама̄н̣акаран̣адхамма̄нам̣ виккхамбханавасена аппаджаханато. таппат̣иккхепавасена аппама̄н̣ам̣ на̄ма махаггатанти а̄ха – ‘‘рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачара’’нти. самуччхедавасена килеса̄нам̣ аппаха̄нена махаггатаджджха̄нампи субха̄витам̣ на̄ма на хоти, пагева париттаджджха̄нанти а̄ха – ‘‘субха̄витанти…пе… локуттарассеветам̣ на̄ма’’нти. етасса васена̄ти ‘‘субха̄вита’’нти падасса васена.
тамева пат̣ипаданти тамева абхиджджха̄дипаха̄на̄вахам̣ джха̄напат̣ипадам̣. арахатте тасса упа̄йабхӯта̄йа випассана̄йа ва̄ чатуттхаджджха̄не тасса упа̄йабхӯте упача̄ре ва̄ сати читтам̣ пасаннамева хотӣти а̄ха – ‘‘арахаттам̣ ва̄…пе… упача̄рам̣ ва̄’’ти. адхимоккхасампаса̄доти ‘‘аджджева арахаттам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ва̄ випассана̄йа вӣтхипат̣ипаннатта̄; ‘‘аджджева чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттесса̄мӣ’’ти ва̄ упача̄расама̄дхина̄ читтасса сама̄хитатта̄ адхимуччанабхӯто сампаса̄до. пат̣ила̄бхасампаса̄доти арахаттасса чатуттхаджджха̄насса ва̄ адхигамасан̇кха̄то сампаса̄до. пат̣ила̄бхопи хи килесака̄лусийа̄бхибхаванато читтасса суппасаннабха̄ва̄вахатта̄ ‘‘сампаса̄до’’ти вутто. паччайа̄ти на̄марӯпапаччайа̄ авиджджа̄дайо. саббатха̄ти самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣атоти саббаппака̄рена. а̄са̄ти адхимуччанавасена а̄сӣсана̄. тена̄ха – ‘‘а̄са̄ сантит̣т̣хати, адхимоккхам̣ пат̣илабхатӣ’’ти.
па̄даканти падат̣т̣ха̄нам̣. килеса̄ саннисӣдантӣти нӣваран̣асахагата̄ ева килеса̄ виккхамбханавасена вӯпасаманти. сатӣти упача̄раджджха̄на̄ваха̄ сати сантит̣т̣хати. сан̇кха̄рагатанти бха̄вана̄йа самата̄йа паваттама̄натта̄, име дхаммавичайасамбоджджхан̇га̄дайо екараса̄ хутва̄ паваттантӣти, бха̄вана̄читтуппа̄дапарийа̄паннам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. читтуппа̄доти бха̄вана̄читтуппа̄до. лепапин̣д̣ети силесапин̣д̣е лаггама̄но вийа аппито вийа хоти. упача̄рена сама̄дхийати упача̄раджджха̄нена сама̄дхийати. айанти айам̣ дувидхопи адхимуччана̄ка̄ро адхимоккхасампаса̄до на̄ма. тасмим̣ сампаса̄де сатӣти етасмим̣ випассана̄лаккхан̣е, упача̄раджджха̄не ва̄ адхимоккхасампаса̄де сати. йо пана арахаттам̣ ва̄ пат̣илабхати чатуттхаджджха̄нам̣ ва̄, тасса читтам̣ виппасаннам̣ хотийева, айам̣ ниппарийа̄йато пат̣ила̄бхасампаса̄до, евам̣ сантепи идха̄миппетамева дассетум̣, ‘‘идха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. випассана̄ хӣтиа̄ди вуттасса саматтханам̣. таттха пан̃н̃а̄йа̄ти арахаттапан̃н̃а̄йа. адхимуччанасса̄ти саддаханам̣ уссукка̄паджджанасса. упача̄ранти упача̄раджджха̄нам̣. а̄нен̃джасама̄паттийа̄ адхимуччанасса ка̄ран̣анти йоджана̄.
