8. саккапан̃хасуттаван̣н̣ана̄

нида̄наван̣н̣ана̄

344. амбасан̣д̣а̄нам̣ адӯрабхаватта̄ екопи со бра̄хман̣ага̄мо ‘‘амбасан̣д̣а̄’’твева бахувачанавасена вуччати, йатха̄ ‘‘варан̣а̄ нагара’’нти. веди ева ведико, ведико ева ведийо ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄, тасмим̣ ведийаке. тена̄ха ‘‘ман̣иведика̄садисена̄’’тиа̄ди, инданӣла̄диман̣имайаведика̄садисена̄ти аттхо. пуббепӣти лен̣акаран̣ато пуббе, гуха̄рӯпена т̣хита̄, два̄ре индаса̄ларуккхаватӣ ча, тасма̄ ‘‘индаса̄лагуха̄’’ти вутта̄ пуримавоха̄рена.

уссуккам̣ вуччати абхиручи, там̣ пана буддхадассанака̄мата̄васена, татха̄ усса̄ханавасена ча паваттийа̄ ‘‘дхаммико усса̄хо’’ти вуттам̣. саккена садисо…пе… наттхӣти. йатха̄ха ‘‘аппама̄дена магхава̄, дева̄нам̣ сет̣т̣хатам̣ гато’’ти (дха. па. 30). париттакена̄ти апара̄парам̣ бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ акатва̄ аппаматтакенева пун̃н̃акаммена.

саккопи ка̄мам̣ маха̄пун̃н̃акатабхӣрутта̄но хоти, са̄тисайа̄йа пана диббасампаттийа̄ вийогахетукена сокена дигун̣итена маран̣абхайена сам̣таджджито джа̄то. тена̄ха ‘‘сакко пана маран̣абхайа̄бхибхӯто ахосӣ’’ти.

диббачаккхуна̄ девата̄нам̣ дассанам̣ на̄ма пат̣ивиджджханасадисанти а̄ха ‘‘пат̣ивиджджхӣ’’ти. па̄т̣ийекко воха̄роти а̄вен̣ико пийасамуда̄ха̄ро. марисанийасампаттика̄ти ма̄риса̄. тесан̃хи сампаттийо маха̄нубха̄вата̄йа саханти упат̣т̣хаханти, ан̃н̃е айонисоманасика̄рата̄йа чева аппахука̄йа ча на сахантийева, са̄ пана несам̣ марисанийасампаттиката̄ дуккхавирахита̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘ниддуккха̄типи вуттам̣ хотӣ’’ти. екако ва̄ти девапариса̄йа вина̄ а̄гататта̄ вуттам̣, ма̄талиа̄дайо пана та̄диса̄ саха̄йа̄ тада̄пи ахесум̣йева. татха̄ хи ваккхати ‘‘апи ча̄йам̣ а̄йасмато чакканемисаддена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хито’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.352). ока̄сам̣ на̄ка̄си саккасса н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гаменто, ан̃н̃есан̃ча бахӯнам̣ дева̄нам̣ дхамма̄бхисамайам̣ упапариккхама̄но. соти сакко.

еванти вачанасампат̣иччхане нипа̄тоти а̄ха ‘‘евам̣ хотӯ’’тиа̄ди. бхаддам̣тава̄ти пана саккам̣ уддисса несам̣ а̄си ва̄до.

345. валлабхо…пе… дхаммам̣ сун̣а̄тӣти айаматтхо говиндасутта̄дӣхи (дӣ. ни. 2.294) дӣпетаббо. имина̄ катока̄сети имина̄ пан̃часикхена катока̄се бхагавати.

анучарийанти анучаран̣абха̄вам̣, там̣ панасса анучаран̣ам̣ на̄ма саддхим̣ гаманамева̄ти а̄ха ‘‘сахачаран̣ам̣ екато гамана’’нти.

сован̣н̣амайанти суван̣н̣амайам̣. поккхаранти вӣн̣а̄йа дон̣има̄ха. дан̣д̣оти вӣн̣адан̣д̣о. вет̣хака̄ти тантӣнам̣ бандхана̄йа чева уппӣл̣ана̄йа ча дхаметабба̄ вет̣хака̄. паттаканти поккхарам̣. самапан̃н̃а̄самуччхана̄ муччхетва̄ти йатха̄ самапан̃н̃а̄самуччхана̄ камато таттха сам̣муччханам̣ ка̄тум̣ сакка̄, евам̣ там̣ саджджетва̄ти аттхо. ‘‘самапан̃н̃а̄самуччхана̄ сам̣муччхетва̄’’ти ча идам̣ девалоке нийатам̣ вӣн̣а̄ва̄данавидхим̣ сандха̄йа вуттам̣. мануссалоке пана екавӣсати муччхана̄. тенева̄ха вӣн̣опамасуттаван̣н̣ана̄йам̣ –

‘‘сатта сара̄ тайо га̄ма̄, муччхана̄ екавӣсати;

та̄на̄ чекӯнапан̃н̃а̄са, иччете сараман̣д̣ала̄’’ти. (а. ни. ат̣т̣ха. 3.55; са̄раттха. т̣ӣ. 3.243);

таттха чхаджджо, усабхо, гандха̄ро, маджджхимо, пан̃чамо, дхевато, ниса̄доти ете сатта сара̄. чхаджджага̄мо, маджджхимага̄мо, са̄дха̄ран̣ага̄моти тайо га̄ма̄, сарасамӯха̄ти аттхо. мануссалоке ва̄данавидхина̄ екекассева ча сарасса васена тайо тайо муччхана̄ катва̄ екавӣсати муччхана̄. екекассева ча сарасса сатта сатта та̄набхеда̄, йато сарасса мандатарававаттха̄нам̣ хоти, те екӯнапан̃н̃а̄са та̄нависеса̄ти, тиссо дуве чатассо, чатассо тиссо дуве чатассоти два̄вӣсати сутибхеда̄ иччхита̄, айам̣ пана екекасса сарасса васена сатта сатта муччхана̄, антарасарасса ча ека̄ти самапан̃н̃а̄са̄йа муччхана̄нам̣ йогйабха̄вена вӣн̣ам̣ ваджджеси. тена вуттам̣ ‘‘самапан̃н̃а̄са муччхана̄ сам̣муччхетва̄’’ти. сесадеве джа̄на̄пенто саккасса гаманака̄ланти йоджана̄.

346. атирива̄ти ра-ка̄ро падасандхикаро, атӣва ативийа̄ти вуттам̣ хоти. пакати …пе… агама̄си маран̣абхайасам̣таджджитатта̄ тарама̄нарӯпо. тенева̄ха ‘‘нану ча̄’’тиа̄ди.

347. буддха̄ на̄ма маха̄ка̄рун̣ика̄, садевакасса локасса хитасукхаттха̄йа ева уппанна̄, те катхам̣ аттхикехи дурупасан̇кама̄ти а̄ха ‘‘ахам̣ сара̄го’’тиа̄ди. тадантарам̣ пат̣исаллӣна̄ти йена антарена йена кхан̣ена упасан̇камеййа, тадантарам̣ пат̣исаллӣна̄ джха̄нам̣ сама̄панна̄. тадантара-саддо ва̄ ‘‘етарахӣ’’ти имина̄ сама̄наттхоти а̄ха ‘‘сампати пат̣исаллӣна̄ ва̄’’ти.

пан̃часикхагӣтага̄тха̄ван̣н̣ана̄

348. са̄весӣти йатха̄дхиппетамуччханам̣ пат̣т̣хапетва̄ вӣн̣ам̣ ва̄денто там̣там̣т̣ха̄нуппаттийа̄ па̄кат̣ӣбхӯтамандата̄ваваттхам̣ дассенто сумадхуракомаламадхупа̄наматтамадхука̄равирута̄паха̄синилаккхан̣о пасаннабха̄нӣ самаравам̣ тантиссарам̣ са̄веси.

‘‘сакйапуттова джха̄нена, екоди нипако сато;

аматам̣ муни джигӣса̄но….

йатха̄пи муни нандеййа, патва̄ самбодхим̣ уттама’’нти. (дӣ. ни. 2.348);

ча евам̣ буддхӯпасан̃хита̄. буддхӯпасан̃хита̄ пана буддха̄нам̣ дхаммасарӣрам̣ а̄раббха ниссайам̣ катва̄ паваттита̄ти а̄ха ‘‘дхаммо арахата̄м̣ ива̄’’ти. дхаммӯпасан̃хита̄, арахаттӯпасан̃хита̄ ча ведитабба̄.

сӯрийасама̄насарӣра̄ти сӯрийасама̄наппабха̄сарӣра̄. тена̄ха ‘‘тасса̄ кира̄’’тиа̄ди. йасма̄ тимбаруно гандхаббадевара̄джасса сӯрийаваччха са̄ ан̇ке джа̄та̄, тасма̄ а̄ха ‘‘йам̣ тимбарум̣ девара̄джа̄нам̣ нисса̄йа твам̣ джа̄та̄’’ти. калйа̄н̣ан̇гата̄йа ‘‘калйа̄н̣ӣ’’ти вутта̄ти а̄ха ‘‘саббан̇гасобхана̄’’ти.

ра̄га̄весавасена пуббе вутта̄ га̄тха̄ ида̄нипи тамева а̄раббха пурато т̣хитам̣ вийа а̄лапанто вадати.

тханударанти пайодхаран̃ча ударан̃ча адхиппетанти а̄ха ‘‘тханавемаджджхам̣ ударан̃ча̄’’ти.

кин̃чи ка̄ран̣анти кин̃чи пӣл̣ам̣.

пакатим̣ джахитва̄ т̣хитам̣ абхираттабха̄вена.

ва̄мӯрӯти ручираӯрӯ. тена̄ха ‘‘ва̄ма̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. ва̄мавикаситаручирасундара̄бхирӯпача̄русадда̄ хи екаттха̄ дат̣т̣хабба̄. на тикхин̣анти на тиккхам̣ на лӯкхам̣ на каккхал̣ам̣. манданти муду синиддхам̣.

анекабха̄воти анекасабха̄во, со пана бахувидхо на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘анекавидхо джа̄то’’ти. анекабха̄готи анекакот̣т̣ха̄со.

тайа̄ саддхим̣ випаччатанти тайа̄ сахитам̣йева ме там̣ каммам̣ випаччату, тайа̄ сахева тасса каммасса пхалам̣ анубхавеййанти адхиппа̄йо. тайа̄ саддхимева̄ти йатха̄ чаккаваттисам̣ваттанийакаммам̣ тасса ниссандапхалабхӯтена иттхиратанена саддхим̣йева випа̄кам̣ дети, евам̣ там̣ ме каммам̣ тайа̄ саддхим̣йева майхам̣ випа̄кам̣ дету.

екодӣти екодибха̄вам̣ гато, сама̄хитоти аттхо. джигӣса̄ноти джигӣсама̄но хоти. татха̄бхӯтова джигӣсати на̄ма̄ти татха̄ пат̣хамавикаппо вутто. дутийавикаппе пана ‘‘вичаратӣ’’ти кирийа̄падам̣ а̄харитва̄ аттхо вутто.

нандеййанти сама̄гамам̣ паттхенто вадати атисассирикарӯпасобха̄йа.

349. сам̣сандатӣти самети, йа̄йа муччхана̄йа, йена ча а̄ка̄рена тантиссаро паватто, там̣ муччханам̣ анативаттенто, тенева ча а̄ка̄рена гӣтассаропи паваттоти аттхо. йена аджджха̄сайена бхагава̄ пан̃часикхасса гандхаббе ван̣н̣ам̣ катхеси, йадаттхан̃ча катхеси, там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄дима̄ха. наттхи бодхимӯле ева самуччхиннатта̄. упеккхако бхагава̄ анупалиттабха̄вато. сувимуттачитто бхагава̄ чхандара̄гато, саббасма̄ ча килеса̄. йади евам̣ касма̄ пан̃часикхасса гандхаббе ван̣н̣ам̣ катхесӣти а̄ха ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди.

гантхита̄ти сандахита̄, та̄ пана нирантарам̣ катхийама̄на̄ ра̄сиката̄ вийа хонтӣти а̄ха ‘‘пин̣д̣ита̄’’ти. воха̄равачананти бхагавато, бхиккхӯнан̃ча пурато ваттаббам̣ упача̄равачанам̣.

упаначчантийа̄ти упагантва̄ наччантийа̄.

саккӯпасан̇каманаван̣н̣ана̄

350. ‘‘када̄ сам̣йӯл̣ха̄’’тиа̄дӣни ваданто пат̣исаммодати. виппака̄рампи дассеййа̄ти ад̣д̣хаката̄бхинайавасена наччампи дассеййа.

351. ‘‘абхивадито сакко дева̄наминдо’’тиа̄дӣнам̣ ‘‘тена кхо пана самайена̄’’тиа̄дӣнам̣ (па̄ра̄. 16, 24) вийа сан̇гӣтика̄равачанабха̄ве сам̣сайо наттхи, ‘‘еван̃ча пана татха̄гата̄’’ти идха пана сийа̄ сам̣сайоти ‘‘дхаммасан̇га̄хакаттхерехи т̣хапитавачана’’нти ватва̄ итарасса̄пи татха̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘саббамета’’нтиа̄ди вуттам̣. вуд̣д̣хивачанена вуттоти ‘‘сукхӣ хоту пан̃часикха сакко дева̄нам̣ индо’’ти а̄сӣсава̄дам̣ вутто. ‘‘бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти ваданто абхива̄дети на̄ма ‘‘сукхӣ хотӯ’’ти а̄сӣсава̄дасса вада̄панато. татха̄ пана а̄сӣсава̄дам̣ ваданто абхивадати на̄ма саббака̄лам̣ татхева тит̣т̣ханато.

урум̣ вепуллам̣ дассати даккхатӣти урунда̄ вибхаттиалопена. виват̣а̄ ан̇ган̣ат̣т̣ха̄нам̣. йо пакатийа̄ гуха̄йам̣ андхака̄ро, со антарахитоти йо тассам̣ гуха̄йам̣ саттху самантато асӣтихаттхато айам̣ па̄катико андхака̄ро, со дева̄нам̣ ваттха̄бхаран̣асарӣробха̄сехи антарахито, а̄локо сампаджджи. асӣтихаттхе пана буддха̄локенева андхака̄ро антарахито, на ча саматтхо дева̄нам̣ обха̄со буддха̄нам̣ абхибхавитум̣.

352. чираппат̣ика̄ханти чираппабхутико ахам̣. ад̣д̣акаран̣ам̣ на̄ма наттхи авива̄да̄дхикаран̣ат̣т̣ха̄не ниббаттатта̄. кӣл̣а̄дӣнипӣти а̄ди-саддена дхаммассавана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.

салал̣амайагандхакут̣ийанти салал̣аруккхехи ран̃н̃а̄ пасенадина̄ ка̄ритагандхакут̣ийам̣. тенасса̄ти тена пхаладвайа̄дхигамена пахӣнаол̣а̄рикака̄мара̄гата̄йа асса̄ бхӯджатийа̄ девалоке абхиратийева наттхи. чакканемисаддена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хитоти еттха адхиппа̄йам̣ аджа̄нанта̄ ‘‘а̄рамман̣асса адхиматтата̄йа сама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ джа̄та’’нти ман̃н̃еййунти там̣ пат̣иккхипанто ‘‘сама̄панно саддам̣ сун̣а̄тӣти но вата ре ваттаббе’’ти а̄ха. сати ча а̄рамман̣асан̇гхат̣т̣ана̄йам̣ гахан̣енапи бхавитаббанти адхиппа̄йена ‘‘сун̣а̄тӣ’’ти вуттам̣, итаро ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса саддо кан̣т̣ако’’ти вачанаматтам̣ нисса̄йа саббасса̄пи джха̄насса саддо кан̣т̣акоти адхиппа̄йена пат̣иккхепам̣ асаханто ‘‘нану бхагава̄…пе… бхан̣атӣ’’ти имамева суттападам̣ уддхари. таттха йатха̄ досадассанапат̣ипаккхабха̄вана̄васена пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ суппахӣнатта̄ махата̄пи саддена арӯпасама̄паттито на вут̣т̣ха̄нам̣, евам̣ ‘‘уппа̄до бхайам̣, ануппа̄до кхема’’нтиа̄дина̄ саммадева досадассанапат̣ипаккхабха̄вана̄васена сабба̄сампи локийасан̃н̃а̄нам̣ аггамаггена саматиккантатта̄ а̄рамман̣а̄дхигамата̄йа на када̄чи пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣти. татха̄ пана на суппахӣнатта̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ саббарӯпасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, пат̣хамаджджха̄нам̣ пана аппакампи саддам̣ на сахатӣти там̣сама̄паннасса ‘‘саддо кан̣т̣ако’’ти вуттам̣. йади пана пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ виккхамбхитатта̄ махата̄пи саддена арӯпасама̄паттито на вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, пагева маггапхаласама̄паттито. тена̄ха ‘‘чакканемисаддена̄’’тиа̄ди. чакканемисаддена̄ти ча найидам̣ каран̣авачанам̣ хетумхи, каран̣е ва̄ атха кхо сахайоге. имамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘бхагава̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

гопакаваттхуван̣н̣ана̄

353. парипӯрака̄ринӣти парипун̣н̣а̄ни, парисуддха̄ни ча катва̄ раккхитаватӣ. ‘‘иттхитта’’нтиа̄ди таттха вираджджана̄ка̄радассанам̣. дхиттхибха̄вам̣иттхибха̄васса дхикка̄ро хетӯти аттхо. аланти пат̣иккхепавачанам̣, пайоджанам̣ наттхӣти аттхо. вира̄джетӣти джигуччхати. ета̄ сампаттийоти чаккаваттисириа̄дика̄ ета̄ йатха̄вуттасампаттийо. тасма̄ пуббапаричайена упат̣т̣хитаникантивасена. упат̣т̣ха̄наса̄ланти судхаммадевасабхам̣.

соти гопакадевапутто. ват̣т̣етва̄ ват̣т̣етва̄ти томара̄дим̣ ваттентена вийа чоданавачанам̣ париват̣т̣етва̄ париват̣т̣етва̄. га̄л̣хам̣ виджджхитабба̄ти га̄л̣хатарам̣ гхат̣т̣етабба̄.

куто мукха̄ти куто паваттан̃а̄н̣амукха̄. тена̄ха ‘‘ан̃н̃авихитака̄’’ти. катапун̃н̃ети самма̄ катапун̃н̃е дхамме.

да̄йоти ла̄бхо. со хи дӣйати техи да̄таббатта̄ да̄йо, йесам̣ дӣйати, техи ладдхатта̄ ла̄бхоти ча вуччати. сан̇кха̄ре…пе… патит̣т̣хахим̣су ката̄дхика̄ратта̄. таттха та̄ватим̣сабхаване т̣хита̄нам̣йева ниббатто йатха̄ саккасса индаса̄лагуха̄йам̣ т̣хитассева саккаттабха̄во.

никантим̣ тасмим̣ гандхаббака̄йе а̄лайам̣ самуччхиндитум̣ на сакконто.

354. аттана̄ва ведитабботи аттана̄ва адхигантва̄ ведитаббо, на параппаччайикена. тумхехи вуччама̄на̄нӣти кевалам̣ тумхехи вуччама̄на̄ни.

вийа̄йа̄ма̄ти виссат̣т̣хам̣ вӣрийам̣ санта̄не паваттема. пакатийа̄ти рӯпа̄вачарабха̄вена, ‘‘ануссара’’нти ва̄ па̄т̣хо.

ка̄мара̄го ева ‘‘чхандо ра̄го чхандара̄го’’тиа̄ди паваттибхедена сам̣йоджанат̣т̣хена ‘‘ка̄мара̄гасам̣йоджана̄нӣ’’ти, йогагантха̄дипаваттиа̄ка̄рабхедена ‘‘ка̄мабандхана̄нӣ’’ти ча вутто. па̄пимайога̄нӣти еттха пана сесайогагантха̄нампи васена аттхо ведитаббо.

дувидха̄нанти ваттхука̄макилесака̄мавасена дувидха̄нам̣.

‘‘еттха ким̣, таттха ки’’нти ча пададвайе кинти нипа̄таматтам̣. ча̄туддисабха̄вети тесам̣ буддха̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ чатуддисайогйабха̄ве аппат̣ихат̣абха̄ве. буддхаратанан̃хи маха̄ка̄рун̣иката̄йа, ана̄варан̣ан̃а̄н̣ата̄йа, парамасантут̣т̣хата̄йа ча ча̄туддисам̣, дхаммаратанам̣ сва̄ккха̄тата̄йа, сан̇гхаратанам̣ суппат̣ипанната̄йа. тена̄ха ‘‘саббадиса̄су асаджджама̄но’’ти.

маджджхимасса пат̣хамаджджха̄насса адхигататта̄ та̄вадева ка̄йам̣ брахмапурохитам̣ адхигантва̄ та̄вадева пуримам̣ джха̄насатим̣ пат̣илабхитва̄ там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ орамбха̄гийасам̣йоджанасамуччхинданена маггапхалависесам̣ ана̄га̄мипхаласан̇кха̄там̣ висесам̣ аджджхагам̣су адхигаччхим̣су. кечи пана ‘‘ка̄ма̄вачараттабха̄вена маггапхала̄ни адхигаччхим̣сӯти адхиппа̄йена пан̃чамасса джха̄насса анадхигататта̄ суддха̄ва̄сесу на уппаджджим̣су, пат̣хамаджджха̄нала̄бхита̄йа пана брахмапурохитесу ниббаттим̣сӯ’’ти ваданти.

магхама̄н̣ававаттхуван̣н̣ана̄

355. висуддхоти висуддхааджджха̄сайо, упаниссайасампанноти адхиппа̄йо. га̄макаммакаран̣ат̣т̣ха̄нанти га̄мика̄нам̣ упат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ вадати. та̄ватакенева̄ти аттана̄ содхитат̣т̣ха̄нева ан̃н̃асса а̄гантва̄ ават̣т̣ха̄ненева. сатим̣ пат̣илабхитва̄ти ‘‘ахо майа̄ катакаммам̣ сапхалам̣ джа̄та’’нти йонисо читтам̣ уппа̄детва̄.

па̄са̄н̣ети маггамаджджхе уччатарабха̄вена т̣хитапа̄са̄н̣е. учча̄летва̄ти уддхаритва̄. етасса саггасса гаманамагганти етасса чанда̄дӣнам̣ уппаттит̣т̣ха̄набхӯтасса саггасса гаманамаггам̣ пун̃н̃акаммам̣.

сугативасена ладдхаббам̣, каха̄пан̣ан̃ча̄ти каха̄пан̣ам̣, дан̣д̣авасена ладдхаббам̣ бали дан̣д̣абали. гахапатика̄ ким̣ кариссантӣти гахапатика̄ на̄ма ат̣авика̄ вийа висаманиссита̄, те на кан̃чи анаттхам̣ кариссанти, евам̣ тайа̄ джа̄нама̄нена касма̄ майхам̣ на катхитанти йадипи пуббе на катхитам̣, етарахи пана бхайена катхитам̣, ма̄ майхам̣ досам̣ кареййа̄тха, а̄рочитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на майхам̣ досоти вадати.

нибаддханти екантикам̣.

писун̣есӣти писун̣акаммамака̄си, тумха̄кам̣ антаре майхам̣ песун̃н̃ам̣ упасам̣харатӣти аттхо. пуна ахаран̣ӣйам̣ брахмадеййам̣ катва̄. майхампӣти майхампи аттха̄йа мам̣ уддисса пун̃н̃акаммам̣ каротха. нӣлуппалам̣ на̄ма викасама̄нам̣ удакато уггантва̄ва викасати, евам̣ ахутва̄ антоудаке пуппхитам̣ нӣлуппалам̣ вийа. амха̄кам̣ панидам̣ пун̃н̃акаммам̣ бхавантарӯпапаттийа̄ вина̄ имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ детӣти йоджана̄. чинта̄маттакампӣти доманассавасена чинта̄маттакампи.

пагева̄ти ка̄лассева, ативийа па̄тоти аттхо. кан̣н̣икӯпаганти кан̣н̣икайогйам̣. таччхетва̄ мат̣т̣хам̣ катва̄ кан̣н̣ика̄йа каттаббам̣ саббам̣ нит̣т̣хапетва̄. татха̄ хи са̄ ваттхена вет̣хетва̄ т̣хапита̄.

чайабандханам̣ са̄ла̄йа адхит̣т̣ха̄насаджджанам̣. кан̣н̣икаман̃чабандханам̣ кан̣н̣ика̄роханака̄ле а̄рухитва̄ ават̣т̣ха̄наат̣т̣акаран̣ам̣.

йасса аттхате пхалаке йасса пхалаке аттхатети йоджана̄.

авидӯрети са̄ла̄йа, ковил̣а̄раруккхасса ча авидӯре. саббаджет̣т̣хика̄ти сабба̄сам̣ тасса бхарийа̄нам̣ джет̣т̣хика̄ суджа̄та̄.

тассева̄ти саккассева. сантикети самӣпе сантика̄вачара̄ хутва̄ ниббатта̄. дхаджена саддхим̣ сахассайоджанико па̄са̄до.

каккат̣акавиджджханасӯласадисанти каккат̣аке ган̣хитум̣ тасса билапарийантасса виджджханасӯчисадисам̣.

маччхарӯпена̄ти матамаччхарӯпена. осаратӣти пилаванто гаччхати. тасса̄пи бакасакун̣ика̄йа пан̃ча вассасата̄ни а̄йу ахоси деванерайика̄нам̣ вийа мануссапетатираччха̄на̄нам̣ а̄йуно апариччхиннатта̄.

уккут̣т̣химака̄сӣти учча̄саддамака̄си.

пуббасаннива̄сена̄ти пуримаджа̄тӣсу чирасаннива̄сена. еван̃хи екачча̄нам̣ дит̣т̣хаматтенапи синехо уппаджджати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пуббева саннива̄сена, паччуппаннахитена ва̄;

евам̣ там̣ джа̄йате пемам̣, уппалам̣ва йатходаке’’ти. (джа̄. 1.2.174);

авасесесӯти асуре, саккам̣ т̣хапетва̄ двӣсу девалокесу девева сандха̄йа вадати.

аттханисситанти аттано, паресан̃ча аттхамева хитамева нисситам̣, там̣ пана хитам̣ сукхасса нида̄нанти а̄ха ‘‘ка̄ран̣аниссита’’нти.

пан̃хавеййа̄каран̣аван̣н̣ана̄

357. ким̣сам̣йоджана̄ти кӣдисасам̣йоджана̄. сатте анаттхе сам̣йодженти бандхантӣти сам̣йоджана̄нӣти а̄ха ‘‘ким̣бандхана̄, кена бандханена баддха̄’’ти. путхука̄йа̄ти бахӯ саттака̄йа̄ти а̄ха ‘‘бахӯ джана̄’’ти. верам̣ вуччати досоти а̄ха ‘‘авера̄ти аппат̣игха̄’’ти. а̄вудхена сарӣре дан̣д̣о а̄вудхадан̣д̣о, дханасса да̄панаттхена дан̣д̣о дханадан̣д̣о, тадубхайа̄каран̣ена тато винимутто адан̣д̣о, сампаттихаран̣ато, саха анаттхуппаттито ча сапатто, пат̣исаттӯти а̄ха ‘‘асапатта̄ти апаччаттхика̄’’ти. бйа̄паджджхам̣ вуччати читтадуккхам̣, таббирахита̄ абйа̄паджджха̄ти а̄ха ‘‘вигатадоманасса̄’’ти. пуббе ‘‘авера̄’’ти падена самбаддха̄гха̄така̄бха̄во вутто. тена̄ха ‘‘аппат̣игха̄’’ти. ‘‘аверино’’ти пана имина̄пи копаматтассапи ануппа̄данам̣. тена̄ха ‘‘каттхачи копам̣ на уппа̄детва̄’’ти. ‘‘вихаремӯ’’ти ча падам̣ пуримападехипи йоджетаббам̣ ‘‘авера̄ вихаремӯ’’тиа̄дина̄. айан̃ча авера̄дибха̄во сам̣вибха̄гена па̄кат̣о хотӣти дассетум̣ ‘‘аччхара̄йа̄’’ти а̄дим̣ ватва̄ ‘‘ити че несам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. читтуппатти дал̣хатара̄пи хутва̄ паваттатӣти дассетум̣ ‘‘да̄нам̣ датва̄, пӯджам̣ катва̄ ча паттхайантӣ’’ти вуттам̣. ити чети че-саддо анвайасам̣саггена парикаппетӣти а̄ха ‘‘еван̃ча неса’’нти.

йа̄йа ка̄йачи паресам̣ сампаттийа̄ кхӣйанам̣ усӯйанам̣ асаханам̣ лаккхан̣ам̣ етисса̄ти парасампаттикхӣйаналаккхан̣а̄, йадаггена аттасампаттийа̄ парехи са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ асаханалаккхан̣ам̣, тадаггенасса ‘‘нигӯханалаккхан̣а’’нтипи ваттаббам̣. татха̄ хисса пора̄н̣а̄ ‘‘ма̄ идам̣ аччхарийам̣ ан̃н̃есам̣ хоту, майхамева хотӯти маччхарийа’’нти ниббачанам̣ ваданти. абхидхамме ‘‘йа̄ парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄су исса̄ исса̄йана̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1126) никкхепакан̣д̣е, ‘‘йа̄ етесу паресам̣ ла̄бха̄дӣсу ким̣ имина̄ имеса’’нтиа̄дина̄ там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча вутта̄нева, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабба̄нӣти адхиппа̄йо.

йасма̄ пана исса̄маччхарийа̄ни бахва̄дӣнава̄ни, тесам̣ вибха̄вана̄ локасса бахука̄ра̄, тасма̄ абхидхаммат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1125) вибха̄вита̄нампи тесам̣ дит̣т̣хадхаммикепи сампара̄йике пиа̄дӣнаве дассенто ‘‘а̄ва̄самаччхарийена пана̄’’тиа̄дима̄ха. еттха̄ти етесу исса̄маччхарийесу, етесу ва̄ а̄ва̄самаччхарийа̄дӣсу пан̃часу маччхарийесу. сан̇ка̄рам̣ сӣсена уккхипитва̄ва вичарати таттха лаггачиттата̄йа, нихӣнаджджха̄сайата̄йа ча. мама̄ти майа̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. лохитампи мукхато уггаччхати читтавигха̄тена сам̣таттахадайата̄йа. куччхивиречанампи хоти атиджалаггино. ан̃н̃о вибхавапат̣иведхадхаммо арийа̄нам̣йева хоти, те ча там̣ на маччхара̄йанти маччхарийасса саббасо пахӣнатта̄. пат̣иведхадхамме маччхарийасса асамбхаво ева̄ти а̄ха ‘‘парийаттидхаммамаччхарийена ча̄’’ти. ван̣н̣амаччхарийена дуббан̣н̣о, дхаммамаччхарийена ел̣амӯго дуппан̃н̃о хоти.

‘‘апича̄’’тиа̄ди пан̃чаннам̣ маччхарийа̄нам̣ васена каммасариккхакавипа̄кадассанам̣. а̄ва̄самаччхарийена лохагехе паччати паресам̣ а̄ва̄сапаччайахитасукханиседханато. куламаччхарийена аппала̄бхо хоти парехи кулесу ладдхаббала̄бханиседханато, аппала̄бхоти ча ала̄бхоти аттхо. ла̄бхамаччхарийена гӯтханирайе ниббаттати ла̄бхахету парехи ладдхаббасса асса̄даниседханато. саббатха̄пи нирасса̄до хи гӯтханирайо. ван̣н̣о на̄ма на хотӣти сарӣраван̣н̣о, гун̣аван̣н̣оти дувидхопи ван̣н̣о на̄маматтенапи на хоти, таттха таттха ниббаттама̄но вирӯпо ева хоти. сампаттинигӯханасабха̄вена маччхарийена вирӯпите санта̄не йебхуййена гун̣а̄ патит̣т̣хамева на лабханти, йе ча патит̣т̣хахеййум̣, тесампи васенасса ван̣н̣о на бхавеййа. те хи тасса локе раттим̣ кхитта̄ сара̄ вийа на пан̃н̃а̄йанти. дхаммамаччхарийенакуккул̣анирайе.сота̄паттимаггена пахӣйати апа̄йагаманӣйабха̄вато. вера̄дӣхи на паримуччантийева таппаримуччана̄йа иччха̄йа аппаттаббатта̄ джа̄тиа̄дидхамма̄нам̣ сатта̄нам̣ джа̄тиа̄дӣхи вийа.

тин̣н̣а̄ меттха кан̇кха̄ти ма-ка̄ро падасандхикаро. етасмим̣ пан̃хети етасмим̣ ‘‘ким̣сам̣йоджана̄ ну кхо’’ти евам̣ н̃а̄тум̣ иччхите аттхе. тумха̄кам̣ вачанам̣ сутва̄ти ‘‘исса̄маччхарийасам̣йоджана̄’’ти евам̣ паваттам̣ тумха̄кам̣ виссаджджанавачанам̣ сутва̄. кан̇кха̄ тин̣н̣а̄ти йатха̄пуччхите аттхе сам̣сайо тарито вигато десана̄нуссаран̣аматтена, на самуччхедавасена̄ти а̄ха ‘‘на маггавасена̄’’тиа̄ди. айампи катхам̣катха̄ вигата̄ти кан̇кха̄йа вигататта̄ ева тасса̄ паваттиа̄ка̄рависесабхӯта̄ ‘‘идам̣ катха идам̣ катха’’нти айампи катхам̣катха̄ вигата̄ апагата̄.

358. нида̄на̄дӣни маха̄нида̄насуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.95) вуттаттха̄нева. пийа̄нам̣ аттано париггахабхӯта̄нам̣ саттасан̇кха̄ра̄нам̣ парехи са̄дха̄ран̣абха̄ва̄саханавасена, нигӯханавасена ча паваттанато пийасаттасан̇кха̄ранида̄нам̣ маччхарийам̣, аппийа̄нам̣ париггахабхӯта̄нам̣ сатта̄нам̣, сан̇кха̄ра̄нан̃ча асаханавасена паваттийа̄ аппийасаттасан̇кха̄ранида̄на̄ исса̄. йан̃хи кин̃чи аппийасамбандхам̣ бхаддакампи там̣ кодханасса аппийамева̄ти. убхайанти маччхарийам̣, исса̄ ча̄ти убхайам̣. убхайанида̄нанти пийанида̄нан̃чева аппийанида̄нан̃ча. пийа̄ти ит̣т̣ха̄. кел̣а̄йита̄ти дхана̄йита̄. мама̄йита̄ти маматтам̣ катва̄ париггахита̄. иссам̣ каротӣти ‘‘ким̣ имасса имина̄’’ти тасса пийасаттала̄бха̄саханавасена уссӯйати, тамева пийасаттам̣ йа̄чито. ахо ватасса̄ти са̄дху вата асса. ‘‘имасса пуггаласса еварӯпам̣ пийаваттху на бхавеййа̄’’ти иссам̣ кароти усӯйам̣ уппа̄дети. мама̄йанта̄ти кел̣а̄йанта̄. аппийети аппийе сатте тесам̣ сата̄пато. асса̄ти пуггаласса, йена те ладдха̄. тети саттасан̇кха̄ра̄, сачепи амана̄па̄ хонти аппийехи самуда̄гататта̄. випарӣтавуттита̄йа̄ти айа̄тха̄вага̄хита̄йа. ко ан̃н̃о еварӯпасса ла̄бхӣти тена атта̄нам̣ самбха̄венто иссам̣ ва̄ кароти. ан̃н̃асса та̄дисам̣ уппаджджама̄нампи ‘‘ахо ватасса еварӯпам̣ на бхавеййа̄’’ти иссам̣ ва̄ кароти, айан̃ча найо хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ на гахито.

ваттхука̄ма̄нам̣ парийесанавасена паватто чхандо парийесаначхандо. пат̣ила̄бхапаччайо чхандо пат̣ила̄бхачхандо. парибхун̃джанавасена паватто чхандо парибхогачхандо. пат̣иладдха̄нам̣ саннидха̄панавасена, сан̇гопанавасена ча паватто чхандо саннидхичхандо. дит̣т̣хадхаммикамева пайоджанам̣ чинтетва̄ виссаджджанавасена паватто чхандо виссаджджаначхандо. тена̄ха ‘‘катамо’’тиа̄ди.

айам̣ пан̃чавидхопи аттхато тан̣ха̄йанамева̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄маттамева̄’’ти.

евам̣ вутто ‘‘ла̄бхам̣ пат̣ичча виниччхайо’’ти евам̣ маха̄нида̄насутте (дӣ. ни. 2.103) вутто виниччхайавитакко витакко на̄ма, на йо кочи витакко. ида̄ни йатха̄вуттам̣ виниччхайавитаккам̣ аттхуддха̄ранайена нӣхаритва̄ дассетум̣ ‘‘виниччхайо’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хасатанти ат̣т̣ха̄дхикам̣ сатам̣, тан̃ча кхо тан̣ха̄вичарита̄нам̣ сатам̣, на йасса кассачӣти дассетум̣ ‘‘тан̣ха̄вичарита’’нти вуттам̣. тан̣ха̄виниччхайо на̄ма тан̣ха̄йа васена ваккхама̄нанайена а̄рамман̣асса виниччхинанато. дит̣т̣хидассанавасена ‘‘идамева саччам̣, могхам̣ ан̃н̃а’’нти виниччхинанато дит̣т̣хивиниччхайо на̄ма. ит̣т̣хам̣ пан̣ӣтам̣, анит̣т̣хам̣ аппан̣ӣтам̣, пийа̄йитаббам̣ пийам̣, аппийа̄йитаббам̣ аппийам̣, тесам̣ ваваттха̄нам̣ тан̣ха̄васена на хоти. тан̣ха̄васена хи екаччо кин̃чи ваттхум̣ пан̣ӣтам̣ ман̃н̃ати, екаччо хӣнам̣, екаччо пийа̄йати, екаччо наппийа̄йати. тена̄ха ‘‘тадева хӣ’’тиа̄ди. ‘‘дасса̄мӣ’’ти идам̣ виссаджджаначханде вуттанайена чева ват̣т̣ӯпаниссайада̄навасена ча ведитаббам̣. тампи хи тан̣ха̄чхандахетуканти.

йаттха сайам̣ уппаджджанти, там̣ санта̄нам̣ сам̣са̄ре папан̃ченти виттха̄райантӣти папан̃ча̄. йасса ча уппанна̄, там̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘сатто’’ти ва̄ ‘‘миччха̄бхинивит̣т̣хо’’ти ва̄ папан̃ченти бйан̃джентӣти папан̃ча̄. йасма̄ тан̣ха̄дит̣т̣хийо адхиматта̄ хутва̄ паваттама̄на̄ там̣саман̇гӣпуггалам̣ паматта̄ка̄рам̣ па̄пенти, ма̄но пана джа̄тимада̄ди васена матта̄ка̄рампи, тасма̄ ‘‘маттапаматта̄ка̄рапа̄панат̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. сан̇кха̄ вуччати кот̣т̣ха̄со бха̄гасо сан̇кха̄йати упат̣т̣ха̄тӣти. йасма̄ папан̃часан̃н̃а̄ там̣там̣два̄равасена, а̄рамман̣авасена ча бха̄гасо витаккасса паччайа̄ хонти, на кевала̄, тасма̄ папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄нида̄но витакко вутто, папан̃часан̃н̃а̄нам̣ ва̄ анекабхедабхиннатта̄ там̣самуда̄йо ‘‘папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄’’ти вутто. папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ггахан̣ена ча анавасесо дуккхасамудайо вутто там̣там̣ нимиттатта̄ ват̣т̣адуккхасса̄ти.

йо ниродхо вӯпасамоти ниродхасаччама̄ха. тасса са̄руппанти тасса папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄йа ниродхасса вӯпасамасса адхигамупа̄йата̄йа са̄руппам̣ ануччхавикам̣, етена випассанам̣ вадати. таттха йатха̄вуттаниродхе а̄рамман̣акаран̣авасена гаччхати паваттатӣти таттхага̄минӣ, етена маггам̣. тена̄ха ‘‘саха випассана̄йа маггам̣ пуччхатӣ’’ти.

ведана̄каммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄

359. пуччхитамева катхитам̣. йасма̄ саккена дева̄нам̣ индена папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ниродхага̄минипат̣ипада̄ пуччхита̄ва, бхагава̄ ча тададхигамупа̄йам̣ арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ тасса аджджха̄сайавасена ведана̄мукхена катхенто тиссо ведана̄ а̄рабхи, ити пуччхитамева катхентена пуччха̄нусандхивасена са̄нусандхимева ча катхитам̣. на хи буддха̄нам̣ ананусандхика̄ катха̄ на̄ма аттхи. ида̄нисса ведана̄мукхена арӯпакаммат̣т̣ха̄нассева катхане ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘девата̄нан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. караджака̄йасса сукхумата̄вачаненева аччантамудусукхума̄лабха̄ва̄пи вутта̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. каммаджанти каммаджатеджам̣. тасса балавабха̄во ул̣а̄рапун̃н̃акамманиббаттатта̄, ативийа гарумадхурасиниддхасуддха̄ха̄раджӣран̣ато ча. ека̄ха̄рампӣти ека̄ха̄рава̄рампи. ‘‘вилӣйантӣ’’ти етена караджака̄йасса мандата̄йа каммаджатеджасса балавабха̄вена а̄ха̄равела̄тиккамена несам̣ балаватӣ дуккхаведана̄ уппаджджама̄на̄ супа̄кат̣а̄ хотӣти дассети. нидассанаматтан̃четам̣, сукхаведана̄пи пана несам̣ ул̣а̄рапан̣ӣтесу а̄рамман̣есу упарӯпари аниггахан̣авасена паваттама̄на̄ супа̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄тийева. упеккха̄пи тесам̣ када̄чи уппаджджама̄на̄ сантапан̣ӣтарӯпа̄ ева ит̣т̣хамаджджхатте ева а̄рамман̣е паваттанато. тенева̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

рӯпакаммат̣т̣ха̄нанти рӯпапариггахам̣, рӯпамукхена випассана̄бхинивесанти аттхо. арӯпакаммат̣т̣ха̄нанти еттха̄пи есева найо. таттха рӯпакаммат̣т̣ха̄нена саматха̄бхинивесопи сан̇гайхати, випассана̄бхинивесо пана идха̄дхиппетоти дассенто ‘‘рӯпапариггахо арӯпапариггахотипи етадева вуччатӣ’’ти а̄ха. чатудха̄туваваттха̄нанти еттха йебхуййена чатудха̄туваваттха̄нам̣ виттха̄ренто рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетӣти адхиппа̄йо. рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ва катхети ‘‘евам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ вуччама̄нам̣ сут̣т̣ху вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣ’’ти. ‘‘етена идха̄пи рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ екадесена вибха̄витамева̄’’ти ваданти.

ка̄ман̃четтха ведана̄васена арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣, тадан̃н̃адхаммавасенапи арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ лаббхатӣти там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘тивидхо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха абхинивесоти ануппавесо, а̄рамбхоти аттхо. а̄рамбхе ева хи айам̣ вибха̄го, саммасанам̣ пана анавасесатова дхамме париггахетва̄ паваттатӣти. ‘‘париггахите рӯпакаммат̣т̣ха̄не’’ти идам̣ рӯпамукхена випассана̄бхинивесам̣ сандха̄йа вуттам̣, арӯпамукхена пана випассана̄бхинивесо йебхуййена саматхайа̄никасса иччхитаббо, со ча пат̣хамам̣ джха̄нан̇га̄ни париггахетва̄ тато парам̣ сесадхамме паригган̣ха̄ти. пат̣хама̄бхинипа̄тоти саббе четасика̄ читта̄йатта̄ читтакирийа̄бха̄вена вуччантӣти пхассо читтасса пат̣хама̄бхинипа̄то вутто. там̣ а̄рамман̣анти йатха̄париггахитам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄насан̃н̃итам̣ а̄рамман̣ам̣. уппаннапхассо пуггало, читтачетасикара̄си ва̄ а̄рамман̣ена пхут̣т̣хо пхассасахаджа̄та̄йа ведана̄йа там̣самака̄ламева ведети, пхассо пана обха̄сасса вийа падӣпо ведана̄дӣнам̣ паччайависесо хотӣти пуримака̄ло вийа вуччати, йа̄ тасса а̄рамман̣а̄бхиниропаналаккхан̣ата̄ вуччати. пхусантоти а̄рамман̣асса пхусана̄ка̄рена. айан̃хи арӯпадхамматта̄ екадесена аналлӣйама̄нопи рӯпам̣ вийа чаккхум̣, саддо вийа ча сотам̣, читтам̣, а̄рамман̣ан̃ча пхусанто вийа, сан̇гхат̣т̣енто вийа ча паваттатӣти. татха̄ хеса ‘‘сан̇гхат̣т̣анарасо’’ти вуччати.

а̄рамман̣ам̣ анубхавантӣти иссаравата̄йа висавита̄йа са̄мибха̄вена а̄рамман̣арасам̣ сам̣ведентӣ. пхасса̄дӣнан̃хи сампайуттадхамма̄нам̣ а̄рамман̣е екадесенева паватти пхусана̄диматтабха̄вато, ведана̄йа пана ит̣т̣ха̄ка̄расамбхога̄дивасена паваттанато а̄рамман̣е ниппадесато паватти. пхусана̄дибха̄вена хи а̄рамман̣аггахан̣ам̣ екадеса̄нубхаванам̣, ведайитабха̄вена гахан̣ам̣ йатха̄ка̄мам̣ сабба̄нубхаванам̣, евам̣сабха̄ва̄нева та̄ни гахан̣а̄нӣти на ведана̄йа вийа пхасса̄дӣнампи йатха̄ сакакиччакаран̣ена са̄мибха̄ва̄нубхаванам̣ чодетаббам̣. виджа̄нантанти париччхинданавасена висесато джа̄нантам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃хи минитаббаваттхум̣ на̄л̣ийа̄ минанто пурисо вийа а̄рамман̣ам̣ париччхиджджа вибха̄вентам̣ паваттати, на сан̃н̃а̄ вийа сан̃джа̄нанаматтам̣ хутва̄. татха̄ хи анена када̄чи лаккхан̣аттайавибха̄вана̄пи хоти, имесам̣ пана пхасса̄дӣнам̣ тасса тасса па̄кат̣абха̄во паччайависесасиддхасса пуббабха̄гасса васена ведитаббо.

евам̣ тасса тассева па̄кат̣абха̄вепи ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нти (сам̣. ни. 4.46; пат̣и. ма. 1.3), ‘‘саббан̃ча кхо, бхиккхаве, абхиджа̄на’’нти (сам̣. ни. 4.27) ча евама̄ди вачанато саббе саммасанупага̄ дхамма̄ париггахетабба̄ти дассенто ‘‘таттха йасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пхассапан̃чамакейева̄ти авадха̄ран̣ам̣ тадантогадхатта̄ таггахан̣енева гахитатта̄ чатуннам̣ арӯпаккхандха̄нам̣. пхассапан̃чамакаггахан̣ан̃хи тасса саббасса саббачиттуппа̄даса̄дха̄ран̣абха̄вато. таттха ча пхассачетана̄ггахан̣ена саббасан̇кха̄раккхандхадхаммасан̇гахо четанаппадха̄натта̄ тесам̣. татха̄ хи суттантабха̄джанӣйе сан̇кха̄раккхандхавибхан̇ге ‘‘чаккхусампхассаджа̄ четана̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 21) четана̄ва вибхатта̄, итаре пана кхандха̄ сарӯпенева гахита̄.

ваттхуниссита̄ти еттха ваттху-саддо караджака̄йависайо, на чхаббаттхувисайоти. катхамидам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘йам̣ сандха̄йа вутта’’нти. каттха пана вуттам̣? са̄ман̃н̃апхаласутте. соти караджака̄йо. ‘‘пан̃чаккхандхавинимуттам̣ на̄марӯпам̣ наттхӣ’’ти идам̣ адхика̄равасена вуттам̣. ан̃н̃атха̄ хи кхандхавинимуттампи на̄мам̣ аттхева̄ти. авиджджа̄дихетука̄ти авиджджа̄тан̣хупа̄да̄на̄дихетука̄. ‘‘випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти саммасанто вичаратӣ’’ти имина̄ балававипассанам̣ ватва̄ пуна тасса уссукка̄панам̣, висеса̄дхигаман̃ча дассенто ‘‘со’’тиа̄дима̄ха.

идха̄ти имасмим̣ саккапан̃хасутте. ведана̄васена четтха арӯпакаммат̣т̣ха̄накатхане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. йатха̄вуттесу ча тӣсу каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесесу ведана̄васена каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесо сукаро ведана̄нам̣ вибхӯтабха̄ватоти дассетум̣ ‘‘пхассавасена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘на па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти идам̣ саккапамукха̄нам̣ тесам̣ дева̄нам̣ йатха̄ ведана̄ вибхӯта̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, на евам̣ итарадвайанти катва̄ вуттам̣. ведана̄йа ева ча несам̣ вибхӯтабха̄во ведана̄мукхеневеттха бхагавата̄ десана̄йа а̄раддхатта̄. ‘‘ведана̄нам̣ уппаттийа̄ па̄кат̣ата̄йа̄’’ти идам̣ сукхадуккхаведана̄нам̣ васена вуттам̣. та̄сан̃хи паватти ол̣а̄рика̄, на итара̄йа. тадубхайаггахан̣амукхена ва̄ гахетаббатта̄ итара̄йапи паватти вин̃н̃ӯнам̣ па̄кат̣а̄ ева̄ти сукхадуккхаведана̄нан̃хӣ’’ти висесаггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘йада̄ сукхам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄ди сукхаведана̄йа па̄кат̣абха̄вавибха̄ванам̣, тайидам̣ асама̄хитабхӯмивасена ведитаббам̣. таттха ‘‘сакалам̣ сарӣрам̣ кхо бханте’’нтиа̄дина̄ ка̄мам̣ паваттиол̣а̄риката̄йа авӯпасантасабха̄ваметам̣ сукхам̣, са̄талаккхан̣ата̄йа пана сампайуттадхамме, ниссайан̃ча анугган̣хантамева паваттатӣти дассети. ‘‘йада̄ дуккхам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо.

дуддӣпана̄ти н̃а̄н̣ена дӣпетум̣ асаккун̣еййа̄, дуббин̃н̃еййа̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘андхака̄ра̄ абхибхӯта̄’’ти. андхака̄ра̄ти андхака̄рагатасадисӣ, джа̄нитука̄ме ча андхака̄ринӣ. пубба̄парам̣ самам̣ сукаре супалаккхитамаггавасена па̄са̄н̣атале мигагатамагго вийа ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣есу сукхадуккха̄нубхаванехи маджджхатта̄рамман̣есу ануминитаббата̄йа вуттам̣ ‘‘са̄ сукхадуккха̄нам̣…пе… па̄кат̣а̄ хотӣ’’ти. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. найато ган̣хантасса̄ти еттха̄йам̣ найо – йасма̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хависайа̄йа а̄рамман̣ӯпаладдхийа̄ анубхаванато нит̣т̣ха̄маджджхаттависайа̄ ча упаладдхи, тасма̄ на та̄йа ниранубхавана̄йа бхавитаббам̣, йам̣ таттха̄нубхаванам̣, са̄ адуккхамасукха̄. татха̄ анупалаббхама̄нам̣ рӯпа̄дианубхуййама̄нам̣ дит̣т̣хам̣ упалаббхати, йо пана маджджхатта̄рамман̣ам̣ таббисайасса вин̃н̃а̄н̣аппаваттийам̣, тасма̄ ананубхуййама̄нена тена на бхавитаббам̣. сакка̄ хи ваттум̣ анубхавама̄на̄ маджджхаттависайупаладдхи упаладдхибха̄вато. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хависайупаладдхивисайам̣ пана ниранубхаванам̣ там̣ анупаладдхисабха̄вамева дит̣т̣хам̣, там̣ йатха̄рӯпанти. ниваттетва̄ти нӣхаритва̄, ‘‘соманассам̣па̄ха’’нтиа̄дина̄ сама̄наджа̄тийампи бхинданто ан̃н̃ехи арӯпадхаммехи вивечетва̄ асам̣сат̣т̣хам̣ катва̄ти аттхо.

айан̃ча рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ведана̄васена ниваттетва̄ десана̄ татха̄винетаббапуггала̄пеккха̄йа суттантаресупи (дӣ. ни. 2.373; ма. ни. 1.106, 390, 413, 450, 465, 467; ма. ни. 2.306, 209; 3.67, 342; сам̣. ни. 4.248) а̄гата̄ ева̄ти дассенто ‘‘на кевала’’нтиа̄дима̄ха. таттха маха̄сатипат̣т̣ха̄не (дӣ. ни. 2.273) татха̄ десана̄йа а̄гатабха̄во анантарамева а̄ви бхависсати, маджджхиманика̄йе сатипат̣т̣ха̄надесана̄пи (ма. ни. 1.106) та̄дисӣ ева. чӯл̣атан̣ха̄сан̇кхайе ‘‘евам̣ четам̣, дева̄нам̣ инда, бхиккхуно сутам̣ хоти ‘саббе дхамма̄ на̄лам̣ абхинивеса̄йа̄’ти, со саббам̣ дхаммам̣ абхиджа̄на̄ти, саббам̣ дхаммам̣ абхин̃н̃а̄йа саббам̣ дхаммам̣ париджа̄на̄ти, саббам̣ дхаммам̣ парин̃н̃а̄йа йам̣ кин̃чи веданам̣ ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, со та̄су ведана̄су аничча̄нупассӣ вихарати, вира̄га̄нупассӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.390) а̄гатам̣. тена вуттам̣ ‘‘арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ведана̄васена ниваттетва̄ дассесӣ’’ти. маха̄тан̣ха̄сан̇кхайе пана ‘‘со евам̣ ануродхавиродхавиппахӣно йам̣ кин̃чи веданам̣ ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, со там̣ веданам̣ на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати. тасса там̣ веданам̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато йа̄ ведана̄су нандӣ са̄ нируджджхатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.414) а̄гатам̣. чӯл̣аведалле ‘‘кати пана̄ййеведана̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.465) а̄гатам̣. маха̄ведалле ‘‘ведана̄ти, а̄вусо, вуччати, китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо, ‘ведана̄’ти вуччатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.450) а̄гатам̣. евам̣ рат̣т̣хапа̄ласутта̄дӣсупи (ма. ни. 2.305) ведана̄каммат̣т̣ха̄насса а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ уддхаритва̄ ваттаббам̣.

‘‘пат̣хамам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄’’ти вуттам̣, катхам̣ таметтха катхитанти а̄ха ‘‘рӯпакаммат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди. сан̇кхиттам̣, катхам̣ сан̇кхиттам̣? ведана̄йа а̄рамман̣аматтакам̣йева, йебхуййена ведана̄ рӯпадхамма̄рамман̣а̄ пан̃чадва̄равасена паваттанато. тена часса̄ пуримасиддха̄ ева а̄рамман̣анти веданам̣ вадантена тасса̄рамман̣адхамма̄ аттхато пат̣хаматарам̣ гахита̄ ева на̄ма хонтӣти има̄йа аттха̄паттийа̄ рӯпакаммат̣т̣ха̄нассеветтха пат̣хамам̣ гахитата̄ джотита̄, на сарӯпенева гахитатта̄. тена̄ха ‘‘тасма̄ па̄л̣ийам̣ на̄рул̣хам̣ бхависсатӣ’’ти.

360. двӣхи кот̣т̣ха̄сехӣти севитабба̄севитаббабха̄гехи. еварӯпанти йам̣ акусала̄нам̣ абхибуддхийа̄, кусала̄нан̃ча париха̄на̄йа сам̣ваттати, еварӯпам̣, там̣ пана ка̄мӯпасан̃хитата̄йа ‘‘геханиссита’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘гехаситасоманасса’’нти. ит̣т̣ха̄нанти пийа̄нам̣. канта̄нанти каманӣйа̄нам̣. мана̄па̄нанти манавад̣д̣ханака̄нам̣. тато ева мано раментӣти манорама̄нам̣. лока̄мисапат̣исам̣йутта̄нанти тан̣ха̄санниссита̄нам̣ ка̄мӯпасан̃хита̄нам̣. пат̣ила̄бхато саманупассатоти ‘‘ахо майа̄ има̄ни ладдха̄нӣ’’ти йатха̄ладдха̄ни рӯпа̄рамман̣а̄дӣни асса̄дайато. атӣтанти атиккантам̣. нируддханти ниродхаппаттам̣. випарин̣атанти сабха̄вавигамена вигатам̣. самануссаратоти асса̄данавасена анучинтайато. гехаситанти ка̄магун̣анисситам̣. ка̄магун̣а̄ хи ка̄мара̄гасса гехасадисатта̄ идха ‘‘геха’’нти адхиппета̄.

еварӯпанти йам̣ акусала̄нам̣ париха̄на̄йа, кусала̄нан̃ча абхибуддхийа̄ сам̣ваттати, еварӯпам̣, там̣ пана паббаджджа̄дивасена паваттийа̄ неккхаммӯпасан̃хитанти а̄ха ‘‘неккхаммаситам̣ соманасса’’нти. ида̄ни там̣ па̄л̣ивасенева дассетум̣ ‘‘таттха катама̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха випассана̄лаккхан̣е неккхамме дассите итара̄ни тасса ка̄ран̣ато, пхалато, аттхато ча дассита̄нева хонтӣти випассана̄лаккхан̣амева там̣ дассенто ‘‘рӯпа̄нантвева̄’’тиа̄дима̄ха. випарин̣а̄мавира̄ганиродханти джара̄йа випарин̣а̄метаббатан̃чева джара̄маран̣ехи палуджджанам̣ нируджджханан̃ча видитва̄ти йоджана̄. уппаджджати соманассанти випассана̄йа вӣтхипат̣ипаттийа̄ камена уппанна̄нам̣ па̄моджджапӣтипассаддхӣнам̣ упари анаппакам̣ соманассам̣ уппаджджати. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;

ама̄нусӣ рати хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато.

йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374) ча –

неккхаммавасена̄ти паббаджджа̄дивасена. ‘‘ват̣т̣адуккхато ниттхарисса̄мӣ’’ти паббаджитум̣ бхиккхӯнам̣ сантикам̣ гаччхантасса, паббаджантасса, чатупа̄рисуддхисӣлам̣ анутит̣т̣хантасса, там̣ содхентасса, дхутагун̣е сама̄да̄йа ваттантасса, касин̣апарикамма̄дӣни каронтасса ча йа̄ пат̣ипатти, сабба̄ са̄ идха ‘‘неккхамма’’нти адхиппета̄. йебхуййена ануссатийа̄ упача̄раджджха̄нам̣ нит̣т̣ха̄тӣти катва̄ ‘‘ануссативасена̄’’ти ватва̄ ‘‘пат̣хамаджджха̄на̄дивасена̄’’ти вуттам̣. еттха ча йатха̄ паббаджджа̄ гхарабандханато никкхаманат̣т̣хена неккхаммам̣, евам̣ випассана̄дайопи там̣пат̣ипаккхато. тена̄ха –

‘‘паббаджджа̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, нибба̄нан̃ча випассана̄;

саббепи кусала̄ дхамма̄, неккхамманти павуччаре’’ти. (итиву. ат̣т̣ха. 109);

йам̣ чети еттха чети нипа̄таматтам̣ соманассасса адхиппетатта̄. чатукканайавасенева ча суттантесу джха̄накатха̄ти вуттам̣ ‘‘дутийататийаджджха̄навасена̄’’ти. двӣсӯти ‘‘савитаккам̣ савича̄рам̣ авитаккам̣ авича̄ра’’нти вуттесу двӣсу соманассесу.

савитаккасавича̄ре соманассети париттабхӯмике, пат̣хамаджджха̄не ва̄ соманассе. абхинивит̣т̣хасоманассесӯти випассанам̣ пат̣т̣хапитасоманассесу. пи-саддена саммат̣т̣хасоманассесу пӣти имаматтхам̣ дассети. соманассавипассана̄топӣти савитаккасавича̄расоманассапаваттивипассана̄топи. авитаккаавича̄ра випассана̄ пан̣ӣтатара̄ саммаситадхаммавасенапи випассана̄йа висесасиддхито, йато маггепи татха̄рӯпа̄ висеса̄ иджджханти. айам̣ панаттхо ‘‘арийамагга боджджхан̇га̄дивисесам̣ випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ нийаментӣ’’ти евам̣ паваттена морава̄пӣва̄симаха̄даттаттхерава̄дена дӣпетаббо.

361. гехаситадоманассам̣ на̄ма ка̄магун̣а̄нам̣ аппат̣ила̄бханимиттам̣, вигатанимиттан̃ча уппаджджанакадоманассам̣. аппат̣ила̄бхато саманупассатоти аппат̣ила̄бхена ‘‘ахамева на лабха̄мӣ’’ти паритассанато. самануссаратоти ‘‘аху вата ме там̣ вата наттхӣ’’тиа̄дина̄ ануссаран̣авасена чинтайато. тена̄ха ‘‘евам̣ чхасу два̄ресӯ’’тиа̄ди.

ануттаресу вимоккхесӯти сун̃н̃атапхала̄диарийапхалавимоккхесу. пиханти апеккхам̣, а̄санти аттхо. катхам̣ пана локуттарадхамме а̄раббха а̄са̄ уппаджджатӣти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘йам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена таттха пиха̄ паваттатӣ’’ти ависайатта̄, пуггаласса ча анадхигатабха̄вато. ануссавӯпаладдхе пана ануттаравимоккхе уддисса пихам̣ упат̣т̣хапенто ‘‘таттха пихам̣ упат̣т̣хапетӣ’’ти вутто. тена̄ха ‘‘куда̄ссу на̄ма̄ха’’нтиа̄ди. чхасу два̄ресу ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате аничча̄дивасена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ти йоджана̄. ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’’ти ча имина̄ найидам̣ доманассам̣ сабха̄вато анит̣т̣хадхаммейева а̄раббха уппаджджанакам̣, атха кхо иччхита̄ла̄бхахетукам̣ иччха̄бхигха̄тавасена йаттха каттхачи а̄рамман̣е уппаджджанаканти дассети. евам̣ ‘‘куда̄ссу на̄ма̄ха’’нти вутта̄ка̄рена пихам̣ упат̣т̣хапетва̄ евам̣ имампи паккхам̣…пе… на̄саккхинти анусочатоти йоджана̄. ‘‘имасмим̣ паккхе, имасмим̣ ма̄се, имасмим̣ сам̣ваччхаре паббаджитум̣ на̄ладдхам̣, касин̣апарикаммам̣ ка̄тум̣ на̄ладдха’’нтиа̄дивасена паваттим̣ сандха̄йа ‘‘неккхаммавасена̄’’ти вуттам̣. ‘‘випассана̄васена̄’’тиа̄дӣсупи имина̄ найена йоджана̄ ведитабба̄.

йато ева-ка̄ро, тато ан̃н̃аттха нийамоти катва̄ ‘‘тасмимпи…пе… гехаситадоманассамева̄’’ти вуттам̣. на хеттха гехаситадоманассата̄ савитаккасавича̄ре нийата̄, атха кхо гехаситадоманассе савитаккасавича̄рата̄ нийата̄ пат̣ийогиниваттанаттхатта̄ ева-ка̄расса. ‘‘гехаситадоманассам̣ савитаккасавича̄рамева, на авитаккаавича̄ра’’нти. неккхаммаситадоманассам̣ пана сийа̄ савитаккасавича̄рам̣, сийа̄ авитаккаавича̄рам̣. савитаккасавича̄рассева ка̄ран̣абхӯтам̣ доманассам̣ савитаккасавича̄радоманассам̣. ким̣ там̣? гехаситадоманассам̣, йам̣ пана неккхамма̄дивасена уппаннам̣, там̣ авитаккаавича̄расса ка̄ран̣абхӯтам̣ авитаккаавича̄радоманассанти. айан̃ча найо парийа̄йавасена вуттоти а̄ха ‘‘ниппарийа̄йена пана̄’’тиа̄ди. йади евам̣ касма̄ ‘‘йам̣ че авитаккам̣ авича̄ра’’нти па̄л̣ийам̣ вуттанти а̄ха ‘‘етасса пана̄’’тиа̄ди. ман̃н̃анавасена̄ти парикаппанавасена. вуттам̣ па̄л̣ийам̣.

татра̄ти тасмим̣ ман̃н̃ане. айам̣ ида̄ни вуччама̄но найо. доманассапаччайабхӯтети доманассасса паччайабхӯте. упача̄раджджха̄нан̃хи пат̣хамаджджха̄на̄дӣни ва̄ па̄дака̄ни катва̄ маггапхала̄ни ниббаттетука̄масса тесам̣ ала̄бхе доманассасса уппаджджане та̄ни тасса паччайа̄ на̄ма хонти ити те дхамма̄ пхалӯпача̄рена ‘‘доманасса’’нти вутта̄. йо пана татха̄ уппаннадоманассо дхураниккхепам̣ акатва̄ ануккамена випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапхаладхамме ниббаттети, те ка̄ран̣ӯпача̄рена ‘‘доманасса’’нти вутта̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘идха бхиккхӯ’’тиа̄дима̄ха. нану етасса тада̄ доманассамева уппаннам̣, на доманассахетука̄ випассана̄маггапхаладхамма̄ уппанна̄, таттха катхам̣ доманассасаман̃н̃ам̣ а̄ропетва̄ вохаратӣти а̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ пат̣ипаттидассанавасена доманассанти гахетва̄’’тиа̄ди. савитаккасавича̄радоманассети савитаккасавича̄ранимитте доманассе. тӣхи ма̄сехи ниббаттетабба̄ тема̄сика̄, там̣ тема̄сикам̣. има̄ ча тема̄сика̄дайо пат̣ипада̄ татха̄паваттауккат̣т̣хамаджджхимамудиндрийавасена ведитабба̄, адхикамаджджхимамудусса̄хавасена ва̄. джаггатӣти джа̄гарикам̣ ануйун̃джати.

маха̄сиваттхераваттхуван̣н̣ана̄

сахассадвисахассасан̇кхйатта̄ маха̄ган̣е.

ат̣т̣хакатха̄тхера̄ти ат̣т̣хакатха̄йа аттхапат̣ипуччханакатхера̄. антара̄маггети бхиккхам̣ гахетва̄ га̄мато виха̄рам̣ пат̣игаманамагге. тайо…пе… га̄ха̄петва̄ти тӣн̣и чатта̄ри ун̣ха̄пана̄ни.

кеначи папан̃чена̄ти кеначи сарӣракиччабхӯтена папан̃чена. сан̃н̃ам̣ ака̄си раттийам̣ паччхато гаччхантам̣ асаллаккхенто.

касма̄ пана тхеро антева̄сика̄нам̣ ана̄рочетва̄ва гатоти а̄ха ‘‘тхеро кира̄’’тиа̄ди. арахаттам̣ на̄ма кинти тададхигамасса адуккарабха̄вам̣ сандха̄йа вадати. чатӯхи ирийа̄патхехӣти чатӯхипи ирийа̄патхехи паваттама̄насса, тасма̄ йа̄ва арахатта̄дхигама̄ сайанам̣ пат̣иккхипа̄мӣти адхиппа̄йо.

‘‘ануччхавикам̣ ну кхо те ета’’нти сам̣вегаджа̄то вӣрийам̣ самуттедженто арахаттам̣ аггахеси еттакам̣ ка̄лам̣ випассана̄йа сучин̣н̣абха̄вато н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄.

паримаджджӣти паримаси. кечи пана ‘‘паримаджджӣти париваттетва̄ тхерена дховийама̄нам̣ париггахетва̄ дховӣ’’ти аттхам̣ ваданти.

випассана̄йа а̄рамман̣ам̣ на̄ма упача̄раджджха̄напат̣хамаджджха̄на̄ди.

‘‘савитаккасавича̄радоманассе’’тиа̄дӣсу ваттаббам̣ соманассесу вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣.

362. еварӯпа̄ти йа̄ акусала̄нам̣ абхибуддхийа̄, кусала̄нам̣ париха̄на̄йа ча сам̣ваттати, еварӯпа̄, са̄ пана ка̄мӯпасан̃хитата̄йа ‘‘гехасита̄’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘гехаситаупеккха̄’’ти. ‘‘ба̄ласса̄’’тиа̄дӣсу ба̄лакарадхаммайогато ба̄ласса аттахитапарахитабйа̄мӯл̣хата̄йа мӯл̣хасса путхӯнам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхи ка̄ран̣ехи путхуджджанасса килесодхӣнам̣ маггодхӣхи аджитатта̄ анодхиджинасса, одхиджино ва̄йапеккха̄, одхисо ча килеса̄нам̣ джитатта̄, тенасса секкхабха̄вам̣ пат̣иккхипати. саттамабхава̄дито уддхам̣ паваттанавипа̄касса аджитатта̄ авипа̄каджинасса, випа̄каджина̄ ва̄ араханто аппат̣исандхикатта̄, тенасса асеккхаттам̣ пат̣иккхипати. анека̄дӣнаве саббесампи па̄падхамма̄нам̣ мӯлабхӯте саммохе а̄дӣнава̄нам̣ адассанасӣлата̄йа ана̄дӣнавадасса̄вино. а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ ассутавато. едисо екам̣сена андхапутхуджджано на̄ма хотӣти тасса андхапутхуджджанабха̄вам̣ дассетум̣ пунапи ‘‘путхуджджанасса̄’’ти вуттам̣. еварӯпа̄ти вуттаппака̄ра̄ саммохапуббика̄. рӯпам̣ са̄ на̄тиваттатӣти рӯпа̄нам̣ саматиккамана̄йа ка̄ран̣ам̣ на хоти, рӯпа̄рамман̣е килесе на̄тиккаматӣти адхиппа̄йо. ан̃н̃а̄н̣а̄вибхӯтата̄йа а̄рамман̣е аджджхупеккханавасена паваттама̄на̄ лобхасампайуттаупеккха̄ идха̄дхиппета̄ти тасса лобхасса ануччхавикамева а̄рамман̣ам̣ дассенто ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’’ти а̄ха. анативаттама̄на̄ ана̄дӣнавадассита̄йа. тато ева асса̄да̄нупассанато таттхева лагга̄. абхисан̇гасса лобхасса васена, думмочанӣйата̄йа ча тена лаггита̄ вийа хутва̄ уппанна̄.

еварӯпа̄ти йа̄ акусала̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нан̃ча абхибуддхийа̄ сам̣ваттати, еварӯпа̄, са̄ пана паббаджджа̄дивасена паваттийа̄ неккхаммӯпасан̃хита̄ти а̄ха ‘‘неккхаммасита̄’’ти. ида̄ни там̣ па̄л̣ивасена дассетум̣ ‘‘таттха катама̄’’тиа̄ди вуттам̣, тассаттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо. рӯпам̣ са̄ ативаттатӣти рӯпасмим̣ саммадева а̄дӣнавадассанато. рӯпанийа̄та̄ти килесехи анабхибхаванӣйато. ит̣т̣хети сабха̄вато, сан̇каппато ча ит̣т̣хе а̄рамман̣е. араджджантасса̄ти на раджджантасса ра̄гам̣ ануппа̄дентасса. анит̣т̣хе адуссантасса̄ти еттха вуттанайена аттхо ведитаббо. самам̣ самма̄ йонисо на пеккханам̣ асамапеккханам̣, там̣ пана ит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхатте вийа ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесупи ба̄ласса хотӣти ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхатте’’ти аватва̄ ‘‘асамапеккханена асаммуйхантасса̄’’ти вуттам̣, тивидхепи а̄рамман̣е асамапеккханавасена муйхантасса̄ти аттхо. випассана̄н̃а̄н̣асампайутта̄ упеккха̄. неккхаммасита̄ упеккха̄ ведана̄сабха̄га̄ти уда̄сина̄ка̄рена паваттийа̄, упеккха̄ ведана̄йа ча сабха̄га̄. еттха упеккха̄ ва̄ти еттха етасмим̣ упеккха̄ниддесе ‘‘упеккха̄’’ти гахита̄ ева. тасма̄ти татрамаджджхаттупеккха̄йапи идха упеккха̄ггахан̣ена гахитатта̄. тан̃хи сандха̄йа ‘‘пат̣хамадутийататийачатуттхаджджха̄навасена уппаджджанакаупеккха̄’’ти вуттам̣.

та̄йапи неккхаммаситаупеккха̄йа̄ти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. ‘‘йам̣ неккхаммавасена̄’’тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄ наттхамева.

363. йади саккасса тада̄ сота̄паттипхалапаттийа̄ва упаниссайо, атха касма̄ бхагава̄ йа̄ва арахаттам̣ десанам̣ вад̣д̣хесӣти а̄ха ‘‘буддха̄нан̃хӣ’’тиа̄ди. тарун̣асаккоти абхинаво адхуна̄ па̄тубхӯто сакко. сампати па̄тубха̄ван̃хи сандха̄йа ‘‘тарун̣асакко’’ти вуттам̣, на тасса кума̄рата̄, вуддхата̄ ва̄ аттхи. гата̄гатат̣т̣ха̄нанти гамана̄гаманака̄ран̣ам̣. на пан̃н̃а̄йати на упалаббхати. габбхасеййака̄нан̃хи чаванта̄нам̣ каммаджарӯпам̣ вигаччхати анудева читтаджам̣, а̄ха̄раджан̃ча паччайа̄бха̄вато, утуджам̣ пана сучирампи ка̄лам̣ павен̣им̣ гхат̣т̣ентам̣ бхассантам̣ ва̄ сосантам̣ ва̄ килесантам̣ ва̄ вит̣т̣хатам̣ ва̄ хоти, на евам̣ дева̄нам̣. тесан̃хи опапа̄тикатта̄ каммаджарӯпе антарадха̄йанте сесатисантатирӯпампи тена саддхим̣ антарадха̄йати. тена̄ха ‘‘дӣпасикха̄гаманам̣ вийа хотӣ’’ти. сесадевата̄ на джа̄ним̣су пунапи саккаттабха̄вена тасмим̣йева т̣ха̄не ниббаттатта̄. тӣсу т̣ха̄несӯти соманассадоманассаупеккха̄виссаджджана̄васа̄нат̣т̣ха̄несу. ниббаттитапхаламева̄ти саппимха̄ саппиман̣д̣о вийа а̄гаманӣйапат̣ипада̄йа ниббаттитапхалабхӯтам̣ локуттарамаггапхаламева катхитам̣. сакун̣ика̄йа вийа кин̃чи гайхӯпагам̣ уппатитва̄ уд̣д̣етва̄ уллан̇гхитва̄. асса̄ти маггапхаласан̃н̃итасса арийасса дхаммасса.

па̄тимоккхасам̣вараван̣н̣ана̄

364. па̄тимоккхасам̣вара̄йа̄ти па̄тимоккхабхӯтасӣласам̣вара̄йа̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘уттамаджет̣т̣хакасӣласам̣вара̄йа̄’’ти. ‘‘па̄тимоккхасӣлан̃хи саббасӣлато джет̣т̣хакасӣла’’нти дӣгхава̄пӣвиха̄рава̄си суматтхеро вадати, антева̄сико панасса тепит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро ‘‘па̄тимоккхасам̣варо ева сӣлам̣, итара̄ни пана ‘сӣланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’ти анануджа̄нанто индрийасам̣варо на̄ма чхадва̄рараккха̄маттакам̣, а̄джӣвапа̄рисуддхи дхаммена самена паччайуппа̄данаматтакам̣, паччайасаннисситам̣ пат̣иладдхапаччайе ‘ида маттха’нти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанаматтакам̣, ниппарийа̄йена па̄тимоккхасам̣варова сӣлам̣. татха̄ хи йасса со бхинно, со итара̄ни раккхитум̣ абхаббатта̄ асӣло хоти. йасса пана саббасо арого сеса̄нам̣ раккхитум̣ бхаббатта̄ сампаннасӣло’’ти вадати, тасма̄ итаресам̣ тасса парива̄рабха̄вато, саббасо екадесена ча тадантогадхабха̄вато тадева падха̄насӣлам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘уттамаджет̣т̣хакасӣласам̣вара̄йа̄’’ти. таттха йатха̄ хет̣т̣ха̄ папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ниродхаса̄руппага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пуччхитена бхагавата̄ папан̃часан̃н̃а̄нам̣, пат̣ипада̄йа ча мӯлабхӯтам̣ веданам̣ вибхаджитва̄ пат̣ипада̄ десита̄ саккасса аджджха̄сайавасена сам̣килесадхаммаппаха̄намукхена вода̄надхаммапа̄рипӯрӣти, евам̣ тасса̄ ева пат̣ипада̄йа мӯлабхӯтампи сӣласам̣варам̣ пуччхитена бхагавата̄ йато со висуджджхати, йатха̄ ча висуджджхати, тадубхайам̣ саккасса аджджха̄сайавасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘ка̄йасама̄ча̄рампӣ’’тиа̄ди вуттам̣ сам̣килесадхаммаппаха̄намукхена вода̄надхаммапа̄рипӯрӣти катва̄. сӣлакатха̄йам̣ асевитаббака̄йасама̄ча̄ра̄дикатхане ка̄ран̣ам̣ вуттамева, тасма̄ каммапатхавасена̄ти кусала̄кусалакаммапатхавасена.

каммапатхавасена̄ти ча каммапатхавича̄равасена. каммапатхабха̄вам̣ апатта̄нампи хи ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ асевитаббака̄дӣнам̣ асевитаббака̄йасама̄ча̄ра̄дибха̄во идха вуччатӣти. пан̣н̣аттивасена̄ти сиккха̄падапан̣н̣аттивасена. йато йато хи йа̄ йа̄ вераман̣ӣ, тадубхайепи вибха̄венто пан̣н̣аттивасена катхети на̄ма. тена̄ха ‘‘ка̄йадва̄ре’’тиа̄ди. сиккха̄падам̣ вӣтиккамати етена̄ти сиккха̄падавӣтиккамо, сиккха̄падасса вӣтиккамана̄ка̄рена паватто акусаладхаммо йам̣, тасса асевитаббака̄йасама̄ча̄ра̄дита̄. вӣтиккамапат̣ипаккхо авӣтиккамо, на вӣтиккамати етена̄ти авӣтиккамо, сӣлам̣.

миччха̄ самма̄ ча парийесати ета̄йа̄ти парийесана̄, а̄джӣво, аттхато паччайагавесанабйа̄па̄ро ка̄йавачӣдва̄рико. йади евам̣ касма̄ висум̣ гахан̣анти а̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. арийа̄ ниддоса̄ парийесана̄ гавесана̄ти арийапарийесана̄, арийехи са̄дхӯхи парийеситабба̄типи арийапарийесана̄ти. вуттавипарийа̄йато анарийапарийесана̄ ведитабба̄.

джа̄тидхаммоти джа̄йанасабха̄во джа̄йанапакатико. джара̄дхаммоти джӣран̣асабха̄во. бйа̄дхидхаммоти бйа̄дхисабха̄во. маран̣адхаммоти мӣйанасабха̄во. сокадхаммоти сочанакасабха̄во. сам̣килесадхаммоти сам̣килиссанасабха̄во.

путтабхарийанти путта̄ ча бхарийа̄ ча. еса найо саббаттха. двандекаттавасена тесам̣ ниддесо. джа̄тарӯпараджатанти еттха пана йато вика̄рам̣ ана̄паджджитва̄ саббам̣ джа̄тарӯпамева хотӣти джа̄тарӯпам̣ на̄ма суван̣н̣ам̣. дхаваласабха̄вата̄йа раджатӣти раджатам̣, рӯпийам̣. идха пана суван̣н̣ам̣ т̣хапетва̄ йам̣ кин̃чи упабхогапарибхога̄рахам̣ ‘‘раджата’’нтвева гахитам̣ воха̄рӯпагама̄сака̄ди. джа̄тидхамма̄ хете, бхиккхаве, упадхайоти ете ка̄магун̣ӯпадхайо на̄ма хонти, те саббепи джа̄тидхамма̄ти дассети.

бйа̄дхидхаммава̄ра̄дӣсу джа̄тарӯпараджатам̣ на гахитам̣. на хетасса сӣсарога̄дайо бйа̄дхайо на̄ма санти, на сатта̄нам̣ вийа чутисан̇кха̄там̣ маран̣ам̣, на соке уппаджджати, чутисан̇кха̄там̣ маран̣анти ча екабхавапарийа̄паннакхандханиродхо, со тасса наттхи, кхан̣иканиродхо пана кхан̣е кхан̣е лаббхатева. ра̄га̄дӣхи пана сам̣килесехи сам̣килиссатӣти сам̣килесадхаммава̄ре гахитам̣ джа̄тарӯпам̣, татха̄ утусамут̣т̣ха̄натта̄ джа̄тидхаммава̄ре, малам̣ гахетва̄ джӣран̣ато джара̄дхаммава̄ре ча. арийехи на аран̣ӣйа̄, парийесана̄типи анарийапарийесана̄.

ида̄ни анесана̄васена̄пи там̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. имина̄ найена суккапаккхепи аттхо ведитаббо.

самбха̄рапарийесанам̣ пахаран̣ависа̄дигавесанам̣, пайогавасена пайогакаран̣ам̣ таджджа̄ва̄йа̄маджананам̣ та̄дисам̣ упаккаманиббаттанам̣, па̄н̣а̄типа̄та̄диаттхам̣ гаманам̣, паччекам̣ ка̄ла-саддо йоджетаббо ‘‘самбха̄рапарийесанака̄лато пат̣т̣ха̄йа, пайогакаран̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа, гаманака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти. итароти ‘‘севитаббо’’ти вуттака̄йасама̄ча̄ра̄дико. читтампи уппа̄детаббам̣. татха̄ уппа̄дитачитто хи сати паччайасамава̄йе та̄дисам̣ пайогам̣ параккамам̣ каронто пат̣ипаттийа̄ маттхакам̣ ган̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘читтуппа̄дампи кхо ахам̣, бхиккхаве, кусалесу дхаммесу бахупака̄рам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.84).

ида̄ни там̣ маттхакаппаттам̣ асевитаббам̣, севитаббан̃ча дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. сан̇гхабхеда̄дӣнанти а̄ди-саддена лохитуппа̄дана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. буддхаратанасан̇гхаратанупат̣т̣ха̄нехева дхаммаратанупат̣т̣ха̄насиддхӣти а̄ха ‘‘дивасасса дваттиккхаттум̣ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ упат̣т̣ха̄нагамана̄дивасена̄’’ти. дхануггахапесанам̣ дхануггахапуриса̄нам̣ уййоджанам̣. а̄ди-саддена пан̃чаварайа̄чана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘аджа̄тасаттум̣ паса̄детва̄ ла̄бхуппа̄давасена парихӣнала̄бхасакка̄расса кулесу вин̃н̃а̄пана’’нти евама̄дим̣ анарийапарийесанам̣ парийесанта̄нам̣.

па̄рипӯрийа̄ти па̄рипӯриаттхам̣. аггамаггапхалавасенева хи севитабба̄нам̣ па̄рипӯрӣти тадаттхам̣ сабба̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄, па̄тимоккхасам̣варопи аггамаггенева парипун̣н̣о хотӣти тадаттхам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ ватва̄ нигаменто ‘‘па̄тимоккхо…пе… хотӣ’’ти а̄ха.

индрийасам̣вараван̣н̣ана̄

365. индрийа̄нам̣ пидха̄на̄йа̄ти индрийа̄нам̣ пидаханаттха̄йа. индрийа̄ни ча чаккха̄дӣни два̄ра̄ни, тесам̣ пидха̄нам̣ сам̣варан̣ам̣ акусалуппаттито гопана̄ти а̄ха ‘‘гуттадва̄рата̄йа̄’’ти. асевитаббарӯпа̄дивасена индрийесу агуттадва̄рата̄ асам̣варо, сам̣килесадхаммавиппаха̄навасена вода̄надхаммапа̄рисуддхӣти. ка̄мам̣ па̄л̣ийам̣ асевитаббампи рӯпа̄ди дасситам̣, саккена пана индрийасам̣вара̄йа пат̣ипатти пуччхита̄ти тамева ниваттетва̄ дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣вуттам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃еййам̣ рӯпампӣтиа̄ди севитаббарӯпа̄дивасена индрийасам̣варадассанаттхам̣ вутта’’нти. ‘‘тун̣хӣ ахосӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣбха̄васса ка̄ран̣ам̣ бйатирекамукхена вибха̄ветум̣ ‘‘катхетука̄мопӣ’’тиа̄ди вуттам̣. айанти сакко дева̄нам̣ индо.

рӯпанти рӯпа̄йатанам̣, тасса асеванам̣ на̄ма адассанам̣ ева̄ти а̄ха ‘‘на севитаббам̣ на дат̣т̣хабба’’нти. йам̣ пана саттасанта̄нагатам̣ рӯпам̣ пассато пат̣икӯламанасика̄равасена, асубхасан̃н̃а̄ ва̄ сан̣т̣ха̄ти дассана̄нуттарийавасена. атха ва̄ каммапхаласаддаханавасена паса̄до ва̄ уппаджджати. хутва̄ абха̄ва̄ка̄расаллаккхан̣ена аниччасан̃н̃а̄пат̣ила̄бхо ва̄ хоти.

парийа̄йаккхаран̣ато аккхарам̣, ван̣н̣о, со ева нирантаруппаттийа̄ самуддито падава̄кйасан̃н̃ито, адхиппетаматтхам̣ бйан̃джетӣти бйан̃джанам̣, тайидам̣ ка̄бйана̄т̣ака̄дигатавевачанавасена, учча̄ран̣авасена ча вичиттасаннивесата̄йа татха̄паваттавикаппанавасена читтавичиттабха̄вена упатит̣т̣ханакам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йам̣ читтаккхарам̣ читтабйан̃джанампи саддам̣ сун̣ато ра̄га̄дайо уппаджджантӣ’’ти. аттханисситанти сампара̄йикаттханисситам̣. дхамманисситанти виват̣т̣адхамманисситам̣, локуттараратанаттайадхамманисситам̣ ва̄. паса̄доти ратанаттайасаддха̄, каммапхаласаддха̄пи. ниббида̄ ва̄ти аниччасан̃н̃а̄дивасена ват̣т̣ато уккан̣т̣ха̄ ва̄.

гандхараса̄випародха̄дивасена севийама̄нам̣ айонисо пат̣ипаннатта̄ асевитаббам̣ на̄ма. йонисо паччавеккхитва̄ севийама̄нам̣ сампаджан̃н̃авасена гахан̣ато севитаббам̣ на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘йам̣ гандхам̣ гха̄йато’’тиа̄ди.

йам̣ пана пхусатоти йам̣ пана севитаббам̣ пхот̣т̣хаббам̣ аниппханнассева пхусато. а̄саваккхайо чева хоти джа̄гарийа̄нуйогасса маттхакаппаттито. вӣрийан̃ча супаггахитам̣ хоти чатуттхасса арийавам̣сасса уккам̣санато. паччхима̄ ча…пе… ануггахита̄ хоти самма̄пат̣ипаттийам̣ нийоджанато.

йе мановин̃н̃еййе дхамме ит̣т̣ха̄дибхеде саманна̄харантасса а̄ваджджантасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. ‘‘мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄’’ти вибхатти випарин̣а̄метабба̄, метта̄дивасена саманна̄харантасса йе мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, еварӯпа̄ севитабба̄ти йоджана̄. а̄ди-саддена карун̣а̄дӣнан̃чева аничча̄дӣнан̃ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тин̣н̣ам̣ тхера̄нам̣ дхамма̄ти ида̄ни вуччама̄напат̣ипаттӣнам̣ тин̣н̣ам̣ тхера̄нам̣ мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄. бахи дха̄витум̣ на ада̄синти антопаривен̣ам̣ а̄гатамева рӯпа̄дим̣ а̄раббха имасмим̣ тема̄се каммат̣т̣ха̄навинимуттам̣ читтам̣ када̄чи уппаннапуббам̣, антопаривен̣е ча висабха̄гарӯпа̄дӣнам̣ асамбхаво ева, тасма̄ висат̣авитаккавасена читтам̣ бахи дха̄витум̣ на ада̄синти дассети. нива̄сагехато нива̄санагаббхато. нийакаджджхаттакхандхапан̃чакато випассана̄гочарато. тхеро кира саббампи аттана̄ ка̄таббакирийам̣ каммат̣т̣ха̄насӣсенева пат̣ипаджджати.

366. асаммохасампаджан̃н̃авасена адведжджха̄бха̄вато еко анто етасса̄ти еканто, еканто ва̄до етесанти екантава̄да̄. тена̄ха ‘‘екам̣йева вадантӣ’’ти, абхиннава̄да̄ти аттхо. ека̄ча̄ра̄ти сама̄на̄ча̄ра̄. екаладдхика̄ти сама̄наладдхика̄. екапарийоса̄на̄ти сама̄нанит̣т̣ха̄на̄.

ити сакко пуббе аттана̄ сутам̣ путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ на̄на̄ва̄да̄ ча̄раладдхинит̣т̣ха̄нам̣ ида̄ни саччапат̣иведхена аса̄рато н̃атва̄ т̣хито, тасса ка̄ран̣ам̣ н̃а̄тука̄мо тамева та̄ва бйатирекамукхена пуччхати ‘‘саббева дхамма̄ ну кхо’’тиа̄дина̄.

дха̄тӯти аджджха̄сайадха̄ту уттарападалопена вутта̄, аджджха̄сайадха̄тӯти ча аттхато аджджха̄сайо ева̄ти а̄ха ‘‘анекаджджха̄сайо на̄наджджха̄сайо’’ти. ‘‘екасмим̣ гантука̄ме еко т̣ха̄тука̄мо хотӣ’’ти идам̣ нидассанавасена вуттам̣ ирийа̄патхепи на̄ма сатта̄ екаджджха̄сайа̄ дуллабха̄, пагева ладдхӣсӯти дассанаттхам̣. йам̣ йадева аджджха̄сайанти йам̣ йамева сассата̄диаджджха̄сайам̣. абхинивисантӣти там̣ там̣ ладдхим̣ дит̣т̣ха̄бхинивесавасена абхимукха̄ хутва̄ дуппат̣иниссаггибха̄вена нивисанти, а̄да̄нагга̄хам̣ ган̣ханти. тха̄мена ча пара̄ма̄сена ча̄ти дит̣т̣хитха̄мена ча дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча. сут̣т̣ху ган̣хитва̄ти ативийа дал̣хагга̄хам̣ ган̣хитва̄. вохарантӣти йатха̄бхинивит̣т̣хам̣ дит̣т̣хива̄дам̣ пан̃н̃а̄пенти паре хи га̄хенти патит̣т̣хапенти. тена̄ха ‘‘катхенти дӣпенти киттентӣ’’ти, уггхосентӣти аттхо.

антам̣ атӣта̄ аччанта̄, аччанта̄ нит̣т̣ха̄ етесанти аччантанит̣т̣ха̄. саббесанти саббесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣. йогаккхемотипи нибба̄нам̣ чатӯхипи йогехи ануппадут̣т̣хатта̄. ‘‘аччантайогаккхема̄’’ти ваттаббе и-ка̄рена ниддесена ‘‘аччантайогаккхемӣ’’ти вуттам̣, аччантайогаккхемо ва̄ етесам̣ аттхӣти аччантайогаккхемӣти. чаранти упагаччханти, адхигаччхантӣти аттхо. парийассати париккхиссати ват̣т̣адуккхантам̣ а̄гамма̄ти парийоса̄нантипи нибба̄насса на̄мам̣.

сан̇кхин̣а̄тӣти самуччхинданена кхепети. вина̄сетӣти тато ева саббасо адассанам̣ па̄пети. вимутта̄ти ват̣т̣адуккхато аччантаниггамена висесена мутта̄.

‘‘исса̄маччхарийам̣ еко пан̃хо’’ти касма̄ вуттам̣, нану исса̄маччхарийам̣ виссаджджананти? саччаметам̣, йо пана н̃а̄тум̣ иччхито аттхо, со пан̃хо. со ева ча виссаджджӣйатӣти на̄йам̣ досо, ан̃н̃атха̄ амбам̣ пут̣т̣хасса лабуджам̣ бйа̄каран̣ам̣ вийа сийа̄, евам̣ пан̃хасӣсена пан̃хабйа̄каран̣ам̣ вадати. татха̄ хи ‘‘пийа̄ппийа’’нтиа̄дина̄ виссаджджанапада̄нева гахита̄ни, ‘‘пийа̄ппийам̣ еко’’тиа̄дӣсупи есева найо. папан̃часан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄сӣсена папан̃ча̄ ева вутта̄ти а̄ха ‘‘папан̃чо еко’’ти. еттха ча йатха̄ па̄тимоккхасам̣варапуччха̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дивибха̄гена виссаджджитатта̄ тайо пан̃ха̄ джа̄та̄, евам̣ индрийасам̣варапуччха̄ рӯпа̄дивибха̄гена виссаджджитатта̄ чха пан̃ха̄ сийум̣. татха̄ сати екӯнавӣсати пуччха̄ сийум̣, атха индрийасам̣варата̄са̄ман̃н̃ена екова пан̃хо като, евам̣ сати па̄тимоккхасам̣варапуччха̄бха̄васа̄ман̃н̃ена тепи тайо екова пан̃хоти саббева два̄дасева пан̃ха̄ бхавеййунти? найидамевам̣. йасма̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дӣсу вибхаджджа вуччама̄несу маха̄висайата̄йа апарима̄н̣о вибха̄го самбхавати виссаджджетум̣. сакалампи винайапит̣акам̣ тасса ниддесо. рӯпа̄дӣсу пана вибхаджджа вуччама̄несу аппависайата̄йа на та̄дисо вибха̄го самбхавати виссаджджетум̣. ити маха̄висайата̄йа па̄тимоккхасам̣варапуччха̄ тайо пан̃ха̄ ката̄, индрийасам̣варапуччха̄ пана аппависайата̄йа екова пан̃хо като. тена вуттам̣ ‘‘чуддаса маха̄пан̃ха̄’’ти.

367. чаланат̣т̣хена̄ти кампанат̣т̣хена. тан̣ха̄ хи ка̄мара̄гарӯпара̄гаарӯпара̄га̄дивасена паваттийа̄ анават̣т̣хитата̄йа сайампи чалати, йаттха уппанна̄, тампи санта̄нам̣ бхава̄дӣсу парикад̣д̣ханена ча̄лети, тасма̄ чаланат̣т̣хена тан̣ха̄ еджа̄ на̄ма. пӣл̣анат̣т̣хена̄ти виба̄дханат̣т̣хена тасса тасса дуккхасса хетубха̄вена. падуссанат̣т̣хена̄ти адхаммара̄га̄дибха̄вена, саммукхапарам̣мукхена, килеса̄сучипаггхаран̣ена ча пака̄рато дуссанат̣т̣хена ган̣д̣о. ануппавит̣т̣хат̣т̣хена̄ти а̄сайасса дуннӣхаран̣ӣйабха̄вена ануппависанат̣т̣хена. кад̣д̣хати аттано ча ручийа̄ упанети. учча̄вачанти пан̣ӣтабха̄вам̣, нихӣнабха̄ван̃ча. йесу саман̣абра̄хман̣есу. ‘‘йеса̄ха’’нтипи па̄л̣и, тасса̄ кечи ‘‘йесам̣ аха’’нти аттхам̣ ваданти. еванти сута̄нурӯпам̣, уггаха̄нурӯпан̃ча. ‘‘ахам̣ кхо пана бханте ан̃н̃есам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ дхамма̄чарийо хонтопи бхагавато са̄вако…пе… самбодхипара̄йан̣о’’ти евам̣ аттано сота̄паннабха̄вам̣ джа̄на̄пети.

соманассапат̣ила̄бхакатха̄ван̣н̣ана̄

368. сама̄панноти самога̄л̣хо паваттасампаха̄ро вийа̄тибйӯл̣хо. джиним̣сӯти йатха̄ асура̄ пуна сӣсам̣ уккхипитум̣ на̄саккхим̣су, евам̣ дева̄ виджиним̣суйева̄ти дассенто а̄ха ‘‘дева̄ пуна апачча̄гамана̄йа асуре джиним̣сӯ’’ти. та̄дисо хисса джайо са̄тисайам̣ ведапат̣ила̄бха̄йа ахоси. дувидхампи оджанти диббам̣, асурам̣ ча̄ти двиппака̄рампи оджам̣. дева̄йева парибхун̃джиссанти асура̄нам̣ павеса̄бха̄вато. дан̣д̣асса авачаран̣ам̣ а̄варан̣ам̣ дан̣д̣а̄вачаро, саха дан̣д̣а̄вачарена̄ти садан̣д̣а̄вачаро, дан̣д̣ена пахаритва̄ ва̄ а̄варитва̄ ва̄ са̄дхетаббанти аттхо.

369. имасмим̣йева ока̄сети имиссамева индаса̄лагуха̄йам̣. девабхӯтасса мети пуббепи девабхӯтасса саккассева ме бхӯтасса. сатоти ида̄нипи саккассева сато пунара̄йу ча ме ладдхо.