па̄ра̄джикакан̣д̣о
ида̄ни йадетам̣ нида̄на̄нантарам̣ татриме чатта̄ротиа̄ди па̄ра̄джикакан̣д̣ам̣, таттха татра̄ти тасмим̣ ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти евам̣ вутте па̄тимоккхе. имети ида̄ни ваттабба̄нам̣ абхимукхӣкаран̣ам̣. чатта̄роти ган̣анапариччхедо. па̄ра̄джика̄ти евам̣на̄мака̄. дхамма̄ти а̄паттийо. уддесам̣ а̄гаччхантӣти сарӯпена уддиситаббатам̣ а̄гаччханти, на нида̄не вийа ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти са̄дха̄ран̣авачанаматтена.
1. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
йо пана̄ти рассадӣгха̄дина̄ лин̇га̄дибхедена йо кочи. бхиккхӯти ехибхиккхуупасампада̄, саран̣агаманӯпасампада̄, ова̄даппат̣иггахан̣ӯпасампада̄, пан̃ха̄бйа̄каран̣ӯпасампада̄, ат̣т̣хагарудхаммаппат̣иггахан̣ӯпасампада̄, дӯтенӯпасампада̄, ат̣т̣хава̄чикӯпасампада̄, н̃аттичатуттхакаммӯпасампада̄ти има̄су ат̣т̣хасу упасампада̄су н̃аттичатуттхена упасампада̄каммена акуппена т̣ха̄на̄рахена упасампанно. тасса пана каммасса ваттхун̃аттианусса̄вана сӣма̄ париса̄сампаттивасена акуппата̄ ведитабба̄.
таттха ваттхӯти упасампада̄пеккхо пуггало, со т̣хапетва̄ ӯнавӣсативассам̣ антимаваттхуаджджха̄паннапуббам̣, пан̣д̣ака̄дайо ча ека̄даса абхаббапуггале ведитаббо. таттха ӯнавӣсативассо на̄ма пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа апарипун̣н̣авӣсативассо. антимаваттхуаджджха̄паннапуббо на̄ма чатуннам̣ па̄ра̄джика̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ аджджха̄паннапуббо. пан̣д̣ака̄дайо ваджджанӣйапуггалакатха̄йам̣ вутта̄. тесу а̄ситтапан̣д̣акан̃ча усӯйапан̣д̣акан̃ча т̣хапетва̄ опаккамикапан̣д̣ако напум̣сакапан̣д̣ако пан̣д̣акабха̄вапаккхе т̣хито паккхапан̣д̣ако ча идха адхиппето.
тхеййасам̣ва̄сако пана тивидхо лин̇гаттхенако сам̣ва̄саттхенако убхайаттхенакоти. таттха йо сайам̣ паббаджитва̄ на бхиккхувасса̄ни ган̣ети, на йатха̄вуд̣д̣хам̣ бхиккхӯнам̣ ва̄ са̄ман̣ера̄нам̣ ва̄ ванданам̣ са̄дийати, на а̄санена пат̣иба̄хати, на упосатха̄дӣсу сандиссати, айам̣ асуддхачиттата̄йа лин̇гаматтассева тхенитатта̄ лин̇гаттхенако на̄ма. йо пана бхиккхӯхи паббаджито са̄ман̣еро сама̄но ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ тесу саусса̄хова метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевитва̄ пуна нива̄сетва̄ са̄ман̣ерабха̄вам̣ пат̣иджа̄на̄ти, айам̣ бхиккхӯхи динналин̇гасса апариччаттатта̄ на лин̇гаттхенако, на лин̇га̄нурӯпасса сам̣ва̄сасса са̄дитатта̄ на̄пи сам̣ва̄саттхенако. антимаваттхуаджджха̄паннакепи есева найо. йо ча кхо са̄ман̣еро сама̄но видесам̣ гантва̄ бхиккхувасса̄ни ган̣ети, йатха̄вуд̣д̣хам̣ ванданам̣ са̄дийати, а̄санена пат̣иба̄хати, упосатха̄дӣсу сандиссати, айам̣ сам̣ва̄саматтассева тхенитатта̄ сам̣ва̄саттхенако на̄ма. бхиккхувассаган̣ана̄дико хи саббопи кирийабхедо имасмим̣ аттхе ‘‘сам̣ва̄со’’ти ведитаббо. сиккхам̣ паччаккха̄йа ‘‘на мам̣ кочи джа̄на̄тӣ’’ти пуна евам̣ пат̣ипаджджантепи есева найо. йо пана сайам̣ паббаджитва̄ виха̄рам̣ гантва̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣ ванданам̣ са̄дийати, а̄санена пат̣иба̄хати, бхиккхувасса̄ни ган̣ети, упосатха̄дӣсу сандиссати, айам̣ лин̇гасса чева сам̣ва̄сасса ча тхенитатта̄ убхайаттхенако на̄ма. дхураниккхепавасена ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ антимаваттхум̣ аджджха̄паджджитва̄ пуна та̄ни аччха̄детва̄ евам̣ пат̣ипаджджантепи есева найо, айам̣ тивидхопи тхеййасам̣ва̄сако идха адхиппето. т̣хапетва̄ пана имам̣ тивидхам̣.
‘‘ра̄джа дуббхиккха канта̄ра-рога верӣ бхайена ва̄;
чӣвара̄харан̣аттхам̣ ва̄, лин̇гам̣ а̄дийатӣдха йо.
‘‘сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, йа̄ва со суддхама̄насо;
тхеййасам̣ва̄сако на̄ма, та̄ва еса на вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110);
йо пана упасампанно титтхийабха̄вам̣ паттхайама̄но сайам̣ ва̄ кусачӣра̄дикам̣ титтхийалин̇гам̣ а̄дийати, тесам̣ ва̄ сантике паббаджати, нагго ва̄ хутва̄ а̄джӣвака̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ тесам̣ вата̄ни а̄дийати, айам̣ титтхийапаккантако на̄ма. т̣хапетва̄ пана мануссаджа̄тикам̣ авасесо саббопи тираччха̄нагато на̄ма. йена мануссаджа̄тика̄ джанетти сайампи мануссабхӯтенева сан̃чичча джӣвита̄ воропита̄, айам̣ ма̄тугха̄тако на̄ма. питугха̄такепи есева найо. йена антамасо гихилин̇ге т̣хитопи мануссаджа̄тико кхӣн̣а̄саво сан̃чичча джӣвита̄ воропито, айам̣ арахантагха̄тако на̄ма. йо пана пакататтам̣ бхиккхуним̣ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ магге дӯсети, айам̣ бхиккхунидӯсако на̄ма. йо девадатто вийа са̄санам̣ уддхаммам̣ уббинайам̣ катва̄ чатуннам̣ камма̄нам̣ ан̃н̃атаравасена сан̇гхам̣ бхиндати, айам̣ сан̇гхабхедако на̄ма. йо девадатто вийа дут̣т̣хачиттена вадхакачиттена татха̄гатасса джӣвама̄накасарӣре кхуддакамаккхика̄йа пиванаматтампи лохитам̣ уппа̄дети, айам̣ лохитуппа̄дако на̄ма. йасса иттхинимиттуппа̄данакаммато ча пурисанимиттуппа̄данакаммато ча убхато дувидхампи бйан̃джанам̣ аттхи, айам̣ убхатобйан̃джанако на̄ма. ити име тераса пуггала̄ упасампада̄йа аваттхӯ, име пана т̣хапетва̄ ан̃н̃асмим̣ упасампада̄пеккхе сати упасампада̄каммам̣ ваттхусампаттивасена акуппам̣ хоти.
катхам̣ н̃аттисампаттивасена акуппам̣ хоти? ваттхусан̇гхапуггалан̃аттӣнам̣ апара̄масана̄ни, паччха̄ н̃аттит̣т̣хапанан̃ча̄ти име та̄ва пан̃ча н̃аттидоса̄. таттха ‘‘айам̣ иттханна̄мо’’ти упасампада̄пеккхасса акиттанам̣ ваттхуапара̄масанам̣ на̄ма. ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиеттха ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте’’ти ватва̄ ‘‘сан̇гхо’’ти абхан̣анам̣ сан̇гхаапара̄масанам̣ на̄ма. ‘‘иттханна̄масса упасампада̄пеккхо’’ти упаджджха̄йасса акиттанам̣ пуггалаапара̄масанам̣ на̄ма. саббена саббам̣ н̃аттийа̄ анучча̄ран̣ам̣ н̃аттиапара̄масанам̣ на̄ма. пат̣хамам̣ каммава̄чам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘еса̄ н̃аттӣ’’ти ватва̄ ‘‘кхамати сан̇гхасса̄’’ти евам̣ н̃аттикиттанам̣ паччха̄ н̃аттит̣т̣хапанам̣ на̄ма. ити имехи досехи вимутта̄йа н̃аттийа̄ сампаннам̣ н̃аттисампаттивасена акуппам̣ хоти.
анусса̄ванавасена акуппата̄йапи ваттхусан̇гхапуггала̄нам̣ апара̄масана̄ни, са̄вана̄йа ха̄панам̣, ака̄ле са̄вананти име пан̃ча анусса̄ванадоса̄. таттха ваттха̄дӣнам̣ апара̄масана̄ни н̃аттийам̣ вуттасадиса̄нева. тӣсу пана анусса̄вана̄су йаттха каттхачи етесам̣ апара̄масанам̣ апара̄масанамева. саббена саббам̣ пана каммава̄чам̣ аватва̄ чатуккхаттум̣ н̃аттикиттанамева, атха ва̄ пана каммава̄ча̄ббхантаре аккхарасса ва̄ падасса ва̄ анучча̄ран̣ам̣ ва̄ дуручча̄ран̣ам̣ ва̄ са̄вана̄йа ха̄панам̣ на̄ма. са̄вана̄йа анока̄се пат̣хамам̣ н̃аттим̣ ат̣т̣хапетва̄ анусса̄ванакаран̣ам̣ ака̄ле са̄ванам̣ на̄ма. ити имехи досехи вимутта̄йа анусса̄вана̄йа сампаннам̣ анусса̄ванасампаттивасена акуппам̣ хоти.
пуббе вуттам̣ випаттисӣма̄лаккхан̣ам̣ саматикканта̄йа пана сӣма̄йа катам̣ сӣма̄сампаттивасена акуппам̣ хоти. йа̄ватика̄ бхиккхӯ каммаппатта̄, тесам̣ ана̄гаманам̣, чханда̄раха̄нам̣ чхандасса ана̄харан̣ам̣, саммукхӣбхӯта̄нам̣ пат̣иккосананти име пана тайо париса̄доса̄, техи вимутта̄йа париса̄йа катам̣ париса̄сампаттивасена акуппам̣ хоти. ка̄ран̣а̄рахатта̄ пана саттху са̄сана̄рахатта̄ т̣ха̄на̄рахам̣ на̄ма хоти. ити йо имина̄ евам̣ акуппена т̣ха̄на̄рахена н̃аттичатуттхена упасампада̄каммена упасампанно, айам̣ идха ‘‘бхиккхӯ’’ти адхиппето. пан̣н̣аттиваджджесу пана ан̃н̃епи сан̇гахам̣ гаччханти.
бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄, тан̃ча, йаттха чете саха джӣванти, екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, там̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттам̣ сиккха̄падасан̇кха̄там̣ са̄джӣван̃ча, таттха сиккханабха̄вена сама̄панноти бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасамаа̄панно. сама̄панноти сиккхан̃ча парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ упагатоти аттхо. сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апат̣иккхипитва̄, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, тасмим̣ дуббалабха̄вам̣ аппака̄сетва̄. таттха читтакхеттака̄лапайогапуггалавиджа̄нанавасена сиккха̄йа паччаккха̄нам̣ н̃атва̄ тадабха̄вена апаччаккха̄нам̣ ведитаббам̣. катхам̣? упасампаннабха̄вато чавитука̄мата̄читтенева хи сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на дава̄ ва̄ рава̄ ва̄ бхан̣антасса. евам̣ читтавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. татха̄ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄ми, дхаммам̣ паччаккха̄ми, сан̇гхам̣ паччаккха̄ми, сиккхам̣, винайам̣, па̄тимоккхам̣, уддесам̣, упаджджха̄йам̣, а̄чарийам̣, саддхивиха̄рикам̣, антева̄сикам̣, сама̄нупаджджха̄йакам̣, сама̄на̄чарийакам̣, сабрахмача̄рим̣ паччаккха̄мӣ’’ти евам̣ вутта̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ чуддасаннам̣, ‘‘гихӣти мам̣ дха̄рехи, упа̄сако, а̄ра̄мико, са̄ман̣еро, титтхийо, титтхийаса̄вако, асаман̣о, ‘асакйапуттийо’ти мам̣ дха̄рехӣ’’ти евам̣ вутта̄нам̣ гихиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнан̃ча̄ти имесам̣ два̄вӣсатийа̄ кхеттапада̄нам̣ йасса кассачи савевачанасса васена тесу йам̣кин̃чи ваттука̄масса йам̣кин̃чи вадато сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на руккха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасса на̄мам̣ гахетва̄ пачча̄чиккхантасса. евам̣ кхеттавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
таттха йадетам̣ ‘‘паччаккха̄мӣ’’ти ча, ‘‘мам̣ дха̄рехӣ’’ти (па̄ра̄. 51) ча вуттам̣ ваттама̄нака̄лавачанам̣, йа̄ни ча ‘‘алам̣ ме буддхена, ким̣ ну ме буддхена, на маматтхо буддхена, сумутта̄хам̣ буддхена̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 52) найена а̄кхйа̄тавасена ка̄лам̣ ана̄маситва̄ пуримехи чуддасахи падехи саддхим̣ йоджетва̄ вутта̄ни ‘‘алам̣ ме’’тиа̄дӣни чатта̄ри пада̄ни, тесам̣йева ча савевачана̄нам̣ васена паччаккха̄нам̣ хоти, на ‘‘паччаккха̄си’’нти ва̄ ‘‘паччаккхисса’’нти ва̄ ‘‘мам̣ дха̄ресӣ’’ти ва̄ ‘‘мам̣ дха̄рессатӣ’’ти ва̄ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ паччаккхеййа’’нти (па̄ра̄. 45) ва̄тиа̄дӣни атӣта̄на̄гатапарикаппавачана̄ни бхан̣антасса. евам̣ ваттама̄на ка̄лавасена чева ана̄мат̣т̣хака̄лавасена ча паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
пайого пана дувидхо ка̄йико ча ва̄часико ча. таттха ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 51) найена йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄часикаппайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на аккхараликханам̣ ва̄ хаттхамудда̄дидассанам̣ ва̄ ка̄йаппайогам̣ каронтасса. евам̣ ва̄часикаппайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
пуггало пана дувидхо – йо ча паччаккха̄ти, йасса ча паччаккха̄ти. таттха йо паччаккха̄ти, со саче умматтакакхиттачиттаведана̄т̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро на хоти. йасса пана паччаккха̄ти, со саче мануссаджа̄тико хоти, на ча умматтака̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро, саммукхӣбхӯто ча сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти. на хи асаммукхӣбхӯтасса дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ а̄рочанам̣ рухати. евам̣ йатха̄вуттапуггалавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
виджа̄нанампи нийамита̄нийамитавасена дувидхам̣. таттха йасса йесам̣ ва̄ нийаметва̄ ‘‘имасса, имесам̣ ва̄ а̄рочемӣ’’ти вадати, саче те йатха̄ пакатийа̄ локе манусса̄ вачанам̣ сутва̄ а̄ваджджанасамайе джа̄нанти, евам̣ тасса вачана̄нантарамева тасса ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайатӣ’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена сиккха̄паччаккха̄набха̄вам̣ джа̄нанти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. атха апарабха̄ге ‘‘ким̣ имина̄ вутта’’нти чинтетва̄ джа̄нанти, ан̃н̃е ва̄ джа̄нанти, апаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. анийаметва̄ а̄рочентасса пана саче вуттанайена йо кочи мануссаджа̄тико вачанаттхам̣ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. евам̣ виджа̄нанавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. йо пана антамасо дава̄йапи паччаккха̄ти, тена апаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. ити имесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ читта̄дӣнам̣ ва̄ васена, саббасо ва̄ пана апаччаккха̄нена сиккхам̣ апаччаккха̄йа сиккха̄паччаккха̄нассева ча аттхабхӯтам̣ екаччам̣ дуббалйам̣ ана̄викатва̄.
метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄ти еттха метхунам̣ дхамманти ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена садиса̄нам̣ убхиннам̣ дхаммам̣. пат̣исевеййа̄ти пат̣исевеййа аджджха̄паджджеййа. антамасоти саббантимена париччхедена. тираччха̄нагата̄йапӣти пат̣исандхивасена тираччха̄несу гата̄йапи, айаметтха анупан̃н̃атти. па̄ра̄джико хотӣти пара̄джито хоти, пара̄джайам̣ а̄панно. асам̣ва̄соти пакататта̄ бхиккхӯ саха васанти еттха̄ти екакамма̄дикова тивидхопи видхи сам̣ва̄со на̄ма, со тена саддхим̣ наттхӣти асам̣ва̄со. сан̇гхакаммесу хи еса ган̣апӯракопи на хоти, айам̣ та̄ва падаван̣н̣ана̄.
айам̣ панеттха виниччхайо – манусса̄мануссатираччха̄нагатавасена хи тиссо иттхийо, та̄сам̣ ваччамаггапасса̄вамаггамукхамаггавасена тайо тайо катва̄ нава магга̄, татха̄ убхатобйан̃джанака̄нам̣. пуриса̄нам̣ пана ваччамаггамукхамаггавасена две две катва̄ чха магга̄, татха̄ пан̣д̣ака̄нанти евам̣ тим̣са магга̄. тесу аттано ва̄ паресам̣ ва̄ йасса кассачи маггасса сантхатасса ва̄ асантхатасса ва̄, паресам̣ пана мата̄нампи аккха̄йитасса ва̄ йебхуййена аккха̄йитасса ва̄ пакатива̄тена асам̣пхут̣т̣хе аллока̄се йо бхиккху екатилабӣджаматтампи аттано ан̇гаджа̄там̣ сантхатам̣ ва̄ асантхатам̣ ва̄ севаначиттена павесети, парена ва̄ павесийама̄не павесанапавит̣т̣хат̣т̣хитауддхаран̣есу йам̣кин̃чи са̄дийати, айам̣ па̄ра̄джика̄паттим̣ а̄панно на̄ма хоти, айам̣ та̄веттха аса̄дха̄ран̣авиниччхайо. саббасиккха̄пада̄нам̣ пана са̄дха̄ран̣авиниччхайаттхам̣ айам̣ ма̄тика̄ –
нида̄нам̣ пуггалам̣ ваттхум̣, пан̃н̃аттивидхимева ча;
а̄н̣атта̄паттина̄патти-випаттим̣ ан̇гамева ча.
самут̣т̣ха̄навидхим̣ кирийа̄-сан̃н̃а̄читтехи на̄наттам̣;
ваджджакаммаппабхедан̃ча, тикадвайавидхим̣ татха̄.
лаккхан̣ам̣ саттарасадха̄, т̣хитам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ идам̣;
н̃атва̄ йоджеййа медха̄вӣ, таттха таттха йатха̄раханти.
таттха нида̄нам̣ на̄ма веса̄ли-ра̄джагаха-са̄ваттхи-а̄л̣ави-косамби-сагга-бхагга̄нам̣ васена саттавидхам̣ пан̃н̃аттит̣т̣ха̄нам̣, идан̃хи саббасиккха̄пада̄нам̣ нида̄нам̣. пуггало на̄ма йам̣ йам̣ а̄раббха там̣ там̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣. ваттху на̄ма тасса тасса пуггаласса аджджха̄ча̄ро вуччати. пан̃н̃аттивидхинти пан̃н̃аттианупан̃н̃аттиануппаннапан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиса̄дха̄ран̣апан̃н̃атти аса̄дха̄ран̣апан̃н̃аттиекатопан̃н̃аттиубхатопан̃н̃аттивасена нававидха̄ пан̃н̃атти. таттха ануппаннапан̃н̃атти на̄ма ануппанне досе пан̃н̃атта̄, са̄ ат̣т̣хагарудхаммаппат̣иггахан̣авасена (чӯл̣ава. 403) бхиккхунӣнам̣йева а̄гата̄, ан̃н̃атра наттхи. винайадхарапан̃чамена (маха̄ва. 259) ган̣ена упасампада̄, ган̣ан̇ган̣ӯпа̄хана̄ (маха̄ва. 259) дхуванха̄нам̣ чамматтхаран̣анти етесам̣ васена чатуббидха̄ падесапан̃н̃атти на̄ма. маджджхимадесейева хи етехи а̄патти хоти, тесупи дхуванха̄нам̣ пат̣иккхепаматтамева па̄тимоккхе а̄гатам̣, тато ан̃н̃а̄ падесапан̃н̃атти на̄ма наттхи. сабба̄ни саббаттхапан̃н̃аттийева хонти, са̄дха̄ран̣апан̃н̃аттидукан̃ча екатопан̃н̃аттидукан̃ча аттхато екам̣, тасма̄ ануппаннапан̃н̃аттин̃ча саббаттхапан̃н̃аттидукан̃ча екатопан̃н̃аттидукан̃ча т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ чатассаннам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ васена саббаттха виниччхайо ведитаббо. а̄н̣атта̄паттина̄паттивипаттинтиеттха а̄н̣аттӣтиа̄н̣а̄пана̄ вуччати. а̄паттӣти пуббаппайога̄дивасена а̄паттибхедо. ана̄паттӣти аджа̄нана̄дивасена ана̄патти. випаттӣти сӣлаа̄ча̄радит̣т̣хиа̄джӣвавипаттӣнам̣ ан̃н̃атара̄. ити има̄сам̣ а̄н̣атта̄дӣнампи васена саббаттха виниччхайо ведитаббо. ан̇ганти саббасиккха̄падесу а̄паттӣнам̣ ан̇гам̣ ведитаббам̣.
самут̣т̣ха̄навидхинти сабба̄паттӣнам̣ ка̄йо ва̄ча̄ ка̄йава̄ча̄ ка̄йачиттам̣ ва̄ча̄читтам̣ ка̄йава̄ча̄читтанти има̄ни екан̇гикадван̇гикативан̇гика̄ни. чха самут̣т̣ха̄на̄ни на̄ма йа̄ни ‘‘сиккха̄падасамаут̣т̣ха̄на̄нӣ’’типи вуччанти. таттха пурима̄ни тӣн̣и ачиттака̄ни, паччхима̄ни сачиттака̄ни. тесу екена ва̄ двӣхи ва̄ тӣхи ва̄ чатӯхи ва̄ чхахи ва̄ самут̣т̣ха̄нехи а̄паттийо самут̣т̣хаханти, пан̃часамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма наттхи. таттха екасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма чатуттхена ча пан̃чамена ча чхат̣т̣хена ча самут̣т̣ха̄нена самут̣т̣ха̄ти, на ан̃н̃ена. двисамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма пат̣хамачатуттхехи ча дутийапан̃чамехи ча татийачхат̣т̣хехи ча чатуттхачхат̣т̣хехи ча пан̃чамачхат̣т̣хехи ча самут̣т̣ха̄нехи, самут̣т̣ха̄ти, на ан̃н̃ехи. тисамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма пат̣хамехи ча тӣхи, паччхимехи ча тӣхи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти, на ан̃н̃ехи. чатусамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма пат̣хамататийачатуттхачхат̣т̣хехи ча дутийататийапан̃чамачхат̣т̣хехи ча самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти, на ан̃н̃ехи. чха самут̣т̣ха̄на̄ на̄ма чхахипи самут̣т̣ха̄ти.
евам̣ –
тидха̄ екасамут̣т̣ха̄на̄, пан̃чадха̄ двисамут̣т̣хита̄;
двидха̄ тичатуро т̣ха̄на̄, екадха̄ чхасамут̣т̣хита̄ти.
самут̣т̣ха̄навасена сабба̄ва тераса а̄паттийо хонти (чӯл̣ава. 165 а̄дайо), та̄ пат̣хамапан̃н̃аттисиккха̄падавасена самут̣т̣ха̄нато тераса на̄ма̄ни лабханти пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄на̄, адинна̄да̄на-сан̃чаритта-саманубха̄сана-катхина-ел̣акалома-падасодхамма-аддха̄на-тхеййасаттха-дхаммадесана̄бхӯта̄рочана-чоривут̣т̣ха̄пана-ананун̃н̃а̄тасамут̣т̣ха̄на̄ти. таттха йа̄ ка̄йачиттато самут̣т̣ха̄ти, айам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ сачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ чхахипи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ сан̃чариттасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ чхат̣т̣хенева самут̣т̣ха̄ти, айам̣ саманубха̄санасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ татийачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ катхинасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ пат̣хамачатуттхехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ ел̣акаломасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ дутийапан̃чамехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ падасодхаммасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ пат̣хамататийачатуттхачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ аддха̄насамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ чатуттхачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ тхеййасаттхасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ пан̃чаменева самут̣т̣ха̄ти, айам̣ дхаммадесана̄самут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ ачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ пан̃чамачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ чоривут̣т̣ха̄панасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. йа̄ дутийататийапан̃чамачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, айам̣ ананун̃н̃а̄тасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма̄ти. ити имасса самут̣т̣ха̄навидхинопи васена саббаттха виниччхайо ведитаббо.
кирийа̄сан̃н̃а̄читтехи на̄наттанти етехи кирийа̄дӣхи сабба̄паттӣнам̣ на̄на̄бха̄вам̣ н̃атва̄ саббаттха виниччхайо ведитаббо. сабба̄паттийо хи кирийа̄васена пан̃чавидха̄ хонти, сеййатхидам̣ – аттха̄патти кирийато самут̣т̣ха̄ти, аттхи акирийато, аттхи кирийа̄кирийато, аттхи сийа̄ кирийато сийа̄ акирийато, аттхи сийа̄ кирийато сийа̄ кирийа̄кирийатоти. таттха йа̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ патхавикхан̣ана̄дӣсу (пачи. 84) вийа вӣтиккамам̣ каронтасса хоти, айам̣ кирийато самут̣т̣ха̄ти на̄ма. йа̄ ка̄йава̄ча̄хи каттаббам̣ акаронтасса хоти пат̣хамакатхина̄патти (па̄ра̄. 459 а̄дайо) вийа, айам̣ акирийато самут̣т̣ха̄ти на̄ма. йа̄ каронтасса ча акаронтасса ча хоти ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ хаттхато чӣвараппат̣иггахан̣а̄патти (па̄ра̄. 508-511) вийа, айам̣ кирийа̄кирийато самут̣т̣ха̄ти на̄ма. йа̄ сийа̄ каронтасса ча, сийа̄ акаронтасса ча хоти рӯпийаппат̣иггахан̣а̄патти (па̄ра̄. 582) вийа, айам̣ сийа̄ кирийато сийа̄ акирийато самут̣т̣ха̄ти на̄ма. йа̄ сийа̄ каронтасса ча сийа̄ каронта̄каронтасса ча хоти кут̣ика̄ра̄патти (па̄ра̄. 342 а̄дайо) вийа, айам̣ сийа̄ кирийато сийа̄ кирийа̄кирийато самут̣т̣ха̄ти на̄ма.
сабба̄паттийо ча сан̃н̃а̄васена дувидха̄ хонти сан̃н̃а̄вимоккха̄ носан̃н̃а̄вимоккха̄ти. таттха йато вӣтиккамасан̃н̃а̄йа абха̄вена муччати, айам̣ сан̃н̃а̄вимоккха̄, итара̄ носан̃н̃а̄вимоккха̄. пуна ча сабба̄пи читтавасена дувидха̄ хонти сачиттака̄ ачиттака̄ ча̄ти. таттха йа̄ сачиттакасамут̣т̣ха̄навасенева самут̣т̣ха̄ти айам̣ сачиттака̄. йа̄ ачиттакена ва̄ сачиттакамиссакена ва̄ самут̣т̣ха̄ти айам̣ ачиттака̄.
ваджджакаммаппабхеданти еттха сабба̄паттийо ваджджавасена дувидха̄ хонти локаваджджа̄ пан̣н̣аттиваджджа̄ ча̄ти. таттха йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, айам̣ локаваджджа̄, сеса̄ пан̣н̣аттиваджджа̄. сабба̄ ча ка̄йакаммавачӣкамматадубхайавасена тивидха̄ хонти. таттха ка̄йадва̄ре а̄паджджитабба̄ ка̄йакамманти вуччати, вачӣдва̄ре а̄паджджитабба̄ вачӣкамманти вуччати, убхайаттха а̄паджджитабба̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкамман̃ча̄ти, манодва̄ре а̄патти на̄ма наттхи. ити имина̄ ваджджакаммаппабхедена̄пи саббаттха виниччхайо ведитаббо.
тикадвайавидхинти кусалаттикаведана̄ттикавидхим̣. а̄паттим̣ а̄паджджама̄но хи акусалачитто ва̄ а̄паджджати кусала̄бйа̄катачитто ва̄, татха̄ дуккхаведана̄саман̇гӣ ва̄ итараведана̄двайасаман̇гӣ ва̄. евам̣ сантепи саббасиккха̄падесу акусалачиттавасена екам̣ читтам̣, кусала̄бйа̄катачиттавасена две читта̄ни, саббесам̣ васена тӣн̣и читта̄ни. дуккхаведана̄васена ека̄ ведана̄, сукхаупеккха̄васена две, сабба̄сам̣ васена тиссо ведана̄ти. айамева пабхедо лаббхати, на ан̃н̃о.
лаккхан̣ам̣ саттарасадха̄, т̣хитам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ идам̣, н̃атва̄ти идам̣ нида̄на̄диведана̄ттикапарийоса̄нам̣ саттарасаппака̄рам̣ лаккхан̣ам̣ джа̄нитва̄ йоджеййа медха̄вӣ. таттха таттха йатха̄раханти пан̣д̣ито бхиккху тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде идам̣ лаккхан̣ам̣ йатха̄нурӯпам̣ йоджеййа̄ти аттхо. там̣ пана айоджитам̣ дуббиджа̄нам̣ хоти, тасма̄ нам̣ саббасиккха̄пада̄нам̣ аса̄дха̄ран̣авиниччхайапарийоса̄не имам̣ ма̄тикам̣ ануддхаритва̄ва йоджетва̄ дассайисса̄ма.
идха панасса айам̣ йоджана̄ – идам̣ веса̄лийам̣ судиннаттхерам̣ а̄раббха метхунавӣтиккамаваттхусмим̣ пан̃н̃аттам̣. ‘‘метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти айаметтха пан̃н̃атти, ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ча ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти ча две анупан̃н̃аттийо. анупан̃н̃атти ча на̄меса̄ а̄паттикара̄ ча хоти ан̃н̃ава̄дакасиккха̄пада̄дӣсу (па̄чи. 95 а̄дайо) вийа, ана̄паттикара̄ ча ан̃н̃атра супинанта̄тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 236-237) вийа, а̄паттиупаттхамбхакара̄ ча адинна̄да̄на̄дӣсу (па̄ра̄. 91) вийа, идха пана упаттхамбхакара̄ти ведитабба̄. ито парам̣ пана йаттха анупан̃н̃атти аттхи, таттха ‘‘айам̣ анупан̃н̃аттӣ’’ти еттакамева дассайисса̄ма. т̣хапетва̄ пана анупан̃н̃аттим̣ авасеса̄ пан̃н̃аттийева̄ти саббаттха виниччхайо ведитаббо. бхиккхум̣ а̄раббха уппаннаваттхусмим̣йева ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ чхандасо метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти евам̣ бхиккхунӣнампи пан̃н̃аттито са̄дха̄ран̣апан̃н̃атти. а̄н̣аттийа̄ ана̄паджджанато ана̄н̣аттикам̣. бхиккхум̣ пана а̄н̣а̄пенто акаппийасама̄да̄на̄паттито на муччати, метхунара̄гена ка̄йасам̣сагге дуккат̣ам̣, джӣвама̄накасарӣрасса вуттаппака̄ре магге сачепи тача̄дӣни анавасесетва̄ саббасо чхинне нимиттасан̣т̣ха̄наматтам̣ пан̃н̃а̄йати, таттха антамасо ан̇гаджа̄те ут̣т̣хитам̣ анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ пӣл̣акам̣ ва̄ чаммакхилам̣ ва̄ павесентасса̄пи севаначитте сати па̄ра̄джикам̣, нат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ суккхапӣл̣акам̣ ва̄ матачаммам̣ ва̄ ломам̣ ва̄ павесентасса дуккат̣ам̣, саче нимиттасан̣т̣ха̄наматтампи анавасесетва̄ саббасо магго уппа̄т̣ито, таттха упаккамато ван̣асан̇кхепавасена тхуллаччайам̣, татха̄ манусса̄нам̣ аккхина̄са̄кан̣н̣аччхиддаваттхикосесу саттхакена катаван̣е ва̄, хаттхиасса̄дӣнан̃ча тираччха̄на̄нам̣ ваттхикосана̄са̄пут̣есу тхуллаччайам̣. тираччха̄на̄нам̣ пана аккхикан̣н̣ана̄са̄ван̣есу ахимаччха̄дӣнам̣ павесанаппама̄н̣авирахите ан̣унимитте саббесан̃ча упакаччхака̄дӣсу сесасарӣресу дуккат̣ам̣. матасарӣре нимитте упад̣д̣хаккха̄йитато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва на кутхитам̣ хоти, та̄ва тхуллаччайам̣. кутхите дуккат̣ам̣, татха̄ ват̣т̣акате мукхе аччхупантам̣ ан̇гаджа̄там̣ павесентасса дуккат̣ам̣. от̣т̣хато бахи никкхантадживха̄йа ва̄ дантесу ва̄ тхуллаччайам̣. нимиттато бахи патитамам̣сапесийам̣ дуккат̣анти айаметтха а̄паттибхедо.
аджа̄нантасса аса̄дийантасса умматтакасса кхиттачиттасса ведана̄т̣т̣асса а̄дикаммика̄нан̃ча ана̄патти. еттха пана йо ниддам̣ оккантатта̄ парена катампи упаккамам̣ на джа̄на̄ти, со аджа̄нанто. йо джа̄нитва̄пи на са̄дийати, со аса̄дийанто. йо питтавасена атекиччхам̣ умма̄дам̣ патто, со умматтако. йаккхехи катачиттавиккхепо кхиттачитто. двиннампи ча етесам̣ аггисуван̣н̣агӯтхачандана̄дӣсу самаппаваттибха̄вена аджа̄нанабха̄вова пама̄н̣ам̣. йо адхиматтаведана̄йа а̄туратта̄ кин̃чи на джа̄на̄ти, со ведана̄т̣т̣о. йо тасмим̣ тасмим̣ ваттхусмим̣ а̄дибхӯто, со а̄дикаммико. айам̣ пана ана̄патти. чатӯсу випаттӣсу сӣлавипатти. тасса̄ две ан̇га̄ни севаначиттан̃ча маггена маггапат̣ипа̄данан̃ча̄ти. самут̣т̣ха̄на̄дито идам̣ сиккха̄падам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄нам̣, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, акусалачиттам̣, двиведананти, има̄ни ча самут̣т̣ха̄на̄дӣни на̄ма а̄паттийа̄ хонти, на сиккха̄падасса. воха̄расукхаттхам̣ пана саббат̣т̣хакатха̄су сиккха̄падасӣсена десана̄ а̄гата̄, тасма̄ ан̃н̃есупи еварӯпесу т̣ха̄несу бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ адхиппетамева гахетаббам̣.
аттхан̃хи на̄тхо саран̣ам̣ авоча;
на бйан̃джанам̣ локахито махесӣ.
тасма̄ акатва̄ ратимаккхаресу;
аттхе нивесеййа матим̣ мутӣма̄ти.
пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
дутийе га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ва̄ти еттха саббопи екакут̣ика̄дибхедо париккхитто ва̄ апариккхитто ва̄ самануссо ва̄ амануссо ва̄ антамасо атирекача̄тума̄санивит̣т̣хо йо кочи саттхопи ‘‘га̄мо’’ти ведитаббо. т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма. таттха асаммохаттхам̣ гхарам̣ гхарӯпача̄ро га̄мо га̄мӯпача̄роти айам̣ вибха̄го ведитаббо. ниббакосасса хи удакапатанат̣т̣ха̄наббхантарам̣ гхарам̣ на̄ма. йам̣ пана два̄ре т̣хито ма̄туга̄мо бха̄джанадхованаудакам̣ чхад̣д̣ети, тасса патанат̣т̣ха̄нан̃ча ма̄туга̄менева антогехе т̣хитена пакатийа̄ бахи кхиттасса суппасса ва̄ сам̣мун̃джанийа̄ ва̄ патанат̣т̣ха̄нан̃ча гхарасса пурато двӣсу кон̣есу самбандхитва̄ маджджхе руккхасӯчидва̄рам̣ т̣хапетва̄ горӯпа̄нам̣ павесананива̄ран̣аттхам̣ катапариккхепо ча айам̣ саббопи гхарӯпача̄ро на̄ма. йам̣ пана саббантимам̣ гхарам̣ хоти, тасса гхарасса та̄дисе гхарӯпача̄ре т̣хитасса тха̄мамаджджхимасса пурисасса йатха̄ тарун̣аманусса̄ аттано балам̣ дассенто ба̄хум̣ паса̄ретва̄ лед̣д̣ум̣ кхипанти, евам̣ кхиттасса лед̣д̣усса патанат̣т̣ха̄наббхантарам̣ га̄мо на̄ма. тато ан̃н̃асса лед̣д̣упа̄тасса аббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма. патитасса пана лед̣д̣уно паваттитва̄ гатат̣т̣ха̄нам̣ на гахетаббам̣. париккхиттасса пана га̄масса париккхепойева га̄масса париччхедо, тасса саче две индакхила̄ хонти аббхантариме индакхиле т̣хитасса лед̣д̣упа̄таббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма. падабха̄джанепи (па̄ра̄. 92) хи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. таттха йва̄йам̣ апариккхиттасса га̄масса упача̄ро дассито, тасса васена вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсу а̄патти париччхиндитабба̄. ити имам̣ т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ имасмим̣ сиккха̄паде аран̃н̃ам̣ на̄ма. десана̄маттамева четам̣ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ва̄’’ти. йе пана имесам̣ париччхедадассанаттхам̣ гхарагхарӯпача̄рага̄мӯпача̄ра̄ вутта̄, татопи па̄ра̄джикаваттхум̣ авахарантасса па̄ра̄джикам̣ хотийева.
адиннанти ан̃н̃асса мануссаджа̄тикасса сантакам̣. тхеййасан̇кха̄танти еттха тхеноти чоро, тхенасса бха̄во тхеййам̣, авахаран̣ачиттассетам̣ на̄мам̣. сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато екам̣, кот̣т̣ха̄сассетам̣ на̄мам̣ ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’тиа̄дӣсу (су. ни. 880; маха̄ни. 109) вийа. тхеййан̃ча там̣ сан̇кха̄тан̃ча̄ти тхеййасан̇кха̄там̣, тхеййачиттасан̇кха̄то еко читтакот̣т̣ха̄соти аттхо. каран̣аттхе четам̣ паччаттавачанам̣, тасма̄ тхеййасан̇кха̄тена̄ти аттхато дат̣т̣хаббам̣. йо ча тхеййасан̇кха̄тена а̄дийати, со йасма̄ тхеййачитто хоти, тасма̄ бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ аттхамева дассетум̣ ‘‘тхеййачитто авахаран̣ачитто’’ти (па̄ра̄. 92) евамасса падабха̄джанам̣ вуттанти ведитаббам̣.
а̄дийеййа̄ти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ ан̃н̃атаравасена хареййа. те пана аваха̄ра̄ пан̃ча пан̃чака̄ни самодха̄нетва̄ са̄дхукам̣ саллаккхетабба̄. пан̃ча пан̃чака̄ни на̄ма на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣ екабхан̣д̣апан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣ пуббапайогапан̃чакам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чаканти. таттха пурима̄ни две пан̃чака̄ни етассева падасса падабха̄джане вутта̄нам̣ ‘‘а̄дийеййа хареййа авахареййа ирийа̄патхам̣ викопеййа т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄’’ти имесам̣ пада̄нам̣ васена лаббханти. таттха на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акавасена дат̣т̣хаббам̣, итарам̣ савин̃н̃а̄н̣акавасенева. катхам̣? а̄дийеййа̄ти а̄ра̄мам̣ абхийун̃джати, а̄патти дуккат̣асса. са̄микасса виматим̣ уппа̄дети, а̄патти тхуллаччайасса. са̄мико ‘‘на майхам̣ бхависсатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, а̄патти па̄ра̄джикасса. хареййа̄ти ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харанто сӣсе бха̄рам̣ тхеййачитто а̄масати, дуккат̣ам̣. пханда̄пети, тхуллаччайам̣. кхандхам̣ оропети, па̄ра̄джикам̣. авахареййа̄ти упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти вуччама̄но ‘‘на̄хам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти бхан̣ати, дуккат̣ам̣. са̄микасса виматим̣ уппа̄дети, тхуллаччайам̣. са̄мико ‘‘на майхам̣ бхависсатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, па̄ра̄джикам̣. ирийа̄патхам̣ викопеййа̄ти ‘‘саха бхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣ’’ти пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, тхуллаччайам̣. дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄ти тхалат̣т̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ тхеййачитто а̄масати, дуккат̣ам̣. пханда̄пети, тхуллаччайам̣. т̣ха̄на̄ ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. евам̣ та̄ва на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣ ведитаббам̣. саса̄микасса пана да̄сасса ва̄ тираччха̄нагатасса ва̄ йатха̄вуттена абхийога̄дина̄ найена а̄дийанахаран̣аавахаран̣аирийа̄патхавикопанат̣ха̄на̄ча̄ванавасена екабхан̣д̣апан̃чакам̣ ведитаббам̣.
катамам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣? са̄хаттхико а̄н̣аттико ниссаггийо аттхаса̄дхако дхураниккхепоти. таттха са̄хаттхико на̄ма парасса бхан̣д̣ам̣ сахаттха̄ авахарати. а̄н̣аттико на̄ма ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пети. ниссаггийо на̄ма сун̇кагха̄такапарикаппитока̄са̄нам̣ анто т̣хатва̄ бахи па̄танам̣. аттхаса̄дхако на̄ма ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоти, тада̄ там̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пети. таттха саче паро анантара̄йико хутва̄ там̣ авахарати, а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. парасса ва̄ пана телакумбхийа̄ па̄даггханакателам̣ авассам̣ пиванака̄ни упа̄хана̄дӣни паккхипати, хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джикам̣. дхураниккхепо пана а̄ра̄ма̄бхийогаупаниккхиттабхан̣д̣авасена ведитаббо. та̄вака̄ликабхан̣д̣адеййа̄ни адентасса̄пи есеванайоти идам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣.
катамам̣ пуббапайогапан̃чакам̣? пуббапайого сахапайого сам̣видха̄ваха̄ро сан̇кетакаммам̣ нимиттакамманти. таттха а̄н̣аттивасена пуббапайого ведитаббо. т̣ха̄на̄ ча̄ванавасена, кхила̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча сахапайого ведитаббо. сам̣видха̄ваха̄ро на̄ма ‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ авахарисса̄ма̄’’ти сам̣видахитва̄ сам̣мантайитва̄ авахаран̣ам̣. евам̣ сам̣видахитва̄ гатесу хи екена̄пи тасмим̣ бхан̣д̣е т̣ха̄на̄ ча̄вите саббесам̣ аваха̄ра̄ хонти. сан̇кетакаммам̣ на̄ма сан̃джа̄нанакаммам̣. саче хи пуребхатта̄дӣсу йам̣кин̃чи ка̄лам̣ париччхиндитва̄ ‘‘асукасмим̣ ка̄ле иттханна̄мам̣ бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти вутто сан̇кетато апаччха̄ апуре там̣ авахарати, сан̇кетака̄ракасса сан̇кетакаран̣аккхан̣ейева аваха̄ро. нимиттакаммам̣ на̄ма сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ аккхиниккхан̣а̄динимиттакаран̣ам̣. саче хи евам̣ катанимиттато апаччха̄ апуре ‘‘йам̣ авахара̄’’ти вутто, там̣ авахарати, нимиттака̄ракасса нимиттакаран̣аккхан̣ейева аваха̄роти идам̣ пуббапайогапан̃чакам̣.
катамам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чакам̣? тхеййа̄ваха̄ро пасайха̄ваха̄ро парикаппа̄ваха̄ро пат̣иччханна̄ваха̄ро куса̄ваха̄роти. таттха йо сандхиччхеда̄дӣни катва̄ адиссама̄но авахарати, кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхи ва̄ ван̃четва̄ ган̣ха̄ти, тассевам̣ ган̣хато аваха̄ро тхеййа̄ваха̄роти ведитаббо. йо пана пасайха балакка̄рена паресам̣ сантакам̣ ган̣ха̄ти га̄магха̄така̄дайо вийа, аттано паттабалито ва̄ вуттанайенева адхикам̣ ган̣ха̄ти ра̄джабхат̣а̄дайо вийа, тассевам̣ ган̣хато аваха̄ро пасайха̄ваха̄роти ведитаббо. парикаппетва̄ гахан̣ам̣ пана парикаппа̄ваха̄ро на̄ма. со бхан̣д̣ока̄савасена дувидхо. татра̄йам̣ бхан̣д̣апарикаппо – са̄т̣акаттхико антогаббхам̣ пависитва̄ ‘‘саче са̄т̣ако бхависсати, ган̣хисса̄ми, саче суттам̣, на ган̣хисса̄мӣ’’ти парикаппетва̄ андхака̄ре пасиббакам̣ ган̣ха̄ти, татра че са̄т̣ако хоти, уддха̄рейева па̄ра̄джикам̣. суттам̣ че хоти, раккхати. бахи нӣхаритва̄ мун̃читва̄ ‘‘сутта’’нти н̃атва̄ пуна а̄харитва̄ т̣хапети, раккхатийева. ‘‘сутта’’нти н̃атва̄пи ‘‘йам̣ ладдхам̣, там̣ гахетабба’’нти гаччхати, падава̄рена ка̄ретаббо. бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ ган̣ха̄ти, уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. ‘‘чоро чоро’’ти анубандхо чхат̣т̣етва̄ пала̄йати, раккхати. са̄мика̄ дисва̄ ган̣ханти, раккхати йева. ан̃н̃о че кочи ган̣ха̄ти, бхан̣д̣адеййам̣. са̄микесу ниваттесу сайам̣ дисва̄ пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа ‘‘пагеветам̣ майа̄ гахитам̣, мама да̄ни сантака’’нти ган̣хантасса̄пи бхан̣д̣адеййамева. таттха йва̄йам̣ ‘‘саче са̄т̣ако бхависсати, ган̣хисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена паватто парикаппо, айам̣ бхан̣д̣апарикаппо на̄ма.
ока̄сапарикаппо пана евам̣ ведитаббо – екаччо пана парапаривен̣а̄дӣни павит̣т̣хо кин̃чи лобханеййам̣ бхан̣д̣ам̣ дисва̄ габбхадва̄рапамукхахет̣т̣ха̄па̄са̄дадва̄ракот̣т̣хакаруккхамӯла̄дивасена париччхедам̣ катва̄ ‘‘саче мам̣ еттхантаре пассиссанти, дат̣т̣хука̄мата̄йа гахетва̄ вичаранто вийа дасса̄ми, но че пассиссанти, харисса̄мӣ’’ти парикаппети, тасса там̣ а̄да̄йа парикаппитапариччхедам̣ атиккантаматте аваха̄ро хоти. ити йва̄йам̣ вуттанайенева паватто парикаппо, айам̣ ока̄сапарикаппо на̄ма. евамимесам̣ двиннампи парикаппа̄нам̣ васена парикаппетва̄ ган̣хато аваха̄ро ‘‘парикаппа̄ваха̄ро’’ти ведитаббо.
пат̣иччха̄детва̄ пана авахаран̣ам̣ пат̣иччханна̄ваха̄ро на̄ма. со евам̣ ведитаббо – йо бхиккху уййа̄на̄дӣсу паресам̣ омун̃читва̄ т̣хапитаан̇гулимуддика̄дӣни дисва̄ ‘‘паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти пам̣суна̄ ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄дети, тасса етта̄вата̄ уддха̄ро наттхӣти на та̄ва аваха̄ро хоти. йада̄ пана са̄мика̄ вичинанта̄ апасситва̄ ‘‘све джа̄нисса̄ма̄’’ти са̄лайа̄ва гата̄ хонти, атхасса там̣ уддхарато уддха̄ре аваха̄ро. пат̣иччханнака̄лейева ‘‘етам̣ мама сантака’’нти сакасан̃н̃а̄йа ва̄ ‘‘гата̄ да̄ни те, чхат̣т̣итабхан̣д̣ам̣ ида’’нти пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа ва̄ ган̣хантасса пана бхан̣д̣адеййам̣. тесу дутийататийадивасе а̄гантва̄ вичинитва̄ адисва̄ дхураниккхепам̣ катва̄ гатесупи гахитам̣ бхан̣д̣адеййамева. паччха̄ н̃атва̄ чодийама̄насса ададато са̄мика̄нам̣ дхураниккхепе аваха̄ро хоти. касма̄? йасма̄ тасса пайогена техи на дит̣т̣хам̣. йо пана татха̄рӯпам̣ бхан̣д̣ам̣ йатха̄т̣ха̄не т̣хитам̣йева аппат̣иччха̄детва̄ тхеййачитто па̄дена аккамитва̄ каддаме ва̄ ва̄лука̄йа ва̄ павесети, тасса павеситаматтейева аваха̄ро.
кусам̣ сан̇ка̄метва̄ пана авахаран̣ам̣ куса̄ваха̄ро на̄ма. сопи евам̣ ведитаббо – йо бхиккху вилӣвамайам̣ ва̄ та̄лапан̣н̣амайам̣ ва̄ катасан̃н̃а̄н̣ам̣ йам̣кин̃чи кусам̣ па̄тетва̄ чӣваре бха̄джӣйама̄не аттано кот̣т̣ха̄сасса самӣпе т̣хитам̣ аппаггхатарам̣ ва̄ махаггхатарам̣ ва̄ самасамам̣ ва̄ аггхена парасса кот̣т̣ха̄сам̣ харитука̄мо аттано кот̣т̣ха̄се патитам̣ кусам̣ парасса кот̣т̣ха̄се па̄тетука̄мата̄йа уддхарати, раккхати та̄ва. парасса кот̣т̣ха̄се па̄тите раккхатева. йада̄ пана тасмим̣ патите парасса кот̣т̣ха̄сато парасса кусам̣ уддхарати, уддхатаматте аваха̄ро. саче пат̣хаматарам̣ паракот̣т̣ха̄сато парасса кусам̣ уддхарати, аттано кот̣т̣ха̄се па̄тетука̄мата̄йа уддха̄ре раккхати, па̄танепи раккхати, аттано кот̣т̣ха̄сато пана аттано кусам̣ уддхарато уддха̄рейева раккхати, там̣ уддхаритва̄ паракот̣т̣ха̄се па̄тентасса хаттхато муттаматте аваха̄ро. айам̣ куса̄ваха̄ро. ити йам̣ вуттам̣ ‘‘а̄дийеййа̄ти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ ан̃н̃атаравасена хареййа̄’’ти, тассаттхо пака̄сито хоти.
йатха̄рӯпети йа̄дисе. адинна̄да̄нети адиннасса парасантакасса гахан̣е. ра̄джа̄нотиидам̣ бимбиса̄рам̣йева сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃е пана татха̄ кареййум̣ ва̄ на кареййум̣ ва̄ти те наппама̄н̣ам̣. ханеййум̣ ва̄ти хаттха̄дӣхи ва̄ потхеййум̣, саттхена ва̄ чхиндеййум̣. бандхеййум̣ ва̄ти раджджубандхана̄дӣхи бандхеййум̣ ва̄. пабба̄джеййум̣ ва̄ти нӣхареййум̣ ва̄. чороси ба̄лоси мӯл̣хоси тхеносӣти имехи вачанехи парибха̄сеййум̣. кӣдисасса пана адиннасса а̄да̄не ра̄джа̄но евам̣ каронти? па̄дасса ва̄ па̄да̄рахасса ва̄. татха̄рӯпам̣ бхиккху адиннам̣ а̄дийама̄ноти та̄дисам̣ бхиккху пора̄н̣акасса каха̄пан̣асса па̄дам̣ ва̄ па̄да̄рахам̣ ва̄ бхан̣д̣ам̣ адиннам̣ бхӯмиа̄дӣсу йаттха каттхачи т̣хитам̣ йам̣кин̃чи саджӣваниджджӣвам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ аваха̄ра̄нам̣ йена кеначи аваха̄рена авахаранто па̄ра̄джико хоти, ко пана ва̄до тато атирекатарасминти.
ра̄джагахе дханийаттхерам̣ а̄раббха ран̃н̃о да̄рӯни адиннам̣ а̄дийанаваттхусмим̣ пан̃н̃аттам̣, ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти айаметтха анупан̃н̃атти, са̄дха̄ран̣апан̃н̃атти, са̄н̣аттикам̣, харан̣аттха̄йа гамана̄дике пуббаппайоге дуккат̣ам̣, а̄масане дуккат̣ам̣, па̄ра̄джикаваттхуно пханда̄пане тхуллаччайам̣. а̄дийантасса ма̄саке ва̄ ӯнама̄саке ва̄ дуккат̣ам̣, атирекама̄саке ва̄ ӯнапан̃чама̄саке ва̄ тхуллаччайам̣, пан̃чама̄саке ва̄ атирекапан̃чама̄саке ва̄ па̄ра̄джикам̣. саббаттха гахан̣ака̄лавасена ча гахан̣адесавасена ча парибхогабха̄джанапариваттана̄дӣхи ча парихӣна̄парихӣнавасена виниччхайо ведитаббо. сакасан̃н̃исса, висса̄сагга̄хе, та̄вака̄лике, петапариггахе, тираччха̄нагатапариггахе, пам̣сукӯласан̃н̃исса, умматтака̄дӣнан̃ча ана̄патти. сӣлавипатти, ан̃н̃асса мануссаджа̄тикасса васена парапариггахитам̣, парапариггахитасан̃н̃ита̄, гарупариккха̄ро, тхеййачиттам̣, вуттаппака̄ра̄нам̣ аваха̄ра̄нам̣ васена авахаран̣ан̃ча̄ти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни. адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄нам̣, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, тиведананти.
дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
татийе сан̃чичча̄ти сам̣чететва̄ саддхим̣ чететва̄. ‘‘па̄н̣о’’тисан̃н̃а̄йа саддхим̣йева ‘‘вадха̄ми на’’нти вадхакачетана̄йа чететва̄ пакаппетва̄. мануссавиггаханти калалато пат̣т̣ха̄йа джӣвама̄накамануссаджа̄тикасарӣрам̣. джӣвита̄ воропеййа̄ти калалака̄лепи та̄панамадданехи ва̄ бхесаджджасампада̄нена ва̄ тато ва̄ уддхампи таданурӯпена упаккамена джӣвита̄ вийоджеййа. имасса панаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ па̄н̣о ведитаббо, па̄н̣а̄типа̄то ведитаббо, па̄н̣а̄типа̄тӣ ведитаббо, па̄н̣а̄типа̄тасса пайого ведитаббо. таттха па̄н̣оти воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣. па̄н̣а̄типа̄тоти йа̄йа четана̄йа джӣвитиндрийупаччхедакапайогам̣ самут̣т̣ха̄пети, са̄ четана̄. па̄н̣а̄типа̄тӣти вуттачетана̄йа саман̇гипуггало. па̄н̣а̄типа̄тасса пайоготи па̄н̣а̄типа̄тасса чха пайога̄ са̄хаттхико ниссаггийо а̄н̣аттико тха̄варо виджджа̄майо иддхимайоти. таттха са̄хаттхикоти сайам̣ ма̄рентасса ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ пахаран̣ам̣. ниссаггийоти дӯре т̣хитам̣ ма̄ретука̄масса ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ усусаттийантапа̄са̄н̣а̄дӣнам̣ ниссаджджанам̣. таттха екеко уддисса̄нуддиссабхедато дувидхо. таттха уддиссаке йам̣ уддисса пахарати, тассева маран̣ена каммабаддхо. ‘‘йо кочи маратӯ’’ти евам̣ ануддиссаке паха̄раппаччайа̄ йасса кассачи маран̣ена каммабаддхо. убхайаттха̄пи ча пахаритаматте ва̄ марату, паччха̄ ва̄ тенева рогена, пахаритаккхан̣ейева каммабаддхо. а̄н̣аттикоти ‘‘асукам̣ на̄ма ма̄рехӣ’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пентасса а̄н̣а̄панам̣.
таттха –
ваттху ка̄ло ча ока̄со, а̄вудхам̣ ирийа̄патхо;
крийа̄висесоти име, чха а̄н̣атти нийа̄мака̄.
таттха ваттхӯти пуггало. йан̃хи пуггалам̣ ‘‘ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атто саче тамева ма̄рети, а̄н̣а̄пакасса а̄патти. атха ан̃н̃ам̣ ма̄рети, там̣ман̃н̃ама̄но ва̄ ан̃н̃ам̣ ма̄рети, а̄н̣а̄пако муччати. ‘‘имам̣ ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атте пана а̄н̣а̄пакасса дуккат̣ам̣. ка̄лоти пуребхатта̄дика̄ло. саче хи ‘‘пуребхаттам̣ ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атто пуребхаттамева ма̄рети, а̄н̣а̄пакасса а̄патти. атха йам̣ пуребхаттам̣ нийа̄митам̣, тато паччха̄ ва̄ пуре ва̄ ма̄рети, а̄н̣а̄пако муччати. имина̄ найена саббаттха виниччхайо ведитаббо. тха̄вароти асам̣ха̄римена упакаран̣ена ма̄ретука̄масса опа̄таккхан̣анам̣ апассенасам̣видха̄нам̣ асиа̄дӣнам̣ упаниккхипанам̣ тал̣а̄ка̄дӣсу висасампайоджанам̣ рӯпӯпаха̄ротиевама̄ди. вуттанайенева четтха̄пи уддисса̄нуддиссабхедо ведитаббо. виджджа̄майоти ма̄ран̣аттхам̣ виджджа̄париджаппанам̣. иддхимайоти каммавипа̄каджа̄йа иддхийа̄ пайоджанам̣.
саттхаха̄ракам̣ ва̄сса парийесеййа̄ти еттха харатӣти ха̄ракам̣, ким̣ харати? джӣвитам̣. атха ва̄ харитаббанти ха̄ракам̣, упаниккхипитаббанти аттхо. саттхан̃ча там̣ ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄ракам̣. асса̄ти мануссавиггахасса. парийесеййа̄ти йатха̄ лабхати, татха̄ кареййа, упаниккхипеййа̄ти аттхо. етена тха̄варапайогам̣ дассети. итаратха̄ хи парийит̣т̣химаттейева па̄ра̄джико бхавеййа, на четам̣ йуттам̣. падабха̄джане панасса бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ йам̣ еттха тха̄варапайогасан̇гахитам̣ саттхам̣, тадева дассетум̣ ‘‘асим̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄ти ва̄ча̄йа ва̄ та̄лапан̣н̣а̄дӣсу ликхитва̄ ва̄ ‘‘йо евам̣ марати, со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена маран̣е гун̣ам̣ пака̄сеййа. етена йатха̄ ‘‘адинна̄да̄не а̄дийеййа̄’’ти вуттатта̄ парийа̄йакатха̄йа муччати, найидха, евам̣ ‘‘сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти вачанато пана идха парийа̄йакатха̄йапи на муччатӣти айаматтхо ведитаббо. маран̣а̄йа ва̄ сама̄дапеййа̄ти ‘‘саттхам̣ ва̄ а̄хара̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 172) найена маран̣аттха̄йа упа̄йам̣ га̄ха̄пеййа. етена а̄н̣аттикаппайогам̣ дассети. амбхо пуриса̄ти а̄лапанаметам̣. ким̣ туйхимина̄тиа̄ди сам̣ван̣н̣ана̄ка̄ранидассанам̣. ити читтаманоти ити читто ити мано. ‘‘матам̣ те джӣвита̄ сеййо’’тиеттха вуттамаран̣ачитто маран̣аманоти аттхо. еттха ча ‘‘мано’’тиидам̣ читтасса аттхадӣпанаттхам̣ вуттам̣. теневасса падабха̄джане ‘‘йам̣ читтам̣ там̣ мано’’ти (па̄ра̄. 172) а̄ха. читтасан̇каппоти вичиттасан̇каппо. еттха̄пи ити-саддо а̄харитаббо. ‘‘сан̇каппо’’ти ча сам̣видаханаматтассетам̣ на̄мам̣, на витаккассева. тан̃ча сам̣видаханам̣ имасмим̣ аттхе сан̃н̃а̄четана̄дхиппа̄йехи сан̇гахам̣ гаччхати, тасма̄ ‘‘ити читтасан̇каппо’’ти ‘‘матам̣ те джӣвита̄ сеййо’’тиеттха вуттамаран̣асан̃н̃ӣ маран̣ачетано маран̣а̄дхиппа̄йоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. падабха̄джанепи хи айамева найо дассито. етена маран̣ачитта̄дӣхи вина̄ ‘‘ека̄хам̣ джӣвитам̣ сеййо, вӣрийама̄рабхато дал̣ха’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 112) найена дхаммам̣ бха̄сантасса сам̣ван̣н̣ана̄ на̄ма на хотӣти дассети. анекапарийа̄йена̄ти на̄наппака̄рена учча̄вачена ка̄ран̣ена. пуна маран̣аван̣н̣антиа̄ди нигаманавачанам̣. па̄ра̄джико хотӣти тан̇кхан̣ӯпапаннампи мануссавиггахам̣ вуттанайена джӣвита̄ воропенто па̄ра̄джико хотӣти.
веса̄лийам̣ самбахуле бхиккхӯ а̄раббха ан̃н̃аман̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропанаваттхусмим̣ пан̃н̃аттам̣, ‘‘маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄’’ти айаметтха анупан̃н̃атти, са̄дха̄ран̣апан̃н̃атти, са̄н̣аттикам̣, ма̄ран̣аттха̄йа опа̄таккхан̣ана̄дӣсу дуккат̣ам̣, анодисса кхате опа̄те йасса кассачи патанепи дуккат̣ам̣, йаккхапетатираччха̄нагатамануссавиггаха̄нам̣ тираччха̄нагатасса ча дуккхуппаттийам̣ дуккат̣амева, мануссаджа̄тикасса дуккхуппаттийам̣ тхуллаччайам̣, татха̄ йаккха̄дӣнам̣ маран̣е, тираччха̄нагатамаран̣е пана па̄читтийам̣, мануссамаран̣е па̄ра̄джиканти. имина̄ найена саббаттха пайогабхедавасена а̄паттибхедо ведитаббо. асан̃чичча ма̄рентасса аджа̄нантасса намаран̣а̄дхиппа̄йасса умматтака̄дӣнан̃ча ана̄патти. таттха асан̃чичча̄ти ‘‘имина̄ упаккамена имам̣ ма̄ремӣ’’ти ачететва̄ катена упаккамена мусалусса̄панаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 180 а̄дайо) вийа паре матепи ана̄патти. аджа̄нантасса̄ти ‘‘имина̄ айам̣ мариссатӣ’’ти аджа̄нантасса упаккамена висагатапин̣д̣апа̄таваттхусмим̣ (па̄ра̄. 181) вийа паре матепи ана̄патти. намаран̣а̄дхиппа̄йасса̄ти маран̣ам̣ аниччхантасса упаккамена бхесаджджаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 187) вийа паре матепи ана̄патти. евам̣ асан̃чичча̄тиа̄дӣсу виниччхайо ведитаббо. сӣлавипатти, мануссаджа̄тикапа̄н̣о, па̄н̣асан̃н̃ита̄, вадхакачиттам̣, упаккамо, тена маран̣анти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни. адинна̄да̄насамаут̣т̣ха̄нам̣, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, дуккхаведананти.
татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
чатуттхе анабхиджа̄нанти сакасанта̄не ануппаннатта̄ аттани аттхибха̄вам̣ аджа̄нанто. уттаримануссадхамманти уттариманусса̄нам̣ джха̄йӣнан̃чева арийа̄нан̃ча дхаммам̣. аттупана̄йиканти аттани там̣ упанети ‘‘майи аттхӣ’’ти самуда̄чаранто, атта̄нам̣ ва̄ таттха упанети ‘‘ахам̣ еттха сандисса̄мӣ’’ти самуда̄чарантоти аттупана̄йико, там̣ аттупана̄йикам̣. евам̣ катва̄ самуда̄чареййа̄ти самбандхо. аламарийан̃а̄н̣адассанантиеттха махаггаталокуттарапан̃н̃а̄ джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, чаккхуна̄ ча дит̣т̣хамива дхаммам̣ паччаккхакаран̣ато дассанаттхена дассананти н̃а̄н̣адассанам̣, арийам̣ висуддхам̣ уттамам̣ н̃а̄н̣адассананти арийан̃а̄н̣адассанам̣, алам̣ парийаттам̣ килесавиддхам̣санасаматтхам̣ арийан̃а̄н̣адассанаметтха джха̄на̄дибхеде уттаримануссадхамме, алам̣ ва̄ арийан̃а̄н̣адассанамасса̄ти аламарийан̃а̄н̣адассано, там̣ аламарийан̃а̄н̣адассанам̣. самуда̄чареййа̄ти вуттаппака̄раметам̣ уттаримануссадхаммам̣ аттупана̄йикам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ тадубхайена ва̄ вин̃н̃усса мануссаджа̄тикасса а̄рочеййа. ити джа̄на̄ми ити пасса̄мӣти самуда̄чаран̣а̄ка̄радассанаметам̣, аттупана̄йикан̃хи катва̄ вина̄ ан̃н̃а̄падесена самуда̄чаранто евам̣ самуда̄чарати, тасма̄ йва̄йам̣ падабха̄джане (па̄ра̄. 209) ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, сама̄паджджа̄ми, сама̄панно’’тиа̄дибхедо вутто, со саббо идхева сан̇гахам̣ гаччхатӣти ведитаббо. ‘‘ити джа̄на̄ми ити пасса̄мӣ’’ти хи ваданто на йидам̣ вачанаматтамева вадати, атха кхо ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена айам̣ дхаммо майи аттхӣ’’ти дӣпети, ‘‘сама̄паджджи’’нтиа̄дӣни ча вадантена хи сама̄паджджана̄дӣхи ка̄ран̣ехи аттхита̄ дӣпита̄ хоти, тена вуттам̣ ‘‘йва̄йам̣ падабха̄джане пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджим̣, сама̄паджджа̄ми, сама̄паннотиа̄дибхедо вутто, со саббо идхева сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти. тато апарена самайена̄ти тато а̄рочитака̄лато ан̃н̃атарасмим̣ ка̄ле. ити а̄паттипат̣иджа̄нанака̄ладассанаметам̣, айам̣ пана а̄рочитаккхан̣ева а̄паттим̣ а̄паджджати. а̄паттим̣ пана а̄панно йасма̄ парена чодито ва̄ ачодито ва̄ пат̣иджа̄на̄ти, тасма̄ ‘‘саманугга̄хӣйама̄но ва̄ асаманугга̄хӣйама̄но ва̄’’ти вуттам̣. а̄панноти а̄рочитаккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣ а̄панно. висуддха̄пеккхоти аттано гихибха̄ва̄дикам̣ висуддхим̣ апеккхама̄но иччхама̄но. айан̃хи йасма̄ па̄ра̄джикам̣ а̄панно, тасма̄ бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ абхаббо джха̄на̄дӣни адхигантум̣, иччасса бхиккхубха̄во висуддхи на̄ма на хоти. йасма̄ пана гихи ва̄ упа̄сака̄ра̄микаса̄ман̣ера̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атаро хутва̄ да̄на̄дӣхи саггамаггам̣ ва̄ джха̄на̄дӣхи моккхамаггам̣ ва̄ а̄ра̄дхетум̣ бхаббо хоти, тасма̄сса гихиа̄дибха̄во висуддхи на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘гихибха̄ва̄дикам̣ висуддхим̣ апеккхама̄но’’ти. евам̣ вадеййа̄ти евам̣ бхан̣еййа, катхам̣? ‘‘аджа̄намевам̣, а̄вусо’’тиа̄дим̣. таттха аджа̄нанти аджа̄нанто. апассанти апассанто. туччхам̣ муса̄ вилапинти ахам̣ вачанаттхавирахато туччхам̣, ван̃чана̄дхиппа̄йато муса̄ вилапим̣ абхан̣инти вуттам̣ хоти. ан̃н̃атра адхима̄на̄ти йва̄йам̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса а̄раддхавипассакасса апатте паттасан̃н̃ита̄сан̇кха̄то адхима̄но уппаджджати, там̣ адхима̄нам̣ т̣хапетва̄ кевалам̣ па̄пиччхата̄йа йо самуда̄чареййа, айампи па̄ра̄джико хотӣти аттхо.
веса̄лийам̣ ваггумуда̄тӣрийе бхиккхӯ а̄раббха тесам̣ уттаримануссадхамма̄рочанаваттхусмим̣ пан̃н̃аттам̣, ‘‘ан̃н̃атра адхима̄на̄’’ти айаметтха анупан̃н̃атти, са̄дха̄ран̣апан̃н̃атти, ана̄н̣аттикам̣, ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтиа̄дина̄ найена вуттаппака̄рам̣ асантам̣ джха̄на̄дидхаммам̣ а̄рочентасса саче йасса кассачи а̄рочети, со мануссаджа̄тико хоти, анантарамева ‘‘айам̣ джха̄нала̄бхӣ’’ти ва̄ ‘‘арийо’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена таматтхам̣ джа̄на̄ти, па̄ра̄джикам̣. саче на джа̄на̄ти, тхуллаччайам̣. саче пана ‘‘йо те виха̄ре васи, со бхиккху пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 220) найена ан̃н̃а̄падесена а̄рочентасса джа̄на̄ти, тхуллаччайам̣. саче на джа̄на̄ти, дуккат̣ам̣. адхима̄нена а̄рочентасса, ануллапана̄дхиппа̄йасса, умматтака̄дӣнан̃ча ана̄патти. сӣлавипатти, уттаримануссадхаммасса аттани асантата̄, па̄пиччхата̄йа тасса а̄рочанам̣, анан̃н̃а̄падесо, йасса а̄рочети, тасса мануссаджа̄тиката̄, тан̇кхан̣авиджа̄нананти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни. самут̣т̣ха̄на̄дӣни адинна̄да̄не вуттасадиса̄нева̄ти.
чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
уддит̣т̣ха̄ кхо а̄йасманто чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄тиидам̣ идха уддит̣т̣хапа̄ра̄джикапаридӣпанамева. самодха̄нетва̄ пана сабба̄нева чатувӣсати па̄ра̄джика̄ни ведитабба̄ни. катама̄ни чатувӣсати? па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни та̄ва бхиккхӯнам̣ чатта̄ри бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ни чатта̄рӣти ат̣т̣ха, та̄ни ека̄дасаннам̣ пан̣д̣ака̄дӣнам̣ абхаббабха̄васан̇кха̄техи ека̄дасахи па̄ра̄джикехи саддхим̣ екӯнавӣсати, гихибха̄вам̣ паттхайама̄на̄йа бхиккхунийа̄ виббхантабха̄вапа̄ра̄джикена саддхим̣ вӣсати, апара̄нипи ламбӣ, мудупит̣т̣хико, парасса ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄ти, парасса ан̇гаджа̄те абхинисӣдатӣти имесам̣ чатуннам̣ васена ‘‘чатта̄ри ануломапа̄ра̄джика̄нӣ’’ти ваданти, ити има̄ни ча чатта̄ри, пурима̄ни ча вӣсатӣти самодха̄нетва̄ сабба̄нева чатувӣсати па̄ра̄джика̄ни ведитабба̄ни. на лабхати бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄санти упосатха̄дибхедам̣ сам̣ва̄сам̣ бхиккхӯхи саддхим̣ на лабхати. йатха̄ пуре, татха̄ паччха̄ти йатха̄ пуббе гихика̄ле анупасампаннака̄ле ча, паччха̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паннопи татхева асам̣ва̄со хоти, наттхи тасса бхиккхӯхи саддхим̣ упосатха̄дибхедо сам̣ва̄соти. таттха̄йасманте пуччха̄мӣти тесу чатӯсу па̄ра̄джикесу а̄йасманте ‘‘каччиттха парисуддха̄’’ти пуччха̄ми. каччиттха̄ти каччи еттха, етесу чатӯсу па̄ра̄джикесу каччи парисуддха̄ти аттхо. атха ва̄ каччиттха парисуддха̄ти каччи парисуддха̄ аттха, бхаватха̄ти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
кан̇кха̄витаран̣ийа̄ па̄тимоккхаван̣н̣ана̄йа
па̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.