8. ка̄ликаниддесаван̣н̣ана̄

84. ка̄лика̄ти маджджханхикапаччхимайа̄масатта̄хайа̄ваджӣваппаваттисан̇кха̄то ка̄ло етесаматтхӣти ка̄лика̄, саббепи кхаджджабходжджалеййапеййасан̇кха̄та̄ аттха̄. те пана ган̣анапариччхедато чатта̄ро хонти. ким̣ те аппат̣иггахита̄пи сабха̄венева ка̄ликавоха̄рам̣ лабханти, уда̄ху ан̃н̃атха̄пӣти а̄ха ‘‘пат̣иггахита̄’’ти, пат̣иггахита̄йева те йа̄вака̄лика̄ди ка̄ликавоха̄рала̄бхино, но ан̃н̃атха̄ти адхиппа̄йо. ида̄ни те дассети ‘‘йа̄вака̄лика’’нтиа̄дина̄. таттха арун̣уггаманато йа̄ва т̣хитамаджджханхико, та̄ва парибхун̃джитаббатта̄ йа̄ва маджджханхикасан̇кха̄то ка̄ло асса̄ти йа̄вака̄ликам̣, пит̣т̣хакха̄данӣйа̄дикам̣ ваттху, т̣хитамаджджханхикато пат̣т̣ха̄йа там̣ парибхун̃джитум̣ на сакка̄, ка̄лапариччхедаджа̄нанаттхам̣ ка̄латтхамбхо ва̄ йоджетаббо, ка̄лантаре ва̄ бхаттакиччам̣ ка̄таббам̣. йа̄ва раттийа̄ паччхимасан̇кха̄то йа̄мо, та̄ва парибхун̃джитаббато йа̄мо ка̄ло асса̄ти йа̄мака̄ликам̣. пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ нидхетаббато сатта̄хо ка̄ло асса̄ти сатта̄хака̄ликам̣. т̣хапетва̄ удакам̣ авасесам̣ саббампи пат̣иггахитам̣ йа̄ваджӣвам̣ парихаритва̄ сати паччайе парибхун̃джитаббато джӣвасса йаттако париччхедо йа̄ваджӣвам̣, там̣ асса аттхӣти йа̄ваджӣвикам̣.

нану ча ан̃н̃аттха вийа ‘‘йа̄ваджӣвика’’нти еттха ка̄ласутийа̄ абха̄ве катхам̣ ‘‘чатта̄ро ка̄лика̄’’ти йуджджатӣти? йуджджати, согата̄нам̣ кхандхавинимуттассева ка̄ласса̄бха̄вато джӣвасан̇кха̄тасса джӣвитиндрийасса кхандхасан̇гахитатта̄ сопи ка̄лойева̄ти. нану четтха ‘‘йа̄вака̄лика’’нтиа̄дина̄ ниддит̣т̣ха̄нева ‘‘ка̄лика̄’’ти вутта̄ни, ‘‘ка̄лика̄нӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти? недамевам̣ вин̃н̃еййам̣, ‘‘ка̄лика’’нтиа̄дӣни ваттхусамбандхена вутта̄ни, ‘‘ка̄лика̄’’ти пана са̄ман̃н̃антаравасена аттхасаддасамбандхена вуттанти наттхи виродхоти.

85. ида̄ни тесу ‘‘пит̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ йа̄вака̄ликам̣ дассети. таттха пит̣т̣хам̣ мӯлам̣ пхаланти пит̣т̣хакха̄данӣйам̣ мӯлакха̄данӣйам̣ пхалакха̄данӣйан̃ча. таттха саттаннам̣ та̄ва дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нам̣ апаран̣н̣а̄нан̃ча пит̣т̣хам̣ панасалабуджаамба̄т̣акадхотата̄лапит̣т̣ха̄дикан̃чети тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена 03 манусса̄нам̣ кха̄данӣйабходжанӣйакиччаса̄дхакам̣ пит̣т̣хам̣ пит̣т̣хакха̄данӣйам̣. ‘‘адхотам̣ та̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ ган̣ийама̄на̄нам̣ ган̣ана̄йа анто наттхи, кха̄данӣйабходжанӣйакиччаса̄дхакабха̄войева панетесам̣ лаккхан̣ам̣, субахум̣ ватва̄пи имасмим̣йева лаккхан̣е т̣ха̄таббанти на виттха̄райа̄ма. евам̣ саббаттха. тамбакатан̣д̣улеййа̄димӯлам̣ мӯлакха̄данӣйам̣. панасалабуджана̄л̣икера̄дипхалам̣ пхалакха̄данӣйам̣. кхаджджанти саккхалимодака̄дипуббан̣н̣а̄паран̣н̣амайам̣ кха̄данӣйан̃ча. горасоти кхӣрададхитаккасан̇кха̄то гуннам̣ расо ча. дхан̃н̃абходжананти са̄нулома̄нам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ оданасаттукумма̄сасан̇кха̄табходжанан̃ча. т̣ӣка̄йам̣ пана ‘‘са̄нулома̄ни саттадхан̃н̃а̄ни ча пан̃чавидхабходжанан̃ча̄’’ти вуттам̣, там̣ на йуттам̣, дхан̃н̃а̄нам̣ висум̣ гахан̣е пайоджана̄бха̄ва̄, пайоджанасамбхаве ча пхалаггахан̣енева тесам̣ гахан̣асамбхавато.

йа̄гусӯпаппабхутайоти йа̄гу ча сӯпан̃ча, там̣ пабхути йесам̣ тети ете йа̄вака̄лика̄ хонтӣти самбандхо. еттха ча пабхути-саддена маччхамам̣сасан̇кха̄там̣ дхан̃н̃абходжанато авасит̣т̣хам̣ бходжанан̃ча пит̣т̣хамӯлапхалакха̄данӣйато авасит̣т̣хам̣ кандакха̄данӣйам̣, мул̣а̄лакха̄данӣйа̄дин̃ча сан̇ган̣ха̄ти. тесу дӣгхо ча бхисаканда̄ди ват̣т̣о ча уппалакан̣д̣а̄ди кандакха̄данӣйам̣, падумамӯла̄ди ча там̣садисам̣ еракамӯла̄ди ча мул̣а̄лакха̄данӣйам̣, та̄ла̄дӣнам̣ кал̣ӣрасан̇кха̄та̄ маттхака̄ маттхакакха̄данӣйам̣, уччхуккхандха̄дайо нӣлуппала̄дӣнам̣ дан̣д̣аккхандхака̄ди кхандхакха̄данӣйам̣, тамбакатан̣д̣улеййа̄дӣнам̣ пан̣н̣ам̣ паттакха̄данӣйам̣, уччхутачова еко сарасо тачакха̄данӣйам̣, тамбакасиггупуппха̄ди пуппхакха̄данӣйам̣, лабуджат̣т̣хипанасат̣т̣хиа̄дикам̣ ат̣т̣хикха̄данӣйам̣.

86. ‘‘мадхӯ’’тиа̄дина̄ йа̄мака̄ликам̣ дассети. мадху ча муддика̄ ча са̄лӯкан̃ча чочан̃ча мочан̃ча амбан̃ча джамбу ча̄ти двандо. муддика̄ пхалепи иттхийам̣, пхале сеса̄ напум̣саке, ‘‘джамбу’’ ити пхалава̄чӣ напум̣сакасаддантарам̣, тато джа̄там̣ мадхупа̄на̄ди мадху…пе… джамбуджам̣, тан̃ча пха̄русан̃ча па̄наканти йоджана̄. таттха мадхуджам̣ па̄нам̣ на̄ма муддика̄нам̣ джа̄тирасам̣ удакасамбхиннам̣ катва̄ катапа̄нам̣. там̣ аттана̄ катам̣ пуребхаттамева са̄мисам̣ нира̄мисампи ват̣т̣ати. анупасампаннехи катам̣ лабхитва̄ пана пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттам̣ пана нира̄мисамева ват̣т̣ати. еса найо саббапа̄несу. муддикаджам̣ па̄нам̣ на̄ма муддика̄нам̣ удаке маддитва̄ катапа̄нам̣. татха̄ сесапа̄на̄ни йатха̄нурӯпам̣ ведитабба̄ни, са̄лӯкам̣ раттуппала̄дӣнам̣ са̄лӯкам̣. чочам̣ ат̣т̣хикакадалипхалам̣. мочам̣ анат̣т̣хикам̣. има̄ни ат̣т̣ха па̄на̄ни сӣта̄нипи а̄диччапа̄ка̄нипи ват̣т̣анти, аггипа̄ка̄ни пана на ват̣т̣анти. тена̄ха ‘‘на̄ггисантатта’’нти.

87-8. авасеса̄ни пана веттатинтин̣икама̄тулун̇гакапиттхакараманда̄дикхуддакапхалапа̄на̄ни ат̣т̣хапа̄нагатика̄нева. тена̄ха ‘‘са̄нулома̄ни дхан̃н̃а̄ни, т̣хапетва̄ пхаладжо расо’’ти. екасса пана ваккхама̄на̄нан̃ча ‘‘пуппхарасо’’тиа̄дӣнам̣ ‘‘сӣтодамаддита̄диччапа̄ко ва̄ йа̄мака̄лико’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо. та̄лана̄л̣икерапанасалабуджаала̄букумбхан̣д̣апуссапхалатипусаел̣а̄лукапхала̄нӣти нава маха̄пхала̄ни, саббан̃ча апаран̣н̣ам̣ саттадхан̃н̃а̄ни ануломентӣти саха ануломехӣти са̄нулома̄ни. са̄нуломадхан̃н̃а̄нам̣ пана расо йа̄вака̄лико. ‘‘са̄нулома̄ни дхан̃н̃а̄нӣ’’ти пхала̄ни вин̃н̃а̄йанти. пхаласутийа̄ ‘‘сесапхаладжо’’ти ваттаббе гамйама̄натта̄ на вуттам̣. мадхукапуппхаман̃н̃атра̄ти мадхукапуппхам̣ т̣хапетва̄. паккад̣а̄каджанти паккехи йа̄вака̄ликехи д̣а̄кехи джа̄там̣ расам̣. сӣтамудакам̣ сӣтодам̣, кхӣроде вийа сӣтоде маддитоти таппурисо. а̄дичча-саддо а̄тапе ваттати упача̄ратоти а̄дичче па̄ко йасса̄ти сама̄со.

89. сатта̄хака̄ликам̣ дассети ‘‘саппӣ’’тиа̄дина̄. таттха сатта̄хака̄лика̄ти йатха̄вутта̄ни саппиа̄дӣни сатта̄хака̄лика̄ни. ида̄ни саппиа̄дӣни вибхаджати ‘‘саппӣ’’тиа̄дина̄. таттха йесам̣ гомахим̣ са̄дӣнам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣ саппи саппи на̄ма̄ти ‘‘саппӣ’’тиа̄дина̄ саппилаккхан̣ама̄ха. акаппийамам̣сасаппинопи каппийасамбхаве таттха сатта̄ха̄тиккаме дуккат̣асса ваккхама̄натта̄ ниссаггийаваттхумева четтха дассетум̣ ‘‘йесам̣ мам̣самава̄рита’’нти вуттам̣. кхӣра̄дӣсу хи тесамакаппийам̣ на̄ма наттхи. наванӣтасса сапписадисата̄йа наванӣталаккхан̣ам̣ висум̣ на вуттам̣. упари саппипин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ сӣталапа̄йа̄сам̣ денти, йам̣ па̄йа̄сена асам̣сат̣т̣хам̣, там̣ сатта̄хака̄ликам̣, мисситам̣ пана а̄диччапа̄кам̣ катва̄ парисса̄витам̣, татха̄ кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккателампи, тесу наванӣтам̣ на̄ма навуддхат̣ам̣. тена катам̣ пана саппи.

