5. чан̇кӣсуттаван̣н̣ана̄

422. тасминти са̄лаване. уттарена опа̄са̄данти опа̄са̄дага̄масса уттарадиса̄йам̣. уттарена̄ти ена-саддайогена хи опа̄са̄данти упайогавачанам̣. аджджха̄васатӣти еттха адхи-а̄-садда̄нам̣ анаттхантаратам̣ хадайе катва̄ а̄ха ‘‘васатӣ’’ти. ида̄ни тесам̣ аттхависесабха̄витам̣ дассенто ‘‘абхибхавитва̄ ва̄ а̄васатӣ’’тиа̄дима̄ха. еттха̄ти опа̄са̄дападе. саттуссадантиа̄дӣсу пана катханти а̄ха – ‘‘тасса ануппайогатта̄ва сесападесӯ’’ти. упа-ану-адхи-ити-евам̣-пуббаке васанакирийайа̄т̣т̣ха̄не упайогавачанамева па̄пун̣а̄тӣти саддавидӯ иччхантӣти а̄ха ‘‘лаккхан̣ам̣ саддасаттхато парийеситабба’’нти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘упасаггавасена панеттха бхумматтхе упайогавачанам̣ ведитабба’’нти. уссадата̄ на̄меттха бахулата̄ти там̣ бахулатам̣ дассетум̣ ‘‘бахуджана’’нтиа̄ди вуттам̣. а̄ваджджитва̄ти париккхипитва̄.

ран̃н̃а̄ вийа бхун̃джитаббанти ва̄ ра̄джабхоггам̣. ран̃н̃о да̄йабхӯтанти кулапарампара̄йа бхоггабха̄вена ран̃н̃а̄ ладдхада̄йабхӯтам̣. тена̄ха ‘‘да̄йаджджанти аттхо’’ти. ра̄джанӣха̄рена парибхун̃джитаббато уддхам̣ парибхогала̄бхасса сет̣т̣хадеййата̄ на̄ма наттхӣти а̄ха – ‘‘чхаттам̣ усса̄петва̄ ра̄джасан̇кхепена парибхун̃джитабба’’нти. титтхапаббата̄дӣсӯти надӣтиттхапаббатапа̄дага̄мадва̄раат̣авӣмукха̄дӣсу. ниссат̣т̣хапариччаттанти муттача̄гавасена париччаттам̣ катва̄. етесам̣ бра̄хман̣агахапатика̄нам̣.

423. ти саннипатита̄. йо кочи вин̃н̃ӯнам̣ иччхито пан̃хо, тасса пуччхитасса йа̄тха̄вато катханасаматтхо пуччхитапан̃хабйа̄каран̣асаматтхо.кула̄падеса̄дина̄ махатӣ матта̄ етасса̄ти маха̄матто.

424. тети ‘‘на̄на̄вераджджака̄’’ти вуттабра̄хман̣а̄. ‘‘убхато суджа̄то’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.303; а. ни. т̣ӣ. 3.5.134) еттаке вутте йехи кехичи двӣхи бха̄гехи суджа̄тата̄ вин̃н̃а̄йеййа, суджа̄тасаддо ча ‘‘суджа̄то ча̄рудассано’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.399; су. ни. 553; тхерага̄. 818) а̄рохапарин̣а̄хасампаттипарийа̄йоти джа̄тивасенева суджа̄татам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ма̄тито ча питито ча̄’’ти вуттам̣. анорасапуттавасенапи локе ма̄тупитусаман̃н̃а̄ диссати, идха панасса орасапуттавасенева иччхӣйатӣти дассетум̣ ‘‘сам̣суддхагахан̣ӣко’’ти вуттам̣. пита̄ ча ма̄та̄ ча питаро, питӯнам̣ питаро пита̄маха̄, тесам̣ йуго пита̄махайуго, тасма̄ йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йугасаддо четтха екасесанайена дат̣т̣хаббо ‘‘йуго ча йуго ча йуга̄’’ти. еван̃хи таттха таттха двиннам̣ гахитамева хоти. тена̄ха – ‘‘тато уддхам̣ саббепи пуббапуриса̄ пита̄махаггахан̣енева гахита̄’’ти. пурисаггахан̣ан̃четтха уккат̣т̣ханиддесавасена катанти дат̣т̣хаббам̣. еван̃хи ‘‘ма̄тито’’ти па̄л̣ивачанам̣ саматтхитам̣ хоти. аккхиттоти аппаттакхепо. анаваккхиттоти саддхатха̄липа̄ка̄дӣсу на аваккхитто. джа̄тива̄дена̄ти хетумхи каран̣авачананти дассетум̣ ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха ча убхато…пе… пита̄махайуга̄ти етена бра̄хман̣асса йонидоса̄бха̄во дассито сам̣суддхагахан̣икабха̄вакиттанато. аккхиттоти имина̄ кирийа̄пара̄дха̄бха̄во. кирийа̄пара̄дхена хи сатта̄ кхепам̣ па̄пун̣анти. анупакут̣т̣хоти имина̄ айуттасам̣сагга̄бха̄во. айуттасам̣саггампи хи пат̣ичча сатта̄ аккосам̣ лабханти.

иссароти адхипатеййасам̣ваттанийакаммапхалена ӣсанасӣло. са̄ панасса иссарата̄ вибхавасампаттипаччайа̄ па̄кат̣а̄ джа̄та̄ти ад̣д̣хата̄парийа̄йабха̄вена ваданто ‘‘ад̣д̣хоти иссаро’’ти а̄ха. махантам̣ дханамасса бхӯмигатан̃чева веха̄сат̣т̣хан̃ча̄ти махаддхано. тасса̄ти тасса тасса. ваданти ‘‘анвайато бйатирекато ча анупасан̇каманака̄ран̣ам̣ киттема̄’’ти.

адхикарӯпоти висит̣т̣харӯпо уттамасарӣро. дассанам̣ арахатӣти дассанӣйо. тена̄ха ‘‘дассанайогго’’ти. паса̄дам̣ а̄вахатӣти па̄са̄дико. тена̄ха ‘‘читтапаса̄даджананато’’ти. ван̣н̣асса̄ти ван̣н̣адха̄туйа̄. сарӣранти саннивесависит̣т̣хо карачаран̣агӣва̄сӣса̄ди авайавасамуда̄йо, со ча сан̣т̣ха̄намукхена гайхатӣти ‘‘парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти парама̄йа…пе… сампаттийа̄ ча̄’’ти вуттам̣. саббаван̣н̣есу суван̣н̣аван̣н̣ова уттамоти вуттам̣ ‘‘сет̣т̣хена суван̣н̣аван̣н̣ена саманна̄гато’’ти. татха̄ хи буддха̄ чаккаваттино ча суван̣н̣аван̣н̣а̄ва хонти. брахмаваччхасӣти уттамасарӣра̄бхо суван̣н̣а̄бхоти аттхо. имамева хи аттхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘маха̄брахмуно сарӣрасадисена сарӣрена саманна̄гато’’ти. на брахмуджугаттатам̣. акхудда̄вака̄со дассана̄йа̄ти а̄рохапарин̣а̄хасампаттийа̄ авайавапа̄рипӯрийа̄ ча дассана̄йа ока̄со на кхуддако. тена̄ха ‘‘сабба̄нева̄’’тиа̄ди.

йаманийамалаккхан̣ам̣ сӣламасса аттхӣти сӣлава̄, там̣ панасса раттан̃н̃ута̄йа вуддхам̣ вад̣д̣хитам̣ сӣлам̣ асса аттхӣти вуддхасӣлӣ, тена ча саббада̄ сама̄йогато вуд̣д̣хасӣлена саманна̄гато. пан̃часӣламаттамева сандха̄йа ваданти тато парам̣ сӣласса таттха абха̄вато тесан̃ча аджа̄нанато.

т̣ха̄накаран̣асампаттийа̄ сиккха̄сампаттийа̄ ча каттхачипи анӯната̄йа париман̣д̣алапада̄ни бйан̃джана̄ни аккхара̄ни етисса̄ти париман̣д̣алападабйан̃джана̄. атха ва̄ паджджати аттхо етена̄ти падам̣, на̄ма̄ди, йатха̄дхиппетаматтхам̣ бйан̃джетӣти бйан̃джанам̣ ва̄кйам̣, тесам̣ парипун̣н̣ата̄йа париман̣д̣алападабйан̃джана̄. аттхан̃а̄панаса̄дханата̄йа ва̄ча̄ва каран̣анти ва̄ккаран̣ам̣, уда̄харан̣агхосо. гун̣апарипун̣н̣абха̄вена тасса бра̄хман̣асса, тена ва̄ бха̄ситаббааттхасса. пӯре пун̣н̣абха̄ве. пӯрети ча пуримасмим̣ аттхе а̄дха̄ре бхуммам̣, дутийасмим̣ висайе. сукхума̄латтанена̄ти имина̄ тасса̄ ва̄ча̄йа мудусан̣хабха̄вама̄ха. апалибуддха̄йа питтасемха̄дӣхи. сандит̣т̣хам̣ саббам̣ дассетва̄ вийа екадесакатханам̣. виламбитам̣ сан̣икам̣ чира̄йитва̄ катханам̣. ‘‘сандиддхавиламбита̄дӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. таттха сандиддхам̣ сандехаджанакам̣. а̄ди-саддена кхалита̄нукад̣д̣хита̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ти имина̄ часса ва̄ча̄йа аттхапа̄рипӯрим̣ ваданти.

425. садиса̄ти екадесена садиса̄. на хи буддха̄нам̣ гун̣ехи саббатха̄ садиса̄ кечипи гун̣а̄ ан̃н̃есу лаббханти. итарети аттано гун̣ехи асадисагун̣е. иданти идам̣ аттхаджа̄там̣. гопадаканти га̄вийа̄ паде т̣хитаудакам̣. кулапарийа̄йена̄ти кула̄нуккамена.

таттха̄ти ман̃чаке. сӣхасеййам̣ каппесӣти йатха̄ ра̄ху асуриндо а̄йа̄мато виттха̄рато уббедхато ча бхагавато рӯпака̄йасса париччхедам̣ гахетум̣ на саккоти, татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаронто сӣхасеййам̣ каппеси.

парисуддхат̣т̣хена арийанти а̄ха ‘‘арийам̣ уттамам̣ парисуддха’’нти. анаваджджат̣т̣хена кусалам̣, на сукхавипа̄кат̣т̣хена. каттхачи чатура̄сӣти па̄н̣асахасса̄ни каттхачи апарима̄н̣а̄пи деваманусса̄ йасма̄ чатувӣсатийа̄ т̣ха̄несу асан̇кхйеййа̄ апаримеййа̄ маггапхала̄матам̣ пиванти. кот̣исатасахасса̄дипарима̄н̣енапи бахӯ ева. тасма̄ ануттара̄ча̄расиккха̄панавасенева бхагава̄ бахӯнам̣ а̄чарийо. тети ка̄мара̄гато ан̃н̃е бхагавата̄ пахӣнакилесе.

апа̄папуреккха̄роти апа̄пехи пураккхарӣйати, на ва̄ па̄пам̣ пурато каротӣтипи апа̄папуреккха̄роти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘апа̄пе нава локуттарадхамме’’тиа̄ди вуттам̣. таттха апа̄пети па̄папапат̣ипаккхе па̄парахите ча. брахмани бхава̄, брахмуно ва̄ хита̄ гарукаран̣а̄дина̄, брахма̄нам̣ ва̄ маггам̣ джа̄на̄тӣти брахман̃н̃а̄, тасса̄ брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа.

тирорат̣т̣ха̄ тироджанапада̄ти еттха раджджам̣ рат̣т̣хам̣ ра̄джанти ра̄джа̄но етена̄ти катва̄. тадекадесабхӯта̄ падеса̄ пана джанападо джана̄ паджджанти еттха сукхаджӣвикам̣ па̄пун̣антӣти катва̄. пуччха̄йа досам̣ саллаккхетва̄ти самбандхо. бхагава̄ виссаджджети тесам̣ упаниссайасампаттим̣ чинтетва̄ти адхиппа̄йо. навака̄ти а̄гантукабха̄вена амха̄кам̣ абхинава̄.

426. опа̄тети ниппа̄тетӣти аттхо. татха̄бхӯто ча таттха песита̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘павесетӣ’’ти. сам̣пураккхаронтӣти саккаччам̣ пуббан̇гамам̣ каронти. тена̄ха ‘‘пурато катва̄ вичарантӣ’’ти.

427. судде бахи катва̄ рахо са̄ситаббат̣т̣хена манта̄ ева там̣там̣аттхапат̣ипаттихетута̄йа паданти мантападам̣ ведам̣. тена̄ха ‘‘ведо’’ти. евам̣ кира̄ти парампарабха̄вена а̄бхатанти а̄чарийапарампара̄йа а̄бхатам̣. па̄вачанасан̇кха̄тасампаттийа̄ти памукхавачанамхи удатта̄дисампаттийа̄. са̄виттиа̄дӣхи чхандабандхехи ваггабандхехи ча̄ти га̄йаттӣа̄дӣхи аджджха̄йа̄нува̄ка̄дӣхи чхандабандхехи ча ваггабандхехи ча. сампа̄детва̄ти падасампаттим̣ аха̄петва̄. паватта̄роти ва̄ па̄вачанавасена ватта̄ро. саджджха̄йитанти га̄йанавасена саджджха̄йитам̣, там̣ пана паденева иччхитанти а̄ха ‘‘падасампаттивасена̄’’ти. ан̃н̃есам̣ вуттанти па̄вачанавасена ан̃н̃есам̣ вуттам̣. ра̄сикатанти ируведайаджуведаса̄маведа̄дивасена, таттха̄пи паччекам̣ мантабрахма̄дивасена аджджха̄йа̄нува̄ка̄дивасена ра̄сикатам̣. диббена чаккхуна̄ олокетва̄ти диббачаккхупарибхан̣д̣ена йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ена сатта̄нам̣ каммассакатам̣, паччаккхато дассанат̣т̣хена диббачаккхусадисена пуббенива̄сан̃а̄н̣ена атӣтакаппе бра̄хман̣а̄нам̣ мантаджджхенавидхин̃ча олокетва̄. па̄вачанена саха сам̣сандетва̄ти кассапасамма̄самбуддхасса йам̣ вачанам̣ ват̣т̣асаннисситам̣, тена саха авируддхам̣ катва̄. на хи тесам̣ виват̣т̣асанниссито аттхо паччаккхо хоти. апара̄парети ат̣т̣хака̄дӣхи апара̄паре, паччхима̄ окка̄кара̄джака̄ла̄дӣсу уппанна̄. паккхипитва̄ти ат̣т̣хака̄дӣхи гантхитамантападесу килесасаннисситапада̄нам̣ таттха таттха паде паккхипанам̣ катва̄. вируддхе акам̣сӯти бра̄хман̣адхаммикасутта̄дӣсу (кху. ни. бра̄хман̣адхаммикасуттам̣) а̄гатанайенева сам̣килесикаттхадӣпанато паччанӣкабхӯте акам̣су.

428. пат̣ипа̄т̣ийа̄ гхат̣ита̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ самбаддха̄. парампарасам̣сатта̄ти а̄да̄нийа̄йа йат̣т̣хийа̄ сам̣сатта̄. тена̄ха ‘‘йат̣т̣хигга̄хакена чаккхумата̄’’ти. пуримасса̄ти ман̣д̣ала̄ка̄рена т̣хита̄йа андхавен̣ийа̄ саббапуримасса хаттхена саббапаччхимасса каччхам̣ ган̣ха̄петва̄. дивасампӣти анекадивасампи. чаккхусса ана̄гатабхавам̣ н̃атва̄ йатха̄аккантат̣т̣ха̄нейева анупатитва̄ аккаманам̣ва саллаккхетва̄ ‘‘кахам̣ чаккхума̄ кахам̣ магго’’ти париведитва̄.

па̄л̣иа̄гатесу двӣсӯти саддха̄ ануссавоти имесу двӣсу. еварӯпети йатха̄ саддха̄нуссава̄, еварӯпе ева паччаккхага̄хиноти аттхо. тайоти ручиа̄ка̄рапаривитаккадит̣т̣хиниджджха̄наккхантийо. бхӯтавипа̄ка̄ти бхӯтаттханит̣т̣ха̄йака̄ адхиппетаттхаса̄дхака̄, вуттавипарийа̄йена абхӯтаттхавипа̄ка̄ ведитабба̄. еттха̄ти етесу саддха̄йита̄диваттхӯсу. екам̣сенева нит̣т̣хам̣ гантум̣ на̄лам̣ анекантикатта̄ саддха̄дигга̄хасса. упари пуччха̄йа маггам̣ виваритва̄ т̣хапеси сачча̄нураккха̄йа н̃а̄тука̄мата̄йа уппа̄дитатта̄. пассати хи бхагава̄ – майа̄ ‘‘саччаманураккхата̄…пе… нит̣т̣хам̣ ганту’’нти вутте сачча̄нураккхан̣ам̣ н̃а̄тука̄мо ма̄н̣аво ‘‘китта̄вата̄’’тиа̄дина̄ пуччхиссати, тасса там̣ виссаджджетва̄ сачча̄нубодхе пуччха̄йа авасарам̣ датва̄ тасса упаниссайе упака̄радхамме катхесса̄мӣти. тена вуттам̣ – ‘‘упари пуччха̄йа маггам̣ виваритва̄ т̣хапесӣ’’ти.

430. атта̄нан̃н̃ева сандха̄йа вадати, йато вуттам̣ па̄л̣ийам̣ – ‘‘йам̣ кхо пана̄йама̄йасма̄ дхаммам̣ десети, гамбхӣро со дхаммо дуддасо дуранубодхо’’тиа̄ди. луббхантӣти лобханӣйа̄ йатха̄ ‘‘апа̄йагаманӣйа̄’’ти а̄ха ‘‘лобханӣйесу дхаммесӯти лобхадхаммесӯ’’ти. йатха̄ ва̄ рӯпа̄дидхамма̄ лобханӣйа̄, евам̣ лобхоти а̄ха ‘‘лобханӣйесу дхаммесӯти лобхадхаммесӯ’’ти. тенева̄ха – ‘‘йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.133; вибха. 203). есе найо сесапададвайепи.

432. нивесетӣти т̣хапети пат̣т̣хапети. пайирупа̄сатӣти упат̣т̣ха̄навасена упагантва̄ нисӣдати. суййати етена̄ти сотанти а̄ха ‘‘паса̄дасота’’нти. тан̃хи савана̄йа одахитаббанти. дха̄рети сандха̄рети таттхева манам̣ т̣хапети. аттхатоти йатха̄вуттасса дхаммасса аттхато. ка̄ран̣атоти йуттито хетуда̄харан̣ехи упапаттито. олокананти еваметанти йатха̄сабха̄вато пан̃н̃а̄чаккхуна̄ дат̣т̣хаббатам̣ кхаманти, тан̃ча махантасса ман̣ино паджджалантасса вийа а̄викатва̄ аттхасса читте упат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘идха̄’’тиа̄ди. каттукамйата̄чхандоти каттука̄мата̄сан̇кха̄то кусалаччхандо. ва̄йаматӣтиа̄дито чатуннампи вӣрийа̄нам̣ васена ва̄йа̄мам̣ параккамам̣ кароти. маггападха̄нам̣ падахатӣти магга̄вахам̣ маггапарийа̄паннан̃ча саммаппадха̄нам̣ падахати, падаханавасена там̣ парипӯрети. парамасаччанти амогхадхамматта̄ параматтхасаччам̣. сахаджа̄тана̄мака̄йена̄ти маггапан̃н̃а̄сахаджа̄тана̄мака̄йена. тадева̄ти тадева парамасаччам̣ нибба̄нам̣. тенева̄ха – ‘‘саччхикирийа̄бхисамайена вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ каронто пассатӣ’’ти.

433-4. магга̄нубодхоти маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ бодхо буджджханам̣, йесам̣ килеса̄нам̣ самуччхинданавасена маггаппат̣иведхо, тесам̣ пат̣ипассамбханавасена паваттама̄нам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣, маггена пат̣ивиддха̄ни сачча̄ни, параматтхасаччамева ва̄ анурӯпабуджджхананти адхиппа̄йо. ‘‘сачча̄нуппаттӣти пхаласаччхикирийа̄’’ти вуттам̣. еван̃хи сати хет̣т̣ха̄ вутта̄ саддха̄пат̣ила̄бха̄дайо два̄даса дхамма̄ сачча̄нуппаттийа̄ упака̄ра̄ хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тесам̣йева̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣ два̄дасанна’’нти. на̄йам̣ ‘‘тесам̣йева̄’’ти падасса аттхо. сатипи кусалавипа̄ка̄дибха̄вена на̄натте ваттха̄рамман̣абхӯмикичча̄дивасена пана садиса̄ти упа̄йатова маггадхамма̄ а̄севита̄ бахулӣката̄ пхалабхӯта̄ти ваттаббатам̣ арахатӣти там̣садисе таббоха̄рам̣ катва̄ ‘‘тесам̣ маггасампайуттадхамма̄на’’нти вуттам̣. еван̃хи а̄севана̄гахан̣ам̣ саматтхитам̣, на ан̃н̃атха̄. на хи екачиттаккхан̣ика̄нам̣ маггадхамма̄нам̣ а̄севана̄, бахулӣкаммам̣ ва̄ аттхӣти. тулана̄ти випассана̄. са̄ хи вут̣т̣ха̄нага̄минибхӯта̄ маггаппадха̄насса бахука̄ра̄ тасса абха̄ве маггаппадха̄нассева абха̄вато, евам̣ усса̄хо тулана̄йа чхандо усса̄хасса бахука̄ротиа̄дина̄ хет̣т̣химасса упаримӯпака̄ратам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти а̄ха – ‘‘имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

чан̇кӣсуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.