етарахи ва̄ти ида̄нимева. а̄нен̃джам̣ ва̄ти чатуттхаджджха̄нам̣ ва̄. сама̄паджджатӣти адхигаччхати. идам̣ хӣтиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виварати. арахаттасаччхикирийа̄ на̄ма аггамаггабха̄вана̄йа сати аттхато а̄панна̄ хоти, аггамаггапан̃н̃а̄ ева тадаттхам̣ адхимуччитабба̄ти дассенто, ‘‘атха ва̄’’ти викаппантарама̄ха. таттха йатха̄ на̄ма па̄са̄дасса аттха̄йа сама̄нӣтадаббасамбха̄ра̄вайаве аппахонте кӯт̣а̄га̄рам̣ ка̄тум̣ на пахонтийева, евам̣сампадамиданти дассенто, ‘‘там̣ анабхисамбхун̣анто а̄нен̃джам̣ ва̄ сама̄паджджатӣ’’ти а̄ха. чатусаччам̣ ва̄ саччхикароти хет̣т̣химамагга̄дхигаманавасена а̄нен̃джам̣ ва̄ сама̄паджджати убхайассапи хетупариггахитатта̄.
татра̄ти тасмим̣ ‘‘пан̃н̃а̄йа ва̄ адхимуччати, а̄нен̃джам̣ ва̄ сама̄паджджатӣ’’ти йатха̄вутте висеса̄дхигаме айам̣ ида̄ни вуччама̄но йоджана̄найо. евам̣ хотӣти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена читта̄бхинӣха̄ро хоти. киччанти паббаджитакиччам̣. татоти арахатта̄дхигаманато. осаккитама̄насоти сам̣кучитачитто. антара̄ на тит̣т̣хатӣти асама̄хитабхӯмийам̣ на тит̣т̣хати. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йатха̄ тасса пурисасса ванамахим̣сам̣ гахетум̣ усса̄хавато осаккантасса сасагодха̄диггахан̣е ваттаббамева наттхи, евам̣ имассапи бхиккхуно арахаттам̣ гахетум̣ усса̄хавато тато осаккитва̄ чатуттхаджджха̄насама̄паджджане ваттаббамева наттхӣти. есева найоти йатха̄вуттам̣ упамам̣ упама̄сам̣санданан̃ча маггабха̄вана̄йоджана̄йам̣ чатусаччасаччхикирийа̄йоджана̄йан̃ча атидисати.
хетуаттхаджотано йанти нипа̄то, каран̣е ва̄ етам̣ паччаттавачананти а̄ха ‘‘йена ка̄ран̣ена̄’’ти. тасса сам̣ваттанам̣ арахати, там̣ ва̄ пайоджанам̣ етасса̄ти там̣сам̣ваттаникам̣. вин̃н̃а̄н̣анти випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣. а̄нен̃джасабха̄вам̣ упагаччхатӣти а̄нен̃джӯпагам̣. йатха̄ кусалам̣ а̄нен̃джасабха̄вам̣, евам̣ там̣ випа̄кавин̃н̃а̄н̣ампи а̄нен̃джасабха̄вам̣ упагатам̣ асса бхавеййа. тена̄ха – ‘‘ка̄дисамева бхавеййа̄ти аттхо’’ти. кечӣти абхайагирива̄сино. кусалавин̃н̃а̄н̣анти випа̄кавин̃н̃а̄н̣ампи там̣ кусалам̣ вийа ваданти. танна̄макамева̄ти кусалам̣ вийа а̄нен̃джана̄макамева сийа̄. еттха ча пуримавикаппе ‘‘а̄нен̃джӯпага’’нти там̣садисата̄ вутта̄, дутийавикаппе тато ева там̣саман̃н̃ата̄. со пана̄йаматтхоти а̄нен̃джасадисата̄йа випа̄кака̄лепи там̣на̄макамева асса̄ти йатха̄вутто аттхо. имина̄ найена̄ти имина̄ вуттанайена. еттха хи а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рахетувипа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘а̄нен̃джӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣а’’нти вуттатта̄ там̣на̄макамева катва̄ дӣпитам̣. арахаттасса̄пӣти аписаддена аггамаггабха̄вана̄йапи хет̣т̣химамаггабха̄вана̄йапӣти аттхо сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. сама̄дхивасена осаккана̄ катхита̄ти ‘‘випулена махаггатена четаса̄ вихареййа’’нти саматханайам̣ дассетва̄ десана̄ катхита̄.
67. айан̃хи бхиккхӯти йам̣ уддисса айам̣ дутийа̄нен̃джасаппа̄йадесана̄йа бхиккху вутто. пан̃н̃авантатароти ватва̄ там̣ дассетум̣, ‘‘двиннампи каммат̣т̣ха̄нам̣ екато катва̄ саммасатӣ’’ти вуттам̣. хет̣т̣химасса хи ‘‘йе ча дит̣т̣хадхаммика̄ ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄нева рӯпамукхена випассана̄бхинивесо като, имасса пана ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпа’’нтиа̄дина̄ сакаларӯпадхаммавасена. бхагава̄ хи каммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто каммат̣т̣ха̄никасса бхиккхуно ка̄ран̣абала̄нурӯпамева пат̣хамам̣ бха̄вана̄бхинивесам̣ дассети; со паччха̄ н̃а̄н̣е випулам̣ гаччханте анавасесато дхаммам̣ паригган̣ха̄ти. рӯпапат̣иба̄ханена̄ти рӯпавира̄габха̄вана̄йа саббасо саматиккамена. саббаттха̄ти саббесу татийа̄нен̃джа̄дӣсу.
пан̃н̃авантатароти пан̃н̃уттаро. тин̣н̣ампи каммат̣т̣ха̄нам̣ екато катва̄ти ка̄магун̣а̄ саббарӯпадхамма̄ ка̄масан̃н̃а̄ти евам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ каммат̣т̣ха̄навасена тидха̄ вутте саммасанӯпагадхамме екато катва̄, ‘‘саббаметам̣ аничча’’нти екаджджхам̣ гахетва̄, саммасати йатха̄ – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти (дӣ. ни. 1.298; сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 16; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 4, 7, 8; тиссаметтеййама̄н̣авапуччха̄ниддеса 10, 11; пат̣и. ма. 2.30). тена̄ха – ‘‘убхайаметам̣ аничча’’нтиа̄ди. ка̄марӯпасан̃н̃а̄васена дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикабхедато ат̣т̣ха екекакот̣т̣ха̄са̄ти евам̣ катам̣ убхайанти вуттанти а̄ха – ‘‘дит̣т̣хадхаммика…пе… васена сан̇кхипитва̄ убхайанти вутта’’нти. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена̄ти тан̣ха̄бхинандана̄васена ‘‘етам̣ мама̄’’ти, дит̣т̣ха̄бхинандана̄васена ‘‘есо ме атта̄’’ти евам̣ абхинандитум̣. есева найоти имина̄ тан̣ха̄дит̣т̣хивасена ‘‘етам̣ мама, есо ме атта̄’’ти абхинандитум̣ аджджхоса̄йа гилитва̄ паринит̣т̣ха̄петва̄ т̣ха̄тунти имаматтхам̣ атидисати. ка̄мапат̣иба̄ханена̄ти идам̣ а̄гаманапат̣ипада̄дассанаттхам̣, ван̣н̣абхан̣анаттхан̃ча вуттам̣. рӯпапат̣иба̄ханам̣ хисса а̄саннам̣, татопи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасаматиккамо, там̣саматиккамена сахева саббе та̄ випассана̄васена осаккана̄ катхита̄ ‘‘убхайаметам̣ аничча’’нтиа̄дивачанато.
68. идха аттано ча̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа̄ха. нируджджханти таппат̣ибаддхачхандара̄ганиродхена, сама̄паджджанаккхан̣е пана ануппа̄даненапи. тена̄ха ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ патва̄’’ти. атаппакат̣т̣хена̄ти ул̣а̄ратарабха̄вена джха̄насама̄паттийа̄ атиттикарабха̄вена. тамева пат̣ипаданти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанабха̄ванама̄ха. сама̄дхивасена осаккана̄ катхита̄ татийа̄руппакаммат̣т̣ха̄насса вуттатта̄ ‘‘йаттхета̄’’тиа̄дина̄.
идха аттаноти двикот̣икасун̃н̃ата̄манасика̄расан̇кха̄там̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣. хет̣т̣ха̄ вуттапат̣ипаданти анантарам̣ вуттаа̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄нам̣. сати саматхабха̄вана̄йам̣ сун̃н̃ата̄манасика̄расса идха са̄тисайатта̄ вуттам̣. ‘‘дутийа̄кин̃чан̃н̃а̄йатане випассана̄васена осаккана̄ катхита̄’’ти.
70. татийа̄кин̃чан̃н̃а̄йатане аттаноти чатукот̣икасун̃н̃ата̄манасика̄расан̇кха̄там̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣. еттха̄ти етасмим̣ сун̃н̃ата̄нупассана̄дхика̄ре. квачӣти каттхачи т̣ха̄не, ка̄ле, дхамме ва̄. атха ва̄ квачӣти аджджхаттам̣, бахиддха̄ ва̄. аттано атта̄нанти сакатта̄нам̣. ‘‘айам̣ кхо, бхо брахма̄…пе… васӣ пита̄ бхӯтабхабйа̄на’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.42) парапарикаппитам̣ атта̄нан̃ча кассачи кин̃чанабхӯтам̣ на пассатӣти дассенто ‘‘кассачӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха парасса̄ти ‘‘пара̄ паджа̄’’ти ‘‘паро пурисо’’ти ча евам̣ гахитасса. на ча мама квачанӣти еттха мама-саддо ат̣т̣ха̄напайуттоти а̄ха ‘‘мамасаддам̣ та̄ва т̣хапетва̄’’ти. парасса ча̄ти аттато ан̃н̃асса, ‘‘паро пурисо на̄ма аттхи маматтха̄йа саджито, тасса васена майхам̣ саббам̣ иджджхатӣ’’ти евам̣ екаччадит̣т̣хигатикапарикаппитавасена парам̣ атта̄нам̣, тан̃ча аттано кин̃чанабхӯтам̣ на пассатӣти дассенто, ‘‘на ча квачанӣ’’тиа̄дима̄ха. еттха ча на̄хам̣ квачанӣти сакааттано абха̄вам̣ пассати. на кассачи кин̃чанатасминти сакааттано ева кассачи анаттанийатам̣ пассати. на ча, мама̄ти етам̣ двайам̣ йатха̄сан̇кхйам̣ самбандхитаббам̣, аттхӣти паччекам̣. ‘‘на ча квачани парасса атта̄ аттхӣ’’ти парасса аттано абха̄вам̣ пассати, ‘‘тасса парасса аттано мама кисмин̃чи кин̃чаната̄ на чаттхӣ’’ти парасса аттано анаттанийатам̣ пассати. евам̣ аджджхаттам̣ бахиддха̄ ча кхандха̄нам̣ аттаттанийасун̃н̃ата̄ суддхасан̇кха̄рапун̃джата̄ чатукот̣икасун̃н̃ата̄паригган̣ханена дит̣т̣ха̄ хоти. хет̣т̣ха̄ вуттапат̣ипаданти идха̄пи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄намева вадати. випассана̄васенева осаккана̄ катхита̄ чатукот̣икасун̃н̃ата̄дассанависесабха̄вато, таппадха̄натта̄ часса манасика̄расса.
идха аттаноти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄нама̄ха. саббасан̃н̃а̄ти рӯпасан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄ хет̣т̣хима̄ тиссо арӯпасан̃н̃а̄ти евам̣ саббасан̃н̃а̄ анавасеса̄ нируджджхантӣти ваданти. ‘‘хет̣т̣ха̄ вутта̄’’ти пана висеситатта̄ имасмим̣ а̄гата̄ чатуттхаджджха̄насан̃н̃а̄дайо апи сан̃н̃а̄ти апаре. танти саммутиматтам̣ ка̄масан̃н̃а̄пат̣иба̄ханавасенева тесам̣ на̄наттасан̃н̃а̄диниродхасса аттхасиддхатта̄. сама̄дхивасена осаккана̄ катхита̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанабха̄вана̄йа саматхакаммат̣т̣ха̄набха̄вато.
71. пуббе пан̃чавидхам̣ каммават̣т̣анти пуримакаммабхавасмим̣ мохо авиджджа̄ а̄йӯхана̄ сан̇кха̄ра̄ никантитан̣ха̄ упагаманам̣ упа̄да̄нам̣ четана̄ бхавоти евама̄гато сапариккха̄ро каммаппабандхо. на а̄йӯхитам̣ асса̄ти на четитам̣ пакаппитам̣ бхавеййа. етарахи евам̣ пан̃чавидхам̣ випа̄кават̣т̣анти вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпасал̣а̄йатанапхассаведана̄сан̇кха̄то паччуппанно випа̄каппабандхо наппаваттеййа ка̄ран̣асса аниппханнатта̄. саче а̄йӯхитам̣ на бхависсатӣти йади четитам̣ пакаппитам̣ на сийа̄. йам̣ аттхӣти йам̣ параматтхато виджджама̄накам̣. тена̄ха ‘‘бхӯта’’нти. тан̃хи паччайаниббаттата̄йа ‘‘бхӯта’’нти вуччати. там̣ паджаха̄мӣти таппат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄нена тато ева а̄йатим̣ ануппаттидхаммата̄па̄данавасена паджаха̄ми париччаджа̄ми.
паринибба̄йӣти саха парикаппанена атӣтаттхети а̄ха ‘‘паринибба̄йеййа̄’’ти. паринибба̄йеййа ну кхоти ва̄ па̄т̣хо, со еваттхо. на кин̃чи катхитанти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄вена н̃а̄н̣уттарассева висайабха̄вато сарӯпато на кин̃чи катхитам̣, найена панасса висесам̣ н̃а̄петука̄матта̄. бхагавато кира етадахоси – ‘‘имиссам̣йева парисати нисинно а̄нандо анусандхикусалата̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ па̄дакам̣ катва̄ т̣хитасса бхиккхуно пат̣исандхим̣ арахаттан̃ча сандха̄йа пан̃хам̣ пуччхиссати, имина̄ пуччха̄нусандхина̄ таматтхам̣ десесса̄мӣ’’ти. осаккана̄йа ча идха̄дхиппетатта̄ бхиннарасадесана̄ хотӣти пуччха̄нусандхи пуччхита̄. тасмин̃хи асати анусандхибхедабхиннеса̄ десана̄, на ча буддха̄чин̣н̣а̄ бхиннарасадесана̄ти. випассана̄нисситанти таннисситам̣. тасса бхиккхуно. упа̄дийати етена̄ти ча упа̄да̄нам̣. на паринибба̄йати паха̄таббасса аппаджаханато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘дхамма̄пи кхо, бхиккхаве, паха̄табба̄, пагева адхамма̄’’ти (ма. ни. 1.240). упа̄да̄насет̣т̣ханти идам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанабхавасса саббабхаваггата̄дассанапарам̣, на пана арийабхаваггасса упа̄да̄насет̣т̣хата̄пат̣иседхапарам̣.
73. нисса̄йа̄ти бхавапарийа̄паннам̣ на̄ма дхаммам̣ нисса̄йа таппарийа̄паннам̣ на̄ма нисса̄йа огханиттхаран̣а̄ бхагавата̄ аккха̄та̄; ахо аччхарийаметам̣, ахо аббхутаметанти.
навасупи т̣ха̄несу саматхайа̄никассева васена десана̄йа а̄гататта̄, идха ча кассачипи па̄дакаджджха̄насса ана̄мат̣т̣хатта̄ вуттам̣ – ‘‘арийаса̄вакоти суккхавипассако арийаса̄вако’’ти. наваннампи каммат̣т̣ха̄нам̣ екато катва̄ саммасатӣти идам̣ джха̄надхаммепи ануссаваладдхе гахетва̄ саммасанам̣ самбхаватӣти катва̄ вуттам̣; тебхӯмакасан̇кха̄рагатам̣ идха вуттанти анавасесато париггахан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘йа̄вата̄ сакка̄йо’’ти.
етам̣ аматанти аматам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха паваттийа̄ етам̣ арахаттам̣ аматарасам̣. тена̄ха – ‘‘етам̣ аматам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣта’’нти. ‘‘анупа̄да̄йа кин̃чипи аггахетва̄ читтам̣ вимуччӣ’’ти вуттатта̄пи анупа̄да̄ читтасса вимоккхо нибба̄нам̣ ан̃н̃аттха сутте вуччати.
тин̣н̣ам̣ бхиккхӯнанти абхинивесабхедена тивидха̄нам̣. па̄дакам̣ катва̄ т̣хитасса осаккана̄йа абха̄ве ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. самодха̄нетва̄ти саммадева одахитва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не асан̇карато ваваттхапетва̄. сукатхитам̣ на̄ма хоти катхетаббасса анавасесетва̄ катхитатта̄.
а̄нен̃джасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.