1. маха̄пада̄насуттаван̣н̣ана̄
пуббенива̄сапат̣исам̣йуттакатха̄ван̣н̣ана̄
1. йатха̄джа̄та̄нам̣ карерируккха̄нам̣ гханапаттаса̄кха̄вит̣апехи ман̣д̣апасан̇кхепехи сан̃чханно падесо ‘‘карериман̣д̣апо’’ти адхиппето. два̄рети два̄расамӣпе. два̄ре т̣хитаруккхавасена ан̃н̃аттха̄пи саман̃н̃а̄ аттхӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. катхам̣ пана бхагава̄ маха̄гандхакут̣ийам̣ аваситва̄ тада̄ карерикут̣ика̄йам̣ виха̄сӣти? са̄пи буддхасса бхагавато васанагандхакут̣и ева̄ти дассенто ‘‘антоджетаване’’тиа̄дима̄ха. салал̣а̄га̄ранти девада̄руруккхехи катагехам̣. пакатибхаттасса паччхатоти бхиккхӯнам̣ па̄катикабхаттака̄лато паччха̄, т̣хитамаджджханхикато упарӣти аттхо. пин̣д̣апа̄тато пат̣икканта̄нанти пин̣д̣апа̄табходжанато апета̄нам̣. тена̄ха ‘‘бхаттакичча’’нтиа̄ди.
ман̣д̣аласан̣т̣ха̄на̄ ма̄л̣асан̇кхепена ката̄ нисӣданаса̄ла̄ ‘‘ман̣д̣алама̄л̣а’’нти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘нисӣданаса̄ла̄йа̄’’ти. пуббенива̄сапат̣исам̣йутта̄ти еттха пубба-саддо атӣтависайо, нива̄са-саддо каммаса̄дхано, кхандхавинимутто ча ниваситадхаммо наттхи, кхандха̄ ча санта̄навасенева паваттантӣти а̄ха ‘‘пуббенивуттхаккхандхасанта̄насан̇кха̄тена пуббенива̄сена̄’’ти. йоджетва̄ти висайабха̄вена йоджетва̄. паваттита̄ти катхита̄. дхаммӯпасам̣хитатта̄ дхаммато анапета̄ти дхаммӣ. тена̄ха ‘‘дхаммасам̣йутта̄’’ти.
удапа̄дӣти падуддха̄ро, тасса уппанна̄ джа̄та̄ти имина̄ самбандхо. там̣ панасса̄ уппанна̄ка̄рам̣ па̄л̣ийам̣ сан̇кхепатова дасситам̣, виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ахо аччхарийа’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ке ануссаранти, ке на̄нуссарантӣти пададвайе пат̣хамам̣йева саппапан̃чанам̣, на итаранти тадева пуггалабхедато, ка̄лавибха̄гато, ануссаран̣а̄ка̄рато, опаммато ниддисантена ‘‘титтхийа̄ ануссарантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. аггаппаттакаммава̄диноти сикха̄ппаттакаммава̄дино ‘‘аттхи каммам̣ аттхи каммавипа̄ко’’ти (пат̣и. ма. 1.234) евам̣ каммассаката̄н̃а̄н̣е т̣хита̄ та̄пасапарибба̄джака̄. чатта̄лӣсам̣йева каппе ануссарантӣти брахмаджа̄ла̄дӣсу (дӣ. ни. 1.33) бхагавата̄ татха̄ париччхиджджа вуттатта̄. тато парам̣ на ануссарантӣти татха̄вачанан̃ча дит̣т̣хигатопат̣т̣хакасса тесам̣ н̃а̄н̣асса паридуббалабха̄вато.
са̄вака̄ти маха̄са̄вака̄ тесан̃хи каппасатасахассам̣ пубба̄бхинӣха̄ро. пакатиса̄вака̄ пана тато ӯнакамева ануссаранти. йасма̄ ‘‘каппа̄нам̣ лаккха̄дхикам̣ екам̣, две ча асан̇кхйеййа̄нӣ’’ти ка̄лавасена евам̣ парима̄н̣о йатха̄ккамам̣ аггаса̄вакапаччекабуддха̄нам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣а̄бхинӣха̄ро, са̄вакабодхипаччекабодхипа̄рамита̄самбхаран̣ан̃ча, тасма̄ вуттам̣ ‘‘две аггаса̄вака̄…пе… каппасатасахассан̃ча̄’’ти. йади бодхисамбха̄расамбхаран̣ака̄лапариччхинно тесам̣ тесам̣ арийа̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣авибхаво, евам̣ санте буддха̄намписса сапариччхедата̄ а̄панна̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘буддха̄нам̣ пана еттаканти париччхедо наттхи, йа̄ватакам̣ а̄кан̇кханти, та̄ватакам̣ ануссарантӣ’’ти ‘‘йа̄ватакам̣ неййам̣, та̄ватакам̣ н̃а̄н̣а’’нти (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. 85; пат̣и. ма. 3, 5) вачанато. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса вийа хи буддха̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нампи сависайе париччхедо на̄ма наттхи, тасма̄ йам̣ йам̣ н̃а̄тум̣ иччханти, те там̣ там̣ джа̄нанти ева. атха ва̄ сатипи ка̄лапариччхеде карун̣ӯпа̄йакосаллапариггаха̄дина̄ са̄тисайатта̄ маха̄бодхисамбха̄ра̄нам̣ пан̃н̃а̄па̄рамита̄йа паваттиа̄нубха̄васса париччхедо на̄ма наттхи, куто таннимиттака̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нанти вуттам̣ ‘‘буддха̄нам̣…пе… наттхӣ’’ти.
кхандхапат̣ипа̄т̣ийа̄ти йатха̄паччайам̣ анупуббапаваттама̄на̄нам̣ кхандха̄нам̣ анупуббийа̄. кхандхаппаваттинти ведана̄диккхандхаппаваттим̣. тесан̃хи анубхавана̄диа̄ка̄раггахан̣амасса са̄тисайам̣, там̣ сан̃н̃а̄бхаве таттха таттха ануссаран̣авасена гахетва̄ гаччханта̄ екавока̄рабхаве алабханта̄ ‘‘на пассантӣ’’ти вутта̄, джа̄ле патита̄ вийа сакун̣а̄, маччха̄ вийа ча̄ти адхиппа̄йо. кун̣т̣ха̄ вийа̄ти дандха̄ вийа. пан̇гул̣а̄ вийа̄ти пӣт̣хасаппино вийа. дит̣т̣хим̣ ган̣хантӣти адхиччасамуппанникадит̣т̣хим̣ ган̣ханти. йат̣т̣хикот̣ихетукам̣ гаманам̣ йат̣т̣хикот̣игаманам̣ кхандхапат̣ипа̄т̣ийа̄ амун̃чанато.
евам̣ сантепӣти ка̄мам̣ буддхаса̄вака̄пи асан̃н̃абхаве кхандхаппаваттим̣ на пассанти, евам̣ сантепи те буддхаса̄вака̄ асан̃н̃абхавам̣ лан̇гхитва̄ парато ануссаранти. ‘‘ват̣т̣е’’тиа̄ди татха̄ тесам̣ ануссаран̣а̄ка̄радассанам̣. буддхехи диннанайе т̣хатва̄ти ‘‘йаттха пан̃чакаппасата̄ни рӯпаппаваттийева, на арӯпаппаватти, со асан̃н̃абхаво’’ти евам̣ самма̄самбуддхехи десита̄йам̣ дхамманеттийам̣ т̣хатва̄. еван̃хи антара̄ чутипат̣исандхийо апассанта̄ парато ануссаранти сеййатха̄пи а̄йасма̄ собхитоти (тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.2.164 собхитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄). со кира пуббенива̄се чин̣н̣авасӣ хутва̄ анупат̣ипа̄т̣ийа̄ аттано ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ ануссаранто йа̄ва асан̃н̃абхаве аттано ачиттакапат̣исандхи та̄ва аддаса, тато парам̣ пан̃чакаппасатапарима̄н̣е ка̄ле чутипат̣исандхийо адисва̄ аваса̄не чутим̣ дисва̄ ‘‘ким̣ на̄мета’’нти а̄ваджджайама̄но найавасена ‘‘асан̃н̃абхаво бхависсатӣ’’ти нит̣т̣хам̣ агама̄си. атха нам̣ бхагава̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ пуббенива̄сам̣ ануссаранта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. ‘‘чутипат̣исандхим̣ олокетва̄’’ти идам̣ чутипат̣исандхивасена тесам̣ н̃а̄н̣асса сан̇каманадассанам̣, тена саббасо бхаве ана̄маситва̄ гантум̣ на сакконтӣти дассети.
там̣ тадева пассантӣти йатха̄ на̄ма сарадасамайе т̣хитамаджджханхикавела̄йа чатуратанике гехе чаккхумато пурисасса рӯпагатам̣ супа̄кат̣амева хотӣти локасиддхаметам̣, сийа̄ пана тасса сукхуматаратирохита̄дибхедасса рӯпагатасса агочарата̄. на твева буддха̄нам̣ н̃а̄тум̣ иччхитасса н̃еййасса агочарата̄, атха кхо там̣ н̃а̄н̣а̄локена обха̄ситам̣ хаттхатале а̄малакам̣ вийа супа̄кат̣ам̣ сувибхӯтамева хоти татха̄ н̃еййа̄варан̣асса суппахӣнатта̄. тена̄ха ‘‘буддха̄ пана аттана̄ ва̄ парехи ва̄ дит̣т̣хакатасутам̣, сӯрийаман̣д̣алобха̄сасадиса’’нти ча а̄ди.
татха̄ са̄вака̄ ча паччекабуддха̄ ча̄ти. еттха татха̄-саддена ‘‘аттана̄ дит̣т̣хакатасутамева ануссарантӣ’’ти идам̣ упасам̣харати, тена саппадесамева несам̣ ануссаран̣ам̣, на ниппадесанти нидассети.
кхаджджопанакаобха̄сасадисам̣ н̃а̄н̣асса ативийа аппа̄нубха̄вата̄йа. са̄вака̄нанти еттха пакатиса̄вака̄нам̣ па̄катикападӣпобха̄сасадисам̣. маха̄са̄вака̄нам̣ (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.21 ван̇гӣсеттхарага̄тха̄ван̣н̣ана̄йа виттха̄ро) маха̄падӣпобха̄сасадисам̣. тена̄ха висуддхимагге (висуддхи. 2.402) ‘‘укка̄пабха̄садиса’’нти. осадхита̄ракобха̄сасадисанти уссанна̄ пабха̄ ета̄йа дхӣйати, осадхӣнам̣ ва̄ анубалаппада̄йакатта̄ ‘‘осадхӣ’’ти евам̣ ладдхана̄ма̄йа та̄рака̄йа пабха̄садисам̣. сарадасӯрийаман̣д̣алобха̄сасадисам̣ саббасо андхака̄равидхаманато. апат̣убха̄вахетуко висайаггахан̣е чан̃чалабха̄во кхалитам̣, кун̣т̣хибха̄вахетуко висайасса анабхисамайо пат̣игха̄то.а̄ваджджанапат̣ибаддхамева̄ти а̄ваджджанаматта̄дхӣнам̣, а̄ваджджитаматте ева йатхиччхитасса пат̣ивиджджханаканти аттхо. сесапададвайепи есева найо.
асан̇гааппат̣ихатам̣ паваттама̄нам̣ бхагавато н̃а̄н̣ам̣ лахутарепи висайе, гарутаре ча екасадисамева̄ти дассетум̣ ‘‘дуббалапаттапут̣е’’тиа̄дина̄ упама̄двайам̣ вуттам̣. дхаммака̄йатта̄ бхагавато гун̣ам̣ а̄раббха паватта̄ ‘‘бхагавантам̣йева а̄раббха уппанна̄’’ти вуттам̣. там̣ саббампӣти там̣ йатха̄вуттам̣ саббампи пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ катхам̣. титтхийа̄нам̣, са̄вака̄нан̃ча пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ бхагавато пуббенива̄са̄нуссаран̣асса хӣнуда̄харан̣адассанавасенеттха катхитам̣. еван̃хи бхагавато махантабха̄во висесато пака̄сито хотӣти. сан̇кхепатоти сама̄сато. йаттакопи пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса паваттибхедо аттано н̃а̄н̣асса висайабхӯто, там̣ саббам̣ тада̄ йатха̄катхитам̣ те бхиккхӯ сан̇кхипитва̄ ‘‘итипӣ’’ти а̄хам̣су. тасса ча анека̄ка̄рата̄йа а̄мед̣итавачанам̣, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо, ‘‘ити кхо бхиккхаве саппат̣ибхайо ба̄ло’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.124; а. ни. 3.1) вийа а̄ка̄раттхо ити-саддоти дассенто ‘‘евампӣ’’ти тадаттхама̄ха.
2-3. вуттамева̄ти еттха ча идха па̄т̣хе йам̣ ваттаббам̣ тена па̄т̣хена са̄дха̄ран̣ам̣, там̣ вуттамева̄ти адхиппетам̣, на аса̄дха̄ран̣ам̣ апуббападаван̣н̣ана̄йа адхикататта̄ти там̣ дассенто ‘‘айамева хи висесо’’тиа̄дима̄ха. ‘‘ассосӣ’’ти идам̣ саванакиччаниппхаттийа̄ вуттам̣ саддаггахан̣амукхена тадаттха̄вабодхасса сиддхатта̄. таттха пана па̄л̣ийам̣ ‘‘имам̣ сам̣кхийадхаммам̣ видитва̄’’ иччева (дӣ. ни. 1.2) вуттам̣. име бхиккхӯ мама гун̣е тхоменти, катхам̣? мама пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ а̄раббха̄ти йоджана̄. ниппхаттинти киччаниппхаттим̣, тена ка̄таббакиччасиддханти аттхо. ноти пуччха̄ва̄чӣ ну-ити имина̄ сама̄наттхо нипа̄тоти вуттам̣ ‘‘иччхеййа̄тха нӯ’’ти. нанти бхагавантам̣. ‘‘йам̣ бхагава̄’’ти еттха йам̣-саддена кирийа̄пара̄масанабхӯтена ‘‘дхаммим̣ катхам̣ катхеййа̄’’ти евам̣ вуттам̣. дхаммикатха̄каран̣ам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ ‘‘етасса̄’’ти падасса аттхоти а̄ха ‘‘етасса дхаммикатха̄каран̣асса̄’’ти, а̄даравасена пана там̣ двиккхаттум̣ вуттам̣.
4. сун̣а̄тха̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄, етена ‘‘манаси каротха̄’’ти падам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сота̄вадха̄нам̣ сотасса одаханам̣, суссӯса̄ти аттхо. чхиннам̣ упаччхиннам̣ ват̣умам̣ сам̣са̄рават̣т̣ам̣ етесанти чхиннават̣умака̄, самма̄самбуддха̄, ан̃н̃е ча кхӣн̣а̄сава̄, идха пана самма̄самбуддха̄ адхиппета̄. тесан̃хи саббасо ануссаран̣ам̣ итаресам̣ ависайо. тена̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ аса̄дха̄ран̣а’’нти. паччаттавачане диссати йам̣-саддо камматтхадӣпанато. упайогавачане диссати йам̣-саддо пуччханакирийа̄йа камматтхадӣпанато. танти ча упайогавачанамева пуччхати-саддасса двикаммакабха̄вато. йанти йена ка̄ран̣ена̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘каран̣авачане диссатӣ’’ти. бхуммети дат̣т̣хабботи йатха̄ йам̣-саддо на кевалам̣ паччаттаупайогесу ева, атха кхо каран̣епи диссати, евам̣ идха бхуммети дат̣т̣хаббо. дасасахассилокадха̄тунти джа̄тиккхеттабхӯтам̣ дасасахассачаккава̄л̣ам̣. унна̄денто уппаджджи анекаччхарийапа̄тубха̄вапат̣иман̣д̣итатта̄ буддхуппа̄дасса.
ка̄ласса бхаддата̄ на̄ма таттха сатта̄нам̣ гун̣авибхӯтийа̄, буддхуппа̄дапарама̄ ча гун̣авибхӯтӣти таббахулата̄ йасса каппасса бхаддата̄ти а̄ха ‘‘пан̃чабуддхуппа̄дапат̣иман̣д̣итатта̄ сундаракаппе’’ти, татха̄ са̄рабхӯтагун̣авасена ‘‘са̄ракаппе’’ти. ‘‘имам̣ каппам̣ тхоменто евама̄ха̄’’ти ватва̄ имасса каппасса татха̄ тхометаббата̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄ти дассетум̣ ‘‘йато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йато пат̣т̣ха̄йа̄ти йато пабхути абхинӣха̄ро катоти мануссатта̄диат̣т̣хан̇гасаманна̄гато абхинӣха̄ро паваттито. сам̣са̄расса ана̄дибха̄вато имасса бхагавато абхинӣха̄рато пуретарам̣ уппанна̄ самма̄самбуддха̄ ананта̄ апаримеййа̄ти техи уппаннакаппе ниваттенто ‘‘етасмим̣ антаре’’ти а̄ха. ка̄мам̣ дӣпан̇карабуддхуппа̄де айам̣ бхагава̄ абхинӣха̄рамака̄си, тасса пана бхагавато ниббатти имасса абхинӣха̄рато пуриматара̄ти вуттам̣ ‘‘амха̄кам̣…пе… ниббаттим̣сӯ’’ти.
асан̇кхйеййакаппапарийоса̄нети маха̄каппа̄нам̣ асан̇кхйеййапарийоса̄не. еса найо ито паресупи. ‘‘ито тим̣сакаппасахасса̄нам̣ упарӣ’’ти етена падумуттарасса бхагавато, сумедхасса ча бхагавато антаре екӯнасаттатикаппасахасса̄ни буддхасун̃н̃а̄ни ахесунти дассети. ‘‘ито ат̣т̣ха̄расаннам̣ каппасахасса̄нам̣ упарӣ’’ти имина̄ суджа̄тасса бхагавато, аттхадассисса ча бхагавато антаре екенӯна̄ни два̄дасакаппасахасса̄ни буддхасун̃н̃а̄ни ахесунти дассети. ‘‘ито чатунавуте каппе’’ти имина̄ дхаммадассисса бхагавато, сиддхаттхасса ча бхагавато антаре чха̄дхиканавасатуттара̄ни саттарасакаппасахасса̄ни буддхасун̃н̃а̄ни ахесунти дассети. ‘‘екатим̣се каппе’’ти имина̄ випассисса бхагавато, сикхисса ча бхагавато антаре сат̣т̣хи каппа̄ни буддхасун̃н̃а̄ни ахесунти дассети. те саббепи падумуттарасса бхагавато орам̣ сумедха̄дӣхи уппаннакаппехи саддхим̣ самодха̄нийама̄на̄ сатасахасса̄ каппа̄ хонти, йаттха маха̄са̄вака̄дайо (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.21 ван̇гӣсаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) виват̣т̣ӯ паниссайа̄ни кусала̄ни самбхарим̣су. буддхасун̃н̃епи локе паччекабуддха̄ уппаджджитва̄ тесам̣ пурисависеса̄нам̣ пун̃н̃а̄бхисанда̄бхибуддхийа̄ паччайа̄ хонти. ‘‘евамайа’’нтиа̄ди вуттамеваттхам̣ нигаманавасена вадати.
‘‘ким̣ панета’’нтиа̄ди пуббанимиттавибха̄ванаттха̄йа а̄раддхам̣. таттха етанти буддха̄нам̣ уппаджджанам̣. каппасан̣т̣ха̄нака̄ласминти виват̣т̣акаппасса сан̣т̣хаханака̄ле. екамасан̇кхйеййанти сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йим̣ сандха̄йа̄ха. екан̇ган̣ам̣ хутва̄ т̣хитети паббатаруккхагаччха̄дӣнам̣, мегха̄дӣнан̃ча абха̄вена виват̣ам̣ан̇ган̣ам̣ хутва̄ т̣хите. локасаннива̄сети бха̄джаналокена саннивиситаббат̣т̣ха̄не. вӣсати йат̣т̣хийо усабхам̣. ‘‘усабхаматта̄, две усабхаматта̄’’тиа̄дина̄ паччекам̣ матта̄-саддо йоджетаббо. йоджанасахассаматта̄ хутва̄ти патама̄на̄ва удакадха̄ра̄ йоджанасахассаматтам̣ а̄ка̄сат̣т̣ха̄нам̣ пхаритва̄ паваттийа̄ йоджанасахассаматта̄ хутва̄. йа̄ва авинат̣т̣хабрахмалока̄ти йа̄ва а̄бхассарабрахмалока̄, йа̄ва субхакин̣хабрахмалока̄, йа̄ва вехаппхалабрахмалока̄ти аттхо.
ва̄тавасена̄ти сат̣т̣хисахасса̄дхиканавайоджанасатасахассуббедхасса сандха̄ракава̄таман̣д̣аласса васена. маха̄бодхипаллан̇коти маха̄бодхипаллан̇каппадесама̄ха. тасса паччха̄ вина̄со, пат̣хамам̣ сан̣т̣хаханан̃ча дхаммата̄васена ведитаббам̣. таттха̄ти тасмим̣ падесе. пуббанимиттам̣ хутва̄ти буддхаппа̄дасса пуббанимиттам̣ хутва̄. пуббанимиттасанниссайо хи гаччхо нисситавоха̄рена татха̄ вутто. тена̄ха ‘‘тасса̄’’тиа̄ди. кан̣н̣ика̄баддха̄ни хутва̄ти а̄баддхакан̣н̣ика̄ вийа хутва̄. суддха̄ва̄сабрахма̄но аттамана̄…пе… гаччхантӣти йоджана̄. вехаппхалепи субхакин̣хе сан̇гахетва̄ ‘‘нава брахмалока̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи те чатуттхим̣йева вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитим̣ бхаджанти. никкхамантесӯти маха̄бхиниккхаманам̣ абхиниккхамантесу. абхиджа̄ти панеттха джа̄тибха̄васа̄ман̃н̃ена габбхоккантийа̄ва сан̇гахита̄. нимӣйати анумӣйати пхалам̣ етена̄ти нимиттам̣, ка̄ран̣ам̣. н̃а̄пакампи хи ка̄ран̣ам̣ дисва̄ тасса абйабхича̄рӣбха̄вена пхалам̣ сиддхамева катва̄ ган̣хи, йатха̄ там̣ асито иси абхиджа̄тийам̣ маха̄пурисасса лаккхан̣а̄ни дисва̄ тесам̣ абйабхича̄рӣбха̄вена буддхагун̣е сиддхе ева катва̄ ган̣хи, евам̣ пана гайхама̄нам̣ таннимиттакам̣ пхалам̣ тада̄нубха̄вена сиддхам̣ вийа вохарӣйати таббха̄ве бха̄вато. тена̄ха ‘‘тесам̣ нимитта̄нам̣ а̄нубха̄вена̄’’тиа̄ди. татха̄ ча̄ха бхагава̄ ‘‘со тена лаккхан̣ена саманна̄гато…пе… ра̄джа̄ сама̄но ким̣ лабхати, буддхо сама̄но ким̣ лабхатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.202, 204) ча евама̄ди. имаматтханти пан̃ча буддха̄ имасмим̣ каппе уппаджджиссантӣти имаматтхам̣ йа̄тха̄вато джа̄ним̣су.
джа̄типариччхеда̄диван̣н̣ана̄
5-7. каппапариччхедавасена̄ти ‘‘ито со еканавуте каппе’’тиа̄дина̄ йаттха йаттха каппе те те буддха̄ уппанна̄, тасса тасса каппасса париччхинданавасена париджа̄нанавасена. ‘‘идам̣ та’’нти хи нийаметва̄ париччхиджджа джа̄нанам̣ париччхинданам̣ париччхедо. париттанти иттарам̣. лахуканти саллахукам̣, а̄йуно адхиппетатта̄ рассанти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘убхайаметам̣ аппакассева вевачана’’нти.
‘‘аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти ависесаджотанам̣ ‘‘вӣсам̣ ва̄ тим̣сам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ анийамитавасенева йатха̄ла̄бхато ваваттхапетва̄ айан̃ча найо апачуроти дассенто ‘‘евам̣ дӣгха̄йуко пана атидуллабхо’’ти а̄ха. идам̣ там̣ висесававаттха̄панам̣ пуггалесу паккхипитва̄ дассенто ‘‘таттха виса̄кха̄’’тиа̄дима̄ха.
йади евам̣ касма̄ амха̄кам̣ бхагава̄ таттакампи ка̄лам̣ на джӣви, нану маха̄бодхисатта̄ чаримабхаве ативийаул̣а̄ратамена пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рена пат̣исандхим̣ ган̣хантӣти? саччаметанти. таттха ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘випассӣа̄дайо пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха абхиджа̄тийа̄ метта̄т̣ха̄ната̄йа абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса метта̄пуббабха̄гата̄. таданугун̣ан̃хи тесам̣ висесато пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. тасса висесато бахулам̣ кхемавитаккӯпаниссайата̄йа соманассасахагатата̄, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣апаропадесарахитан̃а̄н̣ависесӯпаниссайата̄йа н̃а̄н̣асампайуттата̄, асан̇кха̄риката̄ ча ведитабба̄, асан̇кхйеййам̣ а̄йу а̄дха̄рависесато, ниссайависесато, пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато, паваттиа̄ка̄рависесато ча апаримеййа̄нубха̄вата̄йа ка̄ран̣асса. таттха чиратарам̣ ка̄лам̣ санта̄насса па̄рамита̄парибха̄витата̄ а̄дха̄рависесата̄. алобхаджджха̄сайа̄диа̄сайасампада̄ ниссайависесата̄. ла̄бхамаччхарийа̄дипа̄падхаммавиккхамбханам̣ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄во. саббасатта̄нам̣ сакалават̣т̣адуккханиссаран̣аттха̄йа а̄йӯхана̄ паваттиа̄ка̄рависесо ведитаббо.
айан̃ча найо саббесам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣ чаримабхава̄бхиниббаттакакамма̄йӯхане са̄дха̄ран̣оти тасса пхалена̄пи екасадисенева бхавитаббанти а̄ха ‘‘ити саббе буддха̄ асан̇кхйеййа̄йука̄’’ти, асан̇кхйеййака̄ла̄ваттха̄на̄йука̄ти аттхо. асан̇кхйеййа̄йукасам̣ваттанасаматтхам̣ паричитам̣ каммам̣ хоти, буддха̄ пана тада̄ манусса̄нам̣ парама̄йуппама̄н̣а̄нурӯпамева ка̄лам̣ т̣хатва̄ паринибба̄йанти тато парам̣ т̣хатва̄ са̄дхетаббапайоджана̄бха̄вато, дхаммата̄веса̄ти ва̄ ведитабба̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тато парам̣ пана ат̣т̣ха̄насса ‘‘утубходжанавипаттийа̄’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.5) ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, ‘‘там̣ локаса̄дха̄ран̣ам̣ локе джа̄тасам̣вуддха̄нам̣ татха̄гата̄нам̣ на хотӣ’’ти на сакка̄ ваттум̣. татха̄ хи несам̣ рогакиламатха̄дайо хонтийева. утубходжанавасена̄ти асампаннасса, сампаннасса ча утуно, бходжанасса ча васена йатха̄ккамам̣ а̄йу ха̄йатипи вад̣д̣хатипи. а̄йӯти ча парама̄йу адхиппетам̣. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ брахмаджа̄ла̄дит̣ӣка̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.40) вуттамева.
ида̄ни таматтхам̣ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘таттха йада̄’’тиа̄ди вуттам̣. дхамме нийутта̄ дхаммика̄, на дхаммика̄ адхаммика̄, хим̣са̄диадхаммапасута̄. адхаммикамева хоти иссараджана̄нам̣ ануваттанена, паресам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанена ча. ун̣хавала̄хака̄ девата̄ти ун̣хаутуно паччайабхӯтамегхама̄ла̄самут̣т̣ха̄пака̄ девапутта̄. тесам̣ кира татха̄ читтуппа̄дасамака̄ламева йатхиччхитат̣т̣ха̄нам̣ ун̣хам̣ пхарама̄на̄ вала̄хакама̄ла̄ на̄тибахала̄ ито чито набхам̣ чха̄дентӣ витаноти. еса найо сӣтавала̄хакавассавала̄хака̄су. аббхавала̄хака̄ пана девата̄ сӣтун̣хавассехи вина̄ кевалам̣ аббхапат̣алассева самут̣т̣ха̄пака̄ ведитабба̄. та̄санти еттха ‘‘митта̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ йоджана̄. ка̄мам̣ хет̣т̣ха̄ вутта̄ саттавидха̄пи девата̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ва та̄ пана тена тена висесена ватва̄ ида̄ни тадан̃н̃е пат̣хамабхӯмике ка̄ма̄вачарадеве са̄ман̃н̃ато ган̣ханто ‘‘ча̄тумаха̄ра̄джика̄’’ти а̄ха. та̄сам̣ адхаммиката̄йа̄ти ра̄джӯнам̣ адхаммикабха̄вамӯлакена упара̄джа̄диадхаммикабха̄вапарампара̄бхатена та̄сам̣ девата̄нам̣ адхаммикабха̄вена. висамам̣ чандимасӯрийа̄ парихарантӣти бахва̄ба̄дхата̄ди анит̣т̣хапхалӯпаниссайабхӯтасса йатха̄вуттаадхаммиката̄сан̃н̃итасса са̄дха̄ран̣асса па̄пакаммасса балена висамам̣ ва̄йантена ва̄йуна̄ пӣл̣ийама̄на̄ чандимасӯрийа̄ синерум̣ париккхипанта̄ висамам̣ париваттанти йатха̄маггена наппаваттантӣти. ассидам̣ йатха̄ чандимасӯрийа̄нам̣ висамапариваттанам̣ висамава̄тасан̇кхобхахетукам̣, евам̣ утувасса̄дивисамаппаваттӣти дассетум̣ ‘‘ва̄то йатха̄маггена на ва̄йатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. девата̄нанти сӣтавала̄хакадевата̄дидевата̄нам̣. тена̄ха ‘‘сӣтун̣хабхедо утӯ’’тиа̄ди. тасмим̣ асампаджджантети тасмим̣ йатха̄вутте вассабӣджабхӯте утумхи йатха̄ка̄лам̣ сампаттим̣ анупагаччханте.
‘‘на самма̄ дево вассатӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваранто ‘‘када̄чӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха када̄чи вассатӣти када̄чи авассанака̄ле вассати. када̄чи на вассатӣти када̄чи васситаббака̄ле на вассати. каттхачи вассати, каттхачи на вассатӣти падесама̄ха. ‘‘вассантопӣ’’тиа̄ди ‘‘када̄чи вассати, када̄чи на вассатӣ’’ти пададвайассева аттхавиваран̣ам̣. вигатагандхаван̣н̣араса̄дӣти а̄ди-саддена нироджатам̣ сан̇ган̣ха̄ти. екасмим̣ падесети бхаттапачанабха̄джанасса екапассе. уттан̣д̣уланти па̄като уккантатан̣д̣улам̣. тӣха̄ка̄рехӣти саббасо апарин̣атам̣, екадесена парин̣атам̣, дупарин̣атан̃ча̄ти евам̣ тӣха̄ка̄рехи. паччати пакка̄сайам̣ упагаччхати. аппа̄йука̄ти еттха ‘‘дуббан̣н̣а̄ ча̄’’типи ваттаббам̣. евам̣ утубходжанавасена а̄йу ха̄йати хетумхи апариккхӣн̣епи паччайасса паридуббалатта̄.
‘‘йада̄ пана̄’’тиа̄ди суккапаккхасса аттхо вуттавипарийа̄йена ведитаббо.
вад̣д̣хитва̄ вад̣д̣хитва̄ парихӣнанти ведитаббам̣. касма̄? на хи екасмим̣ антаракаппе анеке буддха̄ уппаджджанти, еко ева пана уппаджджатӣти. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. чатта̄ри т̣хатва̄ти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. йам̣йам̣а̄йупарима̄н̣есӯти йаттакайаттакапарама̄йуппама̄н̣есу. тесампӣти буддха̄нам̣. там̣ тадева а̄йупарима̄н̣ам̣ хоти, таттха ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
джа̄типариччхеда̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄
бодхипариччхедаван̣н̣ана̄
8. мӯлети мӯла̄вайавасса самӣпе. там̣ пана тасса̄ хет̣т̣ха̄падесо хотӣти а̄ха ‘‘па̄т̣алируккхасса хет̣т̣ха̄’’ти. там̣дивасанти аттана̄ джа̄тадивасе, там̣дивасанти ва̄ там̣ бхагавато абхисамбодхидивасе. со кира бодхируккхо са̄лакалйа̄н̣ӣ вийа патхавийа̄ аббхантаре ева пуретарам̣ вад̣д̣хенто абхисамбодхидивасе патхавим̣ уббхиджджитва̄ ут̣т̣хито ратанасатам̣ уччо, та̄вадева ча виттхато хутва̄ набхам̣ пӯренто ат̣т̣ха̄си. айампи киретасса руккхабха̄вена вийа ан̃н̃ехи вематтата̄. гханасам̣хатана̄л̣аван̣т̣ата̄йа кан̣н̣икабаддхехи вийа пуппхехи. екасан̃чханна̄ти пуппха̄нам̣ нирантарата̄йа екаджджхам̣ сан̃чханна̄, таттха таттха нибаддха…пе… самуджджаланти тахам̣ тахам̣ оламбитакусумада̄мехи чева тахам̣ тахам̣ кхиттама̄ла̄пин̣д̣ӣхи ча ито чито виппакин̣н̣авивидхаван̣т̣амуттапуппхехи ча саммадева уджджалам̣. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сирӣсампатта̄нӣти ан̃н̃аман̃н̃асса сирийа̄ собха̄йа сампанна̄ни. буддхагун̣авибхавасиринти самма̄самбуддхехи абхигантаббагун̣авибхӯтисобхам̣. пат̣ивиджджхама̄ноти адхигаччханто.
сетамбаруккхоти сетаван̣н̣апхало амбаруккхо. тадева̄ти па̄т̣алийа̄ вуттаппама̄н̣амева. екатоти екапассе. сураса̄нӣти сумадхурараса̄ни.
екова паллан̇коти екова паллан̇каппадесо. со со руккхо ‘‘бодхӣ’’ти вуччати буджджханти еттха̄ти катва̄.
са̄вакайугапариччхедаван̣н̣ана̄
9. са̄вакапариччхедети са̄вакайугапариччхеде. ‘‘кхан̣д̣атисса’’нти двепи екаджджхам̣ гахетва̄ екаттавасена вуттанти а̄ха ‘‘кхан̣д̣о ча тиссо ча̄’’ти, буддха̄нам̣ саходаро, вема̄тикопи ва̄ джет̣т̣хабха̄та̄ на хотӣти ‘‘екапитико канит̣т̣хабха̄та̄’’ти вуттам̣. авасесехи путтехи. ‘‘пан̃н̃а̄па̄рамийа̄ маттхакам̣ патто’’ти ватва̄ тасса маттхакаппаттам̣ гун̣ависесам̣ дассетум̣ ‘‘сикхина̄ бхагавата̄’’тиа̄ди вуттам̣.
уттароти уттамо. пуна уттароти тхерам̣ на̄мена вадати. па̄ранти паракот̣иматтхакам̣. пан̃н̃а̄висайети пан̃н̃а̄дхика̄ре. паваттит̣т̣ха̄навасена хи паваттим̣ вадати.
са̄вакасаннипа̄тапариччхедаван̣н̣ана̄
10. упосатханти а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣. дутийататийесӯти дутийе, татийе ча са̄вакасаннипа̄те. есева найоти чатуран̇гикатам̣ атидисати. абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа ваттхум̣ катхетва̄ паббаджджа̄ дӣпетабба̄, са̄ пана йасма̄ маноратхапӯран̣ийам̣ ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йам̣ (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.211) виттха̄рато а̄гата̄, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабба̄ти.
упат̣т̣ха̄капариччхедаван̣н̣ана̄
11. нибаддхупат̣т̣ха̄кабха̄ванти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паринибба̄на̄ нийатаупат̣т̣ха̄кабха̄вам̣. анийатуупат̣т̣ха̄ка̄ пана бхагавато пат̣хамабодхийам̣ бахӯ ахесум̣. тена̄ха ‘‘бхагавато хӣ’’тиа̄ди. ида̄ни а̄нандаттхеро йена ка̄ран̣ена саттху нибаддхупат̣т̣ха̄кабха̄вам̣ упагато, йатха̄ ча упагато, там̣ дассетум̣ ‘‘таттха екада̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ахам̣ имина̄ маггена гаччха̄мӣ’’ти а̄ха анайабйасана̄па̄дакена каммуна̄ чодийама̄но. атха нам̣ бхагава̄ таматтхам̣ ана̄рочетва̄ва кхемам̣ маггам̣ сандха̄йа ‘‘ехи бхиккху имина̄ гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. касма̄ панасса бхагава̄ таматтхам̣ на̄рочесӣти? а̄рочитепи асаддаханто на̄дийиссати. тан̃хи тасса хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄тити. тети те гаманам̣, ‘‘та’’нти ва̄ па̄т̣хо.
анва̄саттоти анубаддхо, упаддуто ва̄. дхаммага̄раваниссито сам̣вего дхаммасам̣вего ‘‘амхесу на̄ма тит̣т̣хантесу бхагаватопи ӣдисам̣ джа̄та’’нти. ‘‘ахам̣ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ваданто дхаммасена̄пати аттхато евам̣ ваданто на̄ма хотӣти ‘‘ахам̣ бханте тумхе’’тиа̄ди вуттам̣. асун̃н̃а̄йева ме са̄ диса̄ти асун̃н̃а̄йева мама са̄ диса̄. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘тава ова̄до буддха̄нам̣ ова̄дасадисо’’ти.
васитум̣ на дассатӣти екагандхакут̣ийам̣ ва̄сам̣ на лабхиссатӣти адхиппа̄йо. параммукха̄ деситасса̄пи дхаммасса̄ти суттантадесанам̣ сандха̄йа вуттам̣. абхидхаммадесана̄ панасса параммукха̄ва паватта̄ пагева йа̄чана̄йа. тасса̄ ва̄чана̄маггопи са̄рипуттаттхераппабхаво. касма̄? со ниддесапат̣исамбхида̄ вийа тхерасса бхиккхуто гахитадхаммаккхандхапаккхийо. апаре пана ‘‘дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико пат̣ипа̄т̣ийа̄ тикадукесу девасикам̣ катока̄со бхагавантам̣ пан̃хам̣ пуччхи, бхагава̄писса пуччхитапуччхитам̣ найада̄навасена виссаджджеси. евам̣ абхидхаммопи саттха̄ра̄ параммукха̄ деситопи тхерена саммукха̄ пат̣иггахитова ахосӣ’’ти ваданти. саббам̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
аггупат̣т̣ха̄коти упат̣т̣ха̄не саккаччака̄рита̄йа аггабхӯто упат̣т̣ха̄ко. тхеро хи упат̣т̣ха̄кат̣т̣ха̄нам̣ ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа бхагавантам̣ дувидхена удакена, тивидхена дантакат̣т̣хена, па̄дапарикаммена, гандхакут̣ипаривен̣асаммаджджанена̄ти евама̄дӣхи киччехи упат̣т̣хаханто ‘‘има̄йа на̄ма вела̄йа саттху идам̣ на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣ати, идам̣ на̄ма ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ там̣ там̣ ниппха̄денто махатим̣ дан̣д̣адӣпикам̣ гахетва̄ екараттим̣ гандхакут̣ипаривен̣ам̣ нава ва̄ре анупарийа̄йати. евам̣ хисса ахоси ‘‘саче ме тхинамиддхам̣ оккамеййа, бхагавати паккосанте пат̣ивачанам̣ да̄тум̣ на̄хам̣ саккун̣еййа’’нти, тасма̄ саббараттим̣ дан̣д̣адӣпикам̣ хаттхена на мун̃чати. тена вуттам̣ ‘‘аггупат̣т̣ха̄ко’’ти.
12. питума̄туджа̄танагарапариччхедо питумукхена а̄гататта̄ ‘‘питипариччхедо’’ти вутто.
виха̄рам̣ па̄висӣти гандхакут̣им̣ па̄виси. еттакам̣ катхетва̄ти каппапариччхеда̄динавава̄рапат̣иман̣д̣итам̣ випассӣа̄дӣнам̣ саттаннам̣ буддха̄нам̣ пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ етта̄вата̄ десанам̣ десетва̄. касма̄ панеттха бхагава̄ випассӣа̄дӣнам̣ саттаннам̣йева буддха̄нам̣ пуббенива̄сам̣ катхеси, на буддхавам̣садесана̄йам̣ (бу. вам̣. 64 га̄тха̄дайо) вийа пан̃чавӣсатийа̄ буддха̄нам̣, тато ва̄ пана бхиййоти? анадхика̄рато, пайоджана̄бха̄вато ча. буддхавам̣садесана̄йан̃хи (бу. вам̣. 75) –
‘‘кӣдисо те маха̄вӣра, абхинӣха̄ро наруттама;
камхи ка̄ле тайа̄ вӣра, паттхита̄ бодхимуттама̄’’ти. а̄дина̄ –
паваттам̣ там̣ пуччхам̣ адхика̄рам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ йасса самма̄самбуддхасса па̄дамӯле аттана̄ маха̄бхинӣха̄ро като, там̣ дӣпан̇карам̣ бхагавантам̣ а̄дим̣ катва̄ йесам̣ чатувӣсатийа̄ буддха̄нам̣ сантика̄ бодхийа̄ ладдхабйа̄каран̣о хутва̄ таттха таттха па̄рамийо пӯреси, тесам̣ пат̣ипаттисан̇кха̄то пуббенива̄со, аттано ча пат̣ипатти катхита̄, идха пана та̄дисо адхика̄ро наттхи, йена дӣпан̇карато пат̣т̣ха̄йа, тато ва̄ пана пурато буддхе а̄раббха пуббенива̄сам̣ катхеййа. тасма̄ на еттха буддхавам̣садесана̄йам̣ вийа пуббенива̄со виттха̄рито. йасма̄ ча буддха̄нам̣ десана̄ на̄ма десана̄йа бха̄джанабхӯта̄нам̣ пуггала̄нам̣ н̃а̄н̣абала̄нурӯпа̄, на аттано н̃а̄н̣абала̄нурӯпа̄, тасма̄ таттха аггаса̄вака̄нам̣, маха̄са̄вака̄нам̣, (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.21 ван̇гӣсаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) та̄диса̄нан̃ча девабрахма̄нам̣ васена десана̄ виттха̄рита̄. идха пана пакатиса̄вака̄нам̣, та̄диса̄нан̃ча девата̄нам̣ васена пуббенива̄сам̣ катхенто саттаннамева буддха̄нам̣ пуббенива̄сам̣ катхеси. татха̄ хи не бхагава̄ палобханавасена самуттеджетум̣ саппапан̃чата̄йа катха̄йа десанам̣ маттхакам̣ апа̄петва̄ва гандхакут̣им̣ па̄виси. татха̄ ча имисса̄ ева десана̄йа ануса̄рато а̄т̣а̄на̄т̣ийапаритта- (дӣ. ни. 3.275) десана̄дайо паватта̄.
апичеттха бхагава̄ аттано суддха̄ва̄сача̄рика̄вибха̄винийа̄ упаридесана̄йа сан̇гахаттхам̣ випассӣа̄дӣнам̣ ева саттаннам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ пуббенива̄сам̣ катхеси. тесам̣йева хи са̄вака̄ тада̄ чева етарахи ча суддха̄ва̄сабхӯмийам̣ т̣хита̄, на ан̃н̃есам̣ париниббутатта̄. ‘‘сиддхаттхатиссапхусса̄нам̣ кира буддха̄нам̣ са̄вака̄ суддха̄ва̄сесу упапанна̄ упапаттисаманантарамева имасмим̣ са̄сане упака̄дайо вийа арахаттам̣ адхигантва̄ начирассева паринибба̄йим̣су, на таттха таттха йа̄вата̄йукам̣ ат̣т̣хам̣сӯ’’ти ваданти. татха̄ йесам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ пат̣иведхаса̄санам̣ екам̣сато ниччхайе на аджджа̄пи дхарати, на антарахитам̣, те ева киттенто випассӣа̄дӣнам̣йева бхагаванта̄нам̣ пуббенива̄сам̣ имасмим̣ сутте катхеси венеййаджджха̄сайавасена. апубба̄чариманийамо пана апара̄парам̣ сам̣саран̣акасаттава̄савасена екисса̄ локадха̄туйа̄ иччхитоти на тенетам̣ вируджджхатӣти дат̣т̣хаббам̣. нирантарам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ти абхиджа̄тито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва па̄тимоккхуддесо йа̄ва та̄ буддхакиччасиддхи, та̄ва маттхакам̣ сикхам̣ па̄петва̄. на та̄ва катхитоти йоджана̄.
тантинти дхамматантим̣, парийаттинти аттхо. путтапуттама̄туйа̄навиха̄радханавиха̄рада̄йака̄дӣнам̣ самбахула̄нам̣ аттха̄нам̣ вибха̄ванавасена паваттава̄ро самбахулава̄ро.
самбахулава̄раван̣н̣ана̄
ка̄ман̃ча̄йам̣ па̄л̣ийам̣ ана̄гато, ат̣т̣хакатха̄су а̄гататта̄ пана а̄нетва̄ дӣпетабботи там̣ дӣпенто ‘‘саббабодхисатта̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. кулавам̣со кула̄нуккамо. павен̣ӣти парампара̄. ‘‘касма̄’’ти путтуппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ там̣ виссадждженто ‘‘саббан̃н̃убодхисатта̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха, тена тесам̣ джа̄танагара̄ди пан̃н̃а̄йама̄нам̣ екам̣сато мануссабха̄васан̃джа̄нанаттхам̣ иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ йатха̄дхиппетабуддхакиччасиддхи ева на сийа̄ти дассети, йато маха̄сатта̄нам̣ чаримабхаве мануссалоке ева па̄тубха̄во, на ан̃н̃аттха.
самбахулапариччхедаван̣н̣ана̄
чанда̄дӣнам̣ собха̄висесам̣ рахети чаджа̄петӣти ра̄ху, ра̄хуггахо, идха пана ра̄ху вийа̄ти ра̄ху. бандхананти ча анаттхуппаттит̣т̣ха̄натам̣ сандха̄йа вуттам̣. татха̄ маха̄саттена вуттавачанамева гахетва̄ кума̄расса ‘‘ра̄хуло’’ти на̄мам̣ акам̣су. атха̄ти нипа̄таматтам̣. рочинӣти рочанасӣла̄, уджджаларӯпа̄ти аттхо. ручаггатӣти ручам̣ пабха̄там̣ а̄гатибхӯта̄, га-ка̄ра̄гамам̣ катва̄ вуттам̣. иттхиратанабха̄вато мануссалоке сабба̄сам̣ иттхӣнам̣ бимбапат̣иччханнабхӯта̄ти бимба̄.
джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа̄ти па̄дакаджджха̄нато ут̣т̣ха̄йа.
ат̣т̣хан̇гулуббедха̄ти ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣абахалабха̄ва̄. чӯл̣ам̣сена чха̄детва̄ти тирийабха̄гена т̣хапанавасена саббам̣ виха̄рат̣т̣ха̄нам̣ чха̄детва̄. суван̣н̣айат̣т̣хипха̄лехӣти пха̄лаппама̄н̣а̄хи суван̣н̣айат̣т̣хӣхи. суван̣н̣ахаттхипа̄да̄нӣти пакатихаттхипа̄дапарима̄н̣а̄ни суван̣н̣акхан̣д̣а̄ни. вуттанайенева̄ти чӯл̣ам̣сенева. суван̣н̣акат̣т̣ӣхӣти суван̣н̣акхан̣д̣ехи. салаккхан̣а̄нанти лаккхан̣асампанна̄нам̣ сахасса̄ра̄нам̣.
бодхипаллан̇коти абхисамбуджджханака̄ле нисаджджат̣т̣ха̄нам̣. авиджахитоти буддха̄нам̣ татха̄нисаджджа̄йа анан̃н̃аттхабха̄вӣбха̄вато апариччатто. тена̄ха ‘‘екасмим̣йева т̣ха̄не хотӣ’’ти. пат̣хамападаган̣т̣хика̄ти паччхиме сопа̄напхалаке т̣хатва̄ т̣хапийама̄насса даккхин̣апа̄дасса патит̣т̣хаханат̣т̣ха̄нам̣. там̣ пана йасма̄ дал̣хам̣ тхирам̣ кеначи абхеджджам̣ хоти, тасма̄ ‘‘падаган̣т̣хӣ’’ти вуттам̣. йасмим̣ бхӯмибха̄ге ида̄ни джетаванамаха̄виха̄ро, таттха йасмим̣ т̣ха̄не пурима̄нам̣ саббабуддха̄нам̣ ман̃ча̄ пан̃н̃атта̄, тасмим̣йева падесе амха̄кампи бхагавато ман̃чо пан̃н̃аттоти катва̄ ‘‘чатта̄ри ман̃чапа̄дат̣т̣ха̄на̄ни авиджахита̄нева хонтӣ’’ти вуттам̣. ман̃ча̄нам̣ пана махантакхуддакабха̄вена ман̃чапан̃н̃а̄панападесасса маханта̄махантата̄ аппама̄н̣ам̣, буддха̄нубха̄вена пана со падесо саббада̄ екаппама̄н̣ойева хотӣти ‘‘чатта̄ри ман̃чапа̄дат̣т̣ха̄на̄ни авиджахита̄нева хонтӣ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. виха̄ропи на виджахито йева̄ти еттха̄пи есева найо. пуримам̣ виха̄рат̣т̣ха̄нам̣ на париччаджатӣти хи аттхо.
висит̣т̣ха̄ матта̄ виматта̄, виматта̄ва вематтам̣, висадисата̄ти аттхо. пама̄н̣ам̣ а̄рохо. падха̄нам̣ дуккаракирийа̄. расмӣти сарӣраппабха̄.
‘‘сатта̄нам̣ па̄катикахаттхена чхахаттхо маджджхимапурисо, тато тигун̣ам̣ бхагавато сарӣраппама̄н̣анти бхагава̄ ат̣т̣ха̄расахаттхо’’ти ваданти. апаре пана бхан̣анти ‘‘манусса̄нам̣ па̄катикахаттхена чатухаттхо маджджхимапурисо, тато тигун̣ам̣ бхагавато сарӣраппама̄н̣анти бхагава̄ два̄дасахаттхо упа̄диннакарӯпадхаммавасена, самантато пана бйа̄маматтам̣ бйа̄маппабха̄ пхаратӣти упари чхахаттхам̣ аббхуггато, бахалатараппабха̄ рӯпена саддхим̣ ат̣т̣ха̄расахаттхо хотӣ’’ти.
аддханийанти дӣгхака̄лам̣.
аджджха̄сайапат̣ибаддханти бодхисамбха̄расамбхаран̣ака̄ле татха̄паваттаджджха̄сайа̄дхӣнам̣, татха̄паваттапаттхана̄нурӯпам̣ випулам̣, випулатаран̃ча хотӣти аттхо. сва̄йаматтхо чарийа̄пит̣акаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо. еттха ча йасма̄ сарӣраппама̄н̣ам̣, падха̄нам̣, сарӣраппабха̄ ча буддха̄нам̣ висадиса̄ти идха па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄, тасма̄ техи саддхим̣ вематтата̄са̄ман̃н̃ена а̄йукула̄нипи идха а̄харитва̄ дӣпита̄ни. пат̣ивиддхагун̣есӯти адхигатасаббан̃н̃угун̣есу. нану ча бодхисамбха̄ресу, венеййапуггалапарима̄н̣е ча вематтам̣ наттхӣти? саччам̣ наттхи, тадубхайам̣ пана буддхагун̣аггахан̣ена гахитамева хотӣти на уддхат̣ам̣. йадаггена хи саббабуддха̄нам̣ буддхагун̣есу вематтам̣ наттхи, тадаггена несам̣ самбодхисамбха̄ресупи вематтам̣ наттхӣти. касма̄? хетуанурӯпата̄йа пхаласса, екантенева венеййапуггалапарима̄н̣е вематтабха̄во вибха̄вито. маха̄бодхисатта̄нан̃хи хетуаваттха̄йам̣ самбхатӯпаниссайиндрийапарипа̄ка̄ венеййапуггала̄ чаримабхаве арахаттасампаттийа̄ парипосита̄ни камалавана̄ни сӯрийарасмисампхассена вийа татха̄гатагун̣а̄нубха̄васампхассена вибодхам̣ упагаччхантӣти дӣпесум̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄.
нидхикумбхоти чатта̄ро маха̄нидхайо сандха̄йа вадати. джа̄то ча̄ти. ча-саддена катамаха̄бхинӣха̄ро ча̄ти айампи аттхо сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. вуттам̣ хетам̣ буддхавам̣се –
‘‘та̄ра̄ган̣а̄ вирочанти, наккхатта̄ гаганаман̣д̣але;
виса̄кха̄ чандима̄йутта̄, дхувам̣ буддхо бхависсатӣ’’ти. (бу. вам̣. 65);
‘‘етенева ча саббабуддха̄нам̣ виса̄кха̄наккхаттенева маха̄бхинӣха̄ро хотӣ’’ти ча ваданти.
13. айам̣ гатӣти айам̣ паватти паваттана̄ка̄ро, ан̃н̃е пуббенива̄сам̣ ануссаранта̄ имина̄ а̄ка̄рена ануссарантӣти аттхо, йасма̄ чутито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пат̣исандхи, та̄ва ануссаран̣ам̣ а̄роханам̣ атӣтаатӣтатараатӣтатама̄диджа̄тисан̇кха̄те пуббенива̄се н̃а̄н̣асса абхимукхабха̄вена паваттӣти катва̄. тасма̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва чути, та̄ва ануссаран̣ам̣ ороханам̣ пуббенива̄се пат̣имукхабха̄вена н̃а̄н̣асса паваттӣти а̄ха ‘‘паччха̄мукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ песетва̄’’ти. чутигантаббанти йам̣ панидам̣ чутийа̄ н̃а̄н̣агатийа̄ гантаббам̣, там̣ гаманам̣ буджджхананти аттхо. гаруканти бха̄рийам̣ дуккарам̣. тена̄ха ‘‘а̄ка̄се падам̣ дассенто вийа̄’’ти. апарампи ка̄ран̣анти чхиннават̣ума̄нуссаран̣ам̣ паччха̄мукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ песанато апарам̣ аччхарийаббхутака̄ран̣ам̣. йатра̄ти паччаттаттхе, на̄ма̄ти аччхарийаттхе нипа̄то, хи-саддо анаттхако. тена̄ха ‘‘йо на̄ма татха̄гато’’ти. еван̃ча катва̄ ‘‘йатра̄’’ти нипа̄тавасена висум̣ йатра-саддаггахан̣ам̣ саматтхитам̣ хоти. папан̃ченти саттасанта̄нам̣ сам̣са̄ре виттха̄рентӣти папан̃чам̣. каммават̣т̣ам̣ вуччатӣти килесават̣т̣асса папан̃чаггахан̣ена, випа̄кават̣т̣асса дуккхаггахан̣ена гахитатта̄. парийа̄диннават̣т̣ети саббасо кхепитават̣т̣е. ‘‘маггасӣлена пхаласӣлена̄’’ти ватва̄ тайидам̣ маггапхаласӣлам̣ локийасӣлапуббакам̣, буддха̄нан̃ча локийасӣлампи локуттарасӣлам̣ вийа анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ ева̄ти дассетум̣ ‘‘локийалокуттарасӣлена̄’’ти вуттам̣. сама̄дхипан̃н̃а̄супи есева найо. сама̄дхипаккха̄ти сама̄дхи ча сама̄дхипаккха̄ ча сама̄дхипаккха̄, екадесасарӯпекасесо дат̣т̣хаббо. тена̄ха ‘‘маггасама̄дхина̄’’тиа̄ди, ‘‘виха̄ро гахито ва̄’’ти ча. сама̄дхипаккха̄ на̄ма вӣрийасатиа̄дайо.
сайанти аттана̄. нӣваран̣а̄дӣхӣти нӣваран̣ехи чева тадекат̣т̣хехи ча па̄падхаммехи, витаккавича̄ра̄дӣхи ча. ‘‘вимуттатта̄ вимуттӣти сан̇кхйам̣ гаччхантӣ’’ти имина̄ вимутти-саддасса каммаса̄дханатам̣ а̄ха ат̣т̣хасама̄паттиа̄дивисайатта̄ тасса. вимуттатта̄ти ча ‘‘виккхамбханавасена вимуттатта̄’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. тасса тасса̄ти аничча̄нупассана̄дикасса. паччанӣкан̇гавасена̄ти паха̄таббапат̣ипаккхаан̇гавасена. пат̣иппассаддханте уппаннатта̄ти килеса̄нам̣ пат̣иппассамбханам̣ пат̣иппассаддхам̣, со ева анто парийоса̄набха̄вато, тасмим̣ са̄дхетаббе ниббаттатта̄, там̣там̣маггаваджджхакилеса̄нам̣ пат̣иппассамбханавасена паваттатта̄ти аттхо. килесехи ниссат̣ата̄, апагамо ча нибба̄насса техи вивиттатта̄ ева̄ти а̄ха ‘‘дӯре т̣хитатта̄’’ти.
16. дхаммадха̄тӯти дхамма̄нам̣ сабха̄во, аттхато чатта̄ри арийасачча̄ни. суппат̣ивиддха̄ти сут̣т̣ху пат̣ивиддха̄ сава̄сана̄нам̣ саббесам̣ килеса̄нам̣ паджаханато. еван̃хи саббан̃н̃ута̄, дасабалан̃а̄н̣а̄дайо ча̄ти саббе буддхагун̣а̄ бхагавата̄ адхигата̄ ахесум̣. арахаттам̣ дхаммадха̄тӯти кечи. саббан̃н̃утан̃а̄н̣анти апаре. двӣхи падехӣти двӣхи ва̄кйехи. а̄баддханти пат̣ибаддхам̣ там̣мӯлакатта̄ упаридесана̄йа. девача̄рикакола̄халанти аттано девалоке ча̄рика̄йам̣ суддха̄ва̄садева̄нам̣ кутӯхалаппаваттим̣ дассенто суттантапарийоса̄не (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.91) вича̄рессати, аттхато вибха̄вессатӣти йоджана̄. айам̣ десана̄ти ‘‘ито со бхиккхаве’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.4) виттха̄рато паваттитадесанама̄ха. нида̄накан̣д̣етиа̄дито деситам̣ уддесадесанама̄ха. са̄ хи имисса̄ десана̄йа нида̄нат̣т̣ха̄нийатта̄ татха̄ вутта̄.
бодхисаттадхаммата̄ван̣н̣ана̄
17. ‘‘випассӣти тасса на̄ма’’нти ватва̄ тасса анваттхатам̣ дассетум̣ ‘‘тан̃ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣. вивидхе аттхети тирохитавидӯрадесагата̄дике нӣла̄дивасена на̄на̄видхе, тадан̃н̃е ча индрийагочарабхӯте те ча йатхӯпагате, воха̄равиниччхайе ча̄ти на̄на̄видхе аттхе. пассанакусалата̄йа̄ти дассане нипун̣абха̄вена. йа̄тха̄вато н̃еййам̣ буджджхатӣти бодхи, со ева саттайогато бодхисаттоти а̄ха ‘‘пан̣д̣итасатто буджджханакасатто’’ти. сучинтитачинтита̄дина̄ пана пан̣д̣итабха̄ве ваттаббамева наттхи. йада̄ ча пана̄нена маха̄бхинӣха̄ро като, тато пат̣т̣ха̄йа маха̄бодхийам̣ екантаниннатта̄ бодхимхи сатто бодхисаттоти а̄ха ‘‘бодхисан̇кха̄тесӯ’’тиа̄ди. магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃хи саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣, саббан̃н̃утан̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча магган̃а̄н̣ам̣ ‘‘бодхӣ’’ти вуччати. ‘‘сато сампаджа̄но’’ти имина̄ чатуттха̄йа габбха̄ваккантийа̄ оккамӣти дассети. чатассо хи габбха̄ваккантийо идхекаччо габбхо ма̄тукуччхийам̣ оккамане, т̣ха̄не, никкхаманети тӣсу т̣ха̄несу асампаджа̄но хоти, екаччо пат̣хаме т̣ха̄не сампаджа̄но, на итаресу, екаччо пат̣хаме, дутийе ча т̣ха̄не сампаджа̄но, на татийе, екаччо тӣсупи т̣ха̄несу сампаджа̄но хоти. таттха пат̣хама̄ габбха̄вакканти локийамаха̄джанасса васена вутта̄, дутийа̄ асӣтимаха̄са̄вака̄нам̣ (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.21 ван̇гӣсаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄йа виттха̄ро) васена, татийа̄ двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣, паччекабуддха̄нан̃ча васена. те кира каммаджава̄техи уддхам̣па̄да̄ адхосира̄ анекасатапорисе папа̄те вийа йонимукхе кхитта̄ та̄л̣аччхиггал̣ена хаттхӣ вийа самба̄дхена йонимукхена никкхаманта̄ махантам̣ дуккхам̣ па̄пун̣анти, тена несам̣ ‘‘майам̣ никкхама̄ма̄’’ти сампаджан̃н̃ам̣ на хоти. чатуттха̄ саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣ васена. те хи ма̄тукуччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣ханта̄пи паджа̄нанти, таттха васанта̄пи паджа̄нанти, никкхаманака̄лепи паджа̄нанти. на хи те каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄де адхосире катва̄ кхипитум̣ сакконти, две хаттхе паса̄ритва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ т̣хитака̄ва никкхамантӣти. н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ти пуббабха̄ге пан̃чамаха̄вилоканан̃а̄н̣ехи чева ‘‘ида̄ни чава̄мӣ’’ти чутипариччхинданан̃а̄н̣ена ча апарабха̄ге ‘‘идха майа̄ пат̣исандхи гахита̄’’ти пат̣исандхипариччхинданан̃а̄н̣ена ча париччхиджджа джа̄нитва̄.
пан̃чаннам̣ маха̄паричча̄га̄нам̣, н̃а̄таттхачарийа̄дӣнан̃ча сатипи па̄рамийа̄ парийа̄паннабха̄ве самбха̄рависесабха̄вадассанаттхам̣ висум̣ гахан̣ам̣. таттха ан̇гапаричча̄го, найанапаричча̄го, аттапаричча̄го, раджджапаричча̄го, путтада̄рапаричча̄готи име пан̃ча маха̄паричча̄га̄. таттха̄пи ка̄мам̣ ан̇гапаричча̄га̄дайопи да̄напа̄рамӣйева, татха̄пи паричча̄гависесабха̄вадассанаттхан̃чева судуккарабха̄вадассанаттхан̃ча маха̄паричча̄га̄нам̣ висум̣ гахан̣ам̣. тато ева ча ан̇гапаричча̄гатопи висум̣ найанапаричча̄гаггахан̣ам̣, паричча̄габха̄васа̄ман̃н̃епи раджджапаричча̄гапуттада̄рапаричча̄гаггахан̣ан̃ча катам̣. н̃а̄тӣнам̣ аттхачарийа̄ н̃а̄таттхачарийа̄, са̄ ча кхо карун̣а̄йанавасена. татха̄ сатталокасса дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтха̄нам̣ васена хитачарийа̄ локаттхачарийа̄. каммассаката̄н̃а̄н̣авасена, анаваджджакамма̄йатанасиппа̄йатанавиджджа̄т̣ха̄навасена, кхандха̄йатана̄дивасена, лаккхан̣аттайа̄дитӣран̣авасена ча аттано, паресан̃ча таттха сатипат̣т̣ха̄нена н̃а̄н̣ача̄ро буддхачарийа̄, са̄ панаттхато пан̃н̃а̄па̄рамӣйева, н̃а̄н̣асамбха̄рависесата̄дассанаттхам̣ пана висум̣ гахан̣ам̣. буддхачарийа̄нанти бахувачананиддесена пуббайогапуббачарийа̄дхаммаккха̄на̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. таттха гатапачча̄гатаваттасан̇кха̄та̄йа пуббабха̄гапат̣ипада̄йа саддхим̣ абхин̃н̃а̄сама̄паттиниппха̄данам̣ пуббайого. да̄на̄дӣсуйева са̄тисайапат̣ипатти пуббачарийа̄. ‘‘йа̄ва чарийа̄пит̣аке сан̇гахита̄ абхинӣха̄ро пуббайого, ка̄йа̄дививекавасена екачарийа̄ пуббачарийа̄’’ти кечи. да̄на̄дӣнан̃чева аппиччхата̄дӣнан̃ча сам̣са̄ранибба̄несу а̄дӣнава̄нисам̣са̄нан̃ча вибха̄ванавасена, сатта̄нам̣ бодхиттайе патит̣т̣ха̄панапарипа̄чанавасена ча паваттакатха̄ дхаммаккха̄нам̣. кот̣им̣ патва̄ти парам̣ парийантам̣ парамуккам̣сам̣ па̄пун̣итва̄. саттамаха̄да̄на̄нӣти ат̣т̣хавассикака̄ле ‘‘хадайамам̣са̄дӣнипи йа̄чака̄нам̣ дадеййа’’нти аджджха̄сайам̣ уппа̄детва̄ диннада̄нам̣, ман̇галахаттхида̄нам̣, гаманака̄ле диннам̣ саттасаттакамаха̄да̄нам̣, маггам̣ гаччхантена диннам̣ ассада̄нам̣, ратхада̄нам̣, путтада̄нам̣, бхарийа̄да̄нанти има̄ни сатта маха̄да̄на̄ни (чарийа̄. 79) датва̄.
‘‘ида̄нева ме маран̣ам̣ хотӯ’’ти адхимуччитва̄ ка̄лакаран̣ам̣ адхимуттика̄лакирийа̄, там̣ бодхисатта̄нам̣йева, на ан̃н̃есам̣. бодхисатта̄ кира дӣгха̄йукадевалоке т̣хита̄ ‘‘идха т̣хитасса ме бодхисамбха̄расамбхаран̣ам̣ на самбхаватӣ’’ти катва̄ таттха ва̄сато ниббиндама̄наса̄ хонти, тада̄ вима̄нам̣ пависитва̄ аккхӣни нимӣлетва̄ ‘‘ито уддхам̣ ме джӣвитам̣ наппаваттатӯ’’ти читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа нисӣданти, читта̄дхит̣т̣ха̄насаманантарамева маран̣ам̣ хоти. па̄рамӣдхамма̄нан̃хи уккам̣саппаваттийа̄ тасмим̣ тасмим̣ аттабха̄ве абхин̃н̃а̄сама̄паттӣхи санта̄насса висеситатта̄ аттасинехасса танубха̄вена, саттесу ча маха̄карун̣а̄йа ул̣а̄рабха̄вена адхит̣т̣ха̄насса тиккхависадабха̄ва̄паттийа̄ бодхисатта̄нам̣ адхиппа̄йа̄ самиджджханти. читте, вийа каммесу ча несам̣ васӣбха̄во, тасма̄ йаттха упапанна̄нам̣ па̄рамийо саммадева парибрӯханти. вуттанайена ка̄лам̣ катва̄ таттха упападжджанти. татха̄ хи амха̄кам̣ маха̄сатто имасмим̣йева каппе на̄на̄джа̄тӣсу апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббатто, аппакамева ка̄лам̣ таттха т̣хатва̄ тато чавитва̄ мануссалоке ниббатто, па̄рамӣсамбхаран̣апасуто ахоси. тена вуттам̣ ‘‘бодхисатта̄нам̣йева, на ан̃н̃еса’’нти. ‘‘екенааттабха̄вена антарена па̄рамӣнам̣ саббасо пӯритатта̄’’ти имина̄ пайоджана̄бха̄вато таттха т̣хатва̄ адхимуттика̄лакирийа̄ на̄ма на̄хосӣти дассети. апи ча таттха йа̄вата̄йукат̣т̣ха̄нам̣ чаримабхаве анекамаха̄нидхисамут̣т̣ха̄напуббика̄йа диббасампаттисадиса̄йа маха̄сампаттийа̄ ниббатти вийа, буддхабхӯтасса асадисада̄на̄дивасена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ала̄бхуппатти вийа ча ‘‘ито парам̣ маха̄пурисасса диббасампаттианубхаванам̣ на̄ма наттхӣ’’ти усса̄хаджа̄тасса пун̃н̃асамбха̄расса васена̄ти дат̣т̣хаббам̣. айан̃хеттха дхаммата̄.
мануссаган̣ана̄васена, на деваган̣ана̄васена. пуббанимитта̄нӣти чутийа̄ пуббанимитта̄ни. амила̄йитва̄ти еттха амила̄таггахан̣енева та̄сам̣ ма̄ла̄нам̣ ван̣н̣асампада̄йапи гандхасампада̄йапи собха̄сампада̄йапи авина̄со дасситоти дат̣т̣хаббам̣. ба̄хираббхантара̄нам̣ раджоджалла̄нам̣ лепассапи абха̄вато дева̄нам̣ сарӣрагата̄ни ваттха̄ни саббака̄лам̣ парисуддхаппабхассара̄нева хутва̄ тит̣т̣хантӣти а̄ха ‘‘ваттхесупи есева найо’’ти. нева сӣтам̣ на ун̣ханти йасса сӣтасса пат̣ика̄равасена адхикам̣ севийама̄нам̣ ун̣хам̣, сайамева ва̄ кхаратарам̣ хутва̄ абхибхавантам̣ сарӣре седам̣ уппа̄деййа, та̄дисам̣ нева сӣтам̣, на ун̣хам̣ хоти. тасмим̣ ка̄лети йатха̄вуттамаран̣а̄саннака̄ле. биндубиндувасена̄ти чхиннасутта̄йа а̄муттамутта̄валийа̄ нипатанта̄ муттагул̣ика̄ вийа бинду бинду хутва̄. седа̄ти седадха̄ра̄ муччанти. данта̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄во кхан̣д̣иччам̣. кеса̄нам̣ палитабха̄во па̄личчам̣.а̄ди-саддена валиттачатам̣ сан̇ган̣ха̄ти. килантарӯпо аттабха̄во хоти, на пана кхан̣д̣иччапа̄личча̄дӣти адхиппа̄йо. уккан̣т̣хита̄ти анабхирати. са̄ наттхи упарӯпари ул̣а̄раул̣а̄ра̄намева бхога̄нам̣ висесато дувиджа̄нана̄нам̣ упатит̣т̣хаханато. ниссасантӣти ун̣хам̣ ниссасанти. виджамбхантӣти анабхиративасена виджамбханам̣ каронти.
пан̣д̣ита̄ ева̄ти буддхисампанна̄ ева девата̄. йатха̄ девата̄ сампатиджа̄та̄ ‘‘кӣдисена пун̃н̃акаммена идха ниббатта̄’’ти чинтетва̄ ‘‘имина̄ на̄ма пун̃н̃акаммена идха ниббатта̄’’ти джа̄нанти, евам̣ атӣтабхаве аттана̄ катам̣, ан̃н̃ада̄пи ва̄ екаччам̣ пун̃н̃акаммам̣ джа̄нантийева маха̄пун̃н̃а̄ти а̄ха ‘‘йе маха̄пун̃н̃а̄’’тиа̄ди.
на пан̃н̃а̄йанти чиратарака̄латта̄ парама̄йуно. аниййа̄никанти на ниййа̄на̄вахам̣ сатта̄нам̣ абха̄джанабха̄вато. сатта̄ на парама̄йуно хонти на̄ма па̄пуссанната̄йа̄ти а̄ха ‘‘тада̄ хи сатта̄ уссаннакилеса̄ хонтӣ’’ти. еттха̄ха – касма̄ самма̄самбуддха̄ мануссалоке ева уппаджджанти, на девабрахмалокесӯти? девалоке та̄ва нуппаджджанти брахмачарийава̄сасса анока̄сабха̄вато, татха̄ аначчхарийабха̄вато. аччхарийадхамма̄ хи буддха̄ бхагаванто, тесам̣ са̄ аччхарийадхаммата̄ деваттабха̄ве т̣хита̄нам̣ на па̄кат̣а̄ хоти йатха̄ мануссабхӯта̄нам̣, девабхӯте хи самма̄самбуддхе диссама̄нам̣ буддха̄нубха̄вам̣ дева̄нубха̄вато локо дахати, на буддха̄нубха̄вато, татха̄ сати ‘‘самма̄самбуддхо’’ти на̄дхимуччати на сампасӣдати, иссарагуттагга̄хам̣ на виссаджджети, деваттабха̄васса ча чирака̄ла̄дхит̣т̣ха̄нато екаччасассатава̄дато на паримуччати. брахмалоке нуппаджджантӣти еттха̄пи есева найо. сатта̄нам̣ та̄дисагга̄хавинимочанаттхан̃хи буддха̄ бхагаванто мануссасугатийам̣йева уппаджджанти, на девасугатийам̣. мануссасугатийам̣ уппаджджанта̄пи опапа̄тика̄ на хонти, сати ча опапа̄тикӯпапаттийам̣ вуттадоса̄нативаттанато, дхаммавенеййа̄нам̣ дхамматантийа̄ т̣хапанасса вийа дха̄тувенеййа̄нам̣ дха̄тӯнам̣ т̣хапанасса иччхитаббатта̄ ча. на хи опапа̄тика̄нам̣ паринибба̄нато уддхам̣ сарӣрадха̄туйо тит̣т̣ханти. мануссалоке уппаджджанта̄пи маха̄бодхисатта̄ чаримабхаве мануссабха̄васса па̄кат̣абха̄вакаран̣а̄йа пана да̄рапариггахампи каронта̄ йа̄ва путтамукхадассана̄ ага̄рамаджджхе тит̣т̣ханти, парипа̄кагатасӣланеккхаммапан̃н̃а̄дипа̄рамика̄пи на абхиниккхамантӣти. ким̣ ва̄ ета̄йа ка̄ран̣ачинта̄йа ‘‘саббабуддхехи а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣а̄, йадидам̣ мануссабхӯта̄нам̣йева абхисамбуджджхана̄, на девабхӯта̄на’’нти. айаметтха дхаммата̄. татха̄ хи тадаттхо маха̄бхинӣха̄ропи мануссабхӯта̄нам̣йева иджджхати, на девабхӯта̄нам̣.
касма̄ пана самма̄самбуддха̄ джамбудӣпе ева уппаджджанти, на сесадӣпесу? кечи та̄ва а̄ху ‘‘йасма̄ патхавийа̄ на̄бхибхӯта̄, буддха̄нубха̄васахита̄ ачалат̣т̣ха̄набхӯта̄ бодхиман̣д̣абхӯми джамбудӣпе ева, тасма̄ джамбудӣпе ева уппаджджантӣ’’ти, татха̄ ‘‘итаресампи авиджахитат̣т̣ха̄на̄нам̣ таттхева лаббханато’’ти. айам̣ панеттха амха̄кам̣ кханти – йасма̄ пуримабуддха̄нам̣, маха̄бодхисатта̄нам̣, паччекабуддха̄нан̃ча ниббаттийа̄ са̄вакабодхисатта̄нам̣ са̄вакабодхийа̄ абхинӣха̄ро, са̄вакапа̄рамийа̄ самбхаран̣ам̣, парипа̄чанан̃ча буддхакхеттабхӯте имасмим̣ чаккава̄л̣е джамбудӣпе ева иджджхати, на ан̃н̃аттха. венеййа̄нам̣ винайанаттхо ча буддхуппа̄доти аггаса̄вакамаха̄са̄вака̄ди венеййависеса̄пеккха̄йа етасмим̣ джамбудӣпе ева буддха̄ ниббаттанти, на сесадӣпесу. айан̃ча найо саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣оти. тесам̣ уттамапуриса̄нам̣ таттхева уппатти сампаттичакка̄нам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ӯпаниссайато апара̄парам̣ ваттатӣти дат̣т̣хаббам̣, етенева имам̣ чаккава̄л̣ам̣ маджджхе катва̄ имина̄ саддхим̣ чаккава̄л̣а̄нам̣ дасасахассассева кхеттабха̄во дӣпито ито ан̃н̃асса буддха̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄насса тепит̣аке буддхавачане анупалаббханато. тена̄ха ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣти дӣпам̣ пассӣ’’ти. имина̄ найена десанийа̄мепи ка̄ран̣ам̣ нӣхаритва̄ ваттаббам̣.
ида̄ни ча кхаттийакулам̣ локасамматам̣ бра̄хман̣а̄нампи пӯджанӣйабха̄вато. ‘‘ра̄джа̄ пита̄ бхависсатӣ’’ти кулам̣ пасси питувасена куласса ниддиситаббато.
‘‘дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣ’’ти пасси, тена аттано антара̄йа̄бха̄вам̣ ан̃н̃а̄си, тасса̄ ча туситабхаве диббасампаттипаччанубхаванам̣.
та̄ девата̄ти дасасахассичаккава̄л̣адевата̄. катхам̣ пана та̄ девата̄ тада̄ бодхисаттасса пӯритапа̄рамибха̄вам̣, катхам̣ часса буддхабха̄вам̣ джа̄нантӣти? махесаккха̄нам̣ девата̄нам̣ васена, йебхуййена ча та̄ девата̄ абхисамайабха̄гино. татха̄ хи бхагавато дхаммада̄насам̣вибха̄ге анекава̄рам̣ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄саннипа̄то ахоси.
‘‘чава̄мӣ’’ти джа̄на̄ти чутиа̄саннаджаванехи н̃а̄н̣асахитехи чутийа̄ упат̣т̣хитабха̄васса пат̣исам̣видитатта̄. чутичиттам̣ на джа̄на̄ти чутичиттаккхан̣асса иттарабха̄вато. татха̄ хи там̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ассапи ависайова. пат̣исандхичиттепи есева найо. а̄ваджджанапарийа̄йоти а̄ваджджанаккамо. йасма̄ екава̄рам̣ а̄ваджджитаматтена а̄рамман̣ам̣ ниччхинитум̣ на сакка̄, тасма̄ там̣ ева̄рамман̣ам̣ дутийам̣, татийан̃ча а̄ваджджитва̄ ниччхайати. а̄ваджджанасӣсена четтха джаванава̄ро гахито. тена̄ха ‘‘дутийататийачиттава̄ре ева джа̄ниссатӣ’’ти. чутийа̄ пуретарам̣ катипайачиттава̄рато пат̣т̣ха̄йа ‘‘маран̣ам̣ ме а̄санна’’нти джа̄нанато ‘‘чутиккхан̣епи чава̄мӣти джа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. пат̣исандхийа̄ пана апуббабха̄вато пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти. никантийа̄ уппаттито парато ‘‘асукасмим̣ ме т̣ха̄не пат̣исандхи гахита̄’’ти джа̄на̄ти. тасмим̣ ка̄лети пат̣исандхиггахан̣ака̄ле. дасасахассилокадха̄ту кампатӣти еттха кампанака̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ брахмаджа̄лаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.149) вуттамева. аттхато панеттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато маха̄паринибба̄наван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.171) а̄гамиссати. маха̄ка̄рун̣ика̄ буддха̄ бхагаванто сатта̄нам̣ хитасукхавидха̄натаппарата̄йа бахулам̣ соманассика̄ва хонтӣти тесам̣ пат̣хамамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхиггахан̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.17; дха. са. ат̣т̣ха. 498; ма. ни. ат̣т̣ха. 4.200) вуттам̣. маха̄сиваттхеропана йадипи маха̄ка̄рун̣ика̄ буддха̄ бхагаванто сатта̄нам̣ хитасукхавидха̄натаппара̄ва, вивекаджджха̄сайа̄ пана висан̇кха̄ранинна̄ саббасан̇кха̄ресу аджджхупеккханабахула̄ти пан̃чамамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхиггахан̣ама̄ха.
пуре пун̣н̣ама̄йа саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа̄ти пун̣н̣ама̄йа пуре саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа, суккапаккхе навамито пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. саттаме дивасети навамито саттаме дивасе а̄сал̣хипун̣н̣ама̄йам̣. идам̣ супинанти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рам̣. маджджхимат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘анотаттадахам̣ нетва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха несам̣ девийо а̄гантва̄ мануссамалахаран̣аттхам̣ нха̄петва̄’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 4.200) вуттам̣. таттха несам̣ девийоти маха̄ра̄джӯнам̣ девийо. чаритва̄ти гочарам̣ чаритва̄.
харитӯпалитта̄йа̄ти харитена гомайена катапарибхан̣д̣а̄йа. ‘‘со ча кхо пурисагаббхо, на иттхигаббхо, путто те бхависсатӣ’’ти еттакамева те бра̄хман̣а̄ аттано супинасаттханайена катхесум̣. ‘‘саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссатӣ’’тиа̄ди пана девата̄виггахена таматтхам̣ йа̄тха̄вато паведесум̣.
дхаммата̄ти еттха дхамма-саддо ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣ бхиккхаве сатта̄на’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.131; 3.373; пат̣и. ма. 1.33) вийа пакатипарийа̄йо, дхаммо ева дхаммата̄ йатха̄ дево ева девата̄ти а̄ха ‘‘айам̣ сабха̄во’’ти, айам̣ пакатӣти аттхо. сва̄йам̣ сабха̄во аттхато татха̄ нийатабха̄воти а̄ха ‘‘айам̣ нийа̄моти вуттам̣ хотӣ’’ти. нийа̄мо пана бахувидхоти те саббе аттхуддха̄ранайена уддхаритва̄ идха̄дхиппетанийа̄мамева дассетум̣ ‘‘нийа̄мо ча на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха камма̄нам̣ нийа̄мо камманийа̄мо. еса найо утунийа̄ма̄дӣсу тӣсу. итаро пана дхаммо ева нийа̄мо дхамманийа̄мо, дхаммата̄.
кусаласса каммасса. нисенто тикхин̣ам̣ каронто.
арӯпа̄дибхӯмибха̄гависесавасена утувисесадассанато утувисесена сиджджхама̄на̄нам̣ руккха̄дӣнам̣ пуппхапхала̄диггахан̣ам̣ ‘‘тесу тесу джанападесӯ’’ти висесетва̄ вуттам̣. тасмим̣ тасмим̣ ка̄лети тасмим̣ тасмим̣ васанта̄дика̄ле.
мадхурато бӣджато титтато бӣджатоти йоджана̄.
18. ваттама̄насамӣпе ваттама̄не вийа вохаритаббанти ‘‘оккаматӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘окканто хотӣти айамеваттхо’’ти. евам̣ хотӣти евам̣ вуттаппака̄ренасса сампаджа̄нана̄ хоти. на оккамама̄не пат̣исандхиккхан̣асса дувин̃н̃еййата̄йа. йатха̄ ча вуттам̣ ‘‘пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти. дасасахассачаккава̄л̣апаттхаран̣ена ва̄ аппама̄н̣о. ативийа самуджджаланабха̄вена ул̣а̄ро. дева̄нубха̄ванти дева̄нам̣ пабха̄нубха̄вам̣. дева̄нан̃хи пабхам̣ со обха̄со абхибхавати, на тесам̣ а̄дхипаччам̣. тена̄ха ‘‘ниваттхаваттхасса̄’’тиа̄ди.
лока̄нам̣ локадха̄тӯнам̣ антаро виваро локантаро, со ева иттхилин̇гавасена ‘‘локантарика̄’’ти вутто. руккхагаччха̄дина̄ кеначи на хан̃н̃антӣти агха̄, асамба̄дха̄. тена̄ха ‘‘ниччавиват̣а̄’’ти. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄, упари ча кеначи на пихита̄. тена вуттам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄’’ти. таттха пи-саддена йатха̄ хет̣т̣ха̄ удакасса пидха̄йика̄ патхавӣ наттхӣти асам̣вута̄ локантарика̄, евам̣ упарипи чаккава̄л̣есу вийа девавима̄на̄нам̣ абха̄вато асам̣вута̄ аппатит̣т̣ха̄ти дассети. андхака̄ро еттха аттхӣти андхака̄ра̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати а̄локасса абха̄вато, на чаккхуно. татха̄ хи ‘‘тена обха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нантӣ’’ти вуттам̣. джамбудӣпе т̣хитамаджджханхикавела̄йам̣ пуббавидехава̄сӣнам̣ аттхан̇гаманавасена упад̣д̣хам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄йати, апарагойа̄нава̄сӣнам̣ уггаманавасена, евам̣ сесадӣпесу пӣти а̄ха ‘‘екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йантӣ’’ти. ито ан̃н̃атха̄ пана двӣсу ева дӣпесу екаппаха̄рена пан̃н̃а̄йантӣти. екека̄йа диса̄йа нава нава йоджанасатасахасса̄ни андхака̄равидхаманампи имина̄ва найена дат̣т̣хаббам̣. пабха̄йа наппахонтӣти аттано пабха̄йа обха̄ситум̣ анабхисамбхунанти. йугандхарапаббатаппама̄н̣е а̄ка̄се вичаран̣ато ‘‘чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена вичарантӣ’’ти вуттам̣.
ва̄ват̣а̄ти кха̄данаттхам̣ ган̣хитум̣ упаккаманта̄. випариваттитва̄ти виваттитва̄. чхиджджитва̄ти муччха̄паттийа̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато муччитва̄, ан̇гапаччан̇гачхеданена ва̄ чхиджджитва̄. аччантакха̄рети а̄тапасанта̄па̄бха̄вена атисӣтабха̄вамева сандха̄йа аччантакха̄рата̄ вутта̄ сийа̄. на хи там̣ каппасан̣т̣хаханаудакам̣ сампаттикарамаха̄мегхавут̣т̣хам̣ патхависандха̄ракам̣ каппавина̄сакам̣ удакам̣ вийа кха̄рам̣ бхавитум̣ арахати. татха̄ хи сати патхавӣпи вилӣйеййа, тесам̣ ва̄ па̄пакаммабалена пета̄нам̣ удакасса пуббакхел̣абха̄ва̄патти вийа тасса удакасса тада̄ кха̄рабха̄ва̄патти хотӣти вуттам̣ ‘‘аччантакха̄ре удаке’’ти.
екайа̄гупа̄наматтампӣти патта̄дибха̄джанагатам̣ йа̄гум̣ гал̣очиа̄диуддхаран̣ийа̄ гахетва̄ пиванаматтампи ка̄лам̣. самантатоти саббабха̄гато чхаппака̄рампи.
19. чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ васена̄ти вессаван̣а̄дичатумаха̄ра̄джабха̄васа̄ман̃н̃ена.
йатха̄виха̄ранти йатха̄сакам̣ виха̄рам̣.
20. пакатийа̄ти аттано пакатийа̄ ева. тена̄ха ‘‘сабха̄венева̄’’ти. парасса сантике гахан̣ена вина̄ аттано сабха̄венева сайамева адхит̣т̣хахитва̄ сӣласампанна̄. бодхисаттама̄та̄пӣти амха̄кам̣ бодхисаттама̄та̄пи. ка̄ладевиласса̄ти йатха̄ ка̄ладевиласса сантике ан̃н̃ада̄ ган̣ха̄ти, бодхисатте пана…пе… сайамева сӣлам̣ аггахеси, татха̄ випассӣбодхисаттама̄та̄пӣти адхиппа̄йо.
21. ‘‘мануссесӯ’’ти идам̣ пакатича̄риттавасена вуттам̣, ‘‘манусситтхийа̄ на̄ма мануссапурисесу пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ уппаджджеййа̄’’ти. бодхисаттасса ма̄туйа̄ пана девесупи та̄дисам̣ читтам̣ нуппаджджатева. йатха̄ бодхисаттасса а̄нубха̄вена бодхисаттама̄ту пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ нуппаджджати, евам̣ тасса а̄нубха̄венева са̄ кеначи пурисена анабхибхаванӣйа̄ти а̄ха ‘‘па̄да̄ на ваханти диббасан̇кхалика̄ вийа баджджхантӣ’’ти.
22. пуббе ‘‘ка̄магун̣ӯпасам̣хитам̣ читтам̣ нуппаджджатӣ’’ти вуттам̣, пуна ‘‘пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ретӣ’’ти ча вуттам̣. катхамидам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на вируджджхатӣти а̄ха ‘‘пуббе’’тиа̄ди. ваттхупат̣иккхепоти абрахмачарийаваттхупат̣иседхо. тена̄ха ‘‘пуриса̄дхиппа̄йавасена̄’’ти. а̄рамман̣апат̣ила̄бхоти рӯпа̄дипан̃чака̄магун̣а̄рамман̣ассева пат̣ила̄бхо.
23. киламатхоти кхедо, ка̄йасса гарубха̄вакатхинабха̄ва̄дайопи тасса̄ тада̄ на хонти ева. ‘‘тирокуччхигатам̣ пассатӣ’’ти вуттам̣. када̄ пат̣т̣ха̄йа пассатӣти а̄ха ‘‘калала̄дика̄лам̣ атиккамитва̄’’тиа̄ди. дассане пайоджанам̣ сайамева вадати. тасса абха̄вато калала̄дика̄ле на пассати. путтена дахарена мандена утта̄насеййакена саддхим̣. ‘‘йам̣ там̣ ма̄тӯ’’тиа̄ди пакатича̄риттавасена вуттам̣. чаккаваттигаббхатопи хи сависесам̣ бодхисаттагаббхо париха̄рам̣ лабхати пун̃н̃асамбха̄расса са̄тисайатта̄, тасма̄ бодхисаттама̄та̄ ативийа саппа̄йа̄ха̄ра̄ча̄ра̄ ча хутва̄ саккаччам̣ парихарати. сукхава̄саттханти бодхисаттасса сукхава̄саттхам̣. пураттха̄бхимукхоти ма̄ту пуримабха̄га̄бхимукхо. ида̄ни тирокуччхигатасса диссама̄ната̄йа аббхантарам̣, ба̄хиран̃ча ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘пуббе катакамма’’нтиа̄ди вуттам̣. асса̄ти девийа̄. ваттхунти куччхим̣. пхаликааббхапат̣ала̄дино вийа бодхисаттама̄тукуччхитачасса патанубха̄вена а̄локасса вибандха̄бха̄вато йатха̄ бодхисаттама̄та̄ куччхигатам̣ бодхисаттам̣ пассати, ким̣ евам̣ бодхисаттопи ма̄тарам̣, ан̃н̃ан̃ча пурато т̣хитам̣ рӯпагатам̣ пассати, ноти а̄ха ‘‘бодхисатто пана̄’’тиа̄ди. касма̄ пана сати чаккхумхи, а̄локе ча на пассатӣти а̄ха ‘‘на хи антокуччхийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣ’’ти. асса̄сапасса̄са̄ вийа хи таттха чаккхувин̃н̃а̄н̣ампи на уппаджджати таджджасса саманна̄ха̄расса абха̄вато.
24. йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхийо виджа̄таппаччайа̄ та̄дисена рогена абхибхӯта̄пи хутва̄ маранти, бодхисаттама̄ту пана бодхисатте куччхигате тасса виджа̄йананимиттам̣, на кочи рого уппаджджати, кевалам̣ а̄йупариккхайенева ка̄лам̣ кароти, сва̄йаматтхо хет̣т̣ха̄ вутто ева. ‘‘бодхисаттена васитат̣т̣ха̄нан̃хӣ’’тиа̄ди тасса ка̄ран̣авачанам̣. ан̃н̃есам̣ апарибхоганти ан̃н̃ехи на парибхун̃джитаббам̣, на парибхогайогйанти аттхо. татха̄ сати бодхисаттапиту ан̃н̃а̄йа аггамахесийа̄ бхавитаббам̣, татха̄пи бодхисаттама̄тари дхарантийа̄ айуджджама̄наканти а̄ха ‘‘на ча сакка̄’’тиа̄ди. апанетва̄ти аггамахесит̣ха̄нато нӣхаритва̄. аттани чхандара̄гавасенева бахиддха̄ а̄рамман̣апарийесана̄ти висайиниса̄ра̄го сатта̄нам̣ висайесу са̄ра̄гасса балавака̄ран̣анти дассенто а̄ха ‘‘сатта̄нам̣ аттабха̄ве чхандара̄го балава̄ хотӣ’’ти. анураккхитум̣ на саккотӣти самма̄ габбхапариха̄рам̣ на̄нуйун̃джати. тена габбхо бахва̄ба̄дхо хоти. ваттху висадам̣ хотӣти габбха̄сайо висуддхо хоти. ма̄ту маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се бодхисаттагаббхоккаманампи тасса̄ а̄йупарима̄н̣авилоканенева сан̇гахитам̣ вайовасена уппаджджанакавика̄расса париваджджанато. иттхисабха̄вена уппаджджанакавика̄ро пана бодхисаттасса а̄нубха̄венева вӯпасамати.
25. саттама̄саджа̄тоти пат̣исандхиггахан̣ато саттаме ма̄се джа̄то. со сӣтун̣хаккхамо на хоти ативийа сукхума̄лата̄йа. ат̣т̣хама̄саджа̄то ка̄мам̣ саттама̄саджа̄тато буддхивайава̄, екачче пана чаммападеса̄ вуддхим̣ па̄пун̣анта̄ гхат̣т̣анам̣ на саханти, тена со на джӣвати. ‘‘саттама̄саджа̄тасса пана на та̄ва те джа̄та̄’’ти ваданти.
27. дева̄ пат̣хамам̣ пат̣игган̣хантӣти ‘‘локана̄тхам̣ маха̄пурисам̣ сайамева пат̣хамам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄’’ти сан̃джа̄тага̄равабахума̄на̄ аттано пӣтим̣ паведента̄ кхӣн̣а̄сава̄ суддха̄ва̄сабрахма̄но а̄дито пат̣игган̣ханти. сӯтивесанти сӯтиджагганадха̄тивесам̣. екети абхайагирива̄сино. маччхаккхисадисам̣ чхавивасена. ат̣т̣ха̄си на нисӣди, на нипаджджи ва̄. тена вуттам̣ ‘‘т̣хита̄ва бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йатӣ’’ти. ниддуккхата̄йа т̣хита̄ ева хутва̄ виджа̄йати. дуккхасса хи балавабха̄вато там̣ дуккхам̣ асахама̄на̄ ан̃н̃а̄ иттхийо нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ виджа̄йанти.
28. аджинаппавен̣ийа̄ти аджиначаммехи сиббитва̄ катапавен̣ийа̄. маха̄теджоти маха̄нубха̄во. маха̄йасоти маха̄парива̄ро, випулакиттигхосо ча.
29. бхаггавибхагга̄ти самба̄дхат̣т̣ха̄нато никкхаманена вибха̄витатта̄ бхагга̄, вибхагга̄ вийа ча хутва̄, тена несам̣ ависадабха̄вамева дассети. алагго хутва̄ти габбха̄сайе, йонипадесе ча каттхачи алагго асатто хутва̄, йато ‘‘дхамакаран̣ато удаканиккхаманасадиса’’нти вуттам̣. удакена̄ти габбха̄сайагатена удакена. амаккхитова никкхамати саммаккхитасса та̄дисасса удакасемха̄дикассева таттха абха̄вато. бодхисаттасса хи пун̃н̃а̄нубха̄вато пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ пуббепи висуддхам̣ висесато парамасугандхагандхакут̣и вийа чанданагандхам̣ ва̄йантам̣ тит̣т̣хати.
удакават̣т̣ийоти удакаккхандха̄.
31. мухуттаджа̄тоти мухуттена джа̄то хутва̄ мухуттаматтова. анудха̄рийама̄нети анукӯлавасена нӣйама̄не. а̄гата̄нева̄ти там̣ т̣ха̄нам̣ упагата̄ни ева. анекаса̄кханти ратанамайа̄некасатапатит̣т̣ха̄нахӣракам̣. сахассаман̣д̣аланти тесам̣ упарит̣т̣хитам̣ анекасахассаман̣д̣алахӣракам̣. марӯти дева̄. на кхо панаевам̣ дат̣т̣хаббам̣ падавӣтиха̄рато пагева диса̄вилоканасса кататта̄. тена̄ха ‘‘маха̄сатто хӣ’’тиа̄ди. екан̇ган̣а̄нӣти виват̣абха̄вена виха̄ран̇ган̣апаривен̣ан̇ган̣а̄ни вийа екан̇ган̣асадиса̄ни ахесум̣. садисопи наттхӣти тумха̄кам̣ идам̣ вилоканам̣ висит̣т̣хе пасситум̣ ‘‘идха тумхехи садисопи наттхи, куто уттаритаро’’ти а̄хам̣су. агготи падха̄но, кена панасса падха̄ната̄ти а̄ха ‘‘гун̣ехӣ’’ти. пат̣хама-саддо четтха падха̄напарийа̄йо. бодхисаттасса пана падха̄ната̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄ти а̄ха ‘‘саббапат̣хамо’’ти, саббападха̄ноти аттхо. етассева̄ти аггасаддассева. еттха ча махесаккха̄ та̄ва дева̄ татха̄ ча ваданти, итаре пана катханти? маха̄саттасса а̄нубха̄вадассана̄дина̄. махесаккха̄нан̃хи дева̄нам̣ маха̄саттасса а̄нубха̄во вийа тена садиса̄нампи а̄нубха̄во паччаккхо ахосӣти, итаре пана тесам̣ вачанам̣ сутва̄ саддаханта̄ ануминанта̄ татха̄ а̄хам̣су. парипа̄кагатапуббахетусам̣сиддха̄йа дхаммата̄йа чодийама̄но имасмим̣…пе… бйа̄ка̄си.
джа̄таматтассева бодхисаттасса т̣ха̄на̄дӣни йесам̣ висеса̄дхигама̄нам̣ пуббанимиттабхӯта̄нӣти те ниддха̄ретва̄ дассенто ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. таттха патит̣т̣ха̄нам̣ чатуриддхипа̄дапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣ иддхипа̄давасена локуттарадхаммесу суппатит̣т̣хитабха̄васамиджджханато. уттара̄бхимукхабха̄во локасса уттаран̣авасена гаманасса пуббанимиттам̣. тена хи бхагава̄ садевакасса локасса абхибхӯто, кеначи анабхибхӯто ахоси. тена̄ха ‘‘маха̄джанам̣ аджджхоттхаритва̄ абхибхавитва̄ гаманасса пуббанимитта’’нти. татха̄ саттападагаманам̣ саттападабоджджхан̇гасампаннаарийамаггагаманасса. сувисуддхасетаччхаттадха̄ран̣ам̣ сувисуддхавимуттичхаттадха̄ран̣асса. пан̃чара̄джакакудхабхан̣д̣асама̄його пан̃чавидхавимуттигун̣асама̄йогасса. ана̄ват̣адиса̄нувилоканам̣ ана̄ват̣ан̃а̄н̣ата̄йа. ‘‘аггохамасмӣ’’тиа̄дина̄ ачхамбхитава̄ча̄бха̄санам̣ кеначи авибандханӣйата̄йа аппаваттийасса саддхаммачаккаппаваттанасса. ‘‘айамантима̄ джа̄тӣ’’ти а̄йатим̣ джа̄тийа̄ абха̄вакиттана̄ анупа̄ди…пе… пуббанимиттанти ведитаббам̣ тасса тасса ана̄гате ладдхаббависесасса там̣ там̣ нимиттам̣ абйабхича̄рӣти катва̄. на а̄гатоти имасмим̣ сутте, ан̃н̃аттха ча ваккхама̄на̄йа анупуббийа̄ на а̄гато. а̄харитва̄ти тасмим̣ тасмим̣ сутте, ат̣т̣хакатха̄су ча а̄гатанайена а̄харитва̄ дӣпетаббо.
‘‘дасасахассилокадха̄ту кампӣ’’ти идам̣ сатипи идха па̄л̣ийам̣ а̄гататте ваккхама̄на̄нам̣ аччхарийа̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ дассетум̣ вуттам̣, евам̣ ан̃н̃ампи еварӯпам̣ дат̣т̣хаббам̣. тантибаддха̄ вӣн̣а̄ чаммабаддха̄ бхерийоти пан̃чан̇гикатӯрийасса нидассанаматтам̣, ча-саддена ва̄ итаресампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ‘‘андубандхана̄дӣни тан̇кхан̣е ева чхаджджитва̄ пуна па̄катика̄нева хонти, татха̄ джаччандха̄дӣнам̣ чаккхусота̄дӣни татха̄рӯпакаммапаччайа̄ тасмим̣йева кхан̣е уппаджджитва̄ та̄вадева вигаччхантӣ’’ти ваданти. чхиджджим̣сӯти ча па̄десу бандхат̣т̣ха̄несу чхиджджим̣су. вигаччхим̣сӯти вӯпасамим̣су. а̄ка̄сат̣т̣хакаратана̄ни на̄ма там̣там̣вима̄нагатаман̣иратана̄дӣни. сакатеджобха̄сита̄нӣти ативийа самуджджала̄йа аттано пабха̄йа обха̄сита̄ни ахесум̣. наппаваттӣти на саннипа̄то. на ва̄йӣти кхаро ва̄то на ва̄йи. мудусукхо пана сатта̄нам̣ сукха̄вахо ва̄йи. патхавигата̄ ахесум̣ уччат̣т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ ависаханта̄. утусампанноти анун̣ха̄сӣтата̄сан̇кха̄тена утуна̄ сампанно. аппхот̣анам̣ вуччати бхуджахаттхасан̇гхат̣т̣анасаддо, аттхато пана ва̄махаттхам̣ уре т̣хапетва̄ даккхин̣ена путхупа̄н̣ина̄ хаттхата̄л̣анена саддакаран̣ам̣. мукхена уссел̣анам̣ саддасса мун̃чанам̣ сел̣анам̣. екаддхаджама̄ла̄ ахоси нирантарам̣ дхаджама̄ла̄самодха̄нагата̄йа. на кевалан̃ча ета̄ни ева, атха кхо ан̃н̃а̄нипи ‘‘вичиттапуппхасугандхапуппхавассадевопавасси сӯрийе диссама̄не ева та̄рака̄ обха̄сим̣су, аччхам̣ виппасаннам̣ удакам̣ патхавито уббхиджджи, била̄сайа̄ ча тираччха̄на̄ а̄сайато никкхамим̣су, ра̄гадосамоха̄пи тану бхавим̣су, патхавийам̣ раджо вӯпасами, анит̣т̣хагандхо вигаччхи, диббагандхо ва̄йи, рӯпино дева̄ сарӯпенева манусса̄нам̣ а̄па̄тхам̣ агамам̣су, сатта̄нам̣ чутӯпапа̄та̄ на̄хесу’’нти евама̄дӣни йа̄ни маха̄бхинӣха̄расамайе уппанна̄ни дваттим̣сапуббанимитта̄ни, та̄ни анавасесато тада̄ ахесунти.
татра̄пӣти тесупи патхавикампа̄дӣсу евам̣ пуббанимиттабха̄во ведитаббо. на кевалам̣ сампатиджа̄тасса т̣ха̄на̄дӣсу ева̄ти адхиппа̄йо. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣ саббасса н̃еййасса, титтхакараматасса ча ча̄ланато. кеначи анусса̄хита̄нам̣йева имасмим̣йева екачаккава̄л̣е саннипа̄то кеначи анусса̄хита̄нам̣йева екаппаха̄ренева саннипатитва̄ дхаммапат̣игган̣ханасса пуббанимиттам̣. пат̣хамам̣ девата̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ диббавиха̄рапат̣ила̄бхасса, паччха̄ манусса̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ таттхева т̣ха̄насса ниччаласабха̄вато а̄нен̃джавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. вӣн̣а̄нам̣ сайам̣ ваджджанам̣ парӯпадесена вина̄ сайамева анупуббавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. бхерӣнам̣ ваджджанам̣ чаккава̄л̣апарийанта̄йа париса̄йа паведанасаматтхасса дхаммабхерийа̄ ануса̄ванасса аматадундубхигхосанасса пуббанимиттам̣. андубандхана̄дӣнам̣ чхедо ма̄навинибандхабхеданасса пуббанимиттам̣. маха̄джанасса рогавигамо тассева сакалават̣т̣адуккхарогавигамабхӯтасса саччапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. ‘‘маха̄джанасса̄’’ти падам̣ ‘‘маха̄джанасса диббачаккхупат̣ила̄бхасса, маха̄джанасса диббасотадха̄тупат̣ила̄бхасса̄’’тиа̄дина̄ таттха таттха а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. иддхипа̄дабха̄вана̄васена са̄тисайан̃а̄н̣аджавасампаттисиддхӣти а̄ха ‘‘пӣт̣хасаппӣнам̣ джавасампада̄ чатуриддхипа̄дапат̣ила̄бхасса пуббанимитта’’нти. супат̣т̣анасампа̄пун̣анам̣ чатупат̣исамбхида̄дхигамасса пуббанимиттам̣. аттха̄дианурӯпам̣ аттха̄дӣсу сампат̣ипаттибха̄вато. ратана̄нам̣ сакатеджобха̄ситаттам̣ йам̣ локасса дхаммобха̄сам̣ дассессати, тена тасса сакатеджобха̄ситаттасса пуббанимиттам̣.
чатубрахмавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣ тасса саббасо веравӯпасаманато. ека̄дасааггинибба̄панасса пуббанимиттам̣ дуннибба̄пананибба̄набха̄вато. н̃а̄н̣а̄лока̄дассанасса пуббанимиттам̣ ана̄локе а̄локадассанабха̄вато. нибба̄нарасена̄ти килеса̄нам̣ нибба̄йанарасена. екарасабха̄васса̄ти са̄санасса саббаттха екарасабха̄васса, тан̃ча кхо амадхурасса локасса саббасо мадхурабха̄ва̄па̄данена. два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатабхинданасса пуббанимиттам̣ саббасо дит̣т̣хигатава̄та̄панайанавасена. а̄ка̄са̄диаппатит̣т̣хависамачан̃чалат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа сакун̣а̄нам̣ патхавигаманам̣ та̄дисам̣ миччха̄га̄хам̣ паха̄йа сатта̄нам̣ па̄н̣ехи ратанаттайасаран̣агаманасса пуббаниттам̣. бахуджанакантата̄йа̄ти чандасса вийа бахуджанасса кантата̄йа. сӯрийасса ун̣хасӣтавиваджджитаутусукхата̄ парил̣а̄хавиваджджитака̄йикачетасикасукхаппаттийа̄ пуббанимиттам̣.девата̄нам̣ аппхот̣ана̄дӣхи кӣл̣анам̣ памодуппатти бхавантагаманена, дхаммасабха̄вабодханена ча уда̄навасена памодавибха̄ванасса пуббанимиттам̣. дхаммавегавассанасса̄ти десана̄н̃а̄н̣авегена дхамма̄матасса вассанасса пуббанимиттам̣. ка̄йагата̄сативасена ладдхам̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппа̄дитамаггапхаласукха̄нубхаво ка̄йагата̄сатиаматапат̣ила̄бхо, тасса пана ка̄йасса̄пи атаппакасукха̄вахатта̄ кхуда̄пипа̄са̄пӣл̣ана̄бха̄во пуббанимиттам̣ вутто. ат̣т̣хакатха̄йам̣пана кхудам̣, пипа̄сан̃ча бхиндитва̄ вуттам̣. таттха пуббанимитта̄нам̣ бхедо висесаса̄ман̃н̃авибха̄гена, гобалӣбаддан̃а̄йена ча гахетаббо. ‘‘сайамева̄’’ти падам̣ ‘‘ат̣т̣хан̇гикамаггадва̄равиваран̣асса̄’’ти еттха̄пи а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. бхаритабха̄васса̄ти парипун̣н̣абха̄васса. ‘‘арийаддхаджама̄ла̄ма̄лита̄йа̄ти ка̄са̄йаддхаджама̄ла̄вантата̄йа̄’’ти кечи, садевакасса локасса пана арийамаггабоджджхан̇гаддхаджама̄ла̄хи ма̄либха̄васса пуббанимиттам̣. йам̣ панеттха ануддхат̣ам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
еттха̄ти ‘‘сампатиджа̄то’’тиа̄дина̄ а̄гате имасмим̣ ва̄ре. виссаджджитова, тасма̄ амхехи идха апуббам̣ ваттаббам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. тада̄ патхавийам̣ гаччхантопи маха̄сатто а̄ка̄сена гаччханто вийа маха̄джанасса татха̄ упат̣т̣ха̄сӣти айаметтха нийати дхамманийа̄мо бодхисатта̄нам̣ дхаммата̄ ти идам̣ нийатива̄давасена катханам̣. пуббе пуримаджа̄тӣсу та̄дисасса пун̃н̃асамбха̄ракаммасса кататта̄ упачитатта̄ маха̄джанасса татха̄ упат̣т̣ха̄сӣти идам̣ пуббекатакаммава̄давасена катханам̣. имесам̣ сатта̄нам̣ упари ӣсанасӣлата̄йа йатха̄сакам̣ каммамева иссаро на̄ма, тасса нимма̄нам̣ аттано пхаласса ниббаттанам̣ маха̄пурисопи садевакам̣ локам̣ абхибхавитум̣ саматтхена ул̣а̄рена пун̃н̃акаммена ниббаттито, тена иссарена ниммито на̄ма, тасса ча̄йам̣ нимма̄нависесо, йадидам̣ маха̄нубха̄вата̄, йа̄йа маха̄джанасса татха̄ упат̣т̣ха̄сӣти идам̣ иссаранимма̄навасена катханам̣. евам̣ там̣ там̣ бахулам̣ ватва̄ ким̣ има̄йа парийа̄йакатха̄йа̄ти аваса̄не уджукамева бйа̄кари. сампатиджа̄то патхавийам̣ катхам̣ падаса̄ гаччхати, евам̣ маха̄нубха̄во а̄ка̄сена ман̃н̃е гаччхатӣти парикаппанавасена а̄ка̄сена гаччханто вийа ахоси. сӣгхатарам̣ пана саттападавӣтиха̄рена гататта̄ диссама̄нарӯпопи маха̄джанасса адиссама̄но вийа ахоси. ачелакабха̄во, кхуддакасарӣрата̄ ча та̄дисасса ирийа̄патхасса на ануччхавика̄ти камма̄нубха̄васан̃джанитапа̄т̣иха̄рийавасена алан̇катапат̣ийатто вийа, сол̣асавассуддесико вийа ча маха̄джанасса упат̣т̣ха̄сӣти ведитаббам̣. маха̄саттасса пун̃н̃а̄нубха̄вена тада̄ татха̄ упат̣т̣ха̄наматтамеветанти. паччха̄ ба̄лада̄ракова ахоси, на та̄дисоти. буддхабха̄ва̄нуччхавикасса бодхисатта̄нубха̄васса йа̄тха̄вато паведитатта̄ париса̄ часса бйа̄каран̣ена буддхена вийа…пе… аттамана̄ ахоси.
саббадхаммата̄ти сабба̄ сол̣асавидха̄пи йатха̄вутта̄ дхаммата̄ саббабодхисатта̄нам̣ хонтӣти ведитабба̄ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄радассанена несам̣ екасадисатта̄.
дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣аван̣н̣ана̄
33. дукӯлачумбат̣акети дахарасса нипаджджанайогйата̄васена пат̣исам̣хат̣адукӯласукхуме. ‘‘кхаттийо бра̄хман̣о’’ти евама̄ди джа̄ти. ‘‘кон̣д̣ан̃н̃о готамо’’ти евама̄ди готтам̣. ‘‘пон̣ика̄ чиккхаллика̄ са̄кийа̄ кол̣ийа̄’’ти евама̄ди кулападесо. а̄ди-саддена рӯписсарийапарива̄ра̄дисаббасампаттийо сан̇ган̣ха̄ти. махантасса̄ти випуласса, ул̣а̄расса̄ти аттхо. ниппхаттийоти сиддхийо. гантаббагатийа̄ти гати-саддасса каммаса̄дханатама̄ха. упападжджанавасена хи сучаритадуччаритехи гантабба̄ти гатийо, упапаттибхавависесо. гаччхати йатха̄ручи паваттатӣти гати, аджджха̄сайо. пат̣исаран̣ети пара̄йан̣е авассайе. саббасан̇кхатависам̣йуттасса хи арахато нибба̄намева там̣пат̣исаран̣ам̣. тйа̄ханти те ахам̣.
дасавидхе кусаладхамме, агарахите ча ра̄джадхамме (джа̄. 2 маха̄мам̣саджа̄таке виттха̄ро) нийуттоти дхаммико. тена ча дхаммена сакалам̣ локам̣ ран̃джетӣти дхаммара̄джа̄. йасма̄ чаккаваттӣ дхаммена н̃а̄йена раджджам̣ адхигаччхати, на адхаммена, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дхаммена ладдхараджджатта̄ дхаммара̄джа̄’’ти. чатӯсу диса̄су самуддапарийоса̄ната̄йа чатуранта̄ на̄ма таттха таттха дӣпе маха̄патхавӣти а̄ха ‘‘пураттхима…пе… иссаро’’ти. виджита̄вӣти виджетаббасса виджитава̄, ка̄макодха̄дикасса аббхантарасса, пат̣ира̄джабхӯтасса ба̄хирасса ча ариган̣асса виджайи, виджетва̄ т̣хитоти аттхо. ка̄мам̣ чаккаваттино кеначи йуддхам̣ на̄ма наттхи, йуддхена пана са̄дхетаббасса виджайасса сиддхийа̄ ‘‘виджитасан̇га̄мо’’ти вуттам̣. джанападова чатуббидхааччхарийадхамма̄дисаманна̄гате асмим̣ ра̄джини тха̄варийам̣ кеначи асам̣ха̄рийам̣ дал̣хам̣ бхаттабха̄вам̣ патто, джанападе ва̄ аттано дхаммика̄йа пат̣ипаттийа̄ тха̄варийам̣ тхирабха̄вам̣ паттоти джанападаттха̄варийаппатто. манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄ иччхитадханахаран̣а̄дина̄ параса̄хасака̄рита̄йа са̄хасика̄.
ратиджананат̣т̣хена̄ти атаппакапӣтисоманассуппа̄данена. саддаттхато пана раметӣти ратанам̣. ‘‘ахо манохара’’нти читте каттаббата̄йа читтӣкатам̣. ‘‘сва̄йам̣ читтӣка̄ро тасса пӯджанӣйата̄йа̄’’ти читтӣкатанти пӯджанӣйанти аттхам̣ ваданти. махантам̣ випулам̣ апаримитам̣ мӯлам̣ аггхатӣти махаггхам̣. наттхи етасса тула̄ упама̄ти атулам̣, асадисам̣. када̄чи ева уппаджджанато дуккхена ладдхаббатта̄ дуллабхадассанам̣. аномехи ул̣а̄рагун̣ехева саттехи парибхун̃джитаббато аномасаттапарибхогам̣. ида̄ни несам̣ читтӣката̄диаттха̄нам̣ сависесам̣ чаккаратане лаббхама̄натам̣ дассетва̄ итаресупи те атидиситум̣ ‘‘чаккаратанасса ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ан̃н̃ам̣ деват̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти ран̃н̃о анан̃н̃аса̄дха̄ран̣иссарийа̄дисампаттипат̣ила̄бхахетуто, сатта̄нан̃ча йатхиччхитаттхапат̣ила̄бхахетуто. аггхо наттхи ативийа ул̣а̄расамуджджаласаттаратанамайатта̄, аччхарийаббхутамаха̄нубха̄вата̄йа ча. йадаггена махаггхам̣, тадаггена атулам̣. сатта̄нам̣ па̄паджигуччханена вигатака̄л̣ако пун̃н̃апасутата̄йа ман̣д̣абхӯто йа̄дисо ка̄ло буддхуппа̄да̄рахо, та̄дисе ева чаккаваттӣнампи самбхавоти а̄ха ‘‘йасма̄ ча пана̄’’тиа̄ди. упама̄васена четам̣ вуттам̣, упамопамеййа̄нан̃ча на аччантамева садисата̄. тасма̄ йатха̄ буддха̄ када̄чи карахачи уппаджджанти, на татха̄ чаккаваттино, евам̣ сантепи чаккаваттиваттапарипӯран̣асса̄пи дуккарабха̄ватопи дуллабхуппа̄да̄йева̄ти, имина̄ дуллабхуппа̄дата̄са̄ман̃н̃ена тесам̣ дуллабхадассаната̄ вутта̄ти ведитаббам̣. ка̄мам̣ чаккаратана̄нубха̄вена сиджджхама̄но гун̣о чаккаваттипарива̄раса̄дха̄ран̣о, татха̄пи ‘‘чаккаваттӣ ева нам̣ са̄мибха̄вена висавита̄йа парибхун̃джатӣ’’ти ваттаббатам̣ арахати тадаттхам̣ уппаджджанатоти дассенто ‘‘тадета’’нтиа̄дима̄ха. йатха̄вутта̄нам̣ пан̃чаннам̣, чханнампи ва̄ аттха̄нам̣ итараратанесупи лаббханато ‘‘евам̣ сеса̄нипӣ’’ти вуттам̣. хаттхиасса-парин̣а̄йакаратанехи аджитавиджайато, чаккаратанена ча парива̄рабха̄вена, сесехи парибхогӯпакаран̣абха̄вена саманна̄гато. хаттхиассаман̣ииттхиратанехи парибхогӯпакаран̣абха̄вена сесехи парива̄рабха̄вена̄ти йоджана̄.
чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ сиривибхаванти таттха ладдхам̣ сирисампаттин̃чева бхогасампаттин̃ча. та̄дисамева̄ти ‘‘пуребхаттамева̄’’тиа̄дина̄ вутта̄нубха̄вамева. йоджанаппама̄н̣ам̣ падесам̣ бйа̄панена йоджанаппама̄н̣ам̣ андхака̄рам̣. атидӣгхата̄дичхаббидхадосапариваджджитам̣.
сӯра̄ти саттиванто, ниббхайа̄ти аттхоти а̄ха ‘‘абхӣрука̄’’ти. ан̇ганти ка̄ран̣ам̣. йена ка̄ран̣ена ‘‘вӣра̄’’ти вуччеййум̣, там̣ вӣран̇гам̣. тена̄ха ‘‘вӣрийассетам̣ на̄ма’’нти. йа̄ва чаккава̄л̣апаббата̄ чаккасса ваттанато ‘‘чаккава̄л̣апаббатам̣ сӣмам̣ катва̄ т̣хитасамуддапарийанта’’нти вуттам̣. ‘‘адан̣д̣ена̄’’ти имина̄ва дханадан̣д̣асса, сарӣрадан̣д̣асса ча акаран̣ам̣ вуттам̣. ‘‘асаттхена̄’’ти имина̄ пана сена̄йа йуджджханасса̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘йе ката̄пара̄дхе’’тиа̄ди вуттам̣. вуттаппака̄ранти са̄гарапарийантам̣.
‘‘ран̃джанат̣т̣хена ра̄го, тан̣ха̄йанат̣т̣хена тан̣ха̄’’ти паваттиа̄ка̄рабхедена лобхо ева двидха̄ вутто. татха̄ хисса двидха̄пи чхаданат̣т̣хо екантико. йатха̄ха ‘‘андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ ра̄го сахате нара’’нти, (нетти. 11, 27) ‘‘тан̣ха̄чхаданачха̄дита̄’’ти (уда̄. 64) ча. имина̄ найена доса̄дӣнампи чхаданат̣т̣хо ваттаббо. килесаггахан̣ена вичикиччха̄дайо сесакилеса̄ вутта̄. йасма̄ те саббе па̄падхамма̄ уппаджджама̄на̄ саттасанта̄нам̣ чха̄детва̄ парийонандхитва̄ тит̣т̣ханти кусалаппаваттим̣ нива̄ренти, тасма̄ те ‘‘чхадана̄, чхада̄’’ти ча вутта̄. виват̣т̣аччхада̄ти ча о-ка̄расса а̄-ка̄рам̣ катва̄ ниддесо.
35. та̄санти двиннампи ниппхаттӣнам̣. нимиттабхӯта̄нӣти н̃а̄пакака̄ран̣абхӯта̄ни. татха̄ хи лаккхӣйати маха̄пурисабха̄во етехӣти лаккхан̣а̄ни. т̣ха̄нагамана̄дӣсу бхӯмийам̣ сут̣т̣ху самам̣ патит̣т̣хита̄ па̄да̄ етасса̄ти суппатит̣т̣хитапа̄до. там̣ панасса суппатит̣т̣хитапа̄датам̣ бйатирекамукхена вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аггаталанти аггапа̄даталам̣. пан̣хӣти пан̣хиталам̣. пассанти па̄даталасса двӣсу пассесу екекам̣, убхайамева ва̄ парийантам̣ пассам̣. ‘‘асса пана̄’’тиа̄ди анвайато аттхавибха̄ванам̣. суван̣н̣апа̄дукаталамива уджукам̣ никкхипийама̄нам̣. екаппаха̄ренева̄ти екаккхан̣ейева. сакалам̣ па̄даталам̣ бхӯмим̣ пхусати никкхипане. екаппаха̄ренева сакалам̣ па̄даталам̣ бхӯмито ут̣т̣хахатӣти йоджана̄. тасма̄ айам̣ суппатит̣т̣хитапа̄доти нигаманам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣ анупуббанинна̄диаччхарийаббхутам̣ ниссандапхалам̣, там̣ парато лаккхан̣асуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.201) а̄вибхависсатӣти.
на̄бхи диссатӣти лаккхан̣ачаккасса на̄бхи париман̣д̣аласан̣т̣ха̄на̄ супарибйатта̄ хутва̄ диссати, лаббхатӣти адхиппа̄йо. на̄бхипариччхинна̄ти тассам̣ на̄бхийам̣ париччхинна̄ париччхедавасена т̣хита̄. на̄бхимукхапариккхепапат̣т̣оти пакатичаккасса аккхаббха̄хатапарихаран̣аттхам̣ на̄бхимукхе т̣хапетаббам̣ париккхепапат̣т̣о, таппат̣иччханно идха адхиппето. немиман̣ика̄ти немийам̣ а̄валибха̄вена т̣хитаман̣ика̄лекха̄. самбахулава̄роти бахувидхалекхан̇гавибха̄ванава̄ро. саттӣти а̄вудхасатти. сириваччхоти сириан̇га̄. нандӣти даккхин̣а̄ваттам̣. соваттикоти соваттиан̇го. ват̣ам̣сакоти а̄вел̣ам̣. вад̣д̣хама̄наканти пуримаха̄дӣсу дӣпан̇кам̣. морахаттхакоти морапин̃чхакала̄по, морапин̃чхапат̣исиббито ва̄ бӣджанӣвисесо. ва̄л̣абӣджанӣти ча̄марива̄лам̣. сиддхаттха̄ди пун̣н̣агхат̣апун̣н̣апа̄тийо. ‘‘чаккава̄л̣о’’ти ватва̄ тасса падха̄на̄вайаве дассетум̣ ‘‘химава̄ синеру…пе… сахасса̄нӣ’’ти вуттам̣. ‘‘чаккаваттиран̃н̃о парисам̣ упа̄да̄йа̄’’ти идам̣ хаттхиратана̄дӣнампи таттха лаббхама̄набха̄вадассанам̣. сабботисаттиа̄дико йатха̄вутто ан̇гависесо чаккалаккхан̣ассева парива̄роти ведитаббо.
‘‘а̄йатапан̣хӣ’’ти идам̣ ан̃н̃есам̣ пан̣хито дӣгхатам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана атидӣгхатанти а̄ха ‘‘парипун̣н̣апан̣хӣ’’ти. йатха̄ пана пан̣хилаккхан̣ам̣ парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти, там̣ бйатирекамукхена дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. а̄раггена̄ти ман̣д̣ала̄йа сикха̄йа. ват̣т̣етва̄ти йатха̄ суват̣т̣ам̣ хоти, евам̣ ват̣т̣етва̄. раттакамбалаген̣д̣укасадиса̄ти раттакамбаламайаген̣д̣укасадиса̄.
‘‘маккат̣ассева̄’’ти дӣгхабха̄вам̣, саматан̃ча сандха̄йетам̣ вуттам̣. ниййа̄сателена̄ти чхаттиританиййа̄са̄диниййа̄сасаммиссена телена, йам̣ ‘‘сурабхиниййа̄са’’нтипи ваданти. ниййа̄сателаггахан̣ан̃четтха харита̄лават̣т̣ийа̄ гханасиниддхабха̄вадассанаттхам̣.
йатха̄ сатаккхаттум̣ вихатам̣ каппа̄сапат̣алам̣ саппиман̣д̣е оса̄ритам̣ ативийа муду хоти, евам̣ маха̄пурисасса хаттхапа̄да̄ти дассенто ‘‘саппиман̣д̣е’’тиа̄дима̄ха. талуна̄ти сукхума̄ла̄.
чаммена̄ти ан̇гулантаравет̣хитачаммена. пат̣ибаддхаан̇гулантароти екато самбаддхаан̇гулантаро на хоти. екаппама̄н̣а̄ти дӣгхато сама̄наппама̄н̣а̄. йавалаккхан̣анти аббхантарато ан̇гулипаббе т̣хитам̣ йавалаккхан̣ам̣. пат̣ивиджджхитва̄ти там̣там̣пабба̄нам̣ сама̄надесата̄йа ан̇гулӣнам̣ паса̄ритака̄лепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виджджхита̄ни вийа пхуситва̄ тит̣т̣ханти.
сан̇кха̄ вуччанти гоппхака̄, уддхам̣ сан̇кха̄ етесанти уссан̇кха̄, па̄да̄. пит̣т̣хипа̄дети пит̣т̣хипа̄дасамӣпе. тена̄ти пит̣т̣хипа̄де т̣хитагоппхакабха̄вена баддха̄ хонтӣти йоджана̄. тайидам̣ ‘‘тена̄’’ти падам̣ упарипададвайепи йоджетаббам̣ ‘‘тена баддхабха̄вена на йатха̄сукхам̣ париват̣т̣анти, тена йатха̄сукхам̣ напариват̣т̣анена гаччханта̄нам̣ па̄датала̄нипи на диссантӣ’’ти. упарӣти пит̣т̣хипа̄дато двитиан̇гулиматтам̣ уддхам̣, ‘‘чатуран̇гуламатта’’нти ча ваданти. нигӯл̣ха̄ни ча хонти, на ан̃н̃есам̣ вийа пан̃н̃а̄йама̄на̄ни. тена̄ти гоппхака̄нам̣ упари патит̣т̣хитабха̄вена. асса̄ти маха̄пурисасса. сатипи десантараппаваттийам̣ ниччалоти дассанаттхам̣ на̄бхиггахан̣ам̣. ‘‘адхока̄йова ин̃джатӣ’’ти идам̣ пуримападасса ка̄ран̣авачанам̣. йасма̄ адхока̄йова ин̃джати, тасма̄ на̄бхито…пе… ниччало хоти. ‘‘сукхена па̄да̄ париват̣т̣антӣ’’ти идам̣ пана пуримасса, паччхимасса ча ка̄ран̣авачанам̣. йасма̄ сукхена па̄да̄ париват̣т̣анти, тасма̄ адхока̄йова ин̃джати, йасма̄ сукхена па̄да̄ париват̣т̣анти, тасма̄ пуратопи…пе… паччхатойева̄ти.
йасма̄ ен̣имигасса самантато екасадисамам̣са̄ ануккамена уддхам̣ тхӯла̄ джан̇гха̄ хонти, татха̄ маха̄пурисасса̄пи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ен̣имигасадисаджан̇гхо’’ти. парипун̣н̣аджан̇гхоти самантато мам̣сӯпачайена парипун̣н̣аджан̇гхо. тена̄ха ‘‘на екато’’тиа̄ди.
етена̄ти ‘‘анонаманто’’тиа̄дивачанена, джа̄н̣упха̄субха̄вадӣпанена̄ти аттхо. авасесаджана̄ти имина̄ лаккхан̣ена рахитаджана̄. кхуджджа̄ ва̄ хонти хет̣т̣химака̄йато упаримака̄йасса рассата̄йа, ва̄мана̄ ва̄ упаримака̄йато хет̣т̣химака̄йасса рассата̄йа, етена т̣хапетва̄ самма̄самбуддхам̣, чаккаваттинан̃ча итаре сатта̄ кхуджджапаккхика̄, ва̄манапаккхика̄ ча̄ти дассети.
ка̄мам̣ сабба̄пи падумакан̣н̣ика̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ва, кан̃чанападумакан̣н̣ика̄ пана пабхассарабха̄вена тато са̄тисайа̄ти а̄ха ‘‘суван̣н̣ападумакан̣н̣икасадисехӣ’’ти. охитанти самохитам̣ антогадхам̣. татха̄бхӯтам̣ пана там̣ тена чханнам̣ хотӣти а̄ха ‘‘пат̣иччханна’’нти.
суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣аван̣н̣аван̣н̣оти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘джа̄тихин̇гулакена̄’’тиа̄ди, сва̄йаматтхо а̄вуттин̃а̄йена ча ведитаббо. сарӣрапарийа̄йо идха ван̣н̣а-саддоти адхиппа̄йо. пат̣хамавикаппам̣ ватва̄ татха̄рӯпа̄йа пана рул̣хийа̄ абха̄вам̣ манаси катва̄ ван̣н̣адха̄тупарийа̄йамева ван̣н̣а-саддам̣ гахетва̄ дутийавикаппо вутто. тасма̄ пададвайена̄пи суниддхантасуван̣н̣асадисачхавиван̣н̣оти вуттам̣ хоти.
раджоти сукхумараджо. джалланти малӣнабха̄ва̄вахо рен̣усан̃чайо. тена̄ха ‘‘малам̣ ва̄’’ти. йади виваттати, катхам̣ нха̄на̄дӣнӣти а̄ха ‘‘хаттхадхована̄дӣнӣ’’тиа̄ди.
а̄ват̣т̣апарийоса̄нети падаккхин̣а̄ват̣т̣анавасена паваттасса а̄ват̣т̣асса анте.
брахмуно сарӣрам̣ пурато ва̄ паччхато ва̄ анонамитва̄ уджукамева уггатанти а̄ха ‘‘брахма̄ вийа уджугатто’’ти. са̄ пана̄йам̣ уджугаттата̄ авайавесу буддхиппаттесу дат̣т̣хабба̄, на дахарака̄лети вуттам̣ ‘‘уггатадӣгхасарӣро бхависсатӣ’’ти. итаресӯти ‘‘кхандхаджа̄н̣ӯсӯ’’ти имесу двӣсу т̣ха̄несу наманта̄ пурато намантӣти а̄нетва̄ самбандхо. пассаван̇ка̄ти даккхин̣апассена ва̄ ва̄мапассена ва̄ ван̇ка̄. сӯласадиса̄ти поттхакарӯпакаран̣е т̣хапитасӯлапа̄дасадиса̄.
хаттхапит̣т̣хиа̄дивасена сатта сарӣра̄вайава̄ уссада̄ упачитамам̣са̄ етасса̄ти саттуссадо. ат̣т̣хикот̣ийо пан̃н̃а̄йантӣти йоджана̄. нигӯл̣хасира̄джа̄лехӣти лаккхан̣авачанаметанти тена нигӯл̣хаат̣т̣хикот̣ӣхӣтипи вуттамева хотӣти. хаттхапит̣т̣ха̄дӣхӣти еттха а̄ди-саддена ам̣сакӯт̣акхандхакӯт̣а̄нам̣ сан̇гахе сиддхе там̣ екадесена дассенто ‘‘ват̣т̣етва̄…пе… кхандхена̄’’ти а̄ха. ‘‘сила̄рӯпакам̣ вийа̄’’тиа̄дина̄ ва̄ нигӯл̣хаам̣сакӯт̣ата̄пи вибха̄вита̄ йева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
сӣхасса пуббаддхам̣ сӣхапуббаддхам̣, парипун̣н̣а̄вайавата̄йа сӣхапуббаддхам̣ вийа сакало ка̄йо асса̄ти сӣхапуббаддхака̄йо. тена̄ха ‘‘сӣхасса пуббаддхака̄йо вийа саббо ка̄йо парипун̣н̣о’’ти. сӣхассева̄ти сӣхасса вийа. дуссан̣т̣хитависан̣т̣хито на хотӣти дут̣т̣ху сан̣т̣хито, вирӯпасан̣т̣хито ча на хоти, тесам̣ тесам̣ авайава̄нам̣ айуттабха̄вена, вирӯпабха̄вена ча сан̣т̣хити упагато на хотӣти аттхо. сан̣т̣хантӣти сан̣т̣хаханти. дӣгхехӣти ан̇гулина̄са̄дӣхи. рассехӣти гӣва̄дӣхи. тхӯлехӣти ӯруба̄хуа̄дӣхи. кисехӣти кесаломамаджджха̄дӣхи. путхулехӣти аккхихаттхатала̄дӣхи. ват̣т̣ехӣти джан̇гхахаттха̄дӣхи.
сатапун̃н̃алаккхан̣ата̄йа на̄на̄читтена пун̃н̃ачиттена читтито сан̃джа̄тачиттабха̄во ‘‘ӣдисо ева буддха̄нам̣ дхаммака̄йасса адхит̣т̣ха̄нам̣ бхавитум̣ йутто’’ти дасапа̄рамӣхи саджджито абхисан̇кхато, ‘‘да̄начиттена пун̃н̃ачиттена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, да̄навасена, сӣла̄дивасена ча паваттапун̃н̃ачиттена̄ти аттхо.
двиннам̣ кот̣т̣а̄нам̣ антаранти двиннам̣ пит̣т̣хиба̄ха̄нам̣ вемаджджхам̣ пит̣т̣химаджджхасса упарибха̄го. читам̣ парипун̣н̣анти аниннабха̄вена читам̣, двӣхи кот̣т̣ехи саматалата̄йа парипун̣н̣ам̣. уггамма̄ти уггантва̄, аниннам̣ саматалам̣ хутва̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘суван̣н̣апхалакам̣ вийа̄’’ти.
нигродхо вийа париман̣д̣алоти париман̣д̣аланигродхо вийа париман̣д̣ало, ‘‘нигродхапариман̣д̣алапариман̣д̣ало’’ти ваттаббе екасса париман̣д̣ала-саддасса лопам̣ катва̄ ‘‘нигродхапариман̣д̣ало’’ти вутто. тена̄ха ‘‘самаккхандхаса̄кхо нигродхо’’тиа̄ди. на хи саббо нигродхо париман̣д̣алоти, париман̣д̣аласаддасаннидха̄нена ва̄ париман̣д̣алова нигродхо гайхатӣти екасса париман̣д̣аласаддасса лопена вина̄пи айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘нигродхо вийа париман̣д̣ало’’ти. йа̄ватако асса̄ти йа̄ватаквасса о-ка̄расса ва-ка̄ра̄десам̣ катва̄.
самават̣т̣итаккхандхоти самам̣ суват̣т̣итаккхандхо. кон̃ча̄ вийа дӣгхагала̄, бака̄ вийа ван̇кагала̄, вара̄ха̄ вийа путхулагала̄ти йоджана̄. суван̣н̣а̄л̣ин̇гасадисоти суван̣н̣амайакхуддакамудин̇гасадисо.
расаггасаггӣти мадхура̄дибхедам̣ расам̣ гасанти анто павесантӣти расаггаса̄ расаггаса̄нам̣ агга̄ расаггасагга̄, та̄ етасса сантӣти расаггасаггӣ. тена̄ти оджа̄йа апхаран̣ена хӣнадха̄тукатта̄ те бахва̄ба̄дха̄ хонти.
ханӯти санниссайаданта̄дха̄расса саман̃н̃а̄, там̣ бхагавато сӣхасса хану вийа, тасма̄ бхагава̄ сӣхахану. таттха йасма̄ буддха̄нам̣ рӯпака̄йасса, дхаммака̄йасса ча упама̄ на̄ма хӣнӯпама̄ва, наттхи сама̄нӯпама̄, куто адхикӯпама̄, тасма̄ айампи хӣнӯпама̄ти дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ маха̄пурисасса хет̣т̣хима̄нурӯпавасенева упаримампи сан̣т̣хитам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘двепи парипун̣н̣а̄нӣ’’ти, тан̃ча кхо на саббасо париман̣д̣алата̄йа, атха кхо тибха̄га̄васесаман̣д̣алата̄йа̄ти а̄ха ‘‘два̄дасийа̄ паккхасса чандасадиса̄нӣ’’ти. саллаккхетва̄ти аттано лаккхан̣асаттха̄нуса̄рена упадха̄ретва̄. данта̄нам̣ уччанӣчата̄ аббхантараба̄хирапассавасенапи ведитабба̄, на аггавасенева. тена̄ха ‘‘айапат̣т̣акена чхиннасан̇кхапат̣алам̣ вийа̄’’ти. айапат̣т̣аканти какачам̣ адхиппетам̣. сама̄ бхависсанти, на висама̄, самасан̣т̣ха̄на̄ти аттхо.
са̄тисайам̣ мудудӣгхапутхулата̄диппака̄рагун̣а̄ хутва̄ бхӯта̄ джа̄та̄ти пабхӯта̄, бха-ка̄расса ха-ка̄рам̣ катва̄ пахӯта̄ дживха̄ етасса̄ти пахӯтадживхо.
виччхиндитва̄ виччхиндитва̄ паваттасарата̄йа чхиннассара̄пи. анека̄ка̄рата̄йа бхиннассара̄пи. ка̄касса вийа аманун̃н̃асарата̄йа ка̄кассара̄пи. апалибуддхатта̄ти анупаддутаваттхукатта̄, ваттхӯти ча аккхаруппаттит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатоти еттха ан̇га̄ни парато а̄гамиссанти. ман̃джугхосоти мадхурассаро.
абхинӣланеттоти адхиканӣланетто, адхиката̄ ча са̄тисайам̣ нӣлабха̄вена ведитабба̄, на неттанӣлабха̄вассева адхикабха̄ватоти а̄ха ‘‘на сакаланӣланетто’’тиа̄ди. пӣталохитаван̣н̣а̄ сетаман̣д̣алагатара̄дживасена. нӣласетака̄л̣аван̣н̣а̄ пана там̣там̣ман̣д̣алавасенева ведитабба̄.
‘‘чаккхубхан̣д̣анти аккхидала’’нти кечи. ‘‘аккхидалават̣ума’’нти ан̃н̃е. аккхидалехи пана саддхим̣ аккхибимбанти ведитаббам̣. еван̃хи виниггатагамбхӣраджотана̄пи йутта̄ хоти. ‘‘адхиппета’’нти имина̄ айаметтха адхиппа̄йо екадесена самуда̄йупалаккхан̣ан̃а̄йена̄ти дассети. йасма̄ пакхума-саддо локе аккхидалаломесу нирул̣хо, тенева̄ха ‘‘мудусиниддханӣласукхумапакхума̄чита̄ни аккхӣнӣ’’ти.
кин̃ча̄пи ун̣н̣а̄-саддо локе ависесато ломапарийа̄йо, идха пана ломависесава̄чакоти а̄ха ‘‘ун̣н̣а̄ лома’’нти. нала̄т̣авемаджджхе джа̄та̄ти нала̄т̣амаджджхагата̄ джа̄та̄. ода̄тата̄йа упама̄, на мудута̄йа. ун̣н̣а̄ хи татопи са̄тисайам̣ мудутара̄. тена̄ха‘‘саппи ман̣д̣е’’тиа̄ди. раджатапуббул̣аканти раджатамайата̄ракама̄ха.
две аттхавасе пат̣ичча вуттанти йасма̄ буддха̄, чаккаваттино ча парипун̣н̣анала̄т̣ата̄йа, парипун̣н̣асӣсабимбата̄йа ча ‘‘ун̣хӣсасӣса̄’’ти вуччанти, тасма̄ те две аттхавасе пат̣ичча ‘‘ун̣хӣсасӣсо’’ти идам̣ вуттам̣. ида̄ни там̣ аттхадвайам̣ маха̄пурисе суппатит̣т̣хитанти ‘‘маха̄пурисасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сан̣хатамата̄йа, суван̣н̣аван̣н̣ата̄йа, пабхассарата̄йа, парипун̣н̣ата̄йа ча ран̃н̃о бандхаун̣хӣсапат̣т̣о вийа вирочати. каписӣса̄ти двидха̄бхӯтасӣса̄. пхаласӣса̄ти пхалитасӣса̄. ат̣т̣хисӣса̄ти мам̣сасса абха̄вато ативийа ат̣т̣хита̄йа, патанубха̄вато ва̄ тачонаддхаат̣т̣химаттасӣса̄. тумбасӣса̄ти ла̄бусадисасӣса̄. паббха̄расӣса̄ти пит̣т̣хибха̄гена оламбама̄насӣса̄. пуриманайена̄ти парипун̣н̣анала̄т̣ата̄паккхена. ун̣хӣсавет̣хитасӣсо вийа̄ти ун̣хӣсапат̣т̣ена вет̣хитасӣсападесо вийа. ун̣хӣсам̣ вийа̄ти чхекена сиппина̄ вирачитаун̣хӣсаман̣д̣алам̣ вийа.
випассӣсаман̃н̃а̄ван̣н̣ана̄
37. тасса виттха̄роти тасса лаккхан̣апаригган̣хане немиттака̄нам̣ сантаппанасса виттха̄ро виттха̄ракатха̄. габбхоккантийам̣ нимиттабхӯта супинапат̣игга̄хакасантаппане вуттойева. ниддосена̄ти кха̄рикалон̣ика̄дидосарахитена. дха̄тийоти тхан̃н̃апа̄йика̄ дха̄тийо. та̄ хи дха̄пенти тхан̃н̃ам̣ па̄йентӣти дха̄тийо.‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘сат̣т̣хи’’нти падам̣ упасам̣харати, сеса̄пӣти нха̄пика̄, дха̄рика̄, париха̄рика̄ти има̄ тивидха̄. та̄пи даханти видаханти нха̄нам̣ даханти дха̄рентӣти ‘‘дха̄тийо’’ твева вуччанти. таттха дха̄ран̣ам̣ ураса̄, ӯруна̄, хаттхехи ва̄ сучирам̣ велам̣ сандха̄ран̣ам̣. парихаран̣ам̣ ан̃н̃асса ан̇като аттано ан̇кам̣, ан̃н̃асса ба̄хуто аттано ба̄хум̣ упасам̣харантехи харан̣ам̣ сампа̄панам̣.
38. ман̃джуссароти сан̣хассаро. йо хи сан̣хо, со кхаро на хотӣти а̄ха ‘‘акхарассаро’’ти. ваггуссароти манораммассаро, манораммата̄ часса ча̄турийане пун̃н̃айогатоти а̄ха ‘‘чхеканипун̣ассаро’’ти. мадхурассароти сотасукхассаро, сотасукхата̄ часса ативийа ит̣т̣хабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘са̄тассаро’’ти. пеманӣйассароти пийа̄йитаббассаро, пийа̄йитаббата̄ часса сун̣анта̄нам̣ аттани бхаттисамуппа̄данена̄ти а̄ха ‘‘пемаджанакассаро’’ти. каравӣкассароти. каравӣкасаддо йесам̣ сатта̄нам̣ сотапатхам̣ упагаччхати, те аттано сарасампаттийа̄ пакатим̣ джаха̄петва̄ авасе каронто аттано васе ваттети, евам̣ мадхуроти дассенто ‘‘татрида’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘каравӣкасакун̣е’’тиа̄ди тасса сабха̄вакатханам̣. лал̣итанти пӣтивегасамут̣т̣хитам̣ лӣл̣ам̣. чхад̣д̣етва̄ти ‘‘сан̇кхаран̣ампи мадхурасаддасаванантара̄йакара’’нти тин̣а̄ни апанетва̄. аниккхипитва̄ти бхӯмийам̣ аниккхипитва̄ а̄ка̄сагатамева катва̄. анубаддхамига̄ ва̄л̣амигехи. тато маран̣абхайам̣ хитва̄. паккхе паса̄ретва̄ти паккхе йатха̄паса̄рите катва̄ апатанта̄ тит̣т̣ханти.
суван̣н̣апан̃джарам̣ виссаджджеси йоджанаппама̄н̣е а̄ка̄се аттано а̄н̣а̄йа паваттанато. тена̄ха ‘‘со ра̄джа̄н̣а̄йа̄’’тиа̄ди. лал̣им̣сӯти лал̣итам̣ ка̄тум̣ а̄рабхим̣су. там̣ пӣтинти там̣ буддхагун̣а̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ тенева нӣха̄рена пунаппунам̣ паваттам̣ пӣтим̣ авиджахитва̄ виккхамбхитакилеса̄ тхера̄нам̣ сантике ладдхадхаммассаванасаппа̄йа̄ упаниссайасампаттийа̄ парипаккан̃а̄н̣ата̄йа саттахи…пе… патит̣т̣ха̄си. саттасатаматтена ородхаджанена саддхим̣ падаса̄ва тхера̄нам̣ сантикам̣ упагататта̄ ‘‘саттахи джан̇гхасатехи саддхи’’нти вуттам̣. татоти каравӣкасаддато. сатабха̄гена…пе… ведитаббо анекакаппакот̣исатасамбхӯтапун̃н̃асамбха̄расамуда̄гатаваттхусампаттибха̄вато.
39. каммавипа̄каджанти са̄тисайасучаритакамманиббаттам̣ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддхам̣ дӯрепи а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччханасаматтхам̣ каммавипа̄кена сахаджа̄там̣, каммасса ва̄ випа̄кабха̄вена джа̄там̣ паса̄дачаккху. дувидхан̃хи диббачаккхум̣ каммамайам̣, бха̄вана̄майанти. татридам̣ каммамайанти а̄ха ‘‘на бха̄вана̄майа’’нти. бха̄вана̄майам̣ пана бодхимӯле уппаджджиссати. айам̣ ‘‘со’’ти саллаккхан̣ам̣ ка̄мам̣ мановин̃н̃а̄н̣ена хоти, чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пана тасса татха̄ вибха̄витатта̄ мановин̃н̃а̄н̣асса таттха татха̄паваттӣти а̄ха ‘‘йена нимиттам̣…пе… саккотӣ’’ти.
40. вачанаттхоти саддаттхо. нимӣлананти нимӣланадассанам̣ нависуддхам̣, татха̄ ча аккхӣни авиват̣а̄ни нимӣладассанасса на висуддхибха̄вато. таббипарийа̄йато пана дассанам̣ висуддхам̣, виват̣ан̃ча̄ти а̄ха ‘‘антарантара̄’’тиа̄ди.
41. нӣ-ити – джа̄нанаттхам̣ дха̄тум̣ гахетва̄ а̄ха ‘‘панайати джа̄на̄тӣ’’ти. йато вуттам̣ ‘‘анимитта̄ на на̄йаре’’ти (висуддхи. 1.174; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.20), ‘‘видӯбхи неййам̣ нараварасса̄’’ти (нетти. сан̇гахава̄ра) ча. нӣ-ити пана паваттанаттхам̣ дха̄тум̣ гахетва̄ ‘‘найати паваттетӣ’’ти. аппаматто ахоси тесу тесу киччакаран̣ӣйесу.