6. маха̄говиндасуттаван̣н̣ана̄
293. пан̃чакун̣д̣аликоти виссат̣т̣хапан̃чавен̣ико. чатумаггат̣т̣ха̄несӯти чатуннам̣ магга̄нам̣ винивиджджхитва̄ гатат̣т̣ха̄несу. таттха хи ката̄ са̄ла̄дайо чатӯхи диса̄хи а̄гатаманусса̄нам̣ упабхогаккхама̄ хонти. ‘‘еварӯпа̄нӣ’’ти имина̄ руккхамӯласодхана̄дӣни чева йатха̄сатти аннада̄на̄дӣни ча пун̃н̃а̄ни сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘суван̣н̣аккхандхасадисо аттабха̄во ит̣т̣хо канто мана̄по ахосӣ’’ти па̄т̣хо. сакат̣асахассаматтанти ва̄хасахассаматтам̣, ва̄хо пана вӣсати кха̄рӣ, кха̄рӣ сол̣асадон̣аматта̄, дон̣ам̣ сол̣аса на̄л̣ийо ведитабба̄. кумбхам̣ дасамбан̣а̄ни. ‘‘сахассана̄л̣ийо’’ти кечи. раттасуван̣н̣акан̣н̣иканти раттасуван̣н̣амайам̣ ват̣ам̣сакам̣.
йасма̄ маджджхимайа̄ме ева девата̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитум̣ авасарам̣ лабханти, тасма̄ ‘‘екакот̣т̣ха̄сам̣ атӣта̄йа̄’’ти вуттам̣. атиккантаван̣н̣оти ативийа каманӣйарӯпо, кевалакаппанти ва̄ манам̣ ӯнам̣ авасесам̣, ӣсакам̣ асаматтанти аттхо бхагавато хи самӣпат̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ саббо гиджджхакӯт̣авиха̄ро тена обха̄сито. тена̄ха ‘‘чандима̄ вийа̄’’тиа̄ди.
девасабха̄ван̣н̣ана̄
294. ратанаматтакан̣н̣икаруккханиссандена̄ти ратанаппама̄н̣аруккхамайакӯт̣ада̄напун̃н̃аниссандена, тасса ва̄ пун̃н̃асса ниссандапхалабха̄вена. ниббаттасабха̄йанти самут̣т̣хитаупат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣. ман̣имайа̄ти падумара̄га̄диман̣имайа̄. а̄н̣ийоти тхамбхатула̄сан̇гха̄т̣ака̄дӣсу ва̄л̣арӯпа̄дисан̇гха̄т̣анакаа̄н̣ийо.
гандхаббара̄джа̄ти гандхаббака̄йика̄нам̣ девата̄нам̣ ра̄джа̄. йе та̄ватим̣са̄нам̣ а̄саннава̄сино ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄, те пурато каронто ‘‘двӣсу девалокесу девата̄ пурато катва̄ нисинно’’ти вутто. сесесупи тӣсу т̣ха̄несу есева найо.
на̄гара̄джа̄ти на̄га̄нам̣ адхипати, на пана сайам̣ на̄гаджа̄тико.
а̄сати нисӣдати еттха̄ти а̄санам̣, нисаджджат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘нисӣдитум̣ ока̄со’’ти. ‘‘еттха̄’’ти падам̣ нипа̄таматтам̣, еттха̄ти ва̄ етасмим̣ па̄т̣хе. аттхуддха̄ранайена ваттаббам̣ пуббе вуттам̣ чатуббидхамева. та̄ватим̣са̄, екачче ча ча̄тумаха̄ра̄джика̄ йатха̄ладдха̄йа сампаттийа̄ тха̄варабха̄ва̄йа, а̄йатим̣ содхана̄йа ча пан̃ча сӣла̄ни раккханти, те тасса висодханаттхам̣ пава̄ран̣а̄сан̇гахам̣ каронти. тена вуттам̣ ‘‘маха̄пава̄ран̣а̄йа̄’’тиа̄ди.
вассасахассанти мануссаган̣ана̄йа вассасахассам̣.
паннапала̄соти патитапатто. кха̄ракаджа̄тоти джа̄такхуддакамакул̣о. йе хи нӣлапаттака̄ ативийа кхуддака̄ макул̣а̄, те ‘‘кха̄рака̄’’ти вуччанти. джа̄лакаджа̄тоти техийева кхуддакамакул̣ехи джа̄таджа̄лако саббасо джа̄ло вийа джа̄то. кечи пана ‘‘джа̄лакаджа̄тоти екаджа̄ло вийа джа̄то’’ти аттхам̣ ваданти. па̄ричхаттако кира кха̄ракаггахан̣ака̄ле саббаттхакамева паллавико хоти, те часса паллава̄ пабхассарапава̄л̣аван̣н̣асамуджджала̄ хонти, тена со саббасо самуджджаланто тит̣т̣хати. кут̣умалакаджа̄тоти сан̃джа̄тамаха̄макул̣о. коракаджа̄тоти сан̃джа̄тасӯчибхедо сампати викасама̄на̄ваттхо. саббапа̄липхуллоти саббасо пхуллитавикасито.
кантанакава̄тоти дева̄нам̣ пун̃н̃акаммапаччайа̄ пуппха̄нам̣ чхинданакава̄то. кантатӣти чхиндати. сампат̣иччханакава̄тоти чхинна̄нам̣ чхинна̄нам̣ пуппха̄нам̣ сампат̣игган̣ханакава̄то. наччантоти на̄на̄видхабхаттим̣ саннивесавасена наччанам̣ каронто. ан̃н̃атарадевата̄нанти на̄маготтавасена аппан̃н̃а̄тадевата̄нам̣.
рен̣уват̣т̣ӣти рен̣усан̇гха̄то. кан̣н̣икам̣ а̄хачча̄ти судхамма̄йа кӯт̣ам̣ а̄хантва̄.
ат̣т̣ха дивасети пан̃чамийа̄ саддхим̣ паккхе чатта̄ро дивасе сандха̄йа вуттам̣. йатха̄вуттесу ат̣т̣хасу дивасесу дхаммассаванам̣ нибаддхам̣ тада̄ паваттатӣти тато ан̃н̃ада̄ ка̄ритам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ака̄ладхаммассаванам̣ ка̄рита’’нти. четийе чхаттасса хет̣т̣ха̄ ка̄таббаведика̄ чхаттаведика̄. четийам̣ париккхипитва̄ падаккхин̣акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ антокатва̄ ка̄таббаведика̄ пут̣аведика̄. четийасса куччхим̣ париккхипитва̄ там̣ самбандхамева катва̄ ка̄таббаведика̄ куччхиведика̄. сӣхарӯпапа̄дакам̣ а̄санам̣ сӣха̄санам̣. убхосу пассесу сӣхарӯпайуттам̣ сопа̄нам̣ сӣхасопа̄нам̣.
аттамана̄ хонти анийа̄манакабха̄вато. тенева̄ха ‘‘маха̄пун̃н̃е пураккхатва̄’’тиа̄ди. пава̄ран̣а̄сан̇гахаттха̄йа саннипатита̄ти ведитабба̄ ‘‘тадахупосатхе паннарасе пава̄ран̣а̄йа пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄’’ти (дӣ. ни. 2.294) вачанато.
295. навахи ка̄ран̣ехӣти ‘‘итипи со бхагава̄ араха’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.157, 255) вуттехи арахатта̄дӣхи навахи буддха̄нубха̄вадӣпанехи ка̄ран̣ехи. дхаммасса ча̄ти еттха ча-саддо авуттасамуччайаттхоти тена сампин̣д̣итаматтхам̣ дассенто ‘‘уджуппат̣ипанната̄дибхедам̣ сан̇гхасса ча суппат̣ипатти’’нти а̄ха.
ат̣т̣хайатха̄бхуччаван̣н̣ана̄
296. йатха̄ анантамева а̄нан̃чам̣, бхисаккамева бхесаджджам̣, евам̣ йатха̄бхӯта̄ ева йатха̄бхучча̄ти па̄л̣ийам̣ вуттанти а̄ха ‘‘йатха̄бхуччети йатха̄бхӯте’’ти. ван̣н̣етаббато киттетаббато ван̣н̣а̄, гун̣а̄. катхам̣ пат̣ипанноти хетуаваттха̄йам̣, пхалааваттха̄йам̣, сатта̄нам̣ упака̄ра̄ ваттха̄йанти тӣсупи аваттха̄су локана̄тхасса бахуджанахита̄йа пат̣ипаттийа̄ катхетукамйата̄пуччха̄. татха̄ хи нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ сан̇кхепенева дассенто ‘‘дӣпан̇карапа̄дамӯле’’тиа̄дима̄ха. таттха абхинӣхарама̄ноти абхинӣха̄рам̣ каронто. йам̣ панеттха маха̄бхинӣха̄ре, па̄рамӣсу ча ваттаббам̣, там̣ брахмаджа̄лат̣ӣка̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.7) вуттам̣ ева̄ти таттха вуттанайенева ведитаббам̣.
‘‘кхантива̄дита̄пасака̄ле’’тиа̄ди (джа̄. 1.кхантӣва̄дӣджа̄така) хетуаваттха̄йамева анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа судуккара̄йа бахуджанахита̄йа пат̣ипаттийа̄ вибха̄ванам̣. йатха̄дхиппетам̣ хитасукхам̣ йа̄йа кирийа̄йа вина̄ на иджджхати, са̄пи тадаттха̄ ева̄ти дассетум̣ ‘‘туситапуре йа̄вата̄йукам̣ тит̣т̣хантопӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
дхаммачаккаппаваттана̄ди (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 3.30) пана ниббаттита̄ бахуджанахита̄йа пат̣ипатти. а̄йусан̇кха̄россаджджанампи ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ тит̣т̣ха̄мӣ’’ти паваттийа̄ бахуджанахита̄йа пат̣ипатти. анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄навасена бахуджанахита̄йа пат̣ипатти. тена̄ха ‘‘йа̄васса̄’’тиа̄ди. сесапада̄нӣти ‘‘бахуджанасукха̄йа̄’’тиа̄дӣни пада̄ни. паччхиманти ‘‘аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа̄’’ти падаттайам̣. пуримасса̄ти тато пуримасса падаттайасса. аттхоти аттханиддесо.
йадипи атӣтенан̇гена саманна̄гата̄ саттха̄ро ахесум̣, тепи пана буддха̄ ева̄ти аттхато амха̄кам̣ саттха̄ анан̃н̃оти а̄ха ‘‘атӣтепи буддхато ан̃н̃ам̣ на саманупасса̄ма̄’’ти. йатха̄ ча атӣте, евам̣ ана̄гате ча̄ти айаматтхо найато лаббхатӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘ана̄гатепи на саманупасса̄ма̄’’ти. сакко пана девара̄джа̄ таматтхам̣ аттха̄паннамева катва̄ ‘‘на панетарахи’’ иччева̄ха. ким̣ сакко катхетӣти вича̄ретва̄ти ‘‘нева атӣтам̣се саманупассама̄’ти ваданто сакко ким̣ катхетӣ’’ти вича̄ран̣ам̣ самут̣т̣хапетва̄. йасма̄ атӣте буддха̄ ахесум̣, ана̄гате бхависсантӣти на̄йаматтхо саккена девара̄джена парин̃н̃а̄то, те пана буддхаса̄ман̃н̃ена амха̄кам̣ бхагавата̄ саддхим̣ гахетва̄ етарахи ан̃н̃асса саббена саббам̣ абха̄вато татха̄ вуттанти дассетум̣ ‘‘етарахӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сва̄ккха̄та̄дӣнӣти сва̄ккха̄тапада̄дӣни. кусала̄дӣнӣти ‘‘идам̣ кусала’’нтиа̄дӣни пада̄ни.
ган̇га̄йамуна̄нам̣ асама̄гамат̣т̣ха̄не удакам̣ бхиннаван̣н̣ам̣ хонтампи сама̄гамат̣т̣ха̄не абхиннаван̣н̣ам̣ ева̄ти а̄ха ‘‘ван̣н̣енапи сам̣сандати саметӣ’’ти. таттха кира ган̇годакасадисамева йамунодакам̣. йатха̄ нибба̄нам̣ кеначи килесена анупаккилит̣т̣хата̄йа парисуддхам̣, евам̣ нибба̄нага̄минипат̣ипада̄пи кеначи килесена анупаккилит̣т̣хата̄йа парисуддха̄ва иччхитабба̄. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. йена парисуддхаттхена нибба̄насса, нибба̄нага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ча а̄ка̄сӯпамата̄, со кеначи анупалепо, анупаккилесо ча̄ти а̄ха ‘‘а̄ка̄сампи алаггам̣ парисуддха’’нти. ида̄ни таматтхам̣ нидассанена вибхӯтам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘чандимасӯрийа̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. сам̣сандати йуджджати пат̣ипаджджитаббата̄пат̣ипаджджанехи ан̃н̃аман̃н̃а̄нуччхавиката̄йа.
пат̣ипада̄йа т̣хита̄нанти пат̣ипадам̣ маггапат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджама̄на̄нам̣. вуситаватанти брахмачарийава̄сам̣ вуситаванта̄нам̣ етесам̣. ладдхасаха̄йоти ета̄сам̣ пат̣ипада̄нам̣ васена ладдхасаха̄йо. таттха таттха са̄вакехи саттху ка̄таббакичче. идам̣ пана ‘‘адутийо’’тиа̄ди суттантаре а̄гатавачанам̣ ан̃н̃ехи асадисат̣т̣хена вуттам̣, на йатха̄вуттасаха̄йа̄бха̄вато. апануджджа̄ти апанӣйа виваджджетва̄. ‘‘апануджджа̄’’ти ча антогадха̄вадха̄ран̣ам̣ идам̣ вачанам̣ екантикатта̄ тасса апанодасса̄ти вуттам̣ ‘‘апануджджева̄’’ти.
лаббхатӣти ла̄бхо, со пана уккам̣сагативиджа̄нанена са̄тисайо, випуло ева ча идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘маха̄ла̄бхо уппанно’’ти. уссаннапун̃н̃аниссандасамуппанноти йатха̄вуттака̄лам̣ самбхатасувипулаул̣а̄ратарапун̃н̃а̄бхисандато ниббатто.‘‘име ниббатта̄, ито парам̣ майхам̣ ока̄со наттхӣ’’ти усса̄хаджа̄то вийа упарӯпари вад̣д̣хама̄но удапа̄ди. саббадиса̄су хи йамакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ маха̄мегхам̣ вийа саббапа̄рамийо ‘‘екасмим̣ аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа бхагавато идам̣ ла̄бхасакка̄расилокам̣ ниббаттайим̣су, тато аннапа̄наваттхайа̄нама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо упагантва̄ ‘‘кахам̣ буддхо, кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево, кахам̣ нара̄сабхо, кахам̣ пурисасӣхо’’ти бхагавантам̣ парийесанти, сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева анубандханти ча андхакавиндабра̄хман̣а̄дайо вийа. саббам̣ кхандхаке, тесу тесу ча суттесу а̄гатанайена ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘ла̄бхасакка̄ро махогхо вийа̄’’тиа̄ди.
пат̣ипа̄т̣ибхаттанти бахӯсу ‘‘да̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти а̄хат̣апат̣ипа̄т̣ика̄йа ут̣т̣хитесу анупат̣ипа̄т̣ийа̄ да̄табба бхаттам̣.
маттхакам̣ патто анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ тасса да̄насса. упа̄йам̣ а̄чиккхи на̄гара̄нам̣ асаккун̣еййарӯпена да̄нам̣ да̄петум̣. са̄лакалйа̄н̣ируккха̄ ра̄джапариггаха̄ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄, тасма̄ тесам̣ падарехи ман̣д̣апо ка̄рито, хаттхино ча ра̄джабхан̣д̣абхӯта̄ на̄гарехи на сакка̄ ладдхунти техи чхаттам̣ дха̄ра̄питам̣, татха̄ кхаттийадхӣта̄хи веййа̄ваччам̣ ка̄ритам̣. ‘‘пан̃ча а̄санасата̄нӣ’’ти идам̣ са̄лакалйа̄н̣иман̣д̣апе пан̃н̃атте сандха̄йа вуттам̣, тато бахи пана бахӯни пан̃н̃атта̄ни ахесум̣. чатуджджа̄тийагандхам̣ писати буддхаппамукхасса сан̇гхасса пӯджанаттхан̃чева паттасса уббат̣анаттхан̃ча. удаканти паттадхованаудакам̣. анаггха̄ни ахесум̣ анаггхаратана̄бхисан̇кхататта̄.
саттадха̄ муддха̄ пхалиссати ана̄дарака̄ран̣а̄дина̄. ка̄л̣ам̣ олокесса̄мӣти ка̄л̣ам̣ евам̣ анупеккхисса̄ми, тасса уппаджджанакам̣ анаттхам̣ парихарисса̄мӣти аттхо.
кадарийа̄ти тхаддхамаччхарино пун̃н̃акаммавимукха̄. девалокам̣ на ваджанти пун̃н̃асса акататта̄, маччхарибха̄вена ча па̄пасса пасутатта̄. ба̄ла̄ти дуччинтитачинтана̄дина̄ ба̄лалаккхан̣айутта̄. наппасам̣санти да̄нам̣ пасам̣ситумпи на висаханти. дхӣроти дхӣтисампанно ул̣а̄рапан̃н̃о парехи катам̣ да̄нам̣ анумодама̄нопи, тенева да̄на̄нумоданенева. сукхӣ параттха̄ти паралоке ка̄йикачетасикасукхасаман̇гӣ хоти.
варароджо на̄ма тасмим̣ ка̄ле еко кхаттийо, тасса варароджасса. анаваджджа…пе… пхалеййа абхӯтава̄дибха̄ватоти адхиппа̄йо. атирекападасахассена тим̣са̄дхикена ад̣д̣хатеййага̄тха̄сатена ван̣н̣амева катхеси рӯпаппасанната̄йа ча.
йа̄ва ман̃н̃е кхаттийа̄ти еттха йа̄ва̄ти авадхипариччхедавачанам̣, ан̃н̃ети нипа̄таматтам̣, йа̄ва кхаттийа̄ кхаттийе авадхим̣ катва̄ саббе деваманусса̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄’’тиа̄ди. мадапаматтоти ла̄бхасакка̄расилокамадена паматто чева таданвайена пама̄дена паматто ча хутва̄.
таданвайамева̄ти таданугатамева. ва̄ча̄…пе… саметӣти вачӣкаммака̄йакамма̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авируддха̄ни, ан̃н̃адаттху сам̣санданти. аджа̄ ева мига̄ти аджа̄мига̄, те аджа̄миге.
тин̣н̣авичикиччхо саббасо атиккантавичикиччха̄канта̄ро. нану ча саббепи сота̄панна̄ тин̣н̣авичикиччха̄, вигатакатхам̣катха̄ ча? саччаметам̣, идам̣ пана на та̄дисам̣ тин̣н̣авичикиччхатам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо саббасмим̣ н̃еййадхамме сабба̄ка̄ра̄вабодхасан̇кха̄тасаннит̣т̣ха̄навасена саббасо нира̄катам̣ сандха̄йа̄ти дассенто ‘‘йатха̄ хӣ’’ти а̄дима̄ха. уссаннуссаннатта̄ти паропарабха̄вато, айан̃ча аттхо бхагавато анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣абаленапи иджджхати. саббаттха вигатакатхам̣катхо саббадасса̄вибха̄вато. саббесам̣ параматтхадхамма̄нам̣ сачча̄бхисамайавасена пат̣ивиддхатта̄ вуттам̣ ‘‘воха̄равасена̄’’ти ва̄ на̄маготта̄дивасена̄ти аттхо.
парийоситасан̇каппоти саббасо нит̣т̣хитаманоратхо. нану ча арийамаггена парийоситасан̇каппата̄ на̄ма сол̣асакиччасиддхийа̄ катакаран̣ӣйабха̄вена, на саббан̃еййадхамма̄вабодхена̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пуббе анануссутесӯ’’тиа̄ди. са̄вака̄нам̣ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣ам̣ вийа, хи паччекабуддха̄нам̣ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ вийа ча самма̄самбуддха̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ чатусачча̄бхисамбодхапуббакамева̄ти. анануссутесӯти на ануссутесу. са̄манти сайамева. пададвайена̄пи парато гхосена вина̄ти дассети. таттха̄ти нимиттаттхе бхуммам̣, сачча̄бхисамбодханимиттанти аттхо. сачча̄бхисамбодхо ча аггамаггавасена̄ти дат̣т̣хаббам̣. балесу ча васӣбха̄ванти дасаннам̣ балан̃а̄н̣а̄нам̣ йатха̄ручи паватти. джа̄татта̄ джа̄та̄ти самма̄самбуддхе вадати.
297. таттха таттха ра̄джадха̄ниа̄дике нибаддхава̄сам̣ васанто. тӣсу ман̣д̣алесу йатха̄ка̄лам̣ ча̄рикам̣ чаранто.
298. асса̄ти пхаласса. танти ка̄ран̣ам̣. двиннампи екато уппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ наттхи, пагева тин̣н̣ам̣, чатуннам̣ ва̄ти. ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти вутталокадха̄туйа̄ пама̄н̣апариччхедадассанаттхам̣ а̄раддхам̣.
йа̄вата̄ти йаттакена т̣ха̄нена. парихарантӣти синерум̣ париккхипанта̄ париваттанти. диса̄ти диса̄су, бхумматтхе етам̣ паччаттавачанам̣. бханти диббанти. вирочана̄ти обха̄санта̄, вирочана̄ ва̄ собхама̄на̄ чандимасӯрийа̄ бханти, тато ева диса̄ ча бханти.та̄ва сахассадха̄ти таттако сахассалоко.
еттаканти имам̣ чаккава̄л̣ам̣ маджджхе катва̄ имина̄ва саддхим̣ чаккава̄л̣ам̣ дасасахассам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ маха̄пада̄наван̣н̣ана̄йам̣ вуттамева. на пан̃н̃а̄йатӣти тӣсу пит̣акесу ана̄гататта̄.
санан̇кума̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
300. ван̣н̣ена̄ти рӯпасампаттийа̄. сувин̃н̃еййатта̄ там̣ ана̄маситва̄ йасасаддассева аттхама̄ха. алан̇ка̄рапарива̄рена̄ти алан̇ка̄рена ча парива̄рена ча. пун̃н̃асирийа̄ти пун̃н̃иддхийа̄.
301. сампаса̄данети сампаса̄даджанане. сам̣пуббо кха̄-саддо джа̄нанаттхо ‘‘сан̇кха̄йетам̣ пат̣исеватӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.168) вийа̄ти а̄ха ‘‘джа̄нитва̄ мода̄ма̄’’ти.
говиндабра̄хман̣аваттхуван̣н̣ана̄
304. йа̄ва дӣгхараттанти йа̄ва парима̄н̣ато, апаримитака̄лапаридӣпанаметанти а̄ха ‘‘еттаканти…пе… атичираратта’’нти. маха̄пан̃н̃ова со бхагава̄ти тена брахмуна̄ ануматипуччха̄васена дева̄нам̣ вуттанти дассенто ‘‘маха̄пан̃н̃ова со бхагава̄. ноти катхам̣ тумхе ман̃н̃атха̄’’ти а̄ха. сайамеветам̣ пан̃хам̣ бйа̄ка̄тука̄мо ‘‘бхӯтапуббам̣ бхо’’ти а̄дим̣ а̄ха̄ти самбандхо. евам̣ пана бйа̄каронтена аттхато айампи аттхо вутто на̄ма хотӣти дассенто ‘‘аначчхарийамета’’нти а̄дима̄ха. тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нанти килеса̄бхисан̇кха̄радевапуттама̄ра̄нам̣. ‘‘аначчхарийамета’’нти вуттамеваттхам̣ нигаманавасена ‘‘киметтха аччхарийа’’нти пунапи вуттам̣.
ран̃н̃о дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикааттха̄нам̣ пуро дха̄нато пуре пуре сам̣видха̄нато пурохитоти а̄ха ‘‘саббакичча̄ниануса̄санапурохито’’ти. говиндийа̄бхисекена̄ти говиндасса т̣ха̄не т̣хапана̄бхисекена. там̣ кира тасса бра̄хман̣асса кулапарампара̄гатам̣ т̣ха̄нантарам̣. джотитатта̄ти а̄вудха̄нам̣ джотитатта̄. па̄ланасаматтхата̄йа̄ти ран̃н̃о, апаримитасса ча саттака̄йасса анаттхато парипа̄ланасаматтхата̄йа.
самма̄ воссаджджитва̄ти сут̣т̣ху тассева̄га̄равабха̄вена виссаджджитва̄ ниййа̄тетва̄. там̣ таматтхам̣ киччам̣ пассатӣти аттхадасо.
305. бхаванам̣ вад̣д̣ханам̣ бхаво, бхавати етена̄ти ва̄ бхаво, вад̣д̣хика̄ран̣ам̣ сандхивасена ма-ка̄ра̄гамо, о-ка̄расса ча а-ка̄ра̄десам̣ катва̄ ‘‘бхаваматтхӯ’’ти вуттам̣. бхавантам̣ джотипа̄ланти пана са̄миаттхе упайогавачананти а̄ха ‘‘бхото’’ти. ма̄ паччабйа̄ха̄сӣти ма̄ пат̣иккхипӣти аттхо. со пана пат̣иккхепо пат̣ивачанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘ма̄ пат̣ибйа̄ха̄сӣ’’ти. абхисамбхосӣти камманта̄нам̣ сам̣видха̄не саматтхо хотӣти а̄ха ‘‘сам̣видахитва̄’’ти. бхава̄бхавам̣, пан̃н̃ан̃ча винди пат̣илабхӣти говиндо, маханто говиндо маха̄говиндо. ‘‘го’’ти хи пан̃н̃а̄йетам̣ адхивачанам̣ гаччхати аттхе буджджхатӣти.
раджджасам̣вибхаджанаван̣н̣ана̄
306. екапитика̄ вема̄тука̄ канит̣т̣хабха̄таро. айам̣ абхиситтоти айам̣ рен̣у ра̄джакума̄ро питу аччайена радждже абхиситто. ра̄джака̄рака̄ти ра̄джапуттам̣ радждже патит̣т̣ха̄пета̄ро.
307. мадентӣти маданӣйа̄ти каттуса̄дханатам̣ дассенто ‘‘мадакара̄’’ти а̄ха. мадакаран̣ам̣ пана пама̄дасса висесака̄ран̣анти вуттам̣ ‘‘пама̄дакара̄’’ти.
308. рен̣усса раджджасамӣпе дасага̄вутаматтавиттхата̄ни хутва̄ апарабха̄ге тийоджанасатам̣ виттхататта̄ сабба̄ни чха раджджа̄ни сакат̣амукха̄ни пат̣т̣хапеси. вита̄насадисам̣ чатурассабха̄вато.
310. саха̄ти га̄тха̄йа падапарипӯран̣аттхам̣ вуттам̣. тасса аттхам̣ дассенто ‘‘тенева саха̄’’ти а̄ха. саха̄ти ва̄ авина̄бха̄ваттхе нипа̄то, со саха а̄сум̣ сатта бха̄радха̄ти йоджетаббо, тена те десантаре васанта̄ вичиттена сахабха̄вино авина̄бха̄виноти дӣпети. раджджабха̄рам̣ дха̄ренти аттани а̄ропенти вахантӣти бха̄радха̄.
пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
киттисаддааббхуггаманаван̣н̣ана̄
311. анупурохите т̣хапесӣти анупурохите катва̄ т̣хапеси, анупурохите ва̄ т̣ха̄не т̣хапеси. тисаванам̣ каронте сандха̄йа ‘‘дивасасса тиккхатту’’нти вуттам̣. двӣсу сандхӣсу саванам̣ каронте сандха̄йа ‘‘са̄йам̣, па̄то ва̄’’ти вуттам̣. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти ватачарийам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ нха̄така̄лато пабхути.
312. абхиуггаччхӣти ут̣т̣хахи удапа̄ди. ачинтетва̄ти ‘‘катхам̣ кхо ахам̣ брахмуна̄ саддхим̣ мантеййа’’нти ачинтетва̄ евам̣ читтампи ануппа̄детва̄. тена сама̄гаманассева абха̄вато амантетва̄. там̣ дисва̄ти там̣ карун̣а̄брахмавиха̄рабха̄ванам̣ брахмадассанӯпа̄йам̣ дисва̄ н̃а̄н̣ачаккхуна̄.
313. еванти евам̣ ран̃н̃о а̄рочетва̄ пат̣исалла̄нам̣ упагате. саббаттха̄ти саббесу чханнам̣ кхаттийа̄нам̣, саттаннам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣, саттаннам̣ на̄т̣акасата̄нам̣, чатта̄рӣса̄йа ча бхарийа̄нам̣ а̄пуччханава̄ресу.
316. са̄дисийоти джа̄тийа̄ са̄дисийоти а̄ха ‘‘самаван̣н̣а̄ самаджа̄тика̄’’ти.
317. сантха̄га̄ранти джха̄наманасика̄рена бахи висат̣авитаккавӯпасаманена читтасса сантхамбханам̣ ага̄рам̣, джха̄наса̄ланти аттхо. гахита̄ва̄ти бха̄вана̄нуйогена маха̄саттена аттано читтасанта̄не уппа̄данавасена гахита̄ ева. наттхи джха̄ненева виккхамбхитатта̄. висесато хисса карун̣а̄йа бха̄витатта̄ анабхирати уккан̣т̣хана̄ наттхи, метта̄йа бха̄витатта̄ бхайапаритассана̄ наттхи. уккан̣т̣хана̄ти пана брахмадассане уссуккам̣, паритассана̄ти тадабхипаттхана̄ти а̄ха ‘‘брахмуно пана̄’’тиа̄ди.
брахмуна̄са̄каччха̄ван̣н̣ана̄
318. читтутра̄соти читтасса утра̄санаматтам̣. катханти саттаника̄йанива̄сат̣т̣ха̄нана̄маготта̄дӣнам̣ васена кена пака̄рена. тена̄ха ‘‘ки’’нтиа̄ди.
соти йе те панаканасанантабандхасатанасанан̇кума̄рака̄лана̄мака̄ локе па̄кат̣а̄ пан̃н̃а̄та̄ брахма̄но, тесу санан̇кума̄ро на̄ма̄ханти дассети.
аггханти гарут̣т̣ха̄нийа̄нам̣ да̄таббам̣а̄ха̄рам̣. мадхуса̄канти мадхура̄ха̄рам̣, йам̣ кин̃чи атитхино да̄таббам̣ а̄ха̄рам̣ упача̄равасена евам̣ вадати. тена̄ха ‘‘мадхуса̄кам̣ пана̄’’тиа̄ди. пуччха̄ма̄ти нимантанавасена пуччха̄ма.
319. маха̄сатто чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ т̣хитопи тесу ‘‘брахмасахабйата̄йа магго’’ти аниббематиката̄йа ‘‘кан̇кхӣ’’ти авоча. кечи пана ‘‘тапокаммена париккхӣн̣асарӣрата̄йа, брахмасама̄гамена бхайа̄дисамуппаттийа̄ ча пат̣иладдхаматтехи брахмавиха̄рехи парихӣно ахоси, тасма̄ авиккхамбхитавичикиччхата̄йа ‘кан̇кхӣ’ти авоча̄’’ти ваданти. парасса ведийа̄ видита̄ параведийа̄, те пана тасса па̄кат̣а̄ вибхӯта̄ти а̄ха ‘‘парасса па̄кат̣есу параведийесӯ’’ти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘парена сайам̣ абхисан̇кхататта̄’’ти. мама̄ти каммам̣ мамам̣ка̄ро, маматтанти а̄ха ‘‘идам̣ мама…пе… тан̣ха’’нти. ‘‘мама’’нти кароти етена̄ти хи мамам̣ка̄ро, татха̄паватта̄ тан̣ха̄. мануджесӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣, на висайети а̄ха ‘‘мануджесу йо кочӣ’’ти. ‘‘екодибхӯто’’ти падасса бха̄ваттхам̣ та̄ва дассенто ‘‘екӣбхӯто’’ти ватва̄ пуна там̣ виваранто ‘‘еко тит̣т̣ханто еко нисӣданто’’ти а̄ха. та̄дисоти еко хутва̄ паваттанако. бхӯтоти джа̄то. джха̄не адхимутти на̄ма тасмим̣ ниббаттите, аниббаттите куто адхимуттӣти а̄ха ‘‘джха̄нам̣ ниббаттетва̄ти аттхо’’ти. виссагандхо на̄ма кодха̄дикилесапарибха̄вана̄ти тесам̣ виккхамбханена виссагандхавирахито. етесу дхаммесӯти паббаджджа̄нам̣ вивекава̄сакарун̣а̄брахмавиха̄ра̄дидхаммесу.
320. авидва̄ти на видитава̄. а̄варита̄ти кусала̄нам̣ уттаримануссадхамма̄нам̣ уппаттинива̄ран̣ена а̄варита̄. пӯтика̄ти бйа̄панначиттата̄дина̄ пӯтибхӯта̄. килесавасена дуггандхам̣ виссагандхам̣ ва̄йати. нирайа̄диапа̄йесу ниббаттанасӣлата̄йа а̄па̄йика̄ти а̄ха ‘‘апа̄йӯпага̄’’ти. чора̄дӣхи упаддутасса пависитука̄масса па̄ка̄ракава̄т̣апарикха̄дӣхи вийа нагарам̣ кодха̄дӣхи нивуто пихито брахмалоко асса̄ти нивутабрахмалоко. пуччхати ‘‘кена̄ват̣а̄’’ти ваданто.
муса̄ва̄дова мосаваджджам̣ йатха̄ бхисаккамева бхесаджджам̣. куджджханам̣ дуссанам̣. дит̣т̣ха̄дӣсу адит̣т̣ха̄дива̄дита̄васена паресам̣ висам̣ва̄данам̣ парависам̣ва̄данам̣. садисам̣ патирӯпам̣ дассетва̄ палобханам̣ садисам̣ дассетва̄ ван̃чанам̣. митта̄нам̣ вихим̣санам̣ меттибхедо миттадуббханам̣. дал̣хамаччхарита̄ тхаддхамаччхарийам̣. аттани виджджама̄нам̣ нихӣнатам̣, садисатам̣ ва̄ атиккамитва̄ ман̃н̃анам̣. паресам̣ сампаттийа̄ асаханам̣ кхӣйанам̣. аттасампаттийа̄ нигӯханавасена, парехи са̄дха̄ран̣абха̄ва̄саханавасена ча вивидха̄ иччха̄ ручи етасса̄ти вивиччха̄. кадарийата̄йа мудукам̣ маччхарийам̣. йаттха каттхачӣти сакасантаке, парасантаке, хӣна̄тике ча̄ти йаттха каттхачи а̄рамман̣е. луббханам̣ а̄рамман̣асса гахан̣ам̣ абхигиджджханам̣. маджджанам̣ сеййа̄дивасена маданам̣ сампаггахо. муйханам̣ а̄рамман̣асса анавабодхо. етесӯти етесу йатха̄вуттесу кодха̄дӣсу саттасанта̄насса килиссанато виба̄дханато, упата̄панато ча килесасан̃н̃итесу па̄падхаммесу. йутта̄ пайутта̄ сампайутта̄ авирахита̄.
еттха ча̄йам̣ брахма̄ маха̄саттена а̄магандхе супут̣т̣хо аттано йатха̄упат̣т̣хите па̄падхамме чуддасахи падехи вибхаджитва̄ катхеси, те пана та̄дисам̣ паваттивисесам̣ упа̄да̄йа вутта̄пи кечи пуна вутта̄, а̄магандхасутте (су. ни. 242) пана вутта̄пи кечи идха саббасо на вутта̄, евам̣ сантепи лаккхан̣аха̄ранайена, тадекат̣т̣хата̄йа ва̄ тесам̣ петтха сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тена̄ха ‘‘идам̣ пана сутта’’нтиа̄ди. таттха а̄магандхасуттена дӣпетва̄ти идха сарӯпато авутте а̄магандхепи вуттехи екалаккхан̣ата̄дина̄ а̄магандхасуттена пака̄сетва̄ катхетаббам̣ таттха несам̣ сарӯпато катхитатта̄. а̄магандхасуттампи имина̄ дӣпетаббам̣ идха вутта̄нампи кесан̃чи а̄магандха̄нам̣ таттха авуттабха̄вато. йасма̄ а̄магандхасутте вутта̄пи а̄магандха̄ аттхато идха сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччханти, тасма̄ идха вутте парихаран̣авасена дассентена йасма̄ четтха кечи абхидхамманайена акилесасабха̄ва̄пи саттасанта̄насса виба̄дханат̣т̣хена ‘‘килеса̄’’ти ваттаббатам̣ араханти, тасма̄ ‘‘чуддасасу килесесӯ’’ти вуттам̣.
нимма̄дам̣ мила̄панам̣ кхепананти а̄ха ‘‘нимма̄детабба̄ паха̄табба̄’’ти. буддхатантӣти буддхабха̄вӣнам̣ павен̣ӣ, буддхабха̄винопи ‘‘буддха̄’’ти вуччанти йатха̄ ‘‘агама̄ ра̄джагахам̣ буддхо’’ти. маха̄пурисасса дал̣хӣкаммам̣ катва̄ти маха̄пурисасса ‘‘паббаджисса̄маха’’нти паваттачиттуппа̄дасса дал̣хӣкаммам̣ катва̄.
рен̣ура̄джаа̄мантана̄ван̣н̣ана̄
321. мама манам̣ харитва̄ти мама читтам̣ апанетва̄ тасса васена аваттитва̄.
екӣбха̄вам̣ упагантва̄ вуттхасса̄ти ка̄йавивекапарибрӯханена екӣбха̄вам̣ упагантва̄ тапокаммавасена вуттхасса. кусапаттехи париттхатоти барихисехи ведийа̄ самантато сантхарито. ака̄чоти ван̣о ван̣асадисакхан̣д̣иччавирахито. тена̄ха ‘‘акаккасо’’ти.
чхакхаттийаа̄мантана̄ван̣н̣ана̄
322. сиккхеййа̄ма̄ти сиккха̄пеййа̄ма, сиккха̄панан̃четтха аттхибха̄ва̄па̄дананти а̄ха ‘‘упала̄пеййа̄ма̄’’ти.
323. йасса вӣрийа̄рамбхасса, кхантибаласса ча абха̄вена паббаджита̄нам̣ саман̣адхаммо парипун̣н̣о, парисуддхо ча на хоти, тесу вӣрийа̄рамбхакхантибалесу те те нийоджетум̣ ‘‘а̄рамбхавхо’’тиа̄ди вуттам̣.
карун̣а̄джха̄намагготи карун̣а̄джха̄насан̇кха̄то магго. уджумагготи брахмалокагамане уджубхӯто магго. ануттароти сет̣т̣хо брахмавиха̄расабха̄вато. тена̄ха ‘‘уттамамагго на̄ма̄’’ти. саббхи раккхито са̄дхӯхи йатха̄ париха̄ни на хоти, евам̣ пат̣ипаккхадӯрӣкаран̣ена раккхито гопито. ‘‘саддхаммо саббхи ваккхито’’ти кечи пат̣ханти, тесам̣ сапарахитаса̄дханена са̄дхӯхи буддха̄дӣхи катхито паведитоти аттхо.
тан̇кхан̣авиддхам̣санадхамманти йасмим̣ кхан̣е виродхидхаммасама̄його, тасмим̣йева кхан̣е винассанасабха̄вам̣, йо ва̄ со гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси, па̄де ча баддхакхурадха̄ра̄сама̄гаманатопи сӣгхатарата̄йа атииттаро паваттиккхан̣о, тенева винассанасабха̄вам̣. тасса джӣвитасса. гатинти нит̣т̣хам̣. манта̄йанти мантеййанти вуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘мантетабба’’нти. каран̣аттхе ва̄ бхумманти ‘‘манта̄йа’’нти идам̣ бхуммам̣ каран̣аттхе дат̣т̣хаббам̣ йатха̄ ‘‘н̃а̄та̄йа’’нти. саббапалибодхети саббепи кусалакирийа̄йа вибандхе упародхе.
бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄дӣнам̣ а̄мантана̄ван̣н̣ана̄
324. аппесаккха̄ти аппа̄нубха̄ва̄ти а̄ха ‘‘паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди.
чаккаватти ра̄джа̄ вийа самбха̄вито.
маха̄говиндапаббаджджа̄ван̣н̣ана̄
328. сама̄паттӣнам̣ а̄джа̄нанам̣ на̄ма аттапаччаккхата̄, саччхикирийа̄ти а̄ха ‘‘на саккхим̣су ниббаттету’’нти.
329. имина̄ти ‘‘сара̄маха’’нти имина̄ падена. ‘‘сара̄маха’’нти хи вадантена бхагавато маха̄брахмуна̄ катхитам̣ ‘‘татхева та’’нти бхагавата̄ пат̣ин̃н̃а̄тамева джа̄танти. на ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа чатусаччакаммат̣т̣ха̄накатха̄йа абха̄вато. асати пана ват̣т̣е ниббида̄йа вира̄га̄нам̣ асамбхаво ева̄ти а̄ха ‘‘на вира̄га̄йа̄’’тиа̄ди. екантамева ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа анека̄ка̄равока̄рават̣т̣е а̄дӣнававибха̄ванато.
‘‘ниббида̄йа̄’’ти имина̄ падена випассана̄ вутта̄. еса найо сесесупи. ваваттха̄накатха̄ти випассана̄магганибба̄на̄нам̣ там̣там̣падехи ваваттхапетва̄ катха̄. айаметтха ниппарийа̄йакатха̄ти а̄ха ‘‘парийа̄йена пана̄’’тиа̄ди.
330. парипӯретунти бха̄вана̄па̄рипӯривасена парипун̣н̣е ка̄тум̣, ниббаттетунти аттхо. брахмачарийачин̣н̣акулапутта̄нанти чин̣н̣амаггабрахмачарийа̄нам̣ кулапутта̄нанти уккат̣т̣ханиддесена арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеси.
абхинанданам̣ на̄ма сампат̣иччханам̣ ‘‘абхинанданти а̄гата’’нтиа̄дӣсу вийа, тан̃четтха аттхато читтасса аттаманата̄ти а̄ха ‘‘читтена сампат̣иччханто абхинандитва̄’’ти. ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти ва̄ча̄йа сампахам̣сана̄ анумодана̄ти а̄ха ‘‘ва̄ча̄йа сампахам̣сама̄но анумодитва̄’’ти.
маха̄говиндасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.