90. тила̄ ча васа̄ ча еран̣д̣а̄ни ча мадхука̄ни ча са̄сапа̄ ча̄ти двандо. техи самбхаво йасса̄ти ба̄хираттхо, там̣ телам̣ на̄ма̄ти аттхо. кхудда̄ кхуддамадхумаккхика̄ ча бхамара̄ ча кхуддабхамарам̣, кхуддаджантукатта̄ напум̣сакекавачанам̣. мадхум̣ каронтӣти мадхукарийо, та̄ ева маккхика̄ мадхукаримаккхика̄, кхуддабхамарамева мадхукаримаккхика̄ти каммадха̄райо. та̄хи катам̣ мадху мадху на̄ма̄ти аттхо. т̣ӣка̄йам̣ пана висум̣ мадхукарӣ-саддам̣ викаппетва̄ ‘‘дан̣д̣акесу мадхукара̄ мадхукаримаккхика̄ на̄ма̄’’ти вуттам̣. мадхупат̣алам̣ ва̄ мадхуситтхакам̣ ва̄ саче мадхуна̄ маккхитам̣, мадхугатикамева. тумбалака̄нам̣ чӣрика̄нан̃ча ниййа̄сасадисам̣ мадху пана йа̄ваджӣвикам̣. расо никкасат̣о а̄ди йасса̄ са̄ раса̄ди. а̄ди-саддена пха̄н̣ита̄дӣнам̣ гахан̣ам̣, са̄ уччхувикати. пакка̄ти аваттхукапакка̄ ва̄, пха̄н̣итам̣ пха̄н̣итам̣ на̄ма̄ти аттхо. сӣтӯдакена катамадхукапуппхапха̄н̣итам̣ пана пха̄н̣итагатикамева. амбапха̄н̣ита̄дӣни йа̄вака̄лика̄ни. ета̄ни йатха̄вутта̄ни саппиа̄дӣни пуребхаттам̣ са̄мисапарибхогена̄пи, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа пана та̄ни ча паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахита̄ни ча сатта̄хам̣ нидахитва̄ нира̄мисапарибхогена парибхун̃джитабба̄ни.

91. ида̄ни одисса анун̃н̃а̄таваса̄йа па̄като вибха̄гам̣ дассетва̄ тато саппиа̄дӣнам̣ дассетум̣ ‘‘саваттхӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха пуребхаттам̣ са̄мам̣ ва̄ аттана̄ ева. ва̄-саддена парехи ва̄. ама̄нуса̄ мануссаваса̄рахита̄. васа̄ аччха̄дӣнам̣ акаппийа̄нам̣, сӯкара̄дӣнам̣ каппийа̄нан̃ча сатта̄нам̣ васа̄. саваттхупакка̄ сатта̄хака̄лика̄ хотӣти сесо. саваттхупакка̄ти саваттхукам̣ катва̄ пакка̄. айаметтха адхиппа̄йо – саче пана васам̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахетва̄ пачитва̄ телам̣ парисса̄витам̣ сатта̄ха̄ни нира̄мисапарибхогена парибхун̃джитаббам̣. атха парехи катам̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣, пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа нира̄мисамева, но че, дуккат̣ам̣ хотӣти. ка̄рийе ка̄ран̣опача̄рена панеттха ‘‘васа̄’’ти теламева вуттам̣, васа̄ пана йа̄вака̄лика̄ва.

т̣ӣка̄йам̣ пана васа̄йа ‘‘сатта̄хака̄лике а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ наттхӣти вадантӣ’’ти ватва̄ ‘‘там̣ упапариккхитабба’’нти васа̄йа сатта̄хака̄ликаттама̄сам̣кийам̣ вуттам̣. киметтха упапариккхитаббам̣? бхесаджджам̣ ануджа̄ната̄ бхагавата̄ ‘‘йа̄ни кхо пана та̄ни гила̄на̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣иса̄йанӣйа̄ни бхесаджджа̄ни, сеййатхидам̣ – саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣, та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба̄нӣ’’ти (па̄ра̄. 622) саппиа̄дӣнамева сатта̄хака̄ликаттам̣ вуттам̣. бхесаджджаккхандхакепи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, та̄ни пан̃ча бхесаджджа̄ни пат̣иггахетва̄ ка̄лепи вика̄лепи парибхун̃джиту’’нти (маха̄ва. 260) та̄ни пан̃чева ‘‘бхесаджджа̄нӣ’’ти ватва̄ телам̣ нийамато ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, васа̄ни бхесаджджа̄ни аччхавасам̣ маччхавасам̣ сусука̄васам̣ сӯкаравасам̣ гадрабхавасам̣ ка̄ле пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣хам̣ телапарибхогена парибхун̃джиту’’нти (маха̄ва. 262) вуттам̣. бхесаджджасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йан̃ча (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘т̣хапетва̄ мануссавасам̣ ан̃н̃ам̣ йам̣ кин̃чи васа’’нтиа̄дина̄ васа̄теласса видха̄нам̣ дассетва̄ ‘‘ан̃н̃есам̣ йа̄вака̄ликаваттхӯнам̣ ваттхум̣ пачитум̣ на ват̣т̣атийева̄’’ти вадата̄ ат̣т̣хакатха̄чарийена йа̄вака̄ликесу васам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ йа̄вака̄ликаваттхӯнам̣ ваттхум̣ пачитум̣ на ват̣т̣атӣти айаметтха аттхо дӣпитоти васа̄ ‘‘йа̄вака̄лика̄йева̄’’ти вин̃н̃а̄йатӣти ко еттха сукхумо найоти.

ан̃н̃есам̣ васа̄телато паресам̣ йа̄вака̄ликаваттхӯнам̣ йесам̣ тесам̣ йа̄вака̄ликаваттхӯнам̣ саппиа̄дӣнам̣ ваттхум̣ йа̄вака̄ликасан̇кха̄там̣ кхӣра̄дикам̣ на пачети самбандхо. айаметтха адхиппа̄йо – йатха̄ сатта̄хапарибхогаттха̄йа васам̣ ка̄ле пат̣иггахетва̄ ка̄ле пачитум̣ ват̣т̣ати, на евам̣ саппиа̄дӣнам̣ ваттхубхӯтам̣ кхӣра̄дийа̄вака̄ликам̣, там̣ пана сатта̄хапарибхогаттха̄йа ка̄лепи на ват̣т̣ати. та̄ни хи йади там̣ пат̣иггахетва̄ сайам̣ ката̄ни, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа на ват̣т̣анти саваттхукаппат̣иггахитатта̄, са̄мисам̣ на ват̣т̣анти са̄мам̣паккатта̄, пуребхаттампи на ват̣т̣анти йа̄вака̄ликаваттхуто вивечитатта̄. парехи ката̄ни пана пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣анти аттана̄ апаккатта̄. йа̄ваджӣвика̄ни ту са̄сапамадхукаеран̣д̣аат̣т̣хӣни телакаран̣аттхам̣ пат̣иггахетва̄ тадахева катам̣ телам̣ сатта̄хака̄ликам̣, дутийадивасе катам̣ чха̄хам̣ ват̣т̣ати, евам̣ йа̄ва саттамадивасе катам̣ тадахева ват̣т̣ати, уггате арун̣е ниссаггийам̣, ат̣т̣хаме дивасе анаджджхохаран̣ӣйам̣, уггахитена йена кеначи ваттхуна̄ катасадисам̣ хоти. телаттха̄йа пат̣иггахитаса̄сапа̄дӣнам̣ сатта̄ха̄тиккамена дуккат̣ам̣. ниббаттитам̣ саппи ва̄ наванӣтам̣ ва̄ ка̄лепи вика̄лепи пат̣иггахетва̄ пачитум̣ ват̣т̣ати. там̣ пана тадаху пуребхаттампи са̄мисам̣ на ват̣т̣ати, сам̣саггато йа̄вака̄ликампи са̄мам̣паккам̣ сийа̄ти нира̄мисам̣ пана сатта̄хампи ват̣т̣ати.

92. ида̄ни ‘‘халидди’’нтиа̄дина̄ йа̄ваджӣвикам̣ дассети. таттха ‘‘халидди на̄ма ниса̄’’тиа̄дина̄ вуччама̄непи парийа̄йавачане саммохо сийа̄ти на там̣вачанена бхусам̣ саммохайисса̄ма, тасма̄ та̄ни упадесатова ведитабба̄ни. таттха ‘‘халидди’’нти биндуа̄гамена вуттам̣. упача̄рена ту мӯла̄дӣни халидда̄дисаддена вутта̄ни. та̄ халидда̄дайо кечи иттхилин̇га̄йева. мӯлапхале вачаттан̃ча…пе… бхаддамуттан̃ча ативиса̄ти падаччхедо. пан̃чамӯла-саддена чӯл̣апан̃чамӯламаха̄пан̃чамӯла̄ни гахита̄ни. а̄ди-саддена ваджакалимӯле джарат̣т̣ханти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо.

93-5. гот̣т̣хапхаланти маданапхаланти вадантӣти. тӣн̣и пхала̄ни йассам̣ сан̇гахитам̣ са̄ типхала̄. еран̣д̣ака̄дӣнанти а̄ди-саддена джа̄тируккха̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. суласа̄дӣнам̣ пан̣н̣анти самбандхо. а̄ди-саддена асока̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. сӯпеййапан̣н̣анти тамбакатан̣д̣улеййа̄дисӯпайоггапан̣н̣ам̣. уччхуниййа̄сам̣ т̣хапетва̄ саббо ниййа̄со ча сарасам̣ уччхуджам̣ тачан̃ча т̣хапетва̄ саббо тачо ча̄ти самбандхо. таттха хин̇гукан̣ика̄раниййа̄са̄ди саббо ниййа̄со на̄ма. нирасауччхутача̄ди саббо тачо на̄ма. лон̣ам̣ са̄мудда̄ди. лохам̣ айатамба̄ди. сила̄ ка̄л̣асила̄ди.

96. суддхаситтханти мадхуна̄ амаккхитам̣. мадхумаккхитам̣ пана сатта̄хака̄ликам̣. йан̃ча кин̃чи суджха̄питанти дуджджха̄питам̣ акатва̄ суджджха̄питам̣ йам̣ кин̃чи ча. викат̣а̄диппабхеданти викат̣ам̣ гӯтхаматтика̄муттачха̄рика̄сан̇кха̄там̣ а̄ди йасса, со пабхедо йасса̄ти ба̄хираттхо, там̣. йам̣ кин̃чи ча̄ти самбандхо. еттха пана а̄ди-саддена кандакха̄данӣйе кхӣрака̄кола̄дайо, мул̣а̄лакха̄данӣйе халиддисин̇гиверамӯла̄дайо, маттхакакха̄данӣйе халиддисин̇гиверакал̣ӣра̄дайо, кхандхакха̄данӣйе уппалапан̣н̣адан̣д̣а̄дайо, пуппхакха̄данӣйе чампакапуппха̄дайо, ат̣т̣хикха̄данӣйе мадхукат̣т̣хиеран̣д̣аса̄сапа̄дайо, пит̣т̣хакха̄данӣйе адхотата̄лапит̣т̣ха̄дайо ча сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄.

97. ида̄ни саббасо йа̄ваджӣвикам̣ дассетум̣ асаккун̣еййатта̄ вутта̄ни ча авутта̄ни ча екато сампин̣д̣етва̄ таттха лаккхан̣ам̣ т̣хапенто ‘‘мӯла’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘са̄ро’’ти ваттаббе ‘‘са̄ра’’нти лин̇гавипалла̄сена̄ха. ‘‘са̄ро бале тхирам̣се ча̄’’ти хи нигхан̣д̣у. а̄ха̄рат̣т̣ханти а̄ха̄рена джа̄то аттхо пайоджанам̣ а̄ха̄раттхо, сова а̄ха̄рат̣т̣хо, там̣ а̄ха̄ракиччанти вуттам̣ хоти.

98. ида̄ни чатӯсу каппийа̄каппийа̄дивибха̄гам̣ дассети ‘‘сабба̄’’тиа̄дина̄. таттха саббе ка̄лика̄, тесам̣ самбхого анубхавоти сама̄со. ка̄лети пуббан̣хака̄ле. саббасса̄ти гила̄на̄гила̄насса. сати паччайети тӣсу йа̄мака̄ликам̣ пипа̄са̄дика̄ран̣е сати, сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча гелан̃н̃ака̄ран̣е сатӣти аттхо, ка̄лато вигато вика̄ло, тасмим̣, йа̄мака̄ликам̣ вика̄ле а̄ха̄раттха̄йа аджджхохаран̣е, сатта̄хака̄ликам̣ пана йа̄ваджӣвикан̃ча тадаттха̄йа пат̣иггахан̣аматтепи дуккат̣ам̣.

99. убхоти йа̄вака̄ликам̣ йа̄мака̄ликан̃ча. таттха йа̄вака̄ликам̣ аттано ка̄ла̄тиккантам̣ вика̄лабходжанабхиккха̄падена па̄читтийам̣ джанайати, йа̄мака̄ликам̣ йа̄ма̄тиккантам̣ саннидхисиккха̄падена. ете убхопи антовуттхан̃ча саннидхин̃ча джанайантӣти самбандхо. ‘‘антовуттхам̣ саннидхи’’нти бха̄ваппадха̄нойам̣ ниддесо, антовуттхаттам̣ саннидхиттан̃ча̄ти аттхо.

100. атина̄митети атикка̄мите. па̄читтӣти сатта̄ха̄тиккантам̣ бхесаджджасиккха̄падена ниссаггийапа̄читтийа̄патти ча хотӣти аттхо. саче двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ авибхаттам̣ хоти, сатта̄ха̄тиккаме двиннампи ана̄патти, парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣ати. па̄л̣ина̄рул̣хети па̄л̣ийам̣ ана̄рул̣хе саппиа̄димхи сатта аха̄ни атина̄митети самбандхо. саппӣти манусса̄дӣнам̣ саппи. а̄ди-саддена тесам̣йева наванӣтам̣, на̄л̣икера̄дителам̣, сӣтодакена катам̣ мадхукапуппхапха̄н̣итан̃ча сан̇гахитам̣.

101. ниссат̣т̣халаддханти ниссат̣т̣хам̣ винайакаммавасена ниссаджджитан̃ча там̣ ладдхан̃ча пуна татхева̄ти ниссат̣т̣халаддхам̣. там̣ гахетва̄ти сесо. ниссаджджанавидха̄нам̣ пана ваккхама̄нанайена ведитаббам̣. ‘‘нан̇га’’нтиа̄ди упалаккхан̣аматтам̣. тена маккхита̄ни ка̄са̄ва̄дӣни ча пана апарибхога̄нийева. ан̃н̃асса пана ка̄йикапарибхого ват̣т̣ати. викаппентасса сатта̄хе са̄ман̣ерасса̄ти еттха т̣ӣка̄йам̣ ‘‘идам̣ саппим̣ туйхам̣ викаппемӣ’’тиа̄дина̄ тесам̣ тесам̣ на̄мам̣ гахетва̄ саммукха̄параммукха̄викаппанавасена аттхам̣ дассетва̄ там̣ са̄дхайантехи авикаппите викаппитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти а̄паттива̄ре па̄л̣и а̄хат̣а̄. ‘‘саче упасампаннасса викаппети, аттано ева сантакам̣ хоти, пат̣иггахан̣ампи на виджахатӣ’’ти досам̣ ватва̄ анупасампаннасса викаппане аттасантакатта̄бха̄во, пат̣иггахан̣авиджаханан̃ча пайоджанам̣ вуттам̣. таттха вада̄ма – а̄паттива̄ре ‘‘авикаппите’’тиа̄дипа̄л̣ийева наттхи, ‘‘анадхит̣т̣хите адхит̣т̣хитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийам̣, ависсаджджите виссаджджитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нтиа̄дина̄ (па̄ра̄. 624) па̄л̣ийа̄ а̄гататта̄ таданурӯпамева ана̄паттива̄ре ‘‘адхит̣т̣хети, виссаджджетӣ’’тиа̄дина̄ва па̄л̣и а̄гата̄. йади бхавеййа, ван̣н̣анӣйат̣т̣ха̄ната̄йа ат̣т̣хакатха̄йа бхавитаббам̣, на четтха ат̣т̣хакатха̄йам̣ виджджати. анупасампаннасса викаппане ча катхам̣ пат̣иггахан̣ам̣ виджахати сиккха̄паччаккха̄на̄дӣсу чхасу пат̣иггахан̣авиджаханака̄ран̣есу викаппанасса анантогадхатта̄, тасма̄ на̄йаметтха аттхоти.

майаметтха еваматтхам̣ бхан̣а̄ма – викаппентасса̄ти еттха викаппанам̣ сам̣видаханам̣ ‘‘читтасан̇каппо’’тиа̄дӣсу вийа, убхайаттха пана упасаггехи на̄наттаматтам̣, тасма̄ антосатта̄хе са̄ман̣ерасса йасса кассачи викаппентасса сам̣видахантасса паричча̄гасан̃н̃ам̣ паричча̄гачетанам̣ паричча̄га̄дхиппа̄йам̣ уппа̄дентасса ана̄паттӣти аттхо. идан̃ча маха̄суматтхерава̄дамолуббха вуттам̣. вуттан̃хи ‘‘тена читтена̄’’тиа̄дӣсу па̄л̣ивачанесу адхиппа̄йам̣ дассентена, ‘‘идам̣ касма̄ вуттам̣. еван̃хи антосатта̄хе датва̄ паччха̄ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джантасса ана̄паттидассанаттха’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.625). маха̄падуматтхеро пана̄ха ‘‘сатта̄ха̄тиккантасса пана парибхоге ана̄паттидассанаттхамидам̣ вутта’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.625). айамева ва̄до тесу сундаратаро. сатта̄хе маккхана̄дим̣ адхит̣т̣хато ча ан̃н̃асса дадатопи ча ана̄паттӣти самбандхо. а̄ди-саддена аббхан̃джана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. айаметтха̄дхиппа̄йо – саппиа̄дим̣ аббхан̃джана̄дим̣ мадхум̣ арумаккханам̣, пха̄н̣итам̣ гхарадхӯпанам̣ адхит̣т̣хато ана̄паттӣти. ан̃н̃асса̄ти упасампаннасса ва̄ анупасампаннасса ва̄.

102. йа̄вака̄ликаа̄дӣни аттана̄ саха сам̣сат̣т̣ха̄ни саббха̄вам̣ га̄ха̄пайантӣти самбандхо. саббха̄ванти сасса аттано бха̄во двитте саббха̄во, там̣. тасма̄ти йасма̄ евам̣, тасма̄. евамудӣританти евам̣ ‘‘викаппентасса сатта̄хе’’тиа̄дина̄ вуттам̣. айаметтха адхиппа̄йо – йасма̄ аттана̄ сам̣сат̣т̣ха̄ни аттано бха̄вам̣ га̄ха̄пайанти йа̄вака̄лика̄дӣни, тасма̄ сатта̄ха̄тикка̄мита̄ни сатта̄хака̄лика̄ни па̄читтийаджанака̄ни сам̣сат̣т̣ха̄ни аттасам̣сат̣т̣ха̄нипи па̄читтийаджанака̄ни каронтӣти авикаппана̄димхи сати бйатирекато па̄читтийа̄паттипаридӣпакам̣ ‘‘викаппентасса̄’’тиа̄дикам̣ ва̄кйаттайам̣ вуттанти. т̣ӣка̄йам̣ пана ‘‘ида̄ни ваккхама̄нам̣ сандха̄йа еванти вутта’’нти вуттам̣. там̣ ваккхама̄насса атӣтаудӣритатта̄йогато катхам̣ йуджджатӣти. евамудӣританти ва̄ па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча евамева вуттанти аттхо. ева-саддо авадха̄ран̣е.

103-5. ида̄ни аттасам̣сат̣т̣ха̄нам̣ йа̄вака̄лика̄дӣнам̣ саббха̄вага̄ха̄панам̣ сарӯпато дассетум̣ ‘‘пуре’’тиа̄дима̄ха. таттха сатта̄ханти сатта аха̄ни йасса там̣ сатта̄хам̣, сатта̄хака̄ликам̣. ча-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, со сатта̄хан̃ча йа̄ваджӣвикан̃ча̄ти йоджетаббо. сесака̄ликасаммиссанти сесехи тадаху пат̣иггахитехи ка̄ликехи йа̄вака̄ликайа̄мака̄ликасан̇кха̄техи саммиссам̣. па̄читтӣти саннидхисиккха̄падена па̄читти. тадаху пат̣иггахитанти тасмим̣йева дине пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣. тадахева̄ти тасмим̣йева дине пуребхаттамева. сесанти сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча. еванти йа̄ме ева парибхун̃джайети виджа̄нӣйанти самбандхо. итаранти сатта̄хака̄ликато ан̃н̃ам̣ йа̄ваджӣвикам̣.

ка̄ликаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.