43. чхандада̄наниддесаван̣н̣ана̄
399. каммаппаттети упосатха̄дино каммасса патте йутте анурӯпе. сан̇гхе сама̄гатети чатувагга̄дике сан̇гхе екаттха саннипатите. еттха ча чхандаха̄ракена̄пи саддхим̣ чатувагга̄дико ведитаббо.
400. чхандада̄на̄дивидхим̣ дассетум̣ ‘‘ека’’нтиа̄дима̄ха. упа̄гамма̄ти сантим̣ а̄паттим̣ пака̄сетва̄ тато паччха̄ упагантва̄. чхандам̣ дадети ваккхама̄несу тӣсу екенапи бахи упосатхам̣ катва̄ а̄гато чхандам̣ дадеййа, кеначи каран̣ӣйена саннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ка̄йаса̄маггим̣ аденто пана па̄рисуддхим̣ денто чхандам̣ дадеййа.
402. убхиннам̣ да̄не ким̣пайоджананти а̄ха ‘‘па̄рисуддхӣ’’тиа̄ди. па̄рисуддхиппада̄нена сан̇гхасса аттано ча̄пи упосатхам̣ сампа̄детӣти самбандхо. парисуддхи ева па̄рисуддхи, тасса пада̄нам̣, тена. нану ча па̄рисуддхита̄пада̄наматтамева упосатхакаммам̣ на̄ма̄ти па̄рисуддхиппада̄нам̣ аттано упосатхам̣ сампа̄дету, катхам̣ сан̇гхасса̄ти? вуччате – па̄рисуддхида̄насса дхаммакаммата̄сампа̄данена сан̇гхасса̄пи упосатхам̣ сампа̄детӣти.
еттха пана чатӯсу екасса чхандапа̄рисуддхим̣ а̄харитва̄ тайо па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, тӣсу ва̄ екасса чхандапа̄рисуддхим̣ а̄харитва̄ две па̄тимоккхам̣ уддисанти, адхаммена ваггам̣ упосатхакаммам̣. чатта̄ро па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, тайо ва̄ две ва̄ па̄тимоккхам̣ уддисанти, адхаммена самаггам̣. чатӯсу екасса а̄харитва̄ тайо па̄тимоккхам̣ уддисанти, тӣсу ва̄ екасса а̄харитва̄ две па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, дхаммена ваггам̣. саче пана чатта̄ро саннипатитва̄ па̄тимоккхам̣ уддисанти, тайо па̄рисуддхиупосатхам̣, две ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, дхаммена самаггам̣. пава̄ран̣акаммесупи пан̃часу екасса пава̄ран̣ам̣ а̄харитва̄ чатта̄ро ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ренти, чатӯсу тӣсу ва̄ екасса а̄харитва̄ тайо две ва̄ сан̇гхан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ренти, адхаммена ваггам̣ пава̄ран̣акаммантиа̄ди вуттанайамева. сесакаммам̣ виба̄дхатӣти авасесасан̇гхакиччам̣ виба̄дхети аладдха̄дхиппа̄йатта̄ти адхиппа̄йо.
403. двайанти упосатхакаран̣ан̃чева авасесакиччан̃ча. аттано на са̄дхетӣти самбандханӣйам̣.
404. хареййа̄ти пуббе вуттам̣ суддхикачхандам̣ ва̄ имам̣ ва̄ чхандапа̄рисуддхим̣ хареййа. парампара̄ на ха̄райети парампара̄ на а̄хареййа. касма̄ти а̄ха ‘‘парампара̄хат̣а̄’’тиа̄ди. тена̄ти пат̣хамато гахитачхандапа̄рисуддхикена. парампара̄хат̣а̄ти йатха̄ бил̣а̄ласан̇кхалика̄йа пат̣хамам̣ валайам̣ дутийам̣ па̄пун̣а̄ти, татийам̣ на па̄пун̣а̄ти, евам̣ дутийасса а̄гаччхати, татийасса на а̄гаччхати. ‘‘паримпара̄хат̣а̄ чханда-па̄рисуддхи на гаччхатӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо.
405. саббӯпача̄ранти ‘‘екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄’’ тиа̄ди саббам̣ упача̄рам̣.
406. со а̄гато а̄рочетва̄ сан̇гхам̣ пава̄реййа̄ти йоджана̄. атха̄ти анантараттхе. а̄гатоти пава̄ран̣ам̣ гахетва̄ а̄гато бхиккху. а̄рочетва̄ти бхиккхусан̇гхасса а̄рочетва̄. еванти ваккхама̄наккамена.
407-8. гахетва̄ ха̄ракоти самбандхо. на̄хат̣а̄ти а̄хат̣а̄ва на хотӣти аттхо. ха̄рако сан̇гхам̣ патва̄ татха̄ хеййа, а̄хат̣а̄ хотӣти йоджана̄. татха̄ хеййа̄ти виббханта̄дико бхавеййа.
409. сан̇гхам̣ патто паматто ва̄ сутто ва̄ на̄рочайеййа ана̄патти ча̄ти самбандхо. ча-саддо чхандапа̄рисуддхихаран̣ам̣ сампин̣д̣етӣти.
чхандада̄наниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
44. упосатханиддесаван̣н̣ана̄
410. дуве упосатха̄ти сулабхаппаваттивасена вуттам̣. тайо пана дивасавасенева упосатха̄ ча̄туддасико паннарасико са̄маггикоти. таттха хемантагимхавасса̄на̄нам̣ тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ татийасаттамапаккхесу две две катва̄ чха ча̄туддасика̄, сеса̄ паннарасика̄ти евам̣ екасам̣ваччхаре чатувӣсатиупосатха̄. идам̣ та̄ва локасса пакатича̄риттам̣. ‘‘а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитабба’’нтиа̄дивачанато (маха̄ва. 178) пана татха̄рӯпапаччайе сати ан̃н̃асмимпи ча̄туддасе упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
411. суттуддесо сан̇гхассева̄ти йоджана̄. адхит̣т̣ха̄нан̃ча там̣ упосатхо ча̄ти каммадха̄райо. сеса̄нанти двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄. ‘‘дуве’’тиа̄дина̄ ча ча̄туддасо паннарасо са̄маггӣти дивасавасена, суттуддесо адхит̣т̣ха̄нам̣ па̄рисуддхӣти каран̣аппака̄рена, сан̇гхупосатхо ган̣упосатхо пуггалупосатхоти пуггалавасена ча̄ти нава упосатха̄ дӣпита̄ хонти.
412. пуббакиччети –
‘‘чхандапа̄рисуддхиутуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;
упосатхасса ета̄ни, пуббакиччанти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168) –
евам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутте пуббакаран̣а̄нантарам̣ каттаббе пуббакичче.
пуббакаран̣ети –
‘‘саммаджджанӣ падӣпо ча, удакам̣ а̄санена ча;
упосатхасса ета̄ни, пуббакаран̣анти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168) –
евам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийехева вутте саббапат̣хамам̣ каттаббе пуббакаран̣е. паттакаллети упосатха̄дӣнам̣ чатуннам̣ ан̇га̄нам̣ самбхавена патто ка̄ло имасса̄ти паттака̄лам̣, паттака̄ламева паттакаллам̣. ким̣ там̣? упосатха̄дикаммам̣. там̣ пана чатӯхи ан̇гехи сан̇гахитам̣. йатха̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ –
‘‘упосатхо йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄,
сабха̄га̄паттийо ча на виджджанти;
ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонти,
паттакалланти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168);
сама̄нитети самма̄ а̄нӣте паваттитети аттхо. соти суттуддесо. пан̃чадха̄ти нида̄нуддесо па̄ра̄джикуддесо сан̇гха̄дисесуддесо анийатуддесо виттха̄руддесоти евам̣ пан̃чадха̄.
413. вина̄нтара̄йанти ра̄джантара̄йо чорантара̄йо агйантара̄йо удакантара̄йо мануссантара̄йо амануссантара̄йо ва̄л̣антара̄йо сарӣсапантара̄йо джӣвитантара̄йо брахмачарийантара̄йоти (маха̄ва. 150) вуттесу дасасу йам̣ кин̃чи антара̄йам̣ вина̄. сан̇кхепена̄ти вина̄ виттха̄рам̣. ‘‘еттха двӣсу тӣсу ва̄ уддесесу висадесу тхерова иссаро’’ти вуттатта̄ аваттантепи ват̣т̣атӣти йоджана̄. еттха̄ти пан̃часу уддесесу. аваттантети тхерасса виттха̄рена аваттама̄не аппагун̣е. ват̣т̣атӣти сам̣кхиттена уддиситумпи ват̣т̣ати. имина̄ва йасса кассачи уддесакасса аваттантепи ват̣т̣атӣти вин̃н̃а̄йати. двӣсу ваттама̄несу иссаратте адхике ваттаббамева наттхӣти дассанаттхам̣ ‘‘тӣсӯ’’ти вуттам̣. ‘‘тхерова иссаро’’тиа̄дина̄ идам̣ паридӣпети – две акхан̣д̣а̄ сувисада̄ ва̄чуггата̄, тхера̄дхеййам̣ па̄тимоккхам̣, саче пана еттакампи висадам̣ ка̄тум̣ на саккоти, бйаттасса бхиккхуно а̄йаттам̣ хоти, тасма̄ сайам̣ уддиситаббам̣, ан̃н̃а̄ ва̄ аджджхеситабботи.
414. уддисанте сама̄ ва̄ атха тхокика̄ ва̄ йади а̄гаччхеййунти самбандханӣйам̣. уддисанте а̄ва̄сикехи па̄тимоккхе уддиссама̄не. сама̄ ва̄ тхокика̄ ва̄ти а̄ва̄сикехи сама̄ ва̄ тхокика̄ ва̄ а̄гантука̄ бхиккхӯ. авасесакам̣ сотаббанти имина̄ етта̄вата̄пи упосатхо катойева на̄ма̄ти дӣпети.
415. уддит̣т̣хаматтети уддит̣т̣хам̣йева уддит̣т̣хаматтам̣. матта-саддо авадха̄ран̣е. сакала̄йа екачча̄йа ва̄ ут̣т̣хита̄йа сама̄ ва̄ тхокика̄ ва̄ йади а̄гаччхеййунти йоджана̄. сакала̄йа̄ти сабба̄йа париса̄йа. есам̣ сантике па̄рисуддхим̣ кареййунти есам̣ а̄ва̄сика̄нам̣ самӣпе те а̄гантука̄ бхиккхӯ па̄рисуддхиупосатхам̣ кареййунти аттхо. атха бахука̄ че, саббавикаппесу пуббакиччам̣ катва̄ти йоджанӣйам̣. викаппӣйанти парикаппӣйантӣти викаппа̄, авасесасаванапа̄рисуддхиупосатхавидха̄на̄ саббе ча те викаппа̄ чети саббавикаппа̄. тесу. пунуддисети пуна па̄тимоккхам̣ уддисеййа.
416. итара̄нанти а̄гантука̄нам̣. итароти ча̄туддасо. еттха пана йесам̣ паннарасо, те атӣтам̣ упосатхам̣ ча̄туддасикам̣ акам̣сӯти ведитабба̄. айаметтха̄дхиппа̄йо – та̄дисе паччайе сати ча̄туддасикасса кататта̄ тесам̣ йатха̄вуттататийасаттамапаккхасан̇кха̄тача̄туддасике сампатте терасӣча̄туддасӣкаттаббатта̄ анупосатхатта̄ пана таттха упосатхо на катоти ча̄туддасойева паннарасо джа̄то. сама̄нетарети сама̄ ӯна̄ итарети падаччхедо. итарети а̄гантука̄. пурима̄нам̣ ануваттантӯти а̄ва̄сикехи ‘‘аджджупосатхо паннарасо’’ти пуббакичче кайирама̄не пурима̄нам̣ а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттантӯти аттхо. сачедхика̄ти йади а̄гантука̄ бахука̄ хонти. пурима̄ти а̄ва̄сика̄. тесам̣ ануваттантӯти тесам̣ а̄гантука̄нам̣ ‘‘аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти пуббакичче кайирама̄не ануваттанту. сесепӣти а̄гантука̄нам̣ паннарасава̄репи. айам̣ найоти ‘‘а̄гантука̄нам̣ паннарасо итара̄нам̣ сачетаро’’тиа̄дико айамева найо. еттха пана йесам̣ паннарасо, те тирорат̣т̣хато ва̄ а̄гата̄ атӣтам̣ ва̄ упосатхам̣ ча̄туддасикам̣ акам̣сӯти ведитаббо.
417. атӣтупосатхасса ча̄туддасийам̣ кататта̄ ча̄туддасийам̣ паннарасупосатхо катоти паннарасӣ а̄ва̄сика̄нам̣ па̄т̣ипадо джа̄тоти а̄ха ‘‘а̄ва̄сика̄нам̣ па̄т̣ипадо’’ти. итара̄нанти а̄гантука̄нам̣. упосатхоти паннарасо упосатхо. саматхока̄нанти аттана̄ сама̄нам̣ ва̄ тхока̄нам̣ ва̄ а̄гантука̄нам̣. мӯлат̣т̣ха̄ти а̄ва̄сика̄. ка̄мато дентӯти аттано иччха̄йа денту.
418. но че дентӣти йади а̄ва̄сика̄ ка̄йаса̄маггим̣ на денти, тесам̣ пана а̄ва̄сика̄нам̣ хиййо упосатхасса кататта̄ аджджа упосатхакаран̣ам̣ наттхи. бахӯсу аниччха̄йа ка̄йаса̄маггим̣ дадеййа̄ти йоджана̄. бахӯсӯти а̄гантукесу бахукесу. бахи ва̄ ваджети а̄ва̄сикабхиккхупариса̄ ниссӣмам̣ ва̄ ваджеййа̄ти аттхо.
419. са̄веййа суттанти па̄тимоккхасан̇кха̄там̣ суттам̣ ва̄йамитва̄ са̄веййа.
420. саммаджджитум̣ …пе… удака̄санам̣ пан̃н̃апетун̃ча маха̄тхерена песито калло на кареййа татха̄ти самбандхо. каллоти агила̄но. татха̄ти дуккат̣ам̣ атидисати. а̄санесу асати антамасо са̄кха̄бхан̇гампи каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ пан̃н̃апетаббам̣. теле асати капалле аггипи джа̄летаббо.
421-3. пат̣т̣хапетва̄ дака̄сананти парибходжанӣйапа̄нӣйодакан̃ча а̄санан̃ча саннихитам̣ катва̄. ган̣ан̃аттинти ида̄ни ваккхама̄нам̣ ган̣ена т̣хапетаббам̣ н̃аттим̣. тети ан̃н̃е дуве бхиккхӯ. саматтапубба̄рамбхена̄ти саматто нит̣т̣хито пуббесу уттара̄сан̇гаекам̣сакаран̣а̄дӣсу а̄рамбхо йасса̄ти типадабахуббӣхи. навена те евамӣрийа̄ти самбандхо. тети итаре две.
424. каттаббам̣ катва̄ пуббакичча̄дикам̣ сампа̄детва̄ наво евам̣ ӣрийоти йоджана̄.
427. йаттха̄ти йасмим̣ виха̄ре екекасса па̄рисуддхим̣ харитва̄на̄ти самбандхо. екекасса̄ти еттха виччха̄йам̣ двиттам̣. кирийа̄йа гун̣ена даббена ва̄ бхинне аттхе бйа̄питум̣ иччха̄ виччха̄. еттха пана чхандапа̄рисуддхихаран̣асан̇кха̄та̄йа кирийа̄йа чатӯсу ча тӣсу ча двӣсу ча бхиннамекекам̣ бйа̄питум̣ самбандхитум̣ иччха̄ти виччха̄. итарӣтарети еттха̄пи каран̣акирийа̄васена ведитаббам̣. тайо две еко ва̄ там̣ там̣ сан̇гхупосатхам̣ ган̣упосатхам̣ пуггалупосатхам̣ ва̄ти вуттам̣ хоти. айаметтха̄дхиппа̄йо – чатӯсу екасса а̄харитва̄ тайо па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, тӣсу ва̄ екасса а̄харитва̄ две сан̇гхупосатхам̣ каронти, адхаммена ваггам̣ упосатхакаммам̣. атха пана екасса а̄харитва̄ тайо сан̇гхупосатхам̣ каронти, екасса а̄харитва̄ две па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, адхаммена ваггам̣ на̄ма хоти. йади пана чатта̄ропи саннипатитва̄ па̄рисуддхиупосатхам̣ каронти, тайо ва̄ две ва̄ сан̇гхупосатхам̣ каронти, адхаммена самаггам̣ на̄ма хотӣти. таббипарийа̄йена дхаммена самаггам̣ ведитаббам̣.
428. вагге самагге ва̄ ‘‘вагго’’ти сан̃н̃ино виматисса ва̄ карото дуккат̣анти самбандхо. ваггети ваггасан̇гхе. виматисса̄ти ‘‘вагго ну кхо, самагго’’ти евам̣ вематикасса. имина̄ва куккуччапакатава̄ропи упалаккхито. карототи упосатхам̣ каронтасса. бхеда̄дхиппа̄йена карототи йоджана̄. еттха пана па̄пасса балавата̄йа тхуллаччайам̣ вуттам̣. сан̃н̃иноти сан̃н̃а̄сӣсена читтам̣ вуттам̣, читтаватоти аттхо.
429-30. ‘‘уккхиттасса̄’’тиа̄дина̄ ваджджанӣйапуггале дассети. уккхиттасса̄ти каттуаттхе са̄мивачанам̣. нисиннасаддасса каммаса̄дханатта̄ уккхитта̄дӣхи каттӯхи бхавитаббанти. ‘‘сеса̄на’’нти висесанасса бхиккхӯнам̣ бйабхича̄рена са̄ттхаката̄. абхаббасса пан̣д̣ака̄диека̄дасавидхасса абхаббасса. нисиннапариса̄йан̃ча па̄тимоккхам̣ на уддисети самбандхо. сабха̄га̄паттико татха̄ на уддисети йоджетаббам̣. вика̄лабходжана̄диваттхуто сама̄но бха̄го кот̣т̣ха̄со етисса̄ти сабха̄га̄, са̄ а̄патти асса̄ти бахуббӣхи.
чхандена паривуттхена̄ти еттха чатуббидхам̣ па̄рива̄сийам̣ парисапа̄рива̄сийам̣ раттипа̄рива̄сийам̣ чхандапа̄рива̄сийам̣ аджджха̄сайапа̄рива̄сийанти. таттха бхиккхӯ кеначидева каран̣ӣйена саннипатита̄ хонти, атха мегхут̣т̣ха̄на̄дина̄ кеначидева каран̣ӣйена анока̄со, атха ‘‘ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄’’ти чхандам̣ ависсаджджитва̄ва ут̣т̣хаханти, идам̣ парисапа̄рива̄сийам̣ на̄ма кин̃ча̄пи парисапа̄рива̄сийам̣, чхандасса пана ависсат̣т̣хатта̄ каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
‘‘йа̄ва пана саббе саннипатанти, та̄ва дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти екам̣ аджджхесанти, тасмим̣ дхаммакатхам̣ катхентейева арун̣о уггаччхати, саче ча̄туддасикам̣ ка̄тум̣ нисинна̄, паннарасоти ка̄тум̣ ват̣т̣ати, саче паннарасикам̣ ка̄тум̣ нисинна̄, па̄т̣ипаде анупосатхе упосатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, ан̃н̃ам̣ пана сан̇гхакиччам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, идам̣ раттипа̄рива̄сийам̣ на̄ма.
евам̣ пана нисинне кочи наккхаттапа̄т̣хако бхиккху ‘‘аджджа наккхаттам̣ да̄рун̣ам̣, имам̣ каммам̣ ма̄ каротха̄’’ти вадати, те тасса вачанена чхандам̣ виссаджджетва̄ таттхева нисинна̄ хонти, атхан̃н̃о а̄гантва̄ ‘‘наккхаттам̣ пат̣има̄нентам̣, аттхо ба̄лам̣ упаччага̄’’ти (джа̄. 1.1.49) ватва̄ ‘‘ким̣ наккхаттена, каротха̄’’ти вадати, идам̣ чхандапа̄рива̄сийан̃чева аджджха̄сайапа̄рива̄сийан̃ча. екасмим̣ па̄рива̄сийе пуна чхандапа̄рисуддхим̣ а̄нетва̄ каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
431. а̄паннан̃ча вематикан̃ча адесайитва̄ ва̄ на̄викатва̄ ва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ на ча каппатӣти самбандхо. на̄викатва̄ти гарука̄паттим̣ ана̄викатва̄. на ча̄ти нева.
432. ат̣т̣хитопосатха̄ти ат̣т̣хито ависсат̣т̣хо упосатхо йасминти бахуббӣхи. тадахӯти тасмим̣ упосатхадивасе. антара̄йам̣ ва̄ сан̇гхам̣ ва̄ вина̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ сӣмамева ва̄ на ваджети йоджана̄. адхит̣т̣ха̄тунти имина̄ ган̣упосатхампи упалаккхети. сӣманти имина̄ надимпи.
упосатханиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
45. пава̄ран̣а̄ниддесаван̣н̣ана̄
433. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃аппава̄ран̣а̄’’тйа̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄табба̄ пава̄ран̣а̄. таттха тин̣н̣ам̣ чатуннан̃ча ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃аман̃н̃аппава̄ран̣а̄, двиннам̣ пана ат̣т̣хапетва̄ва. адхит̣т̣ха̄нанти адхит̣т̣ха̄наппава̄ран̣а̄, йупаччайанта̄нам̣ бха̄ве нийатанапум̣сакатта̄ ‘‘адхит̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. сеса̄ пан̃ча̄дӣхи ка̄табба̄ авасеса̄ сан̇гхаппава̄ран̣а̄ сан̇гхавасена н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ка̄табба̄. етена навасу сан̇гхаппава̄ран̣а̄дайо тиссо дассита̄. нава хи пава̄ран̣а̄ ча̄туддасӣ паннарасӣ са̄маггӣти дивасавасена, тева̄чӣ двева̄чӣ екава̄чӣти каттабба̄ка̄равасена, сан̇гхе пава̄ран̣а̄, ган̣е пава̄ран̣а̄, пуггале пава̄ран̣а̄ти ка̄ракавасена ча. таттха пуримавассам̣вуттха̄нам̣ пуббакаттикапун̣н̣ама̄ ва̄ тесам̣йева саче бхан̣д̣анака̄ракехи упаддута̄ пава̄ран̣ам̣ паччуккад̣д̣ханти, атха каттикама̄сасса ка̄л̣апаккхача̄туддасо ва̄ паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ва̄ паччхимавассам̣вуттха̄нан̃ча паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ева ва̄ пава̄ран̣а̄диваса̄ хонти. идам̣ пана пакатича̄риттам̣. татха̄рӯпаппаччайе сати двиннам̣ каттикапун̣н̣ама̄нам̣ пуримесу ча̄туддасесупи пава̄ран̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. бхиннасса пана сан̇гхасса са̄маггийам̣ йо кочи дивасо пава̄ран̣а̄дивасо хоти. има̄ дивасавасена тиссо пава̄ран̣а̄. каттабба̄ка̄равасена пана ваккхама̄нанайена вин̃н̃а̄табба̄.
434. ‘‘пуббакичче’’тиа̄дӣсу –
‘‘саммаджджанӣ падӣпо ча, удакам̣ а̄санена ча;
пава̄ран̣а̄йа ета̄ни, пуббакаран̣анти вуччати.
‘‘чхандаппава̄ран̣а̄ утуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;
пава̄ран̣а̄йа ета̄ни, пуббакиччанти вуччати.
‘‘пава̄ран̣а̄ йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄,
сабха̄га̄паттийо ча на виджджанти;
ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонти,
паттакалланти вуччатӣ’’ти. –
евам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ пуббакичча̄дайо ведитабба̄. н̃аттинти ида̄ни ваккхама̄нам̣ са̄ман̃н̃ам̣ сан̇гхан̃аттим̣. евам̣ пана н̃аттийа̄ т̣хапита̄йа ка̄ран̣е сати тева̄чикадвева̄чикаекава̄чикасама̄навассикавасенапи пава̄ретум̣ ват̣т̣ати. айамева пана н̃атти ‘‘сан̇гхо пава̄реййа̄’’ти еттха ‘‘сан̇гхо тева̄чикам̣ пава̄реййа, сан̇гхо двева̄чикам̣ пава̄реййа, сан̇гхо екава̄чикам̣ пава̄реййа, сан̇гхо сама̄навассикам̣ пава̄реййа̄’’типи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. ча̄туддасийам̣ пана са̄маггийан̃ча ‘‘ча̄туддасӣ са̄маггӣ’’ти ваттаббам̣.
437. тхересу уккут̣икам̣ нисаджджа пава̄рентесу наво йа̄ва сайам̣ пава̄рети, та̄ва уккут̣ико ева аччхатӯти йоджана̄. аччхатӯти нисӣдеййа.
440-2. дхаммаса̄каччха̄ ча калахо ча̄ти двандо. раттийа̄ кхепитабха̄вато тева̄чика̄йа ока̄се асати дасавидхе ва̄ антара̄йе сати ‘‘сун̣а̄ту ме…пе… сама̄навассикам̣ пава̄реййа̄’’ти анурӯпато н̃аттим̣ ватва̄ йатха̄т̣хапитан̃аттийа̄ анурӯпена пава̄реййа̄ти самбандхо ведитаббо. анурӯпатоти ‘‘сун̣а̄ту ме…пе… да̄нам̣ дентехи ратти кхепита̄, саче…пе… ратти вибха̄йиссати, йади сан̇гхасса паттакалла’’нтиа̄дина̄ тена кхепитараттийа̄ анурӯпена. ‘‘сун̣а̄ту ме бханте сан̇гхо, айам̣ ра̄джантара̄йо, саче сан̇гхо тева̄чикам̣…пе… сан̇гхо бхависсати, атха̄йам̣ ра̄джантара̄йо бхависсати, йади сан̇гхасса паттакалла’’нтиа̄дина̄ ра̄джантара̄йа̄дӣнам̣ анурӯпена ва̄ти аттхо. ‘‘атха̄йам̣ брахмачарийантара̄йо бхависсатӣ’’ти пана пеййа̄лавасена анте вуттам̣ брахмачарийантара̄йам̣ гахетва̄ вуттам̣. ‘‘двева̄чика’’нтиа̄дикам̣ пана висум̣ висум̣ ваттаббампи лан̇гханаккамена сампин̣д̣етва̄ вуттам̣. вачанасамайе пана ‘‘двева̄чикам̣ пава̄реййа’’ичча̄дина̄ ваттаббам̣. а̄гаччхеййум̣ йади сама̄а̄дика̄ ча̄ти ‘‘а̄гаччхеййум̣ йади сама̄’’ичча̄дайо упосатхе вутта̄ га̄тха̄йо ча. еттха̄ти етиссам̣ пава̄ран̣а̄йам̣. айамева ча а̄харан̣аккамо –
а̄гаччхеййум̣ йади сама̄, пава̄рентева тхокика̄;
пава̄рита̄ те суппава̄рита̄, ан̃н̃ехи ча пава̄рийам̣;
пава̄ритесу сакала̄-йекачча̄йут̣т̣хита̄йа ва̄.
пава̄реййун̃ча те тесам̣, сантике бахука̄ саче;
катва̄ саббавикаппесу, пуббакиччам̣ пунуддисети.
‘‘а̄ва̄сика̄нам̣ паннарасо’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо пана еттха̄пи сама̄на̄.
443. н̃аттим̣ ватва̄ти ваккхама̄наган̣ан̃аттим̣ ватва̄.
444. самудӣрийа̄ти ан̃н̃е две тайо ва̄ ваккхама̄наккамена ваттабба̄.
446-8. каттаббам̣ катва̄ти йоджетаббам̣. каттаббанти пуббакичча̄дикам̣. навенапи ‘‘ахам̣ бханте…пе… пат̣икарисса̄мӣ’’ти тхеро ӣрийоти йоджетаббам̣. еванти ида̄ни ваккхама̄нам̣ пара̄масати.
449. ‘‘йасми’’нтиа̄ди вуттанайатта̄ утта̄намева.
450. га̄тха̄йоти ‘‘вагге самагге вагготи, сан̃н̃ино’’тиа̄дика̄ хет̣т̣ха̄ вуттага̄тха̄йо ва̄. айам̣ панеттха висесо – карототи еттха пава̄ран̣ам̣ карототи аттхо гахетаббо. татийа га̄тха̄йа ‘‘па̄тимоккхам̣ на уддисе’’ти апанетва̄ ‘‘но кареййа пава̄ран̣а’’нти падам̣ паккхипитаббам̣. чатуттхага̄тха̄йа ‘‘анупосатхе’’тиа̄дига̄тха̄бандхам̣ апанетва̄ ‘‘нева пава̄ран̣е ка̄тум̣, са̄ каппати пава̄ран̣а̄’’ти паккхипитаббам̣. пан̃чамага̄тха̄йа ‘‘ат̣т̣хитопосатха̄ва̄са̄’’ти апанетва̄ ‘‘пава̄ран̣а̄т̣хита̄ва̄са̄’’ти паккхипитаббам̣.
451. сан̇гхамхи пава̄ритева̄ти пуримавассӯпагате сан̇гхамхи пава̄рите ева. па̄рисуддхиупосатхам̣ кареййа̄ти на екасмим̣ упосатхагге две н̃аттийо т̣хапетабба̄ти адхиппа̄йо. паччхимика̄йа упагантва̄ апаринит̣т̣хитавассо авуттхо. анупа̄гатоти вассам̣ анупа̄гато. айаметтха̄дхиппа̄йо – пуримика̄йа вассам̣ упагата̄ пан̃ча ва̄ атирека̄ ва̄ паччхимика̄йа упагата̄ техи сама̄ ва̄ ӯнатара̄ ва̄ пуримика̄йа ва̄ упагатехи паччхимика̄йа упагата̄ тхокатара̄ чева хонти, сан̇гхаппава̄ран̣а̄йа ган̣ам̣ пӯренти сан̇гхаппава̄ран̣а̄васена н̃аттим̣ т̣хапетва̄, атха ча убхопи екато хутва̄ сан̇гхам̣ на пӯренти, ган̣ам̣ пана пӯренти, ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ретаббам̣, паччха̄ тесам̣ сантике па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. йади пана пуримика̄йа еко, паччхимика̄йа еко, екена екасса сантике пава̄ретаббам̣, екена па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. саче пуримехи вассӯпагатехи паччха̄ вассӯпагата̄ екенапи адхика̄ сан̇гхам̣ пӯренти, пат̣хамам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситва̄ паччха̄ тесам̣ сантике пава̄ретаббанти. ган̣епи есева найо. евамупарипи йатха̄йогам̣ чинтанӣйам̣.
452. ча̄тума̄синийа̄ти апаракаттикапун̣н̣ама̄йам̣. сан̇гхена̄ти пат̣хамам̣ вассӯпагатена сан̇гхена. вуттха̄ васса̄ йехи те вуттхавасса̄, паччхимавассӯпагата̄. саче аппатара̄ сийунти имина̄ йади адхикатара̄ ва̄ самасама̄ ва̄ хонти, пава̄ран̣а̄н̃аттим̣ т̣хапетва̄ паччхимавассӯпагатехи пат̣хамам̣ пава̄рите паччха̄ итарехи па̄рисуддхиупосатхо ка̄табботи дӣпетӣти.
пава̄ран̣а̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
46. сам̣вараниддесаван̣н̣ана̄
453. сам̣варан̣ам̣ чаккхудва̄ра̄дӣнам̣ сатикава̄т̣ена пидаханам̣ сам̣варо. таттха кин̃ча̄пи чаккхундрийе сам̣варо наттхи, на хи чаккхупаса̄дам̣ нисса̄йа сати уппаджджати, нева бхаван̇гасамайе а̄ваджджана̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасамайе, джаванаккхан̣е пана уппаджджатӣти тада̄ сам̣варо хоти, евам̣ хонте пана со чаккхудва̄ра̄дӣнам̣ сам̣вароти вуччати. чаккхусота̄дибхедехӣти чаккху ча сотан̃ча, та̄ни а̄ди йесам̣, тева бхеда̄ ча̄ти сама̄со, техи два̄рехи. абхиджджха̄диппаваттийа̄ аччантопака̄ракатта̄ каран̣аттхе четтха татийа̄. етена чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йаманасан̇кха̄та̄ни два̄ра̄ни вутта̄ни. рӯпасадда̄дигочарети рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббадхаммасан̇кха̄те висайе. абхиджджха̄доманасса̄диппаваттинти еттха парасампаттим̣ абхимукхам̣ джха̄йатӣти абхиджджха̄, балаватан̣ха̄. а̄ди-саддена миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо анеке акусала̄ дхамма̄ сан̇гахита̄.
454. сакам̣ читтам̣ кит̣т̣ха̄дим̣ дуппасум̣ вийа нигган̣хеййа̄ти самбандхо. кит̣т̣ханти кит̣т̣хат̣т̣ха̄не уппаннам̣ сассам̣ гахитам̣. кит̣т̣хам̣ адатӣти кит̣т̣ха̄ди, там̣. сампаджа̄ноти са̄ттхакасаппа̄йагочараасаммохасан̇кха̄тена чатусампаджан̃н̃ена самма̄ паджа̄но. имина̄ индрийасам̣варасӣлам̣ катхитам̣.
сам̣вараниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
47. суддхиниддесаван̣н̣ана̄
455. десана̄ сам̣варо ет̣т̣хи паччавеккхан̣анти бхедато суддхи чатуббидха̄ти самбандхо. ‘‘паччавеккхан̣ам̣ бхедато’’ти ваттаббе ниггахиталопо дат̣т̣хаббо, десана̄суддхи сам̣варасуддхи парийет̣т̣хисуддхи паччавеккхан̣асуддхӣти чатуббидха̄ти вуттам̣ хоти. таттха суджджхатӣти суддхи, йатха̄дхаммам̣ десана̄йа суддхи десана̄суддхи. вут̣т̣ха̄насса̄пи четтха десана̄йа ева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. мӯла̄паттӣнам̣ пана абхиккхута̄пат̣ин̃н̃а̄ва десана̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄, са̄васса па̄ра̄джика̄паннасса висуддхи на̄ма хоти. айан̃хи йасма̄ па̄ра̄джикам̣ а̄панно, тасма̄ бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ абхаббо джха̄на̄дӣни адхигантум̣. бхиккхубха̄во хисса саггантара̄йо чева хоти, маггантара̄йо ча. вуттан̃хетам̣ –
‘‘са̄ман̃н̃ам̣ дуппара̄мат̣т̣хам̣, нирайа̄йӯпакад̣д̣хатӣ’’ти. (дха. па. 311);
апарампи вуттам̣ –
‘‘ситхило хи париббаджо, бхиййо а̄кирате раджа’’нти. (дха. па. 313);
иччасса бхиккхубха̄во висуддхи на̄ма на хоти. йасма̄ пана гихиа̄дико хутва̄ да̄насаран̣асӣласам̣вара̄дӣхи саггамаггам̣ ва̄ джха̄навимоккхамаггам̣ ва̄ а̄ра̄дхетум̣ бхаббо хоти, тасма̄сса гихиа̄дибха̄во висуддхи на̄ма хоти. адхит̣т̣ха̄нависит̣т̣хена сам̣варена висуддхи сам̣варависуддхи. дхаммена самена паччайа̄нам̣ ет̣т̣хийа̄ суддхи ет̣т̣хисуддхи. чатӯсу паччайесу паччавеккхан̣ена суддхи паччавеккхан̣асуддхи. ‘‘чатуббидха̄ па̄тӣ’’тиа̄дӣсу па̄тимоккхасам̣варасамматанти ‘‘па̄тимоккхасам̣варо’’ти самматам̣ сӣлам̣.
456. читта̄дхит̣т̣ха̄насам̣вара̄ суджджхатӣти индрийасам̣варо сам̣варасуддхӣти вуттоти йоджана̄.
457. анесанам̣ паха̄йа дхаммена уппа̄дентасса ет̣т̣хийа̄ суддхатта̄ а̄джӣванисситам̣ ет̣т̣хисуддхӣти вуттанти самбандхо. уппа̄дентасса̄ти паччайе уппа̄дентасса.
458. паччавеккхан̣асуджджхана̄ти хетумхи пан̃чамӣти.
суддхиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
48. сантосаниддесаван̣н̣ана̄
459. пам̣сукӯлам̣ пин̣д̣ийа̄лопо руккхамӯлам̣ пӯтимуттабхесаджджанти име чатта̄ро паччайа̄ аппаггханаката̄йа аппа̄ чева кассачипи а̄лайа̄бха̄вена анаваджджа̄ ча гатагатат̣т̣ха̄не лаббхама̄ната̄йа сулабха̄ ча̄ти вуччанти, тена̄ха ‘‘аппена̄’’тиа̄ди. маттан̃н̃ӯти парийесанаппат̣иггахан̣апарибхогависсаджджанесу чатӯсу маттан̃н̃ута̄васена пама̄н̣ан̃н̃ӯ.
460. катхам̣ сантут̣т̣хоти а̄ха ‘‘атӣта’’нтиа̄ди. паччуппаннена йа̄пентоти йатха̄ла̄бхайатха̄балайатха̄са̄руппавасена паччуппаннена йатха̄вуттачатуббидхапаччайена йа̄пентоти.
сантосаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
49. чатура̄раккханиддесаван̣н̣ана̄
461-2. буддха̄нуссати …пе… маран̣ассатӣти има̄ чатура̄раккха̄ на̄ма̄ти сесо. а̄ракатта̄дина̄ти а̄ракабха̄во а̄ракаттам̣, там̣ а̄ди йасса ‘‘арӣнам̣ хататта̄’’тиа̄дикасса там̣ а̄ракатта̄ди. тена тена маггена сава̄сана̄нам̣ ара̄нам̣ хататта̄ а̄рака̄ саббакилесехи сувидӯравидӯре т̣хитоти а̄-ка̄расса рассаттам̣, ка-ка̄расса ха-ка̄рам̣ са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ‘‘араха’’нти падасиддхи ведитабба̄. ‘‘а̄рака̄’’ти ча вутте са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесе ават̣т̣ха̄нато, висесаттхина̄ ча висесасса ануппайоджитаббатта̄ ‘‘килесехӣ’’ти лаббхати.
самма̄ти авипарӣтам̣. са̄манти сайамева, апаранеййо хутва̄ти аттхо. ‘‘самбуддхо’’ти хи еттха сам̣-саддо ‘‘сайа’’нти етасса аттхасса бодхако дат̣т̣хаббо. буддхатоти бха̄ваппадха̄нойам̣ ниддесо, буддхатта̄ти аттхо. ‘‘арахам̣’’ ити ва̄ ‘‘самма̄самбуддхо’’ ити ва̄ бхагавато навабхеде гун̣е йа̄ пунаппунам̣ ануссати, са̄ буддха̄нуссатӣти йоджана̄. ‘‘самма̄самбуддхо итӣ’’ти ваттаббе а-ка̄ро сандхивасена а̄гато. ити-саддо панеттха а̄диаттхо, ичча̄дӣти аттхо. навабхедети ‘‘ануттаро пурисадаммаса̄ратхӣ’’ти екато гахетва̄. еттха пана упача̄ро уппаджджати, на аппана̄, татха̄ маран̣ассатийам̣. итаресу пана убхайампи уппаджджатӣти ведитаббам̣. буддха̄нуссати.
463-4. ‘‘сӣмат̣т̣ха̄’’тиа̄дина̄ метта̄бха̄ванам̣ дассети. сӣмат̣т̣хасан̇гхети сӣма̄йам̣ тит̣т̣хатӣти сӣмат̣т̣хо, сова сан̇гхо. гочарага̄мамхи иссаре джанети самбандхо. таттха ма̄нусе упа̄да̄йа саббасаттесӯти йоджетаббам̣. таттха̄ти тасмим̣ га̄ме. сукхита̄ хонту авера̄ти падаччхедо. а̄дина̄ти ‘‘абйа̄паджджа̄ хонту, анӣгха̄ хонту, сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти имина̄. париччхиджджа париччхиджджа̄ти ‘‘имасмим̣ виха̄ре саббе бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ евампи париччхиндитва̄ париччхиндитва̄. метта̄бха̄вана̄.
465-6. ида̄ни асубхам̣ ниддисанто саббапат̣хамам̣ са̄дхетаббам̣ саттавидхамуггахакосаллам̣ ‘‘ван̣н̣е’’чча̄дина̄ дассети. саттавидхан̃хи там̣ найато а̄гатам̣ ва̄ча̄саджджха̄йаманаса̄саджджха̄йехи саддхим̣. таттха пат̣хамам̣ ва̄ча̄йа саджджха̄йантена чатта̄ри тачапан̃чака̄дӣни париччхиндитва̄ ануломаппат̣иломавасена ка̄таббам̣. йатха̄ пана вачаса̄, татхева манаса̄пи саджджха̄йо ка̄таббо. вачаса̄ саджджха̄йо хи манаса̄ саджджха̄йасса паччайо. со пана лаккхан̣аппат̣иведхасса паччайо. таттха ван̣н̣о на̄ма кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣о. сан̣т̣ха̄нам̣ тесам̣йева сан̣т̣ха̄нам̣. ока̄со тесам̣йева патит̣т̣хока̄со. диса̄ на̄бхито уддхам̣ упаримадиса̄, адхо хет̣т̣хима̄. париччхедо на̄ма ‘‘айам̣ кот̣т̣ха̄со хет̣т̣ха̄ ча упари ча тирийан̃ча имина̄ на̄ма париччхинно’’ти евам̣ сабха̄гапариччхедо чева ‘‘кеса̄ на лома̄, лома̄ на кеса̄’’ти евам̣ амиссаката̄васена висабха̄гапариччхедо ча. кеса̄дикот̣т̣ха̄се ваваттхапетва̄ти самбандхо. ваваттхапетва̄ти вуттанайена ваваттхапетва̄.
евам̣ ваваттхапентена йатха̄вуттам̣ саттавидхам̣ уггахакосаллам̣ сампа̄детва̄ ат̣т̣ха̄расавидхам̣ манасика̄ракосаллам̣ сампа̄детаббанти дассетум̣ ‘‘анупуббато’’тиа̄дима̄ха. таттха аппана̄то тайо ча суттанта̄ти име чатта̄ропи найатова̄гате на̄тисӣгха̄дӣсу паккхипитва̄ дасавидхата̄ ведитабба̄. анупуббатоти саджджха̄йакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа анупат̣ипа̄т̣ийа̄. на̄тисӣгхам̣ на̄тисан̣икам̣ катва̄ти кирийа̄висесанам̣. виккхепам̣ пат̣иба̄хайанти каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е четасо виккхепам̣ пат̣иба̄ханто. пан̣н̣аттим̣ саматиккамма̄ти йа̄йам̣ ‘‘кеса̄ лома̄’’ти пан̣н̣атти, там̣ атиккамитва̄, ‘‘пат̣иккӯла’’нти читтам̣ т̣хапетва̄ти адхиппа̄йо. анупуббато мун̃чантасса̄ти йо йо кот̣т̣ха̄со на упат̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ ануккамена мун̃чато, тасса ‘‘бха̄вана̄’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо.
467. евам̣ убхайакосаллам̣ сампа̄детва̄ саббакот̣т̣ха̄се ван̣н̣а̄дивасена ваваттхапетва̄ ван̣н̣а̄дивасенева пан̃чадха̄ пат̣иккӯлата̄ ваваттхапетабба̄ти дассетум̣ ‘‘ван̣н̣а̄’’тиа̄дима̄ха. ван̣н̣а…пе… ока̄сехи кот̣т̣ха̄се пат̣иккӯла̄ти бха̄вана̄ асубханти йоджана̄. татра кеса̄ та̄ва пакативан̣н̣ена ка̄л̣ака̄ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣а̄, сан̣т̣ха̄нато дӣгхават̣т̣атула̄дан̣д̣асан̣т̣ха̄на̄, дисато упаримадиса̄йа джа̄та̄, ока̄сато убхосу пассесу кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи, пурато нал̣а̄т̣антена, паччхато гал̣ава̄т̣акена париччхинна̄, сӣсакат̣а̄хавет̣ханааллачаммам̣ кеса̄нам̣ ока̄со. париччхедато кеса̄ сӣсавет̣ханачамме вӣхаггаматтам̣ пависитва̄ патит̣т̣хитена хет̣т̣ха̄ аттано мӯлаталена, упари а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄. две кеса̄ екато наттхӣти айам̣ сабха̄гапариччхедо. ‘‘кеса̄ на лома̄, лома̄ на кеса̄’’ти евам̣ авасесаекатим̣ сакот̣т̣ха̄сехи амиссӣката̄ кеса̄ на̄ма па̄т̣ийекко еко кот̣т̣ха̄соти айам̣ висабха̄гапариччхедо. идам̣ кеса̄нам̣ ван̣н̣а̄дито ниччхайанам̣. идам̣ пана несам̣ ван̣н̣а̄дивасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлато ниччхайанам̣ – кеса̄ на̄мете ван̣н̣атопи пат̣иккӯла̄ а̄сайатопи сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи ока̄сатопи пат̣иккӯла̄ти евам̣ сесакот̣т̣ха̄са̄нампи йатха̄йогам̣ ведитаббам̣.
уддхума̄та̄диваттхӯсӯти уддхума̄такавинӣлакавипуббакавиччхиддакавиккха̄йитакавиккхиттакахатави- ккхиттакалохитакапул̣авакаат̣т̣хикасан̇кха̄тесу дасесу авин̃н̃а̄н̣акаасубхаваттхӯсу асубха̄ка̄рам̣ гахетва̄ паватта̄ бха̄вана̄ ва̄ асубханти самбандхо. асубхабха̄вана̄.
468. ‘‘маран̣ам̣ ме бхависсатӣ’’ти ва̄ ‘‘джӣвитам̣ ме упаруджджхатӣ’’ти ва̄ ‘‘маран̣ам̣ маран̣а’’нти ва̄ йонисо бха̄вайитва̄на̄ти йоджана̄. джӣвитанти рӯпаджӣвитиндрийан̃ча арӯпаджӣвитиндрийан̃ча. йонисоти упа̄йена. евам̣ паваттайатойева хи екаччасса нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, маран̣а̄рамман̣а̄ сати сан̣т̣ха̄ти, упача̄раппаттамева каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти.
469-470. йасса пана етта̄вата̄ на хоти, тена вадхакапаччӯпат̣т̣ха̄на̄дӣхи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи маран̣ам̣ ануссаритаббанти дассетум̣ ‘‘вадхакассева̄’’тиа̄дима̄ха. вадхакасса ива упат̣т̣ха̄на̄ти ‘‘имасса сӣсам̣ чхиндисса̄мӣ’’ти асим̣ гахетва̄ гӣва̄йа сан̃ча̄райама̄насса вадхакасса вийа маран̣асса упат̣т̣ха̄нато. сампаттӣнам̣ випаттитоти бхогасампаттийа̄ джӣвитасампаттийа̄ ча вина̄самаран̣асан̇кха̄тавипаттито. упасам̣харатоти йасамахаттато пун̃н̃амахаттато тха̄мамахаттато иддхимахаттато пан̃н̃а̄махаттато паччекабуддхато самма̄самбуддхатоти имехи саттаха̄ка̄рехи аттано упасам̣харан̣ато. ка̄йабахуса̄дха̄ран̣а̄ти асӣтийа̄ кимикула̄нам̣, анекасата̄нам̣ рога̄нам̣, ба̄хира̄нан̃ча ахивиччхика̄дӣнам̣ маран̣асса паччайа̄нам̣ са̄дха̄ран̣ато. а̄йудуббалатоти асса̄сапасса̄сӯпанибаддхаттаирийа̄патхӯпанибаддхатта̄дина̄ а̄йуно дуббалато. ка̄лававаттха̄насса абха̄ватоти ‘‘имасмим̣йева ка̄ле маритаббам̣, на ан̃н̃асми’’нти евам̣ ка̄лававаттха̄насса абха̄вато. аддха̄насса париччхеда̄ти ‘‘манусса̄нам̣ джӣвитасса париччхедо на̄ма етарахи паритто, аддха̄ йо чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ джӣватӣ’’ти евам̣ аддха̄насса ка̄ласса париччхедато.
еттха пана каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ випассана̄йа саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ паттука̄мена буддхапуттена йам̣ ка̄таббам̣, там̣ а̄дикаммикасса кулапуттасса васена а̄дито пат̣т̣ха̄йа сан̇кхепенопадисса̄ма. чатуббидхам̣ та̄ва сӣлам̣ содхетаббам̣. таттха тивидха̄ висуджджхана̄ ана̄паджджанам̣, а̄паннавут̣т̣ха̄нам̣, килесехи ча аппат̣ипӣл̣анам̣. евам̣ висуддхасӣласса хи бха̄вана̄ сампаджджати. йампидам̣ четийан̇ган̣аватта̄дӣнам̣ васена а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ вуччати, тампи са̄дхукам̣ парипӯретаббам̣. тато –
‘‘а̄ва̄со ча кулам̣ ла̄бхо, ган̣о камман̃ча пан̃чамам̣;
аддха̄нам̣ н̃а̄ти а̄ба̄дхо, гантхо иддхӣти те даса̄’’ти. (висуддхи. 1.41) –
евам̣ вуттесу дасасу палибодхесу йо палибодхо, йо упаччхиндитаббо. евам̣ упаччхиннапалибодхена –
‘‘пийо гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;
гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но ча̄т̣т̣ха̄не нийоджако’’ти. (а. ни. 7.37) –
евам̣ вутталаккхан̣ам̣ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетаббам̣. там̣ дувидхам̣ хоти саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нан̃ча па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нан̃ча. таттха саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхиккхусан̇гха̄дӣсу метта̄, маран̣ассати ча, ‘‘асубхасан̃н̃а̄’’типи еке. етам̣ пана тайам̣ саббаттха аттхайитаббам̣ иччхитаббанти катва̄, адхиппетасса ча йога̄нуйогакаммасса падат̣т̣ха̄натта̄ ‘‘саббаттхакакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати. ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есу пана йам̣ йасса чарита̄нукӯлам̣, там̣ тасса ниччам̣ парихаритаббатта̄ йатха̄вуттенева найена ‘‘па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати, тато –
‘‘маха̄ва̄сам̣ нава̄ва̄сам̣, джара̄ва̄сан̃ча пантханим̣;
сон̣д̣им̣ пан̣н̣ан̃ча пуппхан̃ча, пхалам̣ паттхитамева ча.
‘‘нагарам̣ да̄руна̄ кхеттам̣, висабха̄гена пат̣т̣анам̣;
паччантасӣма̄саппа̄йам̣, йаттха митто на лаббхати.
‘‘ат̣т̣ха̄расета̄ни т̣ха̄на̄ни, ити вин̃н̃а̄йа пан̣д̣ито;
а̄рака̄ париваджджеййа, маггам̣ саппат̣ибхайам̣ йатха̄’’ти. (висуддхи. 1.52) –
вуттаат̣т̣ха̄расасена̄санадосаваджджитам̣ ‘‘идха, бхиккхаве, сена̄санам̣ на̄тидӯрам̣ хоти начча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннам̣ дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣ аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассам̣. тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса аппакасиренева уппаджджанти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммавинайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄. те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати ‘идам̣ бханте катхам̣, имасса ко аттхо’ти. тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄ним̣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нӣйесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хотӣ’’ти (а. ни. 10.11) вуттапан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ сена̄санам̣ упагамма таттха васантена ‘‘дӣгха̄ни кесаломанакха̄ни чхиндитабба̄ни, джин̣н̣ачӣваресу аггал̣аанува̄тапарибхан̣д̣ада̄на̄дина̄ дал̣хӣкаммам̣ ва̄ тантаччхеда̄дӣсу туннакаммам̣ ва̄ ка̄таббам̣, килит̣т̣ха̄ни раджитабба̄ни, саче патте малам̣ хоти, патто пачитаббо, ман̃чапӣт̣ха̄дӣни содхетабба̄нӣ’’ти евам̣ вуттаупаччхиннакхуддакапалибодхена катабхаттакиччена бхаттасаммадам̣ винодетва̄ ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣ена читтам̣ сампахам̣сетва̄ а̄чарийуггахато екападампи асаммуйхантена манаси ка̄таббанти.
чатура̄раккханиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
50. випассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
471-2. на̄марӯпанти читтачетасикасан̇кха̄там̣ на̄ман̃ча ат̣т̣хавӣсативидхам̣ рӯпан̃ча. ‘‘наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, на̄марӯпато на ан̃н̃о атта̄дико кочи аттхӣ’’ти евам̣ джха̄нала̄бхӣ че, джха̄нато вут̣т̣ха̄йа джха̄нагатам̣ ва̄ випассана̄йа̄нико че, пакин̣н̣акабхӯтам̣ на̄марӯпам̣ париггахетва̄. па̄тимоккхасам̣вара̄ди сӣлависуддхи, чатура̄раккхавасена дӣпита̄ сопача̄расама̄дхисан̇кха̄та̄ читтависуддхи ча вутта̄ва на̄ма̄ти имина̄ дит̣т̣хивисуддхи катхита̄. тато тасса паччайан̃ча париггахетва̄ти самбандхо. тасса паччайанти ‘‘пат̣исандхиккхан̣е на̄марӯпадвайамева авиджджа̄тан̣ха̄упа̄да̄накаммехи уппаджджати, на иссара̄дика̄ран̣ена̄’’тиа̄дина̄ тасса ка̄ран̣ам̣, имина̄ кан̇кха̄витаран̣ависуддхи дассита̄.
хутва̄ абха̄вато аничча̄ти саббепи на̄марӯпасан̇кха̄ра̄ уппаджджитва̄ абха̄ва̄паджджанато аничча̄. удайаббайапӣл̣ана̄ дуккха̄ти уппа̄даниродхавасена пӣл̣анато дуккха̄. авасаваттитта̄ анатта̄ти аттано васе аваттанато анатта̄ти евам̣ сан̇кха̄рехи саддхим̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄. пунаппунам̣ саммасантоти йатха̄вуттанайена саммасанто саматхайа̄нико випассана̄йа̄нико ча йога̄вачаро. имина̄ магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи, пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи ча дассита̄. сан̇кха̄ра̄намева хи удайаббайа̄дина̄нупассанато удайаббайабхан̇габхайаа̄дӣнаваниббида̄мун̃читукамйата̄пат̣исан̇кха̄нупассана̄са- н̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣асан̇кха̄тасса ат̣т̣хавидхасса н̃а̄н̣асса васена сикха̄ппаттам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма. анупуббена саббасам̣йоджанаккхайам̣ па̄пун̣еййа̄ти имина̄ н̃а̄н̣адассанависуддхи дассита̄. саббасам̣йоджанаккхайанти орамбха̄гийа̄нам̣ пан̃чаннам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хет̣т̣ха̄ маггаттайена кхепитатта̄, итаресам̣ уддхамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ кхепитатта̄ ча саббесам̣ сам̣йоджана̄нам̣ кхайанте джа̄там̣ арахаттамаггам̣.
нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄
473. йасма̄ ка̄ран̣а̄ йа̄ сиккхана̄, айам̣ бхиккхукиччам̣, ато тасма̄ ка̄ран̣а̄ти аттхо.
474. ниччасо локавича̄риноти ниччам̣ локе вичарато. ма̄лутассева париссамо на самбхотӣти йоджана̄. ма̄лутассева̄ти ва̄тасса ива. на самбхотӣти на хоти.
475-6. тамбапан̣н̣и ева тамбапан̣н̣ийо, кету вийа кету, тамбапан̣н̣ийе кетӯти таппурисо. тена рачита̄ дхаммавинайан̃н̃упасам̣сита̄ айам̣ кхуддасиккха̄ парима̄н̣ато га̄тха̄нам̣ пан̃чаматтехи сатехи етта̄вата̄ нит̣т̣ха̄намупа̄гата̄ти самбандхо.
нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманакатха̄
ка̄ра̄питетиручире паваре виха̄ре;
ма̄на̄дхика̄рипурина̄ гаруна̄ гун̣ена;
вассам̣ васам̣ дамил̣асо видхахам̣ ака̄сим̣;
а̄кан̇кхат̣ӣка джинаса̄санасампавуддхим̣.
пун̃н̃ена саттхарачана̄джанитена тена;
самбуддхаса̄санавародайака̄ран̣ена;
лока̄мисесу пана ме самайам̣ алагго;
самбуддхаса̄санавародайама̄чареййам̣.
аттхесу аккхарападесу виниччхайесу;
пубба̄паресу ликхитам̣ кхалитам̣ йадаттхи;
оха̄йа кхантумараханти ваданту санта̄;
дит̣т̣ха̄пара̄дхаматха ва̄ кимула̄ланена.
йенантатантаратана̄карамантханена;
мантха̄чалолласитан̃а̄н̣аварена ладдха̄;
са̄ра̄мата̄тисукхита̄ сукхайанти чан̃н̃е;
те ме джайанти гараво гараво гун̣ехи.
параттхасампа̄данато, пун̃н̃ена̄дхигатенахам̣;
параттхасампа̄данако, бхавеййам̣ джа̄тиджа̄тийам̣.
сиссо а̄ха –
парамаппиччхата̄некасантосопасамесинам̣;
сучисаллекхавуттӣнам̣, сада̄ран̃н̃анива̄синам̣.
са̄сануджджотака̄рӣнам̣, а̄чераттамупа̄гатам̣;
удумбарагирикхйа̄тайатӣнам̣ йатипун̇гавам̣.