1. суттантабха̄джанӣйам̣
уддесава̄раван̣н̣ана̄
355. тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ти сатипат̣т̣ха̄на-саддасса аттхуддха̄рам̣ кароти, на идха па̄л̣ийам̣ вуттасса сатипат̣т̣ха̄на-саддасса аттхадассанам̣. а̄дӣсу хи сатигочароти а̄ди-саддена ‘‘пхассасамудайа̄ ведана̄нам̣ самудайо, на̄марӯпасамудайа̄ читтасса самудайо, манасика̄расамудайа̄ дхамма̄нам̣ самудайо’’ти (сам̣. ни. 5.408) сатипат̣т̣ха̄нанти вутта̄нам̣ сатигочара̄нам̣ дӣпаке суттаппадесе сан̇ган̣ха̄ти. евам̣ пат̣исамбхида̄па̄л̣ийампи авасесапа̄л̣иппадесадассанаттхо а̄ди-саддо дат̣т̣хаббо. да̄на̄дӣнипи каронтасса рӯпа̄дӣни касин̣а̄дӣни ча сатийа̄ т̣ха̄нам̣ хотӣти там̣нива̄ран̣аттхама̄ха ‘‘падха̄нам̣ т̣ха̄на’’нти. па-саддо хи падха̄наттхадӣпакоти адхиппа̄йо.
арийоти арийам̣ сет̣т̣хам̣ самма̄самбуддхама̄ха. еттха̄ти етасмим̣ сал̣а̄йатанавибхан̇гасуттети аттхо. суттекадесена хи суттам̣ дассети. таттха хи –
‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ йадарийо…пе… арахатӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? идха, бхиккхаве, саттха̄ са̄вака̄нам̣ дхаммам̣ десети анукампако хитесӣ анукампам̣ упа̄да̄йа ‘идам̣ во хита̄йа идам̣ во сукха̄йа̄’ти. тасса са̄вака̄ на суссӯсанти, на сотам̣ одаханти, на ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄пенти, воккамма ча саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. йадарийо…пе… арахати.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхаве саттха̄…пе… идам̣ во сукха̄йа̄ти. тасса екачче са̄вака̄ на суссӯсанти…пе… ваттанти. екачче са̄вака̄ суссӯсанти …пе… на ча воккамма саттхуса̄сана̄ ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато на чева аттамано хоти, на ча аттаманатам̣ пат̣исам̣ведети. на чева анаттамано хоти, на ча анаттаманатам̣ пат̣исам̣ведети. аттаманатан̃ча анаттаманатан̃ча тадубхайам̣ абхиниваджджетва̄ упеккхако ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, дутийам̣…пе….
‘‘пуна чапарам̣…пе… сукха̄йа̄ти. тасса са̄вака̄ суссӯсанти…пе… ваттанти. татра, бхиккхаве, татха̄гато аттамано чева хоти, аттаманатан̃ча пат̣исам̣ведети, анавассуто ча вихарати сато сампаджа̄но. идам̣, бхиккхаве, татийа’’нти (ма. ни. 3.311) –
евам̣ пат̣игха̄нунайехи анавассутата̄, ниччам̣ упат̣т̣хитасатита̄, тадубхайавӣтиваттата̄ сатипат̣т̣ха̄нанти вутта̄. буддха̄намева кира ниччам̣ упат̣т̣хитасатита̄ хоти, на паччекабуддха̄дӣнанти.
па-саддо а̄рамбхам̣ джотети, а̄рамбхо ча паваттӣти катва̄ а̄ха ‘‘паваттайитаббатоти аттхо’’ти. сатийа̄ каран̣абхӯта̄йа пат̣т̣ха̄нам̣ пат̣т̣ха̄петаббам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ана-саддан̃хи бахулам̣-вачанена камматтхам̣ иччханти саддавидӯ, татхева каттуаттхампи иччхантӣти пуна татийанайе ‘‘патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. таттха па-саддо бхусаттхам̣ паккханданам̣ дӣпетӣти ‘‘оккантитва̄ паккхандитва̄ ваттатӣти аттхо’’ти а̄ха. пуна бха̄ваттхе сати-саддам̣ пат̣т̣ха̄на-саддан̃ча ван̣н̣енто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. тена пуриматтхе сати-саддо пат̣т̣ха̄на-саддо ча каттуаттхоти вин̃н̃а̄йати.
висесена ка̄йо ча ведана̄ ча асса̄дасса ка̄ран̣анти таппаха̄наттхам̣ тесам̣ тан̣ха̄ваттхӯнам̣ ол̣а̄рикасукхума̄нам̣ асубхадуккхата̄дассана̄ни мандатиккхапан̃н̃ехи тан̣ха̄чаритехи сукара̄нӣти та̄ни тесам̣ висуддхимагготи вутта̄ни, евам̣ дит̣т̣хийа̄ висесака̄ран̣есу читтадхаммесу аничча̄наттата̄дассана̄ни на̄типабхеда̄типабхедагатесу тесу таппаха̄наттхам̣ мандатиккха̄нам̣ дит̣т̣хичарита̄нам̣ сукара̄нӣти тесам̣ та̄ни висуддхимагготи. тиккхо саматхайа̄нико ол̣а̄рика̄рамман̣ам̣ паригган̣ханто таттха ат̣т̣хатва̄ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа веданам̣ паригган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘ол̣а̄рика̄рамман̣е асан̣т̣хаханато’’ти. випассана̄йа̄никасса сукхуме читте дхаммесу ча читтам̣ паккхандатӣти таданупассана̄нам̣ там̣висуддхимаггата̄ вутта̄.
тесам̣ таттха̄ти еттха таттха-саддасса паха̄наттханти етена йоджана̄. пан̃ча ка̄магун̣а̄ сависеса̄ ка̄йе лаббхантӣти висесена ка̄йо ка̄могхасса ваттху, бхаве сукхаггахан̣авасена бхавасса̄до хотӣти бхавогхасса ведана̄, сантатигханаггахан̣авасена читте атта̄бхинивесо хотӣти дит̣т̣хогхасса читтам̣, дхаммавиниббхогасса дхамма̄нам̣ дхаммаматтата̄йа ча дуппат̣ивиджджхатта̄ саммохо хотӣти авиджджогхасса дхамма̄, тасма̄ тесу тесам̣ паха̄наттхам̣ чатта̄рова вутта̄, дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусетӣти дуккхадуккхавипарин̣а̄мадуккхасан̇кха̄радуккхабхӯта̄ ведана̄ висесена бйа̄па̄дака̄йагантхасса ваттху, читте ниччаггахан̣авасена сассатасса аттано сӣлена суддхӣтиа̄дипара̄масанам̣ хотӣти сӣлаббатапара̄ма̄сасса читтам̣, на̄марӯпапариччхедена бхӯтам̣ бхӯтато апассантасса бхававибхавадит̣т̣хисан̇кха̄то идам̣сачча̄бхинивесо хотӣти тасса дхамма̄…пе… сукхаведана̄сса̄давасена паралоканирапеккхо ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дипара̄ма̄сам̣ уппа̄детӣти дит̣т̣хупа̄да̄насса ведана̄. сантатигханаггахан̣авасена сара̄га̄дичитте саммохо хотӣти моха̄гатийа̄ читтам̣, дхаммасабха̄ва̄навабодхена бхайам̣ хотӣти бхайа̄гатийа̄ дхамма̄…пе… авутта̄нам̣ вуттанайена ваттхубха̄во йоджетаббо.
‘‘а̄ха̄расамудайа̄ ка̄йасамудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо (сам̣. ни. 5.408), сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти (ма. ни. 3.126; сам̣. ни. 2.1; уда̄. 1) вачанато ка̄йа̄дӣнам̣ самудайабхӯта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапхассаманосан̃четана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ ка̄йа̄дипариджа̄нанена парин̃н̃а̄та̄ хонтӣти а̄ха ‘‘чатуббидха̄ха̄рапарин̃н̃аттха’’нти. пакаран̣анайоти тамбапан̣н̣ибха̄са̄йа ван̣н̣ана̄найо. неттипет̣акаппакаран̣е дхаммакатхика̄нам̣ йоджана̄найотипи ваданти.
саран̣авасена̄ти ка̄йа̄дӣнам̣ кусала̄дидхамма̄нан̃ча дха̄ран̣ата̄васена. саранти гаччханти ета̄йа̄ти сатӣти имасмим̣ аттхе екатте нибба̄не сама̄гамо екаттасамосаран̣ам̣. етадева хи дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. еканибба̄наппавесахетубхӯто ва̄ сама̄ната̄йа еко сатипат̣т̣ха̄насабха̄во екаттам̣, таттха самосаран̣ам̣ там̣сабха̄гата̄ екаттасамосаран̣ам̣. еканибба̄наппавесахетубха̄вам̣ пана дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. етасмим̣ аттхе саран̣екаттасамосаран̣а̄ни саха сатипат̣т̣ха̄некабха̄васса ка̄ран̣аттена вутта̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни, пуримасмим̣ висум̣. саран̣авасена̄ти ва̄ гаманавасена̄ти аттхе сати тадева гаманам̣ самосаран̣анти самосаран̣е ва̄ сати-саддаттхавасена авуччама̄не дха̄ран̣ата̄ва сатӣти сати-саддаттхантара̄бха̄ва̄ пуримам̣ сатибха̄васса ка̄ран̣ам̣, паччхимам̣ екабха̄васса̄ти нибба̄насамосаран̣епи сахита̄нева та̄ни сатипат̣т̣ха̄некабха̄васса ка̄ран̣а̄ни.
чуддасавидхена̄ти идам̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте (дӣ. ни. 2.372 а̄дайо; ма. ни. 1.105 а̄дайо) вутта̄нам̣ а̄на̄па̄напабба̄дӣнам̣ васена. татха̄ пан̃чавидхена дхамма̄нупассананти еттха̄пи дат̣т̣хаббам̣. еттха ча ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣асадисата̄ там̣там̣сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄нубха̄васса дат̣т̣хабба̄. бхиккхугочара̄ хи ете. вуттан̃хи ‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе’’тиа̄ди (сам̣. ни. 5.372; дӣ. ни. 3.80).
ка̄йа̄нупассана̄дипат̣ипаттийа̄ бхиккху хотӣти бхиккхум̣ ‘‘ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ дассети бхиккхумхи там̣нийамато. тена̄ха ‘‘пат̣ипаттийа̄ ва̄ бхиккхубха̄вадассанато’’ти.
самам̣ чареййа̄ти ка̄йа̄дивисамачарийам̣ паха̄йа ка̄йа̄дӣхи самам̣ чареййа. ра̄га̄дивӯпасамена санто, индрийадаманена данто, чатумагганийамена нийато, сет̣т̣хача̄рита̄йа брахмача̄рӣ. ка̄йадан̣д̣а̄диоропанена нидха̄йа дан̣д̣ам̣. со еварӯпо ба̄хитапа̄пасамитапа̄пабхиннакилесата̄хи бра̄хман̣а̄дисаман̃н̃о ведитаббо.
ка̄йа̄нупассана̄уддесаван̣н̣ана̄
асаммиссатоти ведана̄дайопи еттха сита̄, еттха пат̣ибаддха̄ти ка̄йе ведана̄дианупассана̄пасан̇гепи а̄панне тадамиссатоти аттхо. авайавӣга̄хасаман̃н̃а̄тидха̄ванаса̄ра̄да̄на̄бхинивесаниседханаттхам̣ ка̄йам̣ ан̇гапаччан̇гехи, та̄ни ча кеса̄дӣхи, кеса̄дике ча бхӯтупа̄да̄йарӯпехи виниббхуджджанто ‘‘татха̄ на ка̄йе’’тиа̄дима̄ха. па̄са̄да̄динагара̄вайавасамӯхе авайавӣва̄динопи авайавӣга̄хам̣ на каронти. нагарам̣ на̄ма кочи аттхо аттхӣти пана кесан̃чи саман̃н̃а̄тидха̄ванам̣ сийа̄ти иттхипуриса̄дисаман̃н̃а̄тидха̄ване нагаранидассанам̣ вуттам̣.
йам̣ пассати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄, нану чаккхуна̄ иттхипурисадассанам̣ наттхӣти? саччам̣ наттхи, ‘‘иттхим̣ пасса̄ми, пурисам̣ пасса̄мӣ’’ти пана паваттасан̃н̃а̄йа васена ‘‘йам̣ пассатӣ’’ти вуттам̣. миччха̄дассане ва̄ дит̣т̣хийа̄ йам̣ пассати, на там̣ дит̣т̣хам̣, там̣ рӯпа̄йатанам̣ на хоти, рӯпа̄йатанам̣ ва̄ там̣ на хотӣти аттхо. атха ва̄ там̣ кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ дит̣т̣хам̣ на хоти, дит̣т̣хам̣ ва̄ йатха̄вуттам̣ на хотӣти аттхо. йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассатӣти йам̣ рӯпа̄йатанам̣, кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ ва̄ дит̣т̣хам̣, там̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ бхӯтато на пассатӣти аттхо.
на ан̃н̃адхамма̄нупассӣти на ан̃н̃асабха̄ва̄нупассӣ, асубха̄дито ан̃н̃а̄ка̄ра̄нупассӣ на хотӣти вуттам̣ хоти. патхавӣка̄йанти кеса̄дипатхавим̣ дхаммасамӯхатта̄ ка̄йоти вадати, лаккхан̣апатхавимева ва̄ анекаппабхедасакаласарӣрагатам̣ пубба̄парийабха̄вена паваттама̄нам̣ самӯхавасена гахетва̄ ка̄йоти вадати, евам̣ ан̃н̃аттха̄пи.
аджджхаттабахиддха̄ти аджджхаттабахиддха̄дхамма̄нам̣ гхат̣ита̄рамман̣ам̣ екато а̄рамман̣абха̄во наттхӣти аттхо, аджджхаттабахиддха̄ дхамма̄ ва̄ гхат̣ита̄рамман̣ам̣ идам̣ наттхӣти аттхо. тӣсу бхавесу килеса̄нанти бхаваттайависайа̄нам̣ килеса̄нанти аттхо.
саббаттхиканти саббаттха бхавам̣. саббасмим̣ лӣне уддхат̣е ча читте иччхитаббатта̄, саббе ва̄ лӣне уддхат̣е ча бха̄ветабба̄ боджджхан̇га̄ аттхика̄ ета̄йа̄ти саббаттхика̄. антосан̇кхепоти антоолӣйана̄ косаджджанти аттхо.
ависесена двӣхипи нӣваран̣аппаха̄нам̣ вуттанти катва̄ пуна екекена вуттаппаха̄нависесам̣ дассетум̣ ‘‘висесена̄’’ти а̄ха, ‘‘винеййа нӣваран̣а̄нӣ’’ти аватва̄ абхиджджха̄доманассавинайасса ва̄ пайоджанам̣ дассенто ‘‘висесена̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄йа уджувипаччанӣка̄нам̣ ануродхавиродха̄дӣнам̣ паха̄надассанан̃хи етасса пайоджананти. ка̄йабха̄вана̄йа̄ти ка̄йа̄нупассана̄бха̄вана̄ адхиппета̄. тена̄ти ануродха̄диппаха̄навачанена.
саббаттхикакаммат̣т̣ха̄нам̣ буддха̄нуссати метта̄ маран̣ассати асубхабха̄вана̄ ча. сатисампаджан̃н̃ена етена йогина̄ парихарийама̄нам̣ там̣ саббаттхикакаммат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣ сатисампаджан̃н̃абалена авиччхиннасса тасса парихаритаббатта̄, сатийа̄ ва̄ саматхо вутто сама̄дхиккхандхасан̇гахитатта̄.
ка̄йа̄нупассана̄уддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ведана̄нупассана̄диуддесаван̣н̣ана̄
кевалам̣ панидха̄тиа̄дина̄ идха еттакам̣ ведитаббанти ведитаббам̣ париччхедам̣ дассети. аддамадаккхӣти двепи екаттха̄. саммаддасоти самма̄ пассако.
сукхадуккхатопи ча̄ти сукха̄дӣнам̣ т̣хитивипарин̣а̄ман̃а̄н̣асукхата̄йа, випарин̣а̄мат̣т̣хитиан̃н̃а̄н̣адуккхата̄йа ча вуттатта̄ тиссопи ча сукхато тиссопи ча дуккхато анупасситабба̄ти аттхо.
рӯпа̄диа̄рамман̣ачханда̄диадхипатин̃а̄н̣а̄дисахаджа̄така̄ма̄вачара̄дибхӯмина̄наттабхеда̄нам̣ кусала̄кусалатаббипа̄какирийа̄на̄наттабхедасса ча а̄ди-саддена сасан̇кха̄рика̄сан̇кха̄рикасаваттхука̄ваттхука̄дина̄наттабхеда̄нан̃ча васена̄ти йоджетаббам̣. сун̃н̃ата̄дхаммасса̄ти ‘‘дхамма̄ хонти, кхандха̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 121) сун̃н̃ата̄ва̄ре а̄гатасун̃н̃ата̄сабха̄васса васена. ка̄ман̃четтха̄тиа̄дина̄ пуббе пахӣнатта̄ пуна паха̄нам̣ на ваттаббанти чоданам̣ дассети, маггачиттаккхан̣е ва̄ екаттха пахӣнам̣ саббаттха пахӣнам̣ хотӣти висум̣ висум̣ на ваттаббанти. таттха пуримачодана̄йа на̄на̄пуггалапариха̄ро, паччхима̄йа на̄на̄читтаккхан̣икапариха̄ро. локийабха̄вана̄йа хи ка̄йе пахӣнам̣ на ведана̄дӣсу виккхамбхитам̣ хоти. йадипи на паваттеййа, на пат̣ипаккхабха̄вана̄йа таттха са̄ абхиджджха̄доманассасса аппаватти хотӣти пуна таппаха̄нам̣ ваттаббамева̄ти. убхайаттха ва̄ убхайам̣ самбхавато йоджетаббам̣. екаттха пахӣнам̣ сесесупи пахӣнам̣ хотӣти маггасатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣, локийабха̄вана̄йа ва̄ саббаттха аппаваттиматтам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘пан̃чапи кхандха̄ локо’’ти хи чатӯсупи вуттанти.
ведана̄нупассана̄диуддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ка̄йа̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
356. саббаппака̄равачанена уддесе дассита̄ аджджхатта̄дианупассана̄ пака̄ра̄ ча гахита̄. таттха антогадха̄ чуддаса пака̄ра̄, ка̄йагата̄сатисутте вутта̄ кеса̄диван̣н̣акасин̣а̄рамман̣ачатуккаджджха̄наппака̄ра̄, локийа̄диппака̄ра̄ ча̄ти тепи гахита̄ ева. ниддесе хи екаппака̄раниддесена нидассанаматтам̣ катанти, саббаппака̄раггахан̣ан̃ча ба̄хиресупи екадесасамбхавато катанти дат̣т̣хаббам̣.
тирийам̣ тачапариччхиннанти еттха нану кесаломанакха̄нам̣ атачапариччхинната̄ тачасса ча аттхӣти? йадипи аттхи, тачапариччхиннабахулата̄йа пана тачапариччхинната̄ на на хоти ка̄йасса̄ти евам̣ вуттам̣. тачо парийанто асса̄ти тачапарийантоти вуттоти етена пана вачанена ка̄йекадесабхӯто тачо гахито ева. таппат̣ибаддха̄ ча кеса̄дайо таданупавит̣т̣хамӯла̄ тачапарийанта̄ва хонтӣти дваттим̣са̄ка̄расамӯхо саббопи ка̄йо тачапарийантоти вуттоти ведитаббо.
‘‘пӯрам̣ на̄наппака̄расса̄’’ти вуттам̣, ке пана те пака̄ра̄? йехи на̄наппака̄рам̣ асучи вуттанти кеса̄ лома̄тиа̄ди вуттанти имаматтхам̣ дӣпенто а̄ха ‘‘ете кеса̄дайо а̄ка̄ра̄’’ти. а̄ка̄ра̄ пака̄ра̄ти хи еко аттхо.
нисиннасса йа̄ва апариппханданисаджджа̄мӯлакам̣ дуккхам̣ уппаджджати, йа̄вата̄ ут̣т̣ха̄ти ва̄, та̄ва еко нисаджджава̄ро. йена видхина̄ уггахе кусало хоти, со саттавидхо видхи ‘‘уггахакосалла’’нти вуччати, там̣ниббаттам̣ ва̄ н̃а̄н̣ам̣.
патхавӣдха̄тубахулабха̄вато маттхалун̇гасса карӣса̄васа̄не тантиа̄ропанама̄ха. еттха пана мам̣сам̣…пе… ваккам̣…пе… кеса̄ти евам̣ ваккапан̃чака̄дӣсу ануломасаджджха̄йам̣ ватва̄ пат̣иломасаджджха̄йо пуримехи самбандхо вутто. сва̄йам̣ йе парато висум̣ типан̃ча̄хам̣, пуримехи екато типан̃ча̄ханти чхапан̃ча̄хам̣ саджджха̄йа̄ ваккхама̄на̄, тесу а̄диантадассанавасена вуттоти дат̣т̣хаббо. ануломапат̣иломасаджджха̄йепи хи пат̣иломасаджджха̄йо антимоти. саджджха̄йаппака̄рантарам̣ ва̄ етампӣти ведитаббам̣. хаттхасан̇кхалика̄ ан̇гулипанти. лаккхан̣апат̣иведхасса̄ти асубхалаккхан̣апат̣иведхасса, дха̄тулаккхан̣апат̣иведхасса ва̄.
аттано бха̄го сабха̄го, сабха̄гена париччхедо сабха̄гапариччхедо, хет̣т̣хупаритирийантехи сакакот̣т̣ха̄сикакесантара̄дӣхи ча париччхедоти аттхо.
дха̄тувибхан̇го (ма. ни. 3.342 а̄дайо) пуккуса̄тисуттам̣. са̄дха̄ран̣авасена̄ти еттакенева сиддхе сабба-ггахан̣ам̣ ван̣н̣акасин̣авасена чатуккаджджха̄никасаматхаса̄дха̄ран̣аттасса ча дассанаттхам̣.
оккаманависсаджджананти пат̣ипаджджитаббаваджджетаббе маггети аттхо. бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ети еттха ка̄йа̄нупассанам̣ хитва̄ субха̄дивасена гайхама̄на̄ кеса̄дайопи бахиддха̄ путхутта̄рамман̣а̄нева̄ти ведитабба̄. уккут̣т̣хуккат̣т̣хит̣т̣ха̄нейева ут̣т̣хахитва̄ти пуббе вийа екаттха ката̄йа уккут̣т̣хийа̄ камена саббата̄лесу патитва̄ ут̣т̣хахитва̄ парийантата̄лам̣ а̄дита̄лан̃ча агантва̄ тато тато таттха таттхева ката̄йа уккут̣т̣хийа̄ ут̣т̣хахитва̄ти аттхо.
адхичиттанти саматхавипассана̄читтам̣. ануйуттена̄ти йуттапайуттена, бха̄вентена̄ти аттхо. сама̄дхинимиттам̣ упалаккхан̣а̄ка̄ро сама̄дхийева. манаси ка̄таббанти читте ка̄таббам̣, уппа̄детаббанти аттхо. сама̄дхика̄ран̣ам̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ сама̄дхинимиттам̣ а̄ваджджитаббанти аттхо. т̣ха̄нам̣ аттхӣти вачанасесо, там̣ читтам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттеййа, етасса сам̣ваттанасса ка̄ран̣ам̣ аттхӣти аттхо. там̣ ва̄ манасикаран̣ам̣ читтам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттеййа̄ти етасса т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣анти аттхо. на ча пабхан̇гӯти камманийабха̄вӯпагаманена ча пабхиджджанасабха̄ванти аттхо.
а̄лимпетӣти а̄дӣпети джа̄лети. тан̃ча̄ти там̣ пил̣андханавикатисан̇кха̄там̣ аттхам̣ пайоджанам̣. асса̄ти суван̣н̣ака̄расса анубхоти самбхоти са̄дхети. асса ва̄ суван̣н̣асса там̣ аттхам̣ суван̣н̣ака̄ро анубхоти па̄пун̣а̄ти.
абхин̃н̃а̄йа иддхивидха̄дин̃а̄н̣ена саччхикаран̣ӣйасса иддхивидхапаччанубхавана̄дикасса абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйасса. паччаккхам̣ йасса аттхи, со саккхи, саккхино бхаббата̄ саккхибхаббата̄, саккхибхаваната̄ти вуттам̣ хоти. саккхи ча со бхаббо ча̄ти ва̄ саккхибхаббо. айан̃хи иддхивидха̄дӣнам̣ бхаббо, таттха ча саккхӣти саккхибхаббо, тасса бха̄во саккхибхаббата̄, там̣ па̄пун̣а̄ти. а̄йатанети пуббахета̄дике ка̄ран̣е сати.
сӣтибха̄ванти нибба̄нам̣, килесадаратхавӯпасамам̣ ва̄. сампахам̣сетӣти самапаваттам̣ читтам̣ татха̄паваттийа̄ пан̃н̃а̄йа тосети уттеджети. йада̄ ва̄ нирасса̄дам̣ читтам̣ бха̄вана̄йа на паккхандати, тада̄ джа̄тиа̄дӣни сам̣вегаваттхӯни паччавеккхитва̄ сампахам̣сети самуттеджети.
тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄, катхам̣? две кеса̄ екато наттхӣти. а̄сайоти ниссайо, паччайоти аттхо.
накха̄ тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄ти висум̣ ваваттхитатам̣ сандха̄йа вуттам̣. тамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘две накха̄ екато наттхӣ’’ти а̄ха̄ти.
сукхумампӣти йатха̄вуттаол̣а̄рикачаммато сукхумам̣ антомукхачамма̄ди. кот̣т̣ха̄сесу ва̄ тачена париччхиннатта̄ йам̣ дурупалаккхан̣ӣйам̣, там̣ ‘‘сукхума’’нти вуттам̣. тан̃хи вуттанайена тачам̣ виваритва̄ пассантасса па̄кат̣ам̣ хотӣти.
та̄лагул̣апат̣алам̣ на̄ма пакката̄лапхалаласикам̣ та̄лапат̣т̣ика̄йа лимпитва̄ суккха̄петва̄ уддхаритва̄ гахитапат̣алам̣.
евам̣ тиматта̄нӣти евам̣-матта-саддехи гоппхакат̣т̣хика̄дӣни авутта̄нипи дