нида̄наван̣н̣ана̄

таттха па̄тимоккханти паатимоккхам̣ атипамоккхам̣ атисет̣т̣хам̣ атиуттаманти аттхо. ити имина̄ вачанаттхена екавидхампи сӣлагантхабхедато дувидхам̣ хоти. татха̄ хи ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихаратӣ’’ти (ма. ни. 1.69; 3.75; вибха. 508) ча ‘‘а̄диметам̣ мукхаметам̣ памукхаметам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, тена вуччати па̄тимоккха’’нти (маха̄ва. 135) ча а̄дӣсу сӣлам̣ па̄тимоккханти вуччати, ‘‘убхайа̄ни кхо панасса па̄тимоккха̄ни виттха̄рена сва̄гата̄ни хонтӣ’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 147; а. ни. 8.52; 10.33) гантхо па̄тимоккханти вуччати. таттха сӣлам̣ йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочайати а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехи, атта̄нува̄да̄дӣхи ва̄ бхайехӣти па̄тимоккхам̣. гантхо пана тасса па̄тимоккхасса джотакатта̄ па̄тимоккханти вуччати. а̄димхи пана вутто вачанаттхо убхиннампи са̄дха̄ран̣о хоти.

таттха̄йам̣ ван̣н̣ана̄ сӣлапа̄тимоккхасса̄пи йуджджати гантхапа̄тимоккхасса̄пи, гантхе хи ван̣н̣ите тасса аттхо ван̣н̣итова хоти. там̣ панетам̣ гантхапа̄тимоккхам̣ бхиккхупа̄тимоккхам̣ бхиккхунипа̄тимоккханти дувидхам̣ хоти. таттха ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дикам̣ (маха̄ва. 134) пан̃чахи уддесапариччхедехи ваваттхитам̣ бхиккхупа̄тимоккхам̣, ‘‘сун̣а̄ту ме, аййе, сан̇гхо’’тиа̄дикам̣ чатӯхи уддесапариччхедехи ваваттхитам̣ бхиккхунипа̄тимоккхам̣. таттха бхиккхупа̄тимоккхе пан̃ча уддеса̄ на̄ма нида̄нуддесо, па̄ра̄джикуддесо, сан̇гха̄дисесуддесо, анийатуддесо, виттха̄руддесоти. таттха нида̄нуддесо та̄ва ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо…пе… а̄виката̄ хисса пха̄су хоти, таттха̄йасманте пуччха̄ми, каччиттха парисуддха̄, дутийампи пуччха̄ми, каччиттха парисуддха̄, татийампи пуччха̄ми, каччиттха парисуддха̄, парисуддхеттха̄йасманто, тасма̄ тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄на’’нтиа̄дина̄ найена авасесе сутена са̄вите уддит̣т̣хо хоти. па̄ра̄джикуддеса̄дӣнам̣ париччхеда̄ нида̄насса а̄дито пат̣т̣ха̄йа па̄ра̄джика̄дӣни оса̄петва̄ йоджетабба̄. виттха̄ро виттха̄ройева. ‘‘авасесам̣ сутена са̄ветабба’’нти (маха̄ва. 150; пари. 325) вачанато пана па̄ра̄джикуддеса̄дӣсу йасмим̣ виппакате антара̄йо уппаджджати, тена саддхим̣ авасесам̣ сутена са̄ветаббам̣. нида̄нуддесе пана анит̣т̣хите сутена са̄ветаббам̣ на̄ма наттхи. бхиккхунипа̄тимоккхе пана анийатуддесо париха̄йати, сесам̣ вуттанайамева. еваметесам̣ пан̃чахи чева чатӯхи ча уддесапариччхедехи ваваттхита̄нам̣ двиннампи па̄тимоккха̄нам̣ айам̣ ван̣н̣ана̄ бхависсати. йасма̄ панеттха бхиккхупа̄тимоккхам̣ пат̣хамам̣, тасма̄ тасса та̄ва ван̣н̣анаттхамидам̣ вуччати.

‘‘сун̣а̄ту ме’’тиа̄дӣнам̣, пада̄нам̣ аттханиччхайам̣;

бхиккхаво сӣласампанна̄, сиккха̄ка̄ма̄ сун̣анту мети.

еттха хи сун̣а̄тӯтиидам̣ савана̄н̣аттивачанам̣. мети йо са̄вети, тасса аттаниддесавачанам̣. бхантети сага̄равасаппатиссавачанам̣. сан̇гхоти пуггаласамӯхавачанам̣. саббамева четам̣ па̄тимоккхуддесакена пат̣хамам̣ ваттаббавачанам̣. бхагавата̄ хи па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄нантена ра̄джагахе вуттам̣, тасма̄ йо па̄тимоккхам̣ уддисати, тена саче сан̇гхаттхеро хоти, ‘‘а̄вусо’’ти ваттаббам̣. саче навакатаро хоти, па̄л̣ийам̣ (маха̄ва. 134) а̄гатанайенева ‘‘бханте’’ти ваттаббам̣. сан̇гхаттхеро ва̄ хи па̄тимоккхам̣ уддисеййа ‘‘тхера̄дхикам̣ па̄тимоккха’’нтивачанато (маха̄ва. 154), навакатаро ва̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йо таттха бхиккху бйатто пат̣ибало, тасса̄дхеййам̣ па̄тимоккха’’нтивачанато (маха̄ва. 155).

‘‘сан̇гхо’’тиимина̄ пана падена кин̃ча̄пи ависесато пуггаласамӯхо вутто, атха кхо со даккхин̣еййасан̇гхо, саммутисан̇гхо ча̄ти дувидхо хоти. таттха даккхин̣еййасан̇гхоти ат̣т̣ха арийапуггаласамӯхо вуччати. саммутисан̇гхоти ависесена бхиккхусамӯхо, со идха адхиппето. со панеса каммавасена пан̃чавидхо (маха̄ва. 388) хоти – чатувагго пан̃чавагго дасавагго вӣсативагго атирекавӣсативагготи. таттха чатуваггена т̣хапетва̄ упасампадапава̄ран̣ааббха̄на̄ни саббам̣ сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. пан̃чаваггена т̣хапетва̄ маджджхимесу джанападесу упасампадан̃ча аббха̄накамман̃ча саббам̣ сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. дасаваггена аббха̄накаммаматтам̣ т̣хапетва̄ саббам̣ сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. вӣсативаггена на кин̃чи сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, татха̄ атирекавӣсативаггена.со пана чатувагга̄дина̄ сан̇гхена каттаббам̣ каммам̣ ӯнакатарена ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, атирекена пана ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ вутто. имасмим̣ панаттхе чатуваггам̣ упа̄да̄йа саббопи саммутисан̇гхо адхиппето.

аджджупосатхоти аджджа упосатхадивасо, етена анупосатхадивасам̣ пат̣иккхипати. паннарасоти имина̄ ан̃н̃ам̣ упосатхадивасам̣ пат̣иккхипати. дивасавасена хи тайо упосатха̄ ча̄туддасико паннарасико са̄маггиупосатхоти, евам̣ тайо упосатха̄ вутта̄. таттха хемантагимхавасса̄на̄нам̣ тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ татийасаттамапаккхесу две две катва̄ чха ча̄туддасика̄, авасеса̄ ат̣т̣ха̄раса паннарасика̄ти евам̣ екасам̣ваччхаре чатувӣсати упосатха̄, идам̣ та̄ва пакатича̄риттам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саким̣ паккхасса ча̄туддасе ва̄ паннарасе ва̄ па̄тимоккхам̣ уддиситу’’нти (маха̄ва. 136) вачанато пана ‘‘а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитабба’’нтиа̄дивачанато (маха̄ва. 178) ча татха̄рӯпапаччайе сати ан̃н̃асмимпи ча̄туддасе упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ пана пуббакаттикапун̣н̣ама̄ ва̄, тесам̣йева саче бхан̣д̣анака̄ракехи упаддута̄ пава̄ран̣ам̣ паччуккад̣д̣ханти, атха пуббакаттикама̄сасса ка̄л̣апаккхача̄туддасо ва̄, паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ва̄, паччхимавассам̣вут̣т̣ха̄нан̃ча паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ева̄ти име тайо пава̄ран̣а̄диваса̄пи хонти, идампи пакатича̄риттамева. татха̄рӯпапаччайе пана сати двиннам̣ каттикапун̣н̣ама̄нам̣ пуримесу ча̄туддасесупи пава̄ран̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. йада̄ пана косамбакаккхандхаке (маха̄ва. 451) а̄гатанайена бхинне сан̇гхе оса̄рите тасмим̣ бхиккхусмим̣ сан̇гхо тасса ваттхусса вӯпасама̄йа сан̇гхасса са̄маггим̣ кароти, тада̄ ‘‘та̄вадева упосатхо ка̄таббо, па̄тимоккхам̣ уддиситабба’’нти (маха̄ва. 475) вачанато т̣хапетва̄ ча̄туддасапаннарасе, ан̃н̃опи йо кочи дивасо са̄маггиупосатхадивасо на̄ма хоти, пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ пана каттикама̄саббхантаре айамева са̄маггипава̄ран̣а̄дивасо на̄ма хоти. ити имесу тӣсу дивасесу ‘‘паннарасо’’тиимина̄ ан̃н̃ам̣ упосатхадивасам̣ пат̣иккхипати. тасма̄ йва̄йам̣ ‘‘аджджупосатхо’’тивачанена анупосатхадивасо пат̣иккхитто, тасмим̣ упосатхо на ка̄таббойева. йо пана̄йам̣ ан̃н̃о упосатхадивасо, тасмим̣ упосатхо ка̄таббо. каронтена пана саче ча̄туддасико хоти, ‘‘аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти ваттаббам̣. саче паннарасико хоти, ‘‘аджджупосатхо паннарасо’’ти ваттаббам̣. саче са̄маггиупосатхо хоти, ‘‘аджджупосатхо са̄маггӣ’’ти ваттаббам̣.

йади сан̇гхасса паттакалланти еттха патто ка̄ло имасса каммасса̄ти паттака̄лам̣, паттака̄ламева паттакаллам̣. тадетам̣ идха чатӯхи ан̇гехи сан̇гахитам̣. йатха̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ –

‘‘упосатхо йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄,

сабха̄га̄паттийо ча на виджджанти;

ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонти,

‘паттакалла’нти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168);

таттха упосатхоти тӣсу упосатхадивасесу ан̃н̃атараупосатхадивасо. тасмин̃хи сати идам̣ сан̇гхасса упосатхакаммам̣ паттакаллам̣ на̄ма хоти, на̄сати. йатха̄ха ‘‘на ча, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 183).

йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄ти йаттака̄ бхиккхӯ тасса упосатхакаммасса патта̄ йутта̄ анурӯпа̄, саббантимена париччхедена чатта̄ро пакататта̄, те ча кхо хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ екасӣма̄йам̣ т̣хита̄.

сӣма̄ ча на̄меса̄ баддхасӣма̄ абаддхасӣма̄ти дувидха̄ хоти. таттха ека̄даса випаттисӣма̄йо атиккамитва̄ тивидхасампаттийутта̄ нимиттена нимиттам̣ самбандхитва̄ саммата̄ сӣма̄ баддхасӣма̄ на̄ма, ‘‘атикхуддака̄, атимахатӣ, кхан̣д̣анимитта̄, чха̄йа̄нимитта̄, анимитта̄, бахисӣме т̣хита̄ саммата̄, надийа̄ саммата̄, самудде саммата̄, джа̄тассаре саммата̄, сӣма̄йа сӣмам̣ самбхиндантена саммата̄, сӣма̄йа сӣмам̣ аджджхоттхарантена саммата̄’’ти има̄ хи ‘‘ека̄дасахи а̄ка̄рехи сӣмато камма̄ни випаджджантӣ’’ти (пари. 486) вачанато ека̄даса випаттисӣма̄йо на̄ма. таттха атикхуддака̄ на̄ма йаттха екавӣсати бхиккхӯ нисӣдитум̣ на сакконти. атимахатӣ на̄ма йа̄ антамасо кесаггаматтена̄пи тийоджанам̣ атиккамитва̄ саммата̄. кхан̣д̣анимитта̄ на̄ма агхат̣итанимитта̄ вуччати, пураттхима̄йа диса̄йа нимиттам̣ киттетва̄ ануккаменева даккхин̣а̄йа паччхима̄йа уттара̄йа диса̄йа киттетва̄ пуна пураттхима̄йа диса̄йа пуббакиттитам̣ пат̣икиттетва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати, евам̣ аккхан̣д̣анимитта̄ хоти. саче пана ануккамена а̄харитва̄ уттара̄йа диса̄йа нимиттам̣ киттетва̄ таттхева т̣хапети, кхан̣д̣анимитта̄ на̄ма хоти. апара̄пи кхан̣д̣анимитта̄ на̄ма йа̄ анимиттупагам̣ тачаса̄раруккхам̣ ва̄ кха̄н̣укам̣ ва̄ пам̣супун̃джава̄лукапун̃джа̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ антара̄ екам̣ нимиттам̣ катва̄ саммата̄. чха̄йа̄нимитта̄ на̄ма паббатаччха̄йа̄дӣнам̣ йам̣ кин̃чи чха̄йам̣ нимиттам̣ катва̄ саммата̄. анимитта̄ на̄ма саббена саббам̣ нимитта̄ни акиттетва̄ саммата̄. бахисӣме т̣хитасаммата̄ на̄ма нимитта̄ни киттетва̄ нимитта̄нам̣ бахит̣хитена саммата̄. надийа̄ самудде джа̄тассаре саммата̄ на̄ма етесу надиа̄дӣсу саммата̄. са̄ хи евам̣ саммата̄пи ‘‘сабба̄, бхиккхаве, надӣ асӣма̄, саббо самуддо асӣмо, саббо джа̄тассаро асӣмо’’ти (маха̄ва. 147) вачанато асаммата̄ва хоти. сӣма̄йа сӣмам̣ самбхиндантена саммата̄ на̄ма аттано сӣма̄йа паресам̣ сӣмам̣ самбхиндантена саммата̄. саче хи пора̄н̣акасса виха̄расса пураттхима̄йа диса̄йа амбо чева джамбӯ ча̄ти две руккха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сат̣т̣хавит̣апа̄ хонти, тесу амбасса паччхимадиса̄бха̄ге джамбӯ, виха̄расӣма̄ ча джамбум̣ анто катва̄ амбам̣ киттетва̄ баддха̄ хоти, атха паччха̄ тасса виха̄расса пураттхима̄йа диса̄йа виха̄ре кате сӣмам̣ бандханта̄ бхиккхӯ там̣ амбам̣ анто катва̄ джамбум̣ киттетва̄ бандханти, сӣма̄йа сӣмам̣ самбхинна̄ хоти. сӣма̄йа сӣмам̣ аджджхоттхарантена саммата̄ на̄ма аттано сӣма̄йа паресам̣ сӣмам̣ аджджхоттхарантена саммата̄. саче хи паресам̣ баддхасӣмам̣ сакалам̣ ва̄ тасса̄ падесам̣ ва̄ анто катва̄ аттано сӣмам̣ самманнати, сӣма̄йа сӣмам̣ аджджхоттхарита̄ на̄ма хоти. ити има̄ ека̄даса випаттисӣма̄йо атиккамитва̄ саммата̄.

тивидхасампаттийутта̄ти нимиттасампаттийа̄ париса̄сампаттийа̄ каммава̄ча̄сампаттийа̄ ча йутта̄. таттха нимиттасампаттийа̄ йутта̄ на̄ма паббатанимиттам̣, па̄са̄н̣анимиттам̣, вананимиттам̣, руккханимиттам̣, магганимиттам̣, ваммиканимиттам̣, надинимиттам̣, удаканимиттанти евам̣ вуттесу ат̣т̣хасу нимиттесу тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге йатха̄ладдха̄ни нимиттупага̄ни нимитта̄ни ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа ким̣ нимиттам̣, паббато, бханте, есо паббато нимитта’’нтиа̄дина̄ найена самма̄ киттетва̄ саммата̄. татревам̣ сан̇кхепато нимиттупагата̄ ведитабба̄ – суддхапам̣сусуддхапа̄са̄н̣аубхайамиссакавасена хи тивидхопи паббато хаттхиппама̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ нимиттупаго, тато омакатаро на ват̣т̣ати. па̄са̄н̣анимитте айогул̣ампи па̄са̄н̣асан̇кхамева гаччхати, тасма̄ йо кочи па̄са̄н̣о уккам̣савасена хаттхиппама̄н̣ато омакатарам̣ а̄дим̣ катва̄ хет̣т̣химапариччхедена дваттим̣сапалагул̣апин̣д̣апарима̄н̣о нимиттупаго, на тато кхуддакатаро. пит̣т̣хипа̄са̄н̣о пана атимахантопи ват̣т̣ати. вананимитте антоса̄рехи ва̄ антоса̄рамиссакехи ва̄ руккхехи чатупан̃чаруккхаматтампи ванам̣ нимиттупагам̣, тато ӯнакатарам̣ на ват̣т̣ати. руккхо джӣвантойева антоса̄ро бхӯмийам̣ патит̣т̣хито, антамасо уббедхато ат̣т̣хан̇гуло, парин̣а̄хато сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣опи нимиттупаго, тато омакатаро на ват̣т̣ати. магго джан̇гхамагго ва̄ хоту сакат̣амагго ва̄, йо винивиджджхитва̄ две тӣн̣и га̄макхетта̄ни гаччхати, та̄дисо джан̇гхасаттхасакат̣асаттхехи валан̃джийама̄нойева нимиттупаго, авалан̃джито на ват̣т̣ати. ваммико пана хет̣т̣химапариччхедена там̣дивасам̣джа̄то ат̣т̣хан̇гулуббедхо говиса̄н̣аматтопи ваммико нимиттупаго, тато омакатаро на ват̣т̣ати. йам̣ пана абаддхасӣма̄лаккхан̣е надим̣ ваккха̄ма, са̄ нимиттупага̄, ан̃н̃а̄ на ват̣т̣ати. удакам̣ йам̣ асандама̄нам̣ а̄ва̄т̣апоккхаран̣ӣтал̣а̄каджа̄тассаралон̣исамудда̄дӣсу т̣хитам̣, там̣ а̄дим̣ катва̄ антамасо тан̇кхан̣ейева патхавийам̣ кхан̣ите а̄ва̄т̣аке гхат̣ехи а̄харитва̄ пӯритампи йа̄ва каммава̄ча̄парийоса̄на̄ сан̣т̣хама̄накам̣ нимиттупагам̣, итарам̣ сандама̄нам̣ ва̄ вуттапариччхедака̄лам̣ атит̣т̣хантам̣ ва̄ бха̄джанагатам̣ ва̄ на ват̣т̣атӣти.

париса̄сампаттийа̄ йутта̄ на̄ма саббантимена париччхедена чатӯхи бхиккхӯхи саннипатитва̄ йа̄ватика̄ тасмим̣ га̄макхетте баддхасӣмам̣ ва̄ надисамуддаджа̄тассаре ва̄ аноккамитва̄ т̣хита̄ бхиккхӯ, те саббе хаттхапа̄се ва̄ катва̄ чхандам̣ ва̄ а̄харитва̄ саммата̄.

каммава̄ча̄сампаттийа̄ йутта̄ на̄ма ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, йа̄вата̄ саманта̄ нимитта̄ киттита̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 139) найена вутта̄йа парисуддха̄йа н̃аттидутийакаммава̄ча̄йа саммата̄. евам̣ ека̄даса випаттисӣма̄йо атиккамитва̄ тивидхасампаттийутта̄ нимиттена нимиттам̣ самбандхитва̄ саммата̄ сӣма̄ ‘‘баддхасӣма̄’’ти ведитабба̄. кхан̣д̣асӣма̄ сама̄насам̣ва̄сасӣма̄ авиппава̄сасӣма̄ти тасса̄йева пабхедо.

абаддхасӣма̄ пана га̄масӣма̄, саттаббхантарасӣма̄, удакуккхепасӣма̄ти тивидха̄. таттха йа̄вата̄ екам̣ га̄маккхеттам̣, айам̣ га̄масӣма̄ на̄ма. ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄ саттаббхантарасӣма̄ на̄ма. таттха ага̄макам̣ на̄ма аран̃н̃ам̣ вин̃джха̄т̣авиа̄дӣсу ва̄ самуддамаджджхе ва̄ маччхабандха̄нам̣ агаманапатхесу дӣпакесу лаббхати. саманта̄ саттаббхантара̄ти маджджхе т̣хита̄нам̣ саббадиса̄су саттаббхантара̄ виниббедхена чуддаса хонти. таттха екам̣ аббхантарам̣ ат̣т̣хавӣсатихаттхаппама̄н̣ам̣ хоти, айан̃ча сӣма̄ париса̄васена вад̣д̣хати, тасма̄ саманта̄ париса̄парийантато пат̣т̣ха̄йа аббхантарапариччхедо ка̄таббо. саче пана две сан̇гха̄ висум̣ упосатхам̣ каронти, двиннам̣ саттаббхантара̄нам̣ антаре ан̃н̃амекам̣ саттаббхантарам̣ упача̄раттха̄йа т̣хапетаббам̣. йа̄ панеса̄ ‘‘сабба̄, бхиккхаве, надӣ асӣма̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 147) найена надиа̄дӣнам̣ сӣмабха̄вам̣ пат̣иккхипитва̄ пуна ‘‘надийа̄ ва̄, бхиккхаве, самудде ва̄ джа̄тассаре ва̄ йам̣ маджджхимасса пурисасса саманта̄ удакуккхепа̄, айам̣ таттха сама̄насам̣ва̄са̄ екӯпосатха̄’’ти вутта̄ айам̣ удакуккхепасӣма̄ на̄ма. таттха йасса̄ дхаммика̄нам̣ ра̄джӯнам̣ ка̄ле анвад̣д̣хама̄сам̣ анудаса̄хам̣ анупан̃ча̄хам̣ анатиккамитва̄ деве вассанте вала̄хакесу вигатаматтесу сотам̣ паччхиджджати, айам̣ надисан̇кхйам̣ на гаччхати. йасса̄ пана ӣдисе сувут̣т̣хика̄ле васса̄насса чатума̄се сотам̣ на паччхиджджати, йаттха титтхена ва̄ атиттхена ва̄ сиккха̄каран̣ӣйе а̄гаталаккхан̣ена тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄детва̄ антарава̄сакам̣ ануккхипитва̄ уттарантийа̄ бхиккхунийа̄ екадван̇гуламаттампи антарава̄сако темийати, айам̣ самуддам̣ ва̄ пависату тал̣а̄кам̣ ва̄, пабхавато пат̣т̣ха̄йа надӣ на̄ма. самуддо па̄кат̣ойева. йо пана кеначи кхан̣итва̄ акато сайам̣джа̄то соббхо самантато а̄гатена удакена пӯрито тит̣т̣хати, йаттха надийам̣ вуттаппака̄ре вассака̄ле удакам̣ сантит̣т̣хати, айам̣ джа̄тассаро на̄ма. йопи надим̣ ва̄ самуддам̣ ва̄ бхиндитва̄ никкхантаудакена кхато соббхо етам̣ лаккхан̣ам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи джа̄тассаройева.

йам̣ маджджхимасса пурисасса саманта̄ удакуккхепа̄ти йам̣ т̣ха̄нам̣ тха̄мамаджджхимасса пурисасса самантато удакуккхепена париччхиннам̣, таттха йатха̄ аккхадхутта̄ да̄ругул̣ам̣ кхипанти, евам̣ удакам̣ ва̄ ва̄лукам̣ ва̄ хаттхена гахетва̄ маджджхимена пурисена саббатха̄мена кхипитаббам̣, таттха йаттха евам̣ кхиттам̣ удакам̣ ва̄ ва̄лукам̣ ва̄ патати, айам̣ удакуккхепо на̄ма.

айам̣ таттха сама̄насам̣ва̄са̄ екӯпосатха̄ти айам̣ тесу надиа̄дӣсу удакуккхепапариччхинна̄ сӣма̄ сама̄насам̣ва̄са̄ чева екӯпосатха̄ ча, айам̣ пана етесам̣ надиа̄дӣнам̣ антойева лаббхати, на бахи. тасма̄ надийа̄ ва̄ джа̄тассаре ва̄ йаттакам̣ падесам̣ пакативассака̄ле чатӯсу ма̄сесу удакам̣ оттхарати, самудде йасмим̣ падесе пакативӣчийо оттхаритва̄ сан̣т̣хаханти, тато пат̣т̣ха̄йа каппийабхӯми, таттха т̣хатва̄ упосатха̄дикаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. дуббут̣т̣хика̄ле ва̄ гимхе ва̄ надиджа̄тассаресу суккхесупи са̄ ева каппийабхӯми, саче пана суккхе джа̄тассаре ва̄пим̣ ва̄ кхан̣анти, ваппам̣ ва̄ каронти, там̣ т̣ха̄нам̣ га̄маккхеттам̣ хоти. йа̄ панеса̄ ‘‘каппийабхӯмӣ’’ти вутта̄, тато бахи удакуккхепасӣма̄ на гаччхати, антойева гаччхати, тасма̄ тесам̣ анто париса̄парийантато пат̣т̣ха̄йа саманта̄ удакуккхепапариччхедо ка̄таббо. саче пана две сан̇гха̄ висум̣ висум̣ упосатха̄дикаммам̣ каронти, двиннам̣ удакуккхепа̄нам̣ антаре ан̃н̃о еко удакуккхепо упача̄раттха̄йа т̣хапетаббо. айан̃хи саттаббхантарасӣма̄ ча удакуккхепасӣма̄ ча бхиккхӯнам̣ т̣хитока̄сато пат̣т̣ха̄йа лаббхати. париччхедаббхантаре хаттхапа̄сам̣ виджахитва̄ т̣хитопи париччхедато бахи ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопи каммам̣ копети, идам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147) саннит̣т̣ха̄нам̣. евам̣ абаддхасӣма̄ ведитабба̄. ити имам̣ баддхасӣма̄баддхасӣма̄васена дувидхам̣ сӣмам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘те ча кхо хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ екасӣма̄йам̣ т̣хита̄’’ти. тесу хи чатӯсу бхиккхӯсу екасӣма̄йам̣ хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ т̣хитесвеветам̣ сан̇гхасса упосатхакаммам̣ паттакаллам̣ на̄ма хоти, на итаратха̄. йатха̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чатуннам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситу’’нти (маха̄ва. 168).

сабха̄га̄паттийо ча на виджджантӣти еттха йам̣ саббо сан̇гхо вика̄лабходжана̄дина̄ сабха̄гаваттхуна̄ лахука̄паттим̣ а̄паджджати, еварӯпа̄ ваттхусабха̄га̄ ‘‘сабха̄га̄’’ти вуччати, вика̄лабходжанапаччайа̄ а̄паннам̣ пана а̄паттисабха̄гам̣ анатириттабходжанапаччайа̄ а̄паннасса сантике десетум̣ ват̣т̣ати. сабха̄га̄паттийа̄ пана сати техи бхиккхӯхи еко бхиккху са̄манта̄ а̄ва̄са̄ саджджукам̣ па̄хетаббо ‘‘гаччха̄вусо, там̣ а̄паттим̣ пат̣икаритва̄ а̄гаччха, майам̣ те сантике а̄паттим̣ пат̣икарисса̄ма̄’’ти, еван̃четам̣ лабхетха, иччетам̣ кусалам̣, но че лабхетха, бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена сан̇гхо н̃а̄петаббо ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, айам̣ саббо сан̇гхо сабха̄гам̣ а̄паттим̣ а̄панно, йада̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ суддхам̣ ана̄паттикам̣ пассиссати, тада̄ тасса сантике там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссатӣ’’ти (маха̄ва. 171) ватва̄ упосатхо ка̄таббо. саче пана вематико хоти, ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, айам̣ саббо сан̇гхо сабха̄га̄йа а̄паттийа̄ вематико, йада̄ ниббематико бхависсати, тада̄ там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссатӣ’’ти ватва̄ упосатхо ка̄таббо. саче панеттха кочи там̣ сабха̄гам̣ а̄паттим̣ десетум̣ ват̣т̣атӣти ман̃н̃ама̄но екасса сантике десети, десита̄ судесита̄ва. ан̃н̃ам̣ пана десана̄паччайа̄ десако, пат̣иггахан̣апаччайа̄ пат̣игга̄хако ча̄ти убхопи дуккат̣ам̣ а̄паджджанти, там̣ на̄на̄ваттхукам̣ хоти, тасма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ десетаббам̣. етта̄вата̄ те две нира̄паттика̄ хонти, тесам̣ сантике сесехи сабха̄га̄паттийо десетабба̄ ва̄ а̄рочетабба̄ ва̄. саче те евам̣ акатва̄ упосатхам̣ каронти, ‘‘па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 134) найена са̄паттикасса упосатхакаран̣е пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ а̄паджджанти. саче саббо сан̇гхо сабха̄га̄паттийа̄ сати вуттавидхим̣ акатва̄ упосатхам̣ кароти, вуттанайенева саббо сан̇гхо а̄паттим̣ а̄паджджати, тасма̄ сабха̄га̄паттийа̄ сати сан̇гхасса паттакаллам̣ на̄ма на хоти, тена вуттам̣ ‘‘сабха̄га̄паттийо ча на виджджантӣ’’ти. ета̄су хи сабха̄га̄паттӣсу авиджджама̄на̄су висабха̄га̄паттӣсу виджджама̄на̄супи паттакаллам̣ хотийева.

ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонтӣти ‘‘на, бхиккхаве, сагахат̣т̣ха̄йа париса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиситаббам̣, йо уддисеййа а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 154) вачанато гахат̣т̣хо, ‘‘на, бхиккхаве, бхиккхунийа̄ нисиннапариса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиситабба’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 183) найена вутта̄ бхиккхунӣ, сиккхама̄на̄, са̄ман̣еро, са̄ман̣ерӣ, сиккха̄паччаккха̄тако, антимаваттхуаджджха̄паннако, а̄паттийа̄ адассане уккхиттако, а̄паттийа̄ аппат̣икамме уккхиттако, па̄пика̄йа дит̣т̣хийа̄ аппат̣иниссагге уккхиттако, пан̣д̣ако, тхеййасам̣ва̄сако, титтхийапаккантако, тираччха̄нагато, ма̄тугха̄тако, питугха̄тако арахантагха̄тако, бхиккхунидӯсако, сан̇гхабхедако, лохитуппа̄дако, убхатобйан̃джанакоти име вӣсати ча̄ти екавӣсати пуггала̄ ваджджанӣйа̄ на̄ма, те хаттхапа̄сато бахикаран̣авасена ваджджетабба̄. етесу хи тивидхе уккхиттаке сати упосатхам̣ каронто сан̇гхо па̄читтийам̣ а̄паджджати, сесесу дуккат̣ам̣. еттха ча тираччха̄нагатоти йасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄, титтхийа̄ гахат̣т̣хенева сан̇гахита̄. етепи хи ваджджанӣйа̄ на̄ма. евам̣ паттакаллам̣ имехи чатӯхи ан̇гехи сан̇гахитанти ведитаббам̣.

сан̇гхо упосатхам̣ кареййа̄тиимина̄ йе те апарепи тайо упосатха̄ сан̇гхе упосатхо, ган̣е упосатхо, пуггале упосатхоти, евам̣ ка̄ракавасена тайо упосатха̄ вутта̄, тесу итаре две пат̣иккхипитва̄ сан̇гхе упосатхамева дӣпети. па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄тиимина̄ йе те апарепи тайо упосатха̄ суттуддесо, па̄рисуддхиупосатхо, адхит̣т̣ха̄наупосатхоти, евам̣ каттабба̄ка̄равасена тайо упосатха̄ вутта̄, тесу итаре две пат̣иккхипитва̄ суттуддесамева дӣпети. суттуддесо на̄ма па̄тимоккхуддесо вуччати, со дувидхо ова̄дапа̄тимоккхуддесо ча а̄н̣а̄па̄тимоккхуддесо ча. таттха

‘‘кхантӣ парамам̣ тапо титиккха̄…пе….

‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣…пе….

‘‘анӯпава̄до анӯпагха̄то’’ти. (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 184, 183, 185)

а̄дина̄ найена вутта̄ тиссо га̄тха̄йо ова̄дапа̄тимоккхам̣ на̄ма, там̣ буддха̄ ева уддисанти, на са̄вака̄. ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 134) найена вуттам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣ на̄ма, там̣ са̄вака̄ ева уддисанти, на буддха̄. идамева ча имасмим̣ аттхе ‘‘па̄тимоккха’’нти адхиппетам̣.

йе пана итаре две упосатха̄, тесу па̄рисуддхиупосатхо та̄ва ан̃н̃есан̃ча сантике, ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча а̄рочанавасена дувидхо. таттха йва̄йам̣ ан̃н̃есам̣ сантике карӣйати, сопи пава̄рита̄нан̃ча аппава̄рита̄нан̃ча сантике каран̣авасена дувидхо. таттха маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄нам̣ сантике паччхимика̄йа упагатена ва̄ анупагатена ва̄ чхиннавассена ва̄ ча̄тума̄синийам̣ пана пава̄рита̄нам̣ сантике пуримика̄йа упагатена ва̄ анупагатена ва̄ чхиннавассена ва̄ ка̄йаса̄маггим̣ датва̄ ‘‘парисуддхо ахам̣, бханте, ‘парисуддхо’ти мам̣ дха̄ретха̄’’ти тиккхаттум̣ ватва̄ ка̄таббо, т̣хапетва̄ ча пана пава̄ран̣а̄дивасам̣ ан̃н̃асмим̣ ка̄ле а̄ва̄сикехи уддит̣т̣хаматте па̄тимоккхе авут̣т̣хита̄йа ва̄ екачча̄йа вут̣т̣хита̄йа ва̄ сабба̄йа ва̄ вут̣т̣хита̄йа париса̄йа йе ан̃н̃е самасама̄ ва̄ тхокатара̄ ва̄ а̄гаччханти, техи тесам̣ сантике вуттанайенева па̄рисуддхи а̄рочетабба̄. йо пана̄йам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄рочанавасена карӣйати, со н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ча ат̣т̣хапетва̄ ча каран̣авасена дувидхо. таттха йасмим̣ а̄ва̄се тайо бхиккхӯ вихаранти, тесу упосатхадивасе саннипатитесу екена бхиккхуна̄ ‘‘сун̣анту ме а̄йасманта̄ аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти ва̄ ‘‘паннарасо’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘йада̄йасманта̄нам̣ паттакаллам̣ майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ кареййа̄ма̄’’ти н̃аттийа̄ т̣хапита̄йа тхерена бхиккхуна̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘парисуддхо ахам̣, а̄вусо, ‘парисуддхо’ти мам̣ дха̄ретха̄’’ти (маха̄ва. 168) тиккхаттум̣ ваттаббам̣. итарехи ‘‘бханте’’ти ватва̄ евамева ваттаббам̣. евам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ка̄таббо. йаттха пана две бхиккхӯ вихаранти, татра н̃аттим̣ ат̣т̣хапетва̄ вуттанайенева па̄рисуддхи а̄рочетабба̄ти айам̣ па̄рисуддхиупосатхо.

саче пана екова бхиккху хоти, саббам̣ пуббакаран̣ӣйам̣ катва̄ ан̃н̃есам̣ ана̄гаманам̣ н̃атва̄ ‘‘аджджа ме упосатхо ча̄туддасо’’ти ва̄ ‘‘паннарасо’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ваттаббам̣. айам̣ адхит̣т̣ха̄нупосатхоти евам̣ каттабба̄ка̄равасена тайо упосатха̄ти ведитабба̄. етта̄вата̄ нава упосатха̄ дӣпита̄ хонти. тесу дивасавасена паннарасико, ка̄ракавасена сан̇гхупосатхо, каттабба̄ка̄равасена суттуддесоти евам̣ тилаккхан̣асампанно упосатхо идха ниддит̣т̣хоти ведитаббо. тасмим̣ паваттама̄не упосатхам̣ акатва̄ тадахупосатхе ан̃н̃ам̣ абхиккхукам̣ на̄на̄сам̣ва̄сакехи ва̄ сабхиккхукам̣ а̄ва̄сам̣ ва̄ ана̄ва̄сам̣ ва̄ ва̄саттха̄йа ан̃н̃атра сан̇гхена, ан̃н̃атра антара̄йа̄ гаччхантасса дуккат̣ам̣ хоти.

ким̣ сан̇гхасса пуббакиччанти ‘‘сан̇гхо упосатхам̣ кареййа̄’’ти евам̣ упосатхакаран̣асамбандхенева вуттасса сан̇гхасса упосатхе каттаббе йам̣ там̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, упосатха̄га̄рам̣ саммаджджиту’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 159) найена па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣, ат̣т̣хакатха̄су ча –

‘‘саммаджджанӣ падӣпо ча, удакам̣ а̄санена ча;

упосатхасса ета̄ни, ‘пуббакаран̣а’нти вуччати.

‘‘чхандапа̄рисуддхиутуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;

упосатхасса ета̄ни, ‘пуббакичча’нти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168);

евам̣ двӣхи на̄мехи нававидхам̣ пуббакиччам̣ дасситам̣, ким̣ там̣ катанти пуччхати. на хи там̣ акатва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ тхерена а̄н̣аттена агила̄нена бхиккхуна̄ упосатха̄га̄рам̣ саммаджджитаббам̣, па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петаббам̣, а̄санам̣ пан̃н̃а̄петаббам̣, падӣпо ка̄таббо, акаронто дуккат̣ам̣ а̄паджджати, тхерена̄пи патирӯпам̣ н̃атва̄ а̄н̣а̄петаббам̣.

чхандапа̄рисуддхӣти еттха упосатхакаран̣аттхам̣ саннипатите сан̇гхе бахи упосатхам̣ катва̄ а̄гатена саннипатитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ка̄йаса̄маггим̣ адентена чхандо да̄таббо. йопи гила̄но ва̄ хоти киччаппасуто ва̄, тена̄пи па̄рисуддхим̣ дентена чхандопи да̄таббо. катхам̣ да̄таббо? екасса бхиккхуно сантике ‘‘чхандам̣ дамми, чхандам̣ ме хара, чхандам̣ ме а̄рочехӣ’’ти (маха̄ва. 165) айам̣ аттхо ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ убхайена ва̄ вин̃н̃а̄петаббо, евам̣ динно хоти чхандо. акатӯпосатхена пана гила̄нена ва̄ киччаппасутена ва̄ па̄рисуддхи да̄табба̄. катхам̣ да̄табба̄? екасса бхиккхуно сантике ‘‘па̄рисуддхим̣ дамми, па̄рисуддхим̣ ме хара, па̄рисуддхим̣ ме а̄рочехӣ’’ти (маха̄ва. 164) айам̣ аттхо ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ убхайена ва̄ вин̃н̃а̄петаббо, евам̣ динна̄ хоти па̄рисуддхи, там̣ пана дентена чхандопи да̄таббо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тадахупосатхе па̄рисуддхим̣ дентена чхандампи да̄тум̣, санти сан̇гхасса каран̣ӣйа’’нти (маха̄ва. 165). таттха па̄рисуддхида̄нам̣ сан̇гхассапи аттанопи упосатхакаран̣ам̣ сампа̄дети, на авасесам̣ сан̇гхакиччам̣. чхандада̄нам̣ сан̇гхассева упосатхакаран̣ан̃ча сесакиччан̃ча сампа̄дети, аттано пана упосатхо акатойева хоти. тасма̄ па̄рисуддхим̣ дентена чхандопи да̄таббо. пуббе вуттам̣ пана суддхикаччхандам̣ ва̄ имам̣ ва̄ чхандапа̄рисуддхим̣ екена бахӯнампи а̄харитум̣ ват̣т̣ати. саче пана со антара̄магге ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ пасситва̄ йесам̣ тена чхандо ва̄ па̄рисуддхи ва̄ гахита̄, тесан̃ча аттано ча чхандапа̄рисуддхим̣ дети, тассева са̄ а̄гаччхати, итара̄ пана бил̣а̄ласан̇кхалика̄ чхандапа̄рисуддхи на̄ма хоти, са̄ на̄гаччхати, тасма̄ сайамева саннипатитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄рочетаббам̣. саче пана сан̃чичча на̄рочети, дуккат̣ам̣ а̄паджджати. чхандапа̄рисуддхи пана тасмим̣ хаттхапа̄сам̣ упагатаматтейева а̄гата̄ хоти.

утуккха̄нанти ‘‘хеманта̄дӣнам̣ утӯнам̣ еттакам̣ атиккантам̣, еттакам̣ авасит̣т̣ха’’нти евам̣ утӯнам̣ а̄чиккханам̣. бхиккхуган̣ана̄ти ‘‘еттака̄ бхиккхӯ упосатхагге саннипатита̄’’ти бхиккхӯнам̣ ган̣ана̄. идампи хи убхайам̣ катва̄ва упосатхо ка̄таббо. ова̄доти бхиккхунова̄до. на хи бхиккхунӣхи йа̄читам̣ ова̄дам̣ ана̄рочетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. бхиккхунийо хи ‘‘све упосатхо’’ти а̄гантва̄ ‘‘айам̣ упосатхо ча̄туддасо паннарасо’’ти пуччхитва̄ пуна упосатхадивасе а̄гантва̄ ‘‘бхиккхунисан̇гхо, аййа, бхиккхусан̇гхасса па̄де вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, лабхату кира, аййа, бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти (чӯл̣ава. 413) евам̣ ова̄дам̣ йа̄чанти. там̣ т̣хапетва̄ ба̄лагила̄нагамийе ан̃н̃о сачепи а̄ран̃н̃ико хоти, апат̣иггахетум̣ на лабхати, тасма̄ йена со пат̣иггахито, тена бхиккхуна̄ упосатхагге па̄тимоккхуддесако бхиккху евам̣ ваттаббо ‘‘бхиккхунисан̇гхо, бханте, бхиккхусан̇гхасса па̄де вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, лабхату кира, бханте, бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти. па̄тимоккхуддесакена ваттаббам̣ ‘‘аттхи кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато’’ти. саче хоти кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато, тато тена со ваттаббо ‘‘иттханна̄мо бхиккху бхиккхунова̄дако саммато, там̣ бхиккхунисан̇гхо упасан̇каматӯ’’ти (чӯл̣ава. 413). саче наттхи, тато тена пуччхитаббам̣ ‘‘ко а̄йасма̄ уссахати бхиккхунийо овадиту’’нти. саче кочи уссахати, сопи ча ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гато, там̣ таттхева самманнитва̄ ова̄дапат̣игга̄хако ваттаббо ‘‘иттханна̄мо бхиккху бхиккхунова̄дако саммато, там̣ бхиккхунисан̇гхо упасан̇каматӯ’’ти (чул̣ава. 413). саче пана кочи на уссахати, па̄тимоккхуддесакена ваттаббам̣ ‘‘наттхи кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато, па̄са̄дикена бхиккхунисан̇гхо сампа̄детӯ’’ти. етта̄вата̄ хи сиккхаттайасан̇гахитам̣ сакалам̣ са̄санам̣ а̄рочитам̣ хоти. тена бхиккхуна̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ па̄т̣ипададивасе бхиккхунӣнам̣ а̄рочетаббам̣.

бхиккхунисан̇гхена̄пи та̄ бхиккхунийо песетабба̄, гаччхатха, аййа̄, пуччхатха ‘‘ким̣, аййа, лабхати бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти, та̄хи ‘‘са̄дху, аййе’’ти сампат̣иччхитва̄ там̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ евам̣ ваттаббам̣ ‘‘ким̣, аййа, лабхати бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти. тена ваттаббам̣ ‘‘наттхи кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато, па̄са̄дикена бхиккхунисан̇гхо сампа̄детӯ’’ти, та̄хи ‘‘са̄дху аййа̄’’ти сампат̣иччхитаббам̣. идан̃ча екато а̄гата̄нам̣ двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ васена вуттам̣. та̄су пана ека̄йа бхиккхунийа̄ ваттаббан̃чева сампат̣иччхитаббан̃ча, итара̄ тасса̄ саха̄йика̄. саче пана бхиккхусан̇гхо ва̄ бхиккхунисан̇гхо ва̄ на пӯрати, убхайатопи ва̄ ган̣аматтамева пуггаламаттам̣ ва̄ хоти.

татра̄йам̣ вачанаккамо – ‘‘бхиккхунийо, аййа, бхиккхусан̇гхасса па̄деванданти, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чанти, лабханту кира, аййа, бхиккхунийо ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘ахам̣, аййа, бхиккхусан̇гхасса па̄де ванда̄ми, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄ча̄ми, лабха̄махам̣, аййа, ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘бхиккхунисан̇гхо, аййа̄, аййа̄нам̣ па̄де вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, лабхату кира, аййа̄, бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти. ‘‘бхиккхунийо, аййа̄, аййа̄нам̣ па̄де ванданти, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чанти, лабханту кира, аййа̄, бхиккхунийо ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘ахам̣, аййа̄, аййа̄нам̣ па̄де ванда̄ми, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄ча̄ми, лабха̄махам̣, аййа̄, ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘бхиккхунисан̇гхо, аййа, аййасса па̄де вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, лабхату кира, аййа, бхиккхунисан̇гхо ова̄дӯпасан̇камана’’нти. ‘‘бхиккхунийо, аййа, аййасса па̄де ванданти, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чанти, лабханту кира, аййа, бхиккхунийо ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘ахам̣, аййа, аййасса па̄де ванда̄ми, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄ча̄ми, лабха̄махам̣, аййа, ова̄дӯпасан̇камана’’нти. тена̄пи бхиккхуна̄ упосатхака̄ле евам̣ ваттаббам̣ ‘‘бхиккхунийо, бханте, бхиккхусан̇гхасса па̄де ванданти, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чанти, лабханту кира, бханте, бхиккхунийо ова̄дӯпасан̇камана’’нти, ‘‘бхиккхунӣ, бханте, бхиккхусан̇гхасса па̄де вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, лабхату кира, бханте, бхиккхунӣ ова̄дӯпасан̇камана’’нти. ‘‘бхиккхунисан̇гхо, бханте, бхиккхунийо, бханте, бхиккхунӣ бханте а̄йасманта̄нам̣ па̄де вандати, ванданти, вандати, ова̄дӯпасан̇каманан̃ча йа̄чати, йа̄чанти, йа̄чати, лабхату кира, бханте, бхиккхунисан̇гхо, лабханту кира, бханте, бхиккхунийо, лабхату кира, бханте, бхиккхунӣ ова̄дӯпасан̇камана’’нти. упосатхаггепи па̄тимоккхуддесакена ва̄ н̃аттит̣т̣хапакена ва̄ итарена ва̄ бхиккхуна̄ саче саммато бхиккху аттхи, пуриманайенева ‘‘там̣ бхиккхунисан̇гхо, там̣ бхиккхунийо, там̣ бхиккхунӣ упасан̇камату, упасан̇каманту, упасан̇каматӯ’’ти ваттаббам̣. саче наттхи, ‘‘па̄са̄дикена бхиккхунисан̇гхо, бхиккхунийо, бхиккхунӣ сампа̄дету, сампа̄денту, сампа̄детӯ’’ти ваттаббам̣. ова̄даппат̣игга̄хакена па̄т̣ипаде там̣ пачча̄харитва̄ татхева ваттаббам̣, айаметтха сан̇кхепавиниччхайо. евам̣ бхиккхунӣхи йа̄читам̣ ова̄дам̣ а̄рочетва̄ва упосатхо ка̄таббо. тена вуттам̣ –

‘‘чхандапа̄рисуддхиутуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;

упосатхасса ета̄ни, ‘пуббакичча’нти вуччатӣ’’ти.

па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄ти аттано парисуддхабха̄вам̣ а̄рочетха, ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’тиидам̣ па̄рисуддхиа̄рочанасса ка̄ран̣авачанам̣. ‘‘на ча, бхиккхаве, са̄паттикена па̄тимоккхам̣ сотаббам̣, йо сун̣еййа а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 386) хи вачанато апарисуддхехи па̄тимоккхам̣ сотум̣ на ват̣т̣ати. тена вуттам̣ – па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха, па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣти. еттха сийа̄ ‘‘сан̇гхо упосатхам̣ кареййа, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄’’ти (маха̄ва. 134) вуттатта̄ идха̄пи ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисиссатӣ’’ти ваттаббам̣, еван̃хи сати пуббена̄парам̣ сандхийатӣти. вуччате, вачанаматтамеветам̣ на сандхийати, лаккхан̣ато пана самети, сан̇гхасса са̄маггийа̄, ган̣асса са̄маггийа̄, пуггаласса уддеса̄ сан̇гхасса уддит̣т̣хам̣ хоти па̄тимоккханти идан̃хеттха лаккхан̣ам̣, тасма̄ ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти идамеветтха ваттаббам̣.

там̣ саббева санта̄ са̄дхукам̣ сун̣ома манаси карома̄ти нти па̄тимоккхам̣. саббева санта̄ти йа̄ватика̄ тасса̄ париса̄йа тхера̄ ча нава̄ ча маджджхима̄ ча. са̄дхукам̣ сун̣ома̄ти ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси каритва̄ сотадва̄равасена саббачетаса̄ саманна̄хара̄ма. манаси карома̄ти екаггачитта̄ хутва̄ читте т̣хапеййа̄ма. еттха ча кин̃ча̄пи ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘сун̣отха манаси каротха̄’’ти ваттум̣ йуттам̣ вийа диссати, ‘‘сан̇гхо упосатхам̣ кареййа̄’’тиимина̄ пана на самети. самаггасса хи сан̇гхассетам̣ упосатхакаран̣ам̣, па̄тимоккхуддесако ча сан̇гхапарийа̄паннова, иччасса сан̇гхапарийа̄паннатта̄ ‘‘сун̣ома манаси карома̄’’ти идамева ваттум̣ йуттам̣.

ида̄ни йам̣ вуттам̣ ‘‘па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄’’ти, таттха йатха̄ па̄рисуддхиа̄рочанам̣ хоти, там̣ дассетум̣ йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа̄ти а̄ха. таттха йасса сийа̄ти йасса чханнам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена а̄панна̄патти бхавеййа. а̄паттин̃хи а̄паджджанто аладжджита̄, ан̃н̃а̄н̣ата̄, куккуччаппакатата̄, акаппийе каппийасан̃н̃ита̄, каппийе акаппийасан̃н̃ита̄, сатисаммоса̄ти имехи чхаха̄ка̄рехи (пари. 295) а̄паджджати.

катхам̣ аладжджита̄йа а̄паджджати? акаппийабха̄вам̣ джа̄нантойева маддитва̄ вӣтиккамам̣ кароти.

вуттампи четам̣ –

‘‘сан̃чичча а̄паттим̣ а̄паджджати, а̄паттим̣ паригӯхати;

агатигаманан̃ча гаччхати, едисо вуччати аладжджипуггало’’ти. (пари. 359);

катхам̣ ан̃н̃а̄н̣ата̄йа а̄паджджати? ан̃н̃а̄н̣апуггало хи мандо момӯхо каттабба̄каттаббам̣ аджа̄нанто акаттаббам̣ кароти, каттаббам̣ вира̄дхети, евам̣ ан̃н̃а̄н̣ата̄йа а̄паджджати.

катхам̣ куккуччаппакатата̄йа а̄паджджати? каппийа̄каппийам̣ нисса̄йа куккучче уппанне винайадхарам̣ пуччхитва̄ каппийам̣ че, каттаббам̣ сийа̄, акаппийам̣ че, на каттаббам̣, айам̣ пана ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти маддитва̄ вӣтиккаматийева, евам̣ куккуччаппакатата̄йа а̄паджджати.

катхам̣ акаппийе каппийасан̃н̃ита̄йа а̄паджджати? аччхамам̣сам̣ ‘‘сӯкарамам̣са’’нти кха̄дати, вика̄ле ка̄ласан̃н̃а̄йа бхун̃джати, евам̣ акаппийе каппийасан̃н̃ита̄йа а̄паджджати.

катхам̣ каппийе акаппийасан̃н̃ита̄йа а̄паджджати? сӯкарамам̣сам̣ ‘‘аччхамам̣са’’нти кха̄дати, ка̄ле вика̄ласан̃н̃а̄йа бхун̃джати, евам̣ каппийе акаппийасан̃н̃ита̄йа а̄паджджати.

катхам̣ сатисаммоса̄ а̄паджджати? сахасеййачӣваравиппава̄са̄дӣни сатисаммоса̄ а̄паджджати, ити имесам̣ чханнам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена а̄ка̄рена а̄панна̄ йасса сийа̄ саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ ан̃н̃атара̄ а̄патти тхерасса ва̄ навасса ва̄ маджджхимасса ва̄ти аттхо.

со а̄викареййа̄ти со там̣ а̄паттим̣ десету ва̄ пака̄сету ва̄ти вуттам̣ хоти. асантийа̄ а̄паттийа̄ти йасса пана евам̣ ана̄панна̄ ва̄ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ ча пана вут̣т̣хита̄ ва̄ десита̄ ва̄ а̄рочита̄ ва̄ а̄патти, тасса са̄ а̄патти асантӣ на̄ма хоти, евам̣ асантийа̄ а̄паттийа̄ тун̣хӣ бхавитаббам̣. тун̣хӣбха̄вена кхо пана̄йасманте ‘‘парисуддха̄’’ти ведисса̄мӣти тун̣хӣбха̄вена̄пи хи ка̄ран̣ена ахам̣ а̄йасманте ‘‘парисуддха̄’’иччева джа̄нисса̄мӣти. йатха̄ кхо пана паччекапут̣т̣хасса веййа̄каран̣ам̣ хотӣти йатха̄ екенеко пут̣т̣хо бйа̄кареййа, йатха̄ екенеко паччекапут̣т̣хо ‘‘мам̣ еса пуччхатӣ’’ти н̃атва̄ бйа̄кареййа̄ти вуттам̣ хоти.

евамевам̣ еварӯпа̄йа париса̄йа йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ хотӣти еттха екачче та̄ва а̄чарийа̄ евам̣ ваданти ‘‘евамевам̣ имисса̄йа бхиккхупариса̄йа йадетам̣ ‘йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа, асантийа̄ а̄паттийа̄ тун̣хӣ бхавитаббам̣, тун̣хӣбха̄вена кхо пана̄йасманте парисуддха̄ти ведисса̄мӣ’ти тиккхаттум̣ ануса̄витам̣, там̣ екамекена ‘мам̣ еса пуччхатӣ’ти евам̣ джа̄нитаббам̣ хотӣти аттхо’’ти. там̣ на йуджджати, касма̄? аттхабйан̃джанабхедато. анусса̄ванан̃хи на̄ма аттхато ча бйан̃джанато ча абхиннам̣ хоти ‘‘дутийампи етаматтхам̣ вада̄мӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 72; чӯл̣ава. 3) вийа, ‘‘йасса сийа̄’’тиа̄дивачанаттайам̣ пана аттхатопи бйан̃джанатопи бхиннам̣, тенасса анусса̄ванаттайам̣ на йуджджати. йади четам̣ йа̄вататийа̄нусса̄ванам̣ сийа̄, нида̄нуддесе анит̣т̣хитепи а̄патти сийа̄. на ча йуттам̣ ана̄паттиккхетте а̄паттим̣ а̄паджджитум̣.

апаре ‘‘ануса̄вита’’нтипадасса ануса̄ветаббанти аттхам̣ викаппетва̄ ‘‘йа̄вататийа’’нтиидам̣ упари уддеса̄васа̄не ‘‘каччиттха парисуддха̄…пе… татийампи пуччха̄мӣ’’ти етам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ху. тампи на йуджджати, касма̄? аттхайуттӣнам̣ абха̄вато. идан̃хи падам̣ кечи ‘‘ануса̄вета’’нти саджджха̄йанти, кечи ‘‘ануса̄вета’’нти, там̣ убхайам̣ ва̄пи атӣтака̄ламева дӣпети, на ана̄гатам̣. йади часса айам̣ аттхо сийа̄, ‘‘ануса̄витам̣ хессатӣ’’ти вадеййа, евам̣ та̄ва аттха̄бха̄вато на йуджджати. йади четам̣ уддеса̄васа̄не вачанам̣ сандха̄йа вуттам̣ сийа̄, ‘‘на а̄викарисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄дентасса нида̄не саматтепи вуттамуса̄ва̄до на сийа̄, касма̄? ‘‘йа̄вататийам̣ анусса̄вийама̄не’’тивачанато (маха̄ва. 134) ‘‘йа̄вататийа’’нти идам̣ вачанамева нираттхакам̣ сийа̄, касма̄? нида̄нуддесе йа̄вататийа̄нусса̄ванасса абха̄ватоти евам̣ йуттиабха̄вато тампи на йуджджати. ‘‘йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ хотӣ’’ти идам̣ пана лаккхан̣авачанаматтам̣, тена имаматтхам̣ дассети – идам̣ па̄тимоккхам̣ на̄ма йа̄вататийам̣ анусса̄вийати, тасмим̣ йа̄вататийам̣ анусса̄вийама̄не йо сарама̄но сантим̣ а̄паттим̣ на̄викароти, тасса йа̄вататийа̄нусса̄вана̄васа̄не сампаджа̄намуса̄ва̄до хотӣти.

тадетам̣ йатха̄ ануса̄витам̣ йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ таттха̄йасманте пуччха̄мӣтиа̄ди вуттам̣. там̣ панетам̣ па̄ра̄джика̄дӣнам̣ аваса̄не диссати, на нида̄на̄васа̄не. кин̃ча̄пи на диссати, атха кхо уддесака̄ле ‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣, таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена ваттаббамева. еван̃хи нида̄нам̣ сууддит̣т̣хам̣ хоти, ан̃н̃атха̄ дууддит̣т̣хам̣. имамева ча аттхам̣ сандха̄йа упосатхаккхандхаке вуттам̣ ‘‘йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ хотӣти сакимпи ануса̄витам̣ хоти, дутийампи ануса̄витам̣ хоти, татийампи ануса̄витам̣ хотӣ’’ти (маха̄ва. 134). айаметтха а̄чарийапарампара̄бхато виниччхайо.

йо пана бхиккху…пе… сампаджа̄намуса̄ва̄дасса хотӣти сампаджа̄намуса̄ва̄до асса хоти, тенасса дуккат̣а̄патти хоти, са̄ ча кхо пана на муса̄ва̄далаккхан̣ена, ‘‘сампаджа̄намуса̄ва̄де ким̣ хоти, дуккат̣ам̣ хотӣ’’ти (маха̄ва. 135) имина̄ пана бхагавато вачанена вачӣдва̄ре акирийасамут̣т̣ха̄на̄патти хотӣти ведитабба̄.

вуттампи четам̣ –

‘‘ана̄лапанто мануджена кеначи,

ва̄ча̄гирам̣ но ча паре бхан̣еййа;

а̄паджджеййа ва̄часикам̣, на ка̄йикам̣,

пан̃ха̄меса̄ кусалехи чинтита̄’’ти. (пари. 479);

антара̄йикоти виппат̣иса̄раваттхута̄йа па̄моджджа̄дисамбхавам̣ нива̄ретва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигама̄йа антара̄йам̣ кароти. тасма̄ти йасма̄ айам̣ ана̄викаран̣асан̇кха̄то сампаджа̄намуса̄ва̄до антара̄йико хоти, тасма̄. сарама̄нена̄ти аттани сантим̣ а̄паттим̣ джа̄нантена. висуддха̄пеккхена̄ти вут̣т̣ха̄тука̄мена висуджджхитука̄мена. сантӣ а̄паттӣти а̄паджджитва̄ авут̣т̣хита̄ а̄патти. а̄вика̄табба̄ти сан̇гхамаджджхе ва̄ ган̣амаджджхе ва̄ екапуггале ва̄ пака̄сетабба̄, антамасо анантарасса̄пи бхиккхуно ‘‘ахам̣, а̄вусо, иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панно, ито вут̣т̣хахитва̄ там̣ а̄паттим̣ пат̣икарисса̄мӣ’’ти (маха̄ва. 170) ваттаббам̣. сачепи вематико хоти, ‘‘ахам̣, а̄вусо, иттханна̄ма̄йа а̄паттийа̄ вематико, йада̄ ниббематико бхависса̄ми, тада̄ там̣ а̄паттим̣ пат̣икарисса̄мӣ’’ти (маха̄ва. 169) ваттаббам̣. а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣтиеттха а̄виката̄ти а̄виката̄йа, пака̄сита̄йа̄ти аттхо. аладжджита̄тиа̄дӣсу (пари. 295) вийа хи идампи каран̣аттхе паччаттавачанам̣. хӣти нипа̄таматтам̣. асса̄ти етасса бхиккхуно. пха̄су хотӣти пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигама̄йа пха̄су хоти, авиппат̣иса̄рамӯлака̄нам̣ па̄моджджа̄дӣнам̣ васена сукхаппат̣ипада̄ сампаджджатӣти аттхо.

ити кан̇кха̄витаран̣ийа̄ па̄тимоккхаван̣н̣ана̄йа

нида̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.