13. тевиджджасуттаван̣н̣ана̄
518. уттарена̄ти еттха ена-саддо диса̄ва̄чӣсаддато пан̃чамӣантато адӯраттхо иччхито, тасма̄ уттарена-саддена адӯраттхаджотанам̣ дассенто ‘‘адӯре уттарапассе’’ти а̄ха. аккхарачинтака̄ пана ена-саддайоге авадхива̄чини паде упайогавачанам̣ иччханти. аттхо пана са̄мивасенева иччхитоти идха са̄мивачанавасенева вуттам̣.
519. кулача̄ритта̄дӣти а̄ди-саддена мантаджджхена̄бхирӯпата̄дисампаттим̣ сан̇ган̣ха̄ти. мантасаджджха̄йакаран̣аттханти а̄тхаббан̣аманта̄нам̣ саджджха̄йакаран̣аттхам̣, тена̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ бахӯнам̣ павесанам̣ нива̄ретва̄’’ти.
магга̄маггакатха̄ван̣н̣ана̄
520. ‘‘джан̇гхача̄ра’’нти чан̇камато ито чито ча чаран̣ама̄ха. со хи джан̇гха̄су киламатхавиноданаттхо ча̄роти татха̄ вутто. тена̄ха ‘‘анучан̇каманта̄нам̣ анувичаранта̄на’’нти. тена̄ти убхосупи анучан̇камана̄нувича̄ран̣а̄нам̣ лаббханато. саха̄йа̄ хи те ан̃н̃аман̃н̃а сабха̄гавуттика̄. ‘‘магго’’ти иччхитат̣т̣ха̄нам̣ уджукам̣ маггати упагаччхати етена̄ти магго, уджумагго. тадан̃н̃о амагго, тасмим̣ магге ча амагге ча. пат̣ипаданти брахмалокага̄мимаггасса пуббабха̄гапат̣ипадам̣.
ниййа̄тӣти ниййа̄нӣйо, со ева ‘‘ниййа̄нико’’ти вуттоти а̄ха ‘‘ниййа̄йанто’’ти. йасма̄ ниййа̄тапуггалавасенасса ниййа̄никабха̄во, тасма̄ ‘‘ниййа̄йанто’’ти пуггаласса йонисо пат̣ипаджджанавасена ниййа̄йанто магго ‘‘ниййа̄тӣ’’ти вутто. каротӣти аттано санта̄не уппа̄дети. уппа̄дентойева хи таттха пат̣ипаджджати на̄ма. саха бйети ваттатӣти сахабйо, сахаваттанако. тасса бха̄во сахабйата̄ти а̄ха ‘‘сахабха̄ва̄йа̄’’тиа̄ди. сахабха̄воти ча салоката̄, самӣпата̄ ва̄ ведитабба̄, тена̄ха ‘‘екат̣т̣ха̄не па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти. сакамева а̄чарийава̄данти аттано а̄чарийена поккхараса̄тина̄ катхитамева а̄чарийава̄дам̣. тхометва̄ пагган̣хитва̄ ‘‘айамева уджумагго айаман̃джаса̄йано’’ти пасам̣ситва̄ уккам̣ситва̄. бха̄радва̄джопи сакамева̄ти бха̄радва̄джопи ма̄н̣аво аттано а̄чарийена та̄руккхена катхитамева а̄чарийава̄дам̣ тхометва̄ пагган̣хитва̄ вичаратӣти йоджана̄. тена вуттанти тена йатха̄ татха̄ ва̄ абхинивит̣т̣хабха̄вена вуттам̣ па̄л̣ийам̣.
521-2. аниййа̄ника̄ ва̄ти аппа̄т̣иха̄рийа̄ва ан̃н̃аман̃н̃асса ва̄де досам̣ дассетва̄ авипарӣтаттхадассанаттхам̣ уттарарахита̄ ева. ан̃н̃аман̃н̃асса ва̄дасса а̄дито вируддхаггахан̣ам̣ виггахо, свева виваданавасена апара̄парам̣ уппанно вива̄доти а̄ха ‘‘пуббуппаттико виггахо апарабха̄ге вива̄до’’ти. дувидхопи есо виггахо, вива̄доти двидха̄ вуттопи виродхо. на̄на̄а̄чарийа̄нам̣ ва̄датоти на̄на̄ручика̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ ва̄дабха̄вато. на̄на̄ва̄до на̄на̄видхо ва̄доти катва̄.
523. екасса̄пӣти тумхесу двӣсу екасса̄пи. екасминти сакава̄дапарава̄десу екасмимпи. сам̣сайо наттхӣти ‘‘магго ну кхо, на магго ну кхо’’ти сам̣сайо вичикиччха̄ наттхи. ан̃джаса̄йанабха̄ве пана сам̣сайо. тена̄ха ‘‘еса кира̄’’тиа̄ди. бхагава̄ пана йади саббаттха маггасан̃н̃ино, евам̣ сати ‘‘кисмим̣ во виггахо’’ти пуччхати.
524. ‘‘иччхитат̣т̣ха̄нам̣ уджукам̣ маггати упагаччхати етена̄ти магго, уджумагго. тадан̃н̃о амагго’’ти вутто ва̄йаматтхо. саббе тети саббепи те на̄на̄а̄чарийехи вуттамагга̄.
йе па̄л̣ийам̣ ‘‘аддхарийа̄ бра̄хман̣а̄’’тиа̄дина̄ вутта̄. аддхаро на̄ма йан̃н̃ависесо, тадупайогибха̄вато ‘‘аддхарийа̄’’ твева вуччанти йаджӯни, та̄ни саджджха̄йантӣти аддхарийа̄, йаджуббедино. йе ча титтириисина̄ кате манте саджджха̄йанти, те титтирийа̄, йаджуббедино ева. йаджуббедаса̄кха̄ хеса̄, йадидам̣ титтирам̣. чхандо вуччати висесато са̄маведо, там̣ сарена ка̄йантӣти чхандока̄, са̄маведино. ‘‘чхандога̄’’типи пат̣ханти, со еваттхо. бахаво ирайо еттха̄ти бавха̄ри, ируббедо. там̣ адхӣйантӣти бавха̄риджджха̄.
‘‘бахӯнӣ’’ти еттха̄йам̣ упама̄сам̣сандана̄ – йатха̄ те на̄на̄магга̄ екам̣сато тасса га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ павеса̄йа хонти, евам̣ бра̄хман̣ехи пан̃н̃а̄пийама̄на̄пи на̄на̄магга̄ брахмалокӯпагамана̄йа брахмуна̄ сахабйата̄йа екам̣сенева хонтӣти.
527-529. ва-ка̄ро а̄гамасандхиматтанти анаттхако ва-ка̄ро, тена ван̣н̣а̄гамена падантарасандхиматтам̣ катанти аттхо. андхапавен̣ӣти андхапанти. ‘‘пан̃н̃а̄сасат̣т̣хи андха̄’’ти идам̣ тасса̄ андхапавен̣ийа̄ махато гаччхагумбасса анупаригаманайогйата̄дассанам̣. еван̃хи те ‘‘сучирам̣ велам̣ маггам̣ гаччха̄ма̄’’ти евам̣ сан̃н̃ино хонти. на̄макам̣йева̄ти аттха̄бха̄вато на̄маматтам̣йева, там̣ пана бха̄ситам̣ техи са̄расан̃н̃итампи на̄маматтата̄йа аса̄рабха̄вато нихӣнамева̄ти а̄ха ‘‘ла̄макам̣йева̄’’ти.
530. йатоти бхумматтхе ниссаккавачанам̣, са̄ман̃н̃аджотана̄ ча висесе аватит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘йасмим̣ ка̄ле’’ти. а̄йа̄чантӣти паттхенти. уггаманам̣ локасса бахука̄рабха̄вато татха̄ тхомана̄ти. айам̣ кира бра̄хман̣а̄нам̣ ладдхи ‘‘бра̄хман̣а̄нам̣ а̄йа̄чана̄йа чандимасӯрийа̄ гантва̄ локе обха̄сам̣ каронтӣ’’ти.
532. идха пана ким̣ ваттаббанти имасмим̣ пана аппаччаккхабхӯтасса брахмуно сахабйата̄йа маггадесане тевиджджа̄нам̣ ким̣ ваттаббам̣ аттхи, йе паччаккхабхӯта̄нампи чандимасӯрийа̄нам̣ сахабйата̄йа маггам̣ десетум̣ на сакконтӣти адхиппа̄йо. ‘‘йаттха̄’’ти ‘‘идха пана̄’’ти вуттамеваттхам̣ пачча̄масати.
ачираватӣнадӣупама̄катха̄ван̣н̣ана̄
542. самабхарита̄ти сампун̣н̣а̄. тато ева ка̄капеййа̄. па̄ра̄ти паратӣрам̣. апа̄ранти ориматӣрам̣. ехӣти а̄гаччха.
544. пан̃часӣла…пе… ведитабба̄ йаманийама̄дибра̄хман̣адхамма̄нам̣ тадантогадхабха̄вато. таббипарӣта̄ти пан̃часӣла̄дивипарӣта̄ пан̃ча вера̄дайо. ‘‘пунапӣ’’ти ватва̄ ‘‘апарампӣ’’ти вачанам̣ итара̄йапи нади упама̄йа сан̇ган̣ханаттхам̣.
546. ка̄майитаббат̣т̣хена̄ти ка̄манӣйабха̄вена. бандханат̣т̣хена̄ти тенева ка̄метаббабха̄вена сатта̄нам̣ читтасса а̄бандханабха̄вена. ка̄ман̃ча̄йам̣ гун̣а-саддо аттхантаресупи дит̣т̣хаппайого, тесам̣ панеттха асамбхавато па̄рисесан̃а̄йена бандханат̣т̣хейева йуттоти дассетум̣ ‘‘ануджа̄на̄мӣ’’тиа̄дина̄ аттхуддха̄ро а̄раддхо, есева̄ти бандханат̣т̣хо ева. на хи рӯпа̄дӣнам̣ ка̄метаббабха̄ве вуччама̄не пат̣алат̣т̣хо йуджджати татха̄ ка̄метаббата̄йа анадхиппетатта̄. ра̄сат̣т̣хаа̄нисам̣сат̣т̣хесупи есева найо татха̄пи ка̄метаббата̄йа анадхиппетатта̄. па̄рисесато пана бандханат̣т̣хо гахито. йадаггена хи несам̣ ка̄метаббата̄, тадаггена бандханабха̄во ча̄ти.
кот̣т̣ха̄сат̣т̣хопи тесу йуджджатева чаккхувин̃н̃еййа̄дикот̣т̣ха̄сабха̄вена несам̣ ка̄метаббато. кот̣т̣ха̄се ча гун̣а-саддо диссати ‘‘дигун̣ам̣ вад̣д̣хетабба’’нтиа̄дӣсу, сампада̄т̣т̣хопи –
‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни, сагун̣ена махесино;
гун̣ена на̄мамуддхеййам̣, апи на̄масахассато’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. 1313; уда̄. ат̣т̣ха. 53; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 76);
а̄дӣсу сопи идха на йуджджатӣти ануддхат̣о.
чаккхувин̃н̃еййа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена виджа̄нитабба̄, тена пана виджа̄нанам̣ дассанамева̄ти а̄ха ‘‘пасситабба̄’’ти. ‘‘сотавин̃н̃а̄н̣ена сотабба̄’’ти евама̄ди етенупа̄йена̄ти атидисати. гавеситампи ‘‘ит̣т̣ха’’нти вуччати, там̣ идха на̄дхиппетанти а̄ха ‘‘парийит̣т̣ха̄ ва̄ хонту ма̄ ва̄’’ти. ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти сукха̄рамман̣абхӯта̄. ка̄манӣйа̄ти ка̄метабба̄. ит̣т̣хабха̄вена манам̣ аппа̄йантӣти мана̄па̄. пийаджа̄тика̄ти пийасабха̄ва̄.
гедхена̄ти лобхена абхибхӯта̄ хутва̄ пан̃чака̄магун̣е парибхун̃джантӣти йоджана̄. муччха̄ка̄ранти мохана̄ка̄рам̣. адхиосанна̄ти адхиггайха аджджхоса̄йа авасанна̄, тена̄ха ‘‘ога̄л̣ха̄’’ти. паринит̣т̣ха̄наппатта̄ти гилитва̄ паринит̣т̣ха̄панавасена паринит̣т̣ха̄нам̣ упагата̄. а̄дӣнаванти ка̄мапарибхоге сампати, а̄йатин̃ча досам̣ апассанта̄. гха̄саччха̄дана̄дисамбхоганимиттасам̣килесато ниссаранти апагаччханти етена̄ти ниссаран̣ам̣, йонисо паччавеккхитва̄ тесам̣ парибхогапан̃н̃а̄. тадабха̄вато аниссаран̣апан̃н̃а̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘идаметтха̄’’тиа̄дима̄ха.
548-9. а̄варантӣти кусалаппаваттим̣ а̄дитова нива̄ренти. нива̄рентӣти ниравасесато ва̄райанти. онандхантӣти ога̄ханта̄ вийа чха̄денти. парийонандхантӣти саббасо чха̄денти. а̄варан̣а̄дӣнам̣ васена̄ти а̄варан̣а̄диаттха̄нам̣ васена. те хи а̄севанабалавата̄йа пуримапуримехи паччхимапаччхима̄ дал̣хатаратама̄дибха̄ваппатта̄ вутта̄.
сам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄
550. иттхипариггахе сати пурисасса пан̃чака̄магун̣апариггахо парипун̣н̣о ева хотӣти вуттам̣ ‘‘сапариггахоти иттхипариггахена сапариггахо’’ти. ‘‘иттхипариггахена апариггахо’’ти ча идам̣ тевиджджабра̄хман̣есу диссама̄напариггаха̄нам̣ дут̣т̣хуллатамапариггаха̄бха̄вадассанам̣. евам̣бхӯта̄нам̣ тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ ка̄ брахмуна̄ сам̣сандана̄, брахма̄ пана саббена саббам̣ апариггахоти. верачиттена аверо, куто етасса вераппайоготи адхиппа̄йо. читтагелан̃н̃асан̇кха̄тена̄ти читтуппа̄дагелан̃н̃асан̃н̃итена, тенасса саббарӯпака̄йагелан̃н̃абха̄во вутто хоти. бйа̄паджджхена̄ти дуккхена. уддхаччакуккучча̄дӣхӣти а̄ди-саддена тадекат̣т̣ха̄ сам̣килесадхамма̄ сан̇гайханти. аппат̣ипаттихетубхӯта̄йа вичикиччха̄йа сати на када̄чи читтам̣ пурисасса васе ваттати, пахӣна̄йа пана сийа̄ васаваттананти а̄ха ‘‘вичикиччха̄йа абха̄вато читтам̣ васе ваттетӣ’’ти. читтагатика̄ти читтавасика̄, тена̄ха читтасса васе ваттантӣ’’ти. на та̄дисоти бра̄хман̣а̄ вийа читтавасико на хоти, атха кхо васӣбхӯтаджджха̄на̄бхин̃н̃ата̄йа читтам̣ аттано васе ваттетӣти васаваттӣ.
552. брахмалокамаггети брахмалокага̄мимагге пат̣ипаджджитаббе, пан̃н̃апетаббе ва̄, там̣ пан̃н̃апента̄ти адхиппа̄йо. упагантва̄ти амаггамева ‘‘магго’’ти миччха̄пат̣ипаджджанена упагантва̄, пат̣иджа̄нитва̄ ва̄. пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ вийа̄ти маттхаке екан̇гулам̣ ва̄ упад̣д̣хан̇гулам̣ ва̄ суккхата̄йа ‘‘саматала’’нти сан̃н̃а̄йа анекапорисам̣ маха̄пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ вийа. ануппависантӣти апа̄йамаггам̣ брахмалокамаггасан̃н̃а̄йа ога̄хайанти. тато ева сам̣сӣдитва̄ виса̄дам̣ па̄пун̣анти. еванти ‘‘саматала’’нтиа̄дина̄ вуттанайена. сам̣сӣдитва̄ти ниммуджджитва̄. суккхатаран̣ам̣ ман̃н̃е тарантӣти суккханадитаран̣ам̣ таранти ман̃н̃е. тасма̄ти йасма̄ тевиджджа̄ амаггамева ‘‘магго’’ти упагантва̄ сам̣сӣданти, тасма̄. йатха̄ тети йатха̄ те ‘‘саматала’’нти сан̃н̃а̄йа пан̇кам̣ отин̣н̣а̄. идхева ча̄ти имасмин̃ча аттабха̄ве. сукхам̣ ва̄ са̄там̣ ва̄ на лабхантӣти джха̄насукхам̣ ва̄ випассана̄са̄там̣ ва̄ на лабханти, куто маггасукхам̣ ва̄ нибба̄наса̄там̣ ва̄ти адхиппа̄йо. маггадӣпаканти маггадӣпака̄бхиматам̣. ‘‘ирин̣а’’нти аран̃н̃а̄нийа̄ идам̣ адхивачананти а̄ха ‘‘ага̄макам̣ маха̄ран̃н̃а’’нти. мигаруруа̄дӣнампи анупабхогаруккхехи. париваттитумпи на сакка̄ хонти маха̄кан̣т̣аката̄йа. н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ вина̄со н̃а̄тибйасанам̣. евам̣ бхогасӣлабйасана̄ни ведитабба̄ни. рого ева бйасати виба̄дхатӣти рогабйасанам̣. евам̣ дит̣т̣хибйасанампи дат̣т̣хаббам̣.
554. джа̄тасам̣вад̣д̣хоти джа̄то хутва̄ сам̣вад̣д̣хито. на саббасо паччаккха̄ хонти паричайа̄бха̄вато. чираниккхантоти никкханто хутва̄ чирака̄ло. дандха̄йитаттанти виссаджджане мандаттам̣ сан̣икавутти, там̣ пана сам̣сайавасена чира̄йанам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘кан̇кха̄васена чира̄йитатта’’нти. виттха̄йитаттанти са̄раджджитаттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана виттха̄йитаттам̣ на̄ма чхамбхитаттанти адхиппа̄йена ‘‘тхаддхабха̄ваггахан̣а’’нти вуттам̣.
555. у-ити упасаггайоге лумпа-саддо уддхаран̣аттхо хотӣти ‘‘уллумпатӯ’’ти падасса уддхаратӯти аттхама̄ха. упасаггавасена хи дха̄ту-садда̄ аттхависесавуттино хонти йатха̄ ‘‘уддхаратӯ’’ти.
брахмалокамаггадесана̄ван̣н̣ана̄
556. йасса атисайена балам̣ аттхи, со ‘‘балава̄’’ти вуттоти а̄ха ‘‘баласампанно’’ти. сан̇кхам̣ дхамайатӣти сан̇кхадхамако, там̣ дхамайитва̄ тато саддапаваттако. аппана̄ва ват̣т̣ати пат̣ипаккхато саммадева четасо вимуттибха̄вато.
пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма ка̄ма̄вачарам̣ пама̄н̣акара̄нам̣ сам̣килесадхамма̄нам̣ авиккхамбханато. татха̄ хи там̣ брахмавиха̄рапуббабха̄габхӯтам̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣авасена вад̣д̣хетум̣ на сакка̄. вуттавипарийа̄йато пана аппама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма рӯпа̄рӯпа̄вачарам̣, тена̄ха ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди. таттха арӯпа̄вачаре одиссака̄нодиссакавасена пхаран̣ам̣ на лаббхати, татха̄ диса̄пхаран̣ам̣.
кечи пана там̣ а̄гаманавасена лаббхатӣти ваданти, тадайуттам̣. на хи брахмавиха̄раниссандо а̄руппам̣, атха кхо касин̣аниссандо, тасма̄ йам̣ сувибха̄витам̣ васӣбха̄вам̣ па̄питам̣ а̄руппам̣, там̣ ‘‘аппама̄н̣аката’’нти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. йам̣ ва̄ са̄тисайам̣ брахмавиха̄рабха̄вана̄йа абхисан̇кхатена санта̄нена ниббаттитам̣, йан̃ча брахмавиха̄расама̄паттито вут̣т̣ха̄йа сама̄паннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄нам̣, там̣ имина̄ парийа̄йена пхаран̣аппама̄н̣авасена аппама̄н̣акатанти ваттум̣ ват̣т̣атӣти апаре. вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракаммети рӯпа̄вачаракамме, арӯпа̄вачаракамме ча сати. на охӣйати на тит̣т̣хатӣти катӯпачитампи ка̄ма̄вачаракаммам̣ йатха̄дхигате махаггатаджджха̄не апарихӣне там̣ абхибхавитва̄ пат̣иба̄хитва̄ сайам̣ охӣйакам̣ хутва̄ пат̣исандхим̣ да̄тум̣ саматтхабха̄ве на тит̣т̣хати. лаггитунти а̄варитум̣ ниседхетум̣. т̣ха̄тунти пат̣ибало хутва̄ т̣ха̄тум̣. пхаритва̄ти пат̣иппхаритва̄. парийа̄дийитва̄ти тасса са̄маттхийам̣ кхепетва̄. каммасса парийа̄дийанам̣ на̄ма тасса випа̄куппа̄данам̣ ниседхетва̄ аттано випа̄куппа̄дананти а̄ха ‘‘тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄’’тиа̄ди. евам̣ метта̄дивиха̄рӣти евам̣ вутта̄нам̣ метта̄дӣнам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ васена метта̄дивиха̄рӣ.
559. агган̃н̃асутте…пе… алаттхунти агган̃н̃асутте а̄гатанайена упасампадан̃чева арахаттан̃ча алаттхум̣ пат̣илабхим̣су. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
тевиджджасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄.