4. маха̄судассанасуттаван̣н̣ана̄

куса̄ватӣра̄джадха̄нӣван̣н̣ана̄

242. сован̣н̣амайа̄ти суван̣н̣амайа̄. айам̣ па̄ка̄роти саббаратанамайо па̄ка̄ро. тайо тайоти анто ча тайо, бахи ча тайоти тайо тайо.

есикаттхамбхо индакхӣло нагарасобхано алан̇ка̄раттхамбхо. ан̇гӣйати н̃а̄йати путхулабха̄во етена̄ти ан̇гам̣, париккхепо. типорисам̣ ан̇гам̣ етисса̄ти типорисан̇га̄. тена̄ха ‘‘тена̄’’тиа̄ди. тена пан̃чахаттхаппама̄н̣ена типорисена. пан̣н̣апхалесупӣти саббаратанамайа̄нам̣ та̄ла̄нам̣ пан̣н̣апхалесупи. есева найоти ‘‘пан̣н̣есу екам̣ паттакам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣. пхалесупи еко лекха̄бха̄во сован̣н̣амайо, еко рӯпийамайо’’тиа̄дико айаматтхо атидит̣т̣хо. па̄ка̄рантарети двиннам̣ двиннам̣ па̄ка̄ра̄нам̣ антаре. екека̄ хутва̄ т̣хита̄ та̄лапанти.

чхекоти пат̣у сувисадо, со часса пат̣убха̄во маноса̄роти а̄ха ‘‘сундаро’’ти. ран̃джетунти ра̄гам̣ уппа̄детум̣. кхаматева̄ти рочатева. на бӣбхаччхетӣти на таджджети, сотасукхабха̄вато пийа̄йитаббо ча хоти. кумбхатхун̣ададдарика̄ди екаталам̣ тӯрийам̣. убхайаталам̣ па̄кат̣амева. саббато парийонаддхам̣ чатурассаамбан̣акам̣, пан̣ава̄ди ча. вам̣са̄дӣти а̄ди-саддена сан̇кха̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сумуччхитасса̄ти сут̣т̣ху парийаттасса. пама̄н̣ети на̄тидал̣хана̄тиситхилата̄сан̇кха̄те маджджхиме муччханаппама̄н̣е. хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ ча̄летва̄ти хаттхалайапа̄далайе саджджетва̄. наччанта̄ти са̄кха̄наччам̣ наччанта̄.

чаккаратанаван̣н̣ана̄

243. упосатхам̣ вуччати ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ саббадивасесу гахат̣т̣хехи раккхитаббасӣлам̣, сама̄да̄навасена там̣ тасса аттхӣти упосатхико, тасса упосатхикасса. тена̄ха ‘‘сама̄диннаупосатхан̇гасса̄’’ти. тада̄ти тасмим̣ ка̄ле. касмим̣ пана ка̄лети? йасмим̣ ка̄ле чаккаваттибха̄васам̣ваттанийада̄насӣла̄дипун̃н̃асамбха̄расамуда̄гамасампанно пӯритачаккаваттиватто ка̄ладӣпадесависесапачча̄джа̄тийа̄ чева куларӯпабхога̄дхипатеййа̄дигун̣ависесасампаттийа̄ ча таданурӯпе аттабха̄ве т̣хито хоти, тасмим̣ ка̄ле. та̄дисе хи ка̄ле чаккаваттибха̄вӣ пурисависесо йатха̄вуттагун̣асаманна̄гато ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄васитто висуддхасӣло анупосатхам̣ сатасахассависсаджджана̄дина̄ самма̄пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджати, на йада̄ чаккаратанам̣ уппаджджати, тада̄ ева. име ча висеса̄ саббачаккаваттӣнам̣ са̄дха̄ран̣авасена вутта̄. тена̄ха ‘‘па̄това…пе… дхаммата̄’’ти. бодхисатта̄нам̣ пана чаккаваттибха̄ва̄вахагун̣а̄пи чаккаваттигун̣а̄пи са̄тисайа̄ва хонти.

вуттаппака̄рапун̃н̃акаммапаччайанти чаккаваттибха̄ва̄вахада̄надамасам̣йама̄дипун̃н̃акаммахетукам̣. нӣламан̣исан̇гха̄тасадисанти инданӣламан̣исан̃чайасама̄нам̣. дибба̄нубха̄вайуттатта̄ти дассанеййата̄, манун̃н̃агхосата̄, а̄ка̄сага̄мита̄, обха̄сависсаджджана̄, аппат̣игха̄тата̄, ран̃н̃о иччхитаттханиппхаттика̄ран̣ата̄ти евама̄дӣхи диббасадисехи а̄нубха̄вехи саманна̄гататта̄, етена диббам̣ вийа̄ти диббанти дассети. на хи там̣ девалокапарийа̄паннам̣. сахассам̣ ара̄ етасса̄ти ва̄ сахасса̄рам̣. саббехи а̄ка̄рехӣти саббехи сундарехи парипун̣н̣а̄вайаве лаккхан̣асампанне чакке иччхитаббехи а̄ка̄рехи. парипӯранти парипун̣н̣ам̣, са̄ часса̄ па̄рипӯрим̣ ида̄нева виттха̄рессати.

пана̄л̣ӣти чхиддам̣. суддхасиниддхадантапантийа̄ ниббивара̄йа̄ти адхиппа̄йо. тасса̄ пана пана̄л̣ийа̄ самантато пассасса раджатамайатта̄ са̄рараджатамайа̄ вутта̄. йасма̄ часса чаккасса ратхачаккасса вийа антобха̄во на̄ма наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘убхосупи ба̄хирантесӯ’’ти. катапариккхепа̄ хоти пана̄л̣ӣти йоджана̄. на̄бхипана̄л̣ипариккхепапат̣т̣есӯти на̄бхипариккхепапат̣т̣е чева на̄бхийа̄ пана̄л̣ипариккхепапат̣т̣е ча.

тесанти ара̄нам̣. гхат̣ака̄ на̄ма алан̇ка̄рабхӯта̄ кхуддакапун̣н̣агхат̣а̄. татха̄ ман̣ика̄ на̄ма мутта̄вал̣ика̄. париччхедалекха̄ тасса тасса париччхедадассанавасена т̣хита̄ париччхинналекха̄. а̄ди-саддена ма̄ла̄камма̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. сувибхатта̄нева̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣атта̄ сут̣т̣ху вибхатта̄ни.

‘‘суратта̄’’тиа̄дӣсу сураттаггахан̣ена маха̄на̄маван̣н̣атам̣ пат̣иккхипати, суддхаггахан̣ена сам̣н̇килит̣т̣хатам̣, синиддхаггахан̣ена лӯкхатам̣. ка̄мам̣ тасса чаккаратанасса немиман̣д̣алам̣ асандхикамева ниббаттам̣, саббаттхакамева пана кевалам̣ пава̄л̣аван̣н̣ена ча собхатӣти пакатичаккасса сандхийуттат̣т̣ха̄не сураттасуван̣н̣апат̣т̣а̄димайа̄хи ват̣т̣апариччхедалекха̄хи пан̃н̃а̄йама̄на̄хи сасандхика̄ вийа диссантӣти а̄ха ‘‘сандхӣсу панасса̄’’тиа̄ди.

немиман̣д̣алапит̣т̣хийанти немиман̣д̣аласса пит̣т̣хипадесе. а̄ка̄сача̄рибха̄вато хисса таттха ва̄тагга̄хӣ пава̄л̣адан̣д̣о хоти. дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄нам̣ антарети дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄нам̣ антаре самӣпе падесе. чхиддаман̣д̣алакхачитоти ман̣д̣аласан̣т̣ха̄начхиддавичитто. сукусаласаманна̄хатасса̄ти сут̣т̣ху кусалена сиппина̄ пахатасса, ва̄дитасса̄ти аттхо. ваггӯти манорамо. раджанӣйоти сун̣анта̄нам̣ ра̄гуппа̄дако. каманӣйоти канто. самосаритакусумада̄ма̄ти оламбитасугандхакусумада̄ма̄. немипариккхепасса̄ти немипарийантапариккхепасса. на̄бхипана̄л̣ийа̄ двиннам̣ пасса̄нам̣ васена ‘‘двиннампи на̄бхипана̄л̣ӣна’’нти вуттам̣. ека̄ ева хи са̄ пана̄л̣и. йехӣти йехи двӣхи мукхехи. пуна йехӣти йехи муттакала̄пехи.

одха̄пайама̄нанти сотум̣ авахита̄ни курума̄нам̣.

чандо пурато чаккаратанам̣ паччха̄ти евам̣ пубба̄парийена пубба̄парабха̄вена.

антепурасса̄ти анура̄дхапуре ран̃н̃о антепурасса. уттарасӣхапан̃джарасадисети тада̄ ран̃н̃о па̄са̄де та̄дисасса уттарадиса̄йа сӣхапан̃джарасса лаббхама̄натта̄ вуттам̣. сукхена сакка̄ти кин̃чи ана̄рухитва̄, сарӣран̃ча ануллан̇гхитва̄ йатха̄т̣хитенева хаттхена пуппхамут̣т̣хийо кхипитва̄ сукхена сакка̄ хоти пӯджетум̣.

на̄на̄вира̄гаратанаппабха̄самуджджаланти на̄на̄видхавичиттаван̣н̣аратанобха̄сапабхассарам̣. а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паваттети а̄гантва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато упари а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паватте.

244. ра̄джа̄йутта̄ти ран̃н̃о кичче а̄йуттакапуриса̄.

синерум̣ ва̄мапассена катва̄ тасса дхуратарам̣ гаччханто ‘‘ва̄мапассена синерум̣ паха̄йа̄’’ти вуттам̣.

виниббедхена̄ти тирийам̣ винивиджджханавасена. саннивесаккхамоти кхандха̄ва̄расаннивесайогйо. сулабха̄ха̄рупакаран̣оти сукхенева ладдхаббадхан̃н̃агорасада̄рутин̣а̄дибходжанаса̄дхано.

парачакканти парасса ран̃н̃о сена̄, а̄н̣а̄ ва̄.

а̄гаманананданоти а̄гаманена нандиджанано. гаманена сочетӣти гаманасочано. упакаппетха̄ти упарӯпари каппетха, сам̣видахатха упанетха̄ти аттхо. упапариккхитва̄ти хетутопи сабха̄ватопи пхалатопи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄диа̄дӣнаватопи вӣмам̣ситва̄. вибха̄венти пан̃н̃а̄йа аттхам̣ вибхӯтам̣ каронтӣти вибха̄вино, пан̃н̃аванто. ануйанта̄ти ануваттака̄, ануваттакабха̄венева, пана ран̃н̃о ча маха̄нубха̄вена те джигуччханавасена па̄пато анораманта̄пи екачче оттаппавасена орамантӣти ведитаббам̣.

огаччхама̄нанти осӣдантам̣. йоджанаматтанти виттха̄рато йоджанаматтам̣ падесам̣. гамбхӣрабха̄вена пана йатха̄ бхӯми диссати, евам̣ огаччхати. тена̄ха ‘‘маха̄самуддатала’’нтиа̄ди. анте чаккаратанам̣ удакена сена̄йа анаджджхоттхаран̣аттхам̣. пураттхимо маха̄самуддо парийанто етасса̄ти пураттхимамаха̄самуддапарийанто, там̣ пураттхимамаха̄самуддапарийантам̣, пураттхимамаха̄самуддам̣ парийантам̣ катва̄ти аттхо.

ча̄туранта̄йа̄ти чатусамудданта̄йа, пураттхимадиса̄дичатукот̣т̣ха̄санта̄йа ва̄. собхайама̄нам̣ вийа̄ти вийа-саддо нипа̄таматтам̣. аттано аччхарийагун̣ехи собхантамева хи там̣ тит̣т̣хати. па̄л̣ийампи хи ‘‘упасобхайама̄нам̣’’ твева вуттам̣.

хаттхиратанаван̣н̣ана̄

246. харичандана̄дӣхӣти а̄ди-саддена чатуджджа̄тийагандха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. а̄гаманам̣ чинтетха̄ти ваданти чаккаваттиваттасса пӯритата̄йа паричитатта̄. ка̄л̣атилака̄дӣнам̣ абха̄вена висуддхасетасарӣро. саттапатит̣т̣хоти бхӯмипхусанакехи ва̄ладхи, варан̇гам̣, хаттхоти имехи ча тӣхи, чатӯхи па̄дехи ча̄ти саттахи авайавехи патит̣т̣хитатта̄ саттапатит̣т̣хо. саббаканит̣т̣хоти саббехи чхаддантакулахаттхӣхи хӣно. упосатхакула̄ саббаджет̣т̣хоти упосатхакулато а̄гаччханто таттха саббаппадха̄но а̄гаччхатӣти йоджана̄. вуттанайена̄ти ‘‘маха̄да̄нам̣ датва̄’’тиа̄дина̄ вуттена найена. чаккаваттӣнам̣, чаккаваттипутта̄нан̃ча чаккаваттим̣ уддисса чинтайанта̄нам̣ а̄гаччхати. апанетва̄ти аттано а̄нубха̄вена апанетва̄. гандхамева хи тасса итаре хаттхӣ на саханти.

гхарадхенуваччхако вийа̄ти гхаре паричитадхенуйа̄ таттхева джа̄тасам̣ваддхаваччхако вийа. сакалапатхавинти сакалам̣ джамбудӣпасан̃н̃итам̣ патхавим̣.

ассаратанаван̣н̣ана̄

247. синдхавакулатоти синдхавасса̄джа̄нӣйакулато.

ман̣иратанаван̣н̣ана̄

248. сакат̣ана̄бхисамапарин̣а̄ханти парин̣а̄хато маха̄сакат̣асса на̄бхийа̄ самаппама̄н̣ам̣. убхосу антесӯти хет̣т̣ха̄, упари ча̄ти двӣсу антесу. кан̣н̣икапарийантатоти двиннам̣ кан̃чанападума̄нам̣ кан̣н̣ика̄йа парийантато. мутта̄джа̄лаке т̣хапетва̄ти сувисуддхе муттамайе джа̄лаке патит̣т̣ха̄петва̄. арун̣уггаманавела̄ вийа̄ти арун̣уггаманасӣсена сӯрийаудайаккхан̣ам̣ упалаккхети.

иттхиратанаван̣н̣ана̄

249. ‘‘иттхиратанам̣ па̄тубхаватӣ’’ти ватва̄ кутасса̄ па̄тубха̄воти дассетум̣ ‘‘маддара̄джакулато’’тиа̄ди вуттам̣. маддарат̣т̣хам̣ кира джамбудӣпе абхирӯпа̄нам̣ иттхӣнам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи ‘‘син̃чайамаха̄ра̄джасса девӣ, вессантарамаха̄ра̄джасса девӣ, бхаддака̄пила̄нӣ’’ти евама̄ди иттхиратанам̣ маддарат̣т̣хе ева уппаннам̣. пун̃н̃а̄нубха̄вена̄ти чаккаваттиран̃н̃о пун̃н̃атеджена.

сан̣т̣ха̄напа̄рипӯрийа̄ти хаттхапа̄да̄дисарӣра̄вайава̄нам̣ сусан̣т̣хита̄йа. авайавапа̄рипӯрийа̄ хи самуда̄йапа̄рипӯрисиддхи. рӯпанти сарӣрам̣ ‘‘рӯпам̣ твева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.306) вийа. дассанӣйа̄ти сурӯпабха̄вена пасситаббайутта̄. тена̄ха ‘‘диссама̄на̄ва̄’’тиа̄ди. соманассавасена читтам̣ паса̄дети йонисо чинтента̄нам̣ каммапхаласаддха̄йа васена. паса̄да̄вахатта̄ти ка̄ран̣авачанена йатха̄ па̄са̄диката̄йа ван̣н̣апоккхарата̄сиддхи вутта̄, евам̣ дассанӣйата̄йа па̄са̄диката̄сиддхи, абхирӯпата̄йа ча дассанӣйата̄сиддхи ваттабба̄ти найам̣ дассети. пат̣иломато ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа па̄са̄диката̄сиддхи, па̄са̄диката̄йа дассанӣйата̄сиддхи, дассанӣйата̄йа абхирӯпата̄сиддхи йоджетабба̄. евам̣ сарӣрасампаттивасена абхирӯпата̄дике дассетва̄ ида̄ни сарӣре доса̄бха̄вавасенапи те дассетум̣ ‘‘абхирӯпа̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ пама̄н̣айутта̄, евам̣ а̄рохапарин̣а̄хайогато ча па̄са̄дика̄ на̄тидӣгхата̄дайо, евам̣ манусса̄нам̣ диббарӯпата̄сампаттипӣти ‘‘аппатта̄ диббаван̣н̣а’’нти вуттам̣.

а̄рохасампатти вутта̄ уббедхена па̄са̄дикабха̄вато. парин̣а̄хасампатти вутта̄ кисатхӯладоса̄бха̄вато. ван̣н̣асампатти вутта̄ виван̣н̣ата̄бха̄вато. ка̄йавипаттийа̄ти сарӣрадосасса. сатава̄равихатасса̄ти саттаккхаттум̣ вихатасса, ‘‘сатава̄равихатасса̄’’ти ча идам̣ каппа̄сапичувасена вуттам̣, тӯлапичуно пана вихананамева наттхи. кун̇куматагаратуруккхайаванапуппха̄ни чатуджджа̄ти. ‘‘тама̄латагаратуруккхайаванапуппха̄нӣ’’ти апаре.

аггидад̣д̣ха̄ вийа̄ти а̄санагатена аггина̄ дад̣д̣ха̄ вийа. пат̣хамамева̄ти ра̄джа̄нам̣ дисва̄пи киччантараппасута̄ ахутва̄ киччантарато пат̣хамамева, дассанасамака̄лам̣ ева̄ти аттхо. ран̃н̃о нисаджджа̄йа паччха̄ нипа̄танам̣ нисӣданам̣ сӣлам̣ етисса̄ти паччха̄нипа̄тинӣ. там̣ там̣ аттана̄ ран̃н̃о ка̄таббакиччам̣ ‘‘ким̣ каромӣ’’ти пуччхитаббата̄йа ким̣ каран̣ам̣ пат̣иса̄ветӣти ким̣ка̄рапат̣исса̄винӣ.

ма̄туга̄мо на̄ма йебхуййена сат̣хаджа̄тико, иттхиратанасса пана там̣ наттхӣти дассетум̣ ‘‘сва̄сса̄’’тиа̄ди вуттам̣.

гун̣а̄ти рӯпагун̣а̄ чева а̄ча̄рагун̣а̄ ча. пуримакамма̄нубха̄вена̄ти катасса пуримакаммасса̄нубха̄вена иттхиратанасса таббха̄васам̣ваттанийасса пуримакаммасса а̄нубха̄вена. чаккаваттинопи парива̄расампаттисам̣ваттанийам̣ пун̃н̃акаммам̣ та̄дисасса пхалависесасса упаниссайо хотийева. тена̄ха ‘‘чаккаваттино пун̃н̃ам̣ упанисса̄йа̄’’ти, етена сесесупи савин̃н̃а̄н̣акаратанесу аттано каммавасена ниббаттесупи тесам̣ тесам̣ висеса̄нам̣ тадупаниссайата̄ вибха̄вита̄ ева̄ти дат̣т̣хабба̄. пуббе екадесавасена лаббхама̄на̄ па̄рипӯрӣ ран̃н̃о чаккаваттибха̄вӯпагаманато пат̣т̣ха̄йа сабба̄ка̄рапарипӯра̄ джа̄та̄.

гахапатиратанаван̣н̣ана̄

250. пакатийа̄ ва̄ти сабха̄венева чаккаратанапа̄тубха̄вато пуббепи. йа̄дисам̣ ран̃н̃о чаккаваттисса пун̃н̃абалам̣ нисса̄йа йатха̄вутта̄ чаккаратана̄нубха̄ваниббатти, та̄дисам̣ етасса пун̃н̃абалам̣ нисса̄йа гахапатиратанасса каммавипа̄каджам̣ диббачаккхум̣ ниббаттетӣти а̄ха ‘‘чаккаратана̄нубха̄васахита’’нти. ка̄ран̣асса хи екасантатипатитата̄йа, пхаласса ча сама̄нака̄ликата̄йа татха̄вачанам̣.

парин̣а̄йакаратанаван̣н̣ана̄

251. ‘‘айам̣ дхаммо, айам̣ адхаммо’’тиа̄дина̄ каммассаката̄вабодханасан̇кха̄тасса пан̣д̣итабха̄васса аттхита̄йа пан̣д̣ито. ба̄хусаччабйаттийа̄ бйатто. сабха̄васиддха̄йа медха̄сан̇кха̄та̄йа пакатипан̃н̃а̄йа аттхита̄йа медха̄вӣ. аттано йа̄тха̄вабуддхаматтхам̣ паресам̣ вибха̄ветум̣ пака̄сетум̣ саматтхата̄йа вибха̄вӣ. ваваттхапетунти ниччхитум̣.

чатуиддхисаманна̄гатаван̣н̣ана̄

252. випаччанам̣ випа̄ко, випа̄ко ева вепа̄ко йатха̄ ‘‘викатамева веката’’нти. самам̣ на̄тисӣтана̄ччун̣хата̄йа ависамам̣ бхуттасса вепа̄ко етисса̄ аттхӣти самавепа̄кинӣ, та̄йа самавепа̄кинийа̄.

дхаммапа̄са̄дапоккхаран̣иван̣н̣ана̄

253. джанара̄сим̣ ка̄ретва̄ тена джанара̄сина̄ кхан̣итва̄ на ма̄песи. кин̃чарахӣти а̄ха ‘‘ран̃н̃о пана̄’’тиа̄ди. таттха ка̄ран̣ам̣ парато а̄гамиссати. ека̄йа ведика̄йа париккхитта̄ поккхаран̣ийо. паривен̣апариччхедапарийантети еттха паривен̣ам̣ на̄ма самантато виват̣ан̇ган̣абхӯтам̣ поккхаран̣ийа̄ тӣрам̣, тасса париччхедабхӯте парийанте ека̄йа ведика̄йа париккхитта̄ поккхаран̣ийо. етадахосӣти етам̣ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ има̄су поккхаран̣ӣсӯ’’тиа̄дикам̣ ахосӣти. сабботуканти саббесу утӯсу пуппханакам̣. на̄на̄ван̣н̣ауппалабӣджа̄дӣнӣти раттанӣла̄дина̄на̄ван̣н̣апуппхена пуппханакауппалабӣджа̄дӣни. джаладжатхаладжама̄ланти джаладжатхаладжапуппхама̄лам̣.

254. парича̄равасена̄ти тан̇кхан̣икапарича̄равасена, идан̃ча пат̣хамам̣ пат̣т̣хапитанийа̄менева вуттам̣, паччха̄ пана йа̄насайана̄дӣни вийа иттхийопи аттхика̄нам̣ париччатта̄ ева. тена̄ха ‘‘иттхӣхипӣ’’тиа̄ди. паричча̄гавасена̄ти нирапеккхапаричча̄гавасена. дӣйатӣти да̄нам̣, деййаваттху. там̣ аггӣйати ниссаджджӣйати еттха̄ти да̄наггам̣, паривесанат̣т̣ха̄нам̣. та̄диса̄ни аттхӣти йа̄диса̄ни ран̃н̃о да̄нагге кхомасукхума̄дӣни ваттха̄ни, та̄диса̄ни йесам̣ аттано сантака̄ни санти. оха̄йа̄ти паха̄йа таттхева т̣хапетва̄. аттхо аттхи йесам̣ тети аттхика̄. евам̣ анаттхика̄пи дат̣т̣хабба̄.

255. калахасаддопӣти пи-саддена да̄на̄дхиппа̄йена гехато нӣхатам̣ пуна гехам̣ павесетум̣ на йуттанти имаматтхам̣ самуччети. тена̄ха ‘‘на кхо етам̣ амха̄кам̣ патирӯпа’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 2.255).

257. ун̣хӣсаматтхакети сикха̄парийантаматтхаке. париччхедаматтхакети па̄са̄дан̇ган̣апариччхедасса маттхаке.

258. харатӣти ативийа пабхассарабха̄вена чаккхӯни пат̣ихарантам̣ дуддиккхата̄йа дит̣т̣хийо харати апанентам̣ вийа хоти. там̣ пана харан̣ам̣ несам̣ париппханданена̄ти а̄ха ‘‘пханда̄петӣ’’ти.

пат̣хамабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джха̄насампаттиван̣н̣ана̄

260. махатийа̄ иддхийа̄ти махантена иччхитаттхасамиджджханена. тесам̣йева иччхитиччхитаттха̄нам̣. ‘‘анубхавитабба̄на’’нти имина̄ а̄нубха̄ва-саддасса каммаса̄дханатам̣ дассети. пуббе сампаннам̣ катва̄ деййадхаммапаричча̄гасса катабха̄вам̣ дассенто ‘‘сампаттипаричча̄гасса̄’’ти а̄ха. атта̄нам̣ дамети етена̄ти дамо.

бодхисаттапуббайогаван̣н̣ана̄

асса̄ти маха̄судассанаран̃н̃о. еко тхероти аппан̃н̃а̄то на̄маготтато ан̃н̃атаро путхуджджано тхеро. тхерам̣ дисва̄ти ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ дисва̄. кат̣т̣хаттхаран̣анти кат̣т̣хамайам̣ аттхаран̣ам̣, да̄рупхалаканти аттхо.

парибхогабха̄джананти па̄нӣйапарибходжанӣйа̄дипарибхогайогйам̣ бха̄джанам̣. а̄ракан̣т̣аканти сӯчивиджджханакакан̣т̣акам̣. пиппхаликанти кхуддакасаттхакам̣. удакатумбаканти кун̣д̣икам̣.

кӯт̣а̄га̄радва̄рейева ниваттесӣти кӯт̣а̄га̄рам̣ павит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа тесам̣ миччха̄витакка̄нам̣ паваттийа̄ ока̄сам̣ на̄да̄си.

261. касин̣амева пан̃н̃а̄йати маха̄пурисасса таттха таттха ката̄дхика̄ратта̄, тесан̃ча падеса̄нам̣ супарикаммакатакасин̣асадисатта̄.

262. чатта̄ри джха̄на̄нӣти чатта̄ри касин̣аджджха̄на̄ни. касин̣аджджха̄наппаман̃н̃а̄нам̣йева вачанам̣ та̄сам̣ тада̄ а̄дарага̄рававасена ниббаттитатта̄. маха̄бодхисатта̄нан̃хи арӯпаджджха̄несу а̄даро наттхи, абхин̃н̃а̄падат̣т̣ха̄натам̣ пана сандха̄йа та̄нипи ниббаттенти, тасма̄ маха̄сатто та̄пасапарибба̄джакака̄ле йаттаке локийагун̣е ниббаттети, те саббепи тада̄ ниббаттесийева. тена̄ха ‘‘маха̄пурисо пана̄’’тиа̄ди.

чатура̄сӣтинагарасахасса̄диван̣н̣ана̄

263. абхихаритаббабхаттанти упанетаббабхаттам̣.

264. нибаддхаваттанти пуббе упанибаддхам̣ па̄каваттам̣.

субхадда̄девиупасан̇каманаван̣н̣ана̄

265. а̄ват̣т̣етва̄ти ативиситва̄. йам̣ йам̣ ран̃н̃о иччхитам̣ да̄нӯпакаран̣ан̃чева бхогӯпакаран̣ан̃ча, тасса тасса татхева самиддхабха̄вам̣ виттхавати.

266. саче пана ра̄джа̄ джӣвите чхандам̣ джанеййа, ито парампи чирам̣ ка̄лам̣ тит̣т̣хеййа махиддхико маха̄нубха̄воти евам̣ махаджджха̄сайа̄ девӣ бхогесу, джӣвите ча ра̄джа̄нам̣ са̄пеккхам̣ ка̄тум̣ ва̄йами. тена вуттам̣ ‘‘ма̄ хева кхо ра̄джа̄’’тиа̄ди. тенева̄ха ‘‘тасса ка̄лан̇кирийам̣ аниччхама̄на̄’’тиа̄ди. чхандам̣ джанехӣти еттха чханда-саддо тан̣ха̄парийа̄йоти а̄ха ‘‘пемам̣ уппа̄дехӣ’’ти. апеккхати а̄рамман̣ам̣ ета̄йа на виссаджджетӣти апеккха̄, тан̣ха̄.

267. гарахита̄ти еттха кехи гарахита̄, касма̄ ча гарахита̄ти антолӣнам̣ чоданам̣ виссадждженто ‘‘буддхехӣ’’тиа̄дима̄ха, тена вин̃н̃угарахитатта̄, дуггатисам̣ваттанийато ча са̄пеккхака̄лакирийа̄ париваджджетабба̄ти дассети.

268. екамантам̣ гантва̄ти ран̃н̃о чаккхупатхам̣ виджахитва̄.

брахмалокӯпагаманаван̣н̣ана̄

269. сон̣асса̄ти кол̣ивӣсасса сон̣асса. ека̄ бхаттапа̄тӣти екам̣ бхаттавад̣д̣хитакам̣. та̄дисам̣ бхаттанти татха̄рӯпам̣ гарум̣ мадхурам̣ синиддхам̣ бхаттам̣. бхутта̄нанти бхуттаванта̄нам̣.

271. да̄саманусса̄ти да̄са̄ чева а̄йуттакаманусса̄ ча.

ида̄ни йатха̄вутта̄йа ран̃н̃о маха̄судассанасса бхогасампаттийа̄ каммасариккхатам̣ уддхаранто ‘‘ета̄ни пана̄’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.

272. а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти самуда̄гаманато пат̣т̣ха̄йа. йаттха там̣ пун̃н̃ам̣ а̄йӯхитам̣, йато са̄ сампатти ниббатта̄, тато татийаттабха̄вато пабхути. маха̄судассанасса джа̄такадесана̄ хи тада̄ самуда̄гаманато пат̣т̣ха̄йа бхагавата̄ десита̄ти. пам̣сва̄га̄ракӣл̣ам̣ вийа̄ти йатха̄ на̄ма да̄рака̄ пам̣сӯхи ва̄пигехабходжана̄дӣни дассента̄ йатха̄ручи кӣл̣итва̄ гаманака̄ле саббам̣ там̣ видхам̣сента̄ гаччханти, евамева бхагава̄ маха̄судассанака̄ле аттана̄ анубхӯтам̣ диббасампаттисадисам̣ ачинтеййа̄нубха̄васампаттим̣ виттха̄рато дассетва̄ пуна аттано десанам̣ а̄дӣнаваниссаран̣адассанавасена виват̣т̣а̄бхимукхам̣ випариваттенто ‘‘сабба̄ са̄ сампатти аниччата̄йа випарин̣ата̄ видхам̣сита̄’’ти дассенто ‘‘пасса̄нанда̄’’тиа̄дима̄ха. випарин̣ата̄ти випарин̣а̄мам̣ сабха̄вавигамам̣ гата̄. тена̄ха ‘‘пакативиджаханена̄’’тиа̄ди. пакатӣти сабха̄вадхамма̄нам̣ удайавайапариччхинно каккхал̣апхусана̄дисабха̄во, со бхан̇гаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа джахито, париччаджанто саббасо наттхева. тена̄ха ‘‘ниббутападӣпо вийа апан̃н̃аттикабха̄вам̣ гата̄’’ти.

етта̄вата̄ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа паваттена еттакена десана̄маггена. анека̄ни вассакот̣исатасахасса̄нийева уббедхо етисса̄ти анекавассакот̣исатасахассуббедха̄. аниччалаккхан̣ам̣ а̄да̄йа̄ти там̣ сампаттигатам̣ аниччалаккхан̣ам̣ десана̄йа гахетва̄ вибха̄ветва̄. йатха̄ ниссен̣имуччане та̄дисам̣ сатахаттхуббедхам̣ руккхам̣ пакатипурисена а̄рохитум̣ на сакка̄, евам̣ аниччата̄вибха̄ванена тасса̄ сампаттийа̄ апеккха̄ниссен̣имуччане кеначи а̄рохитум̣ на сакка̄ти а̄ха ‘‘аниччалаккхан̣ам̣ а̄да̄йа ниссен̣им̣ мун̃чанто вийа̄’’ти. тенева̄ти йатха̄вуттака̄ран̣енева, а̄дито са̄тисайам̣ ка̄месу асса̄дам̣ дассетва̄пи упари несам̣ ‘‘пасса̄нанда̄’’тиа̄дина̄ а̄дӣнавам̣, ока̄рам̣, сам̣килесам̣, неккхамме а̄нисам̣сан̃ча вибха̄ветва̄ десана̄йа нит̣т̣ха̄питатта̄. пуббети атӣтака̄ле. васабхара̄джа̄ти васабхана̄мако сӣхал̣амаха̄ра̄джа̄.

удакапуппхул̣а̄дайоти а̄ди-саддена тин̣агге усса̄вабиндуа̄дике сан̇ган̣ха̄ти.

маха̄судассанасса пана̄ти пана-саддо висесаттхаджотано, тена маха̄судассанамаха̄ра̄джа̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄сама̄паттийо ниббаттеси, тадаггена парисуддхе ча саман̣абха̄ве патит̣т̣хито, йато видхуйа ева ка̄мавитакка̄дисаман̣абха̄васам̣килесам̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄виси, евам̣бхӯтасса̄пи тасса ка̄лам̣ кирийато саттаме дивасе сабба̄ чаккаваттисампатти антарахита̄, на тато парам̣, ахо аччхарийамануссо анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣ависесоти имам̣ висесам̣ дассети.

ана̄рул̣ханти ‘‘ра̄джа̄ кира пуббе гахапатикуле ниббаттӣ’’тиа̄дина̄, (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.260) ‘‘пуна тхерам̣ а̄мантесӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.272) ча вуттаматтхам̣ сандха̄йа̄ха. со хи имасмим̣ сутте сан̇гӣтим̣ ана̄рул̣хо, ан̃н̃аттха пана а̄гато имисса̄ десана̄йа пит̣т̣хиваттакабха̄вена. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййам̣ ева̄ти.

маха̄судассанасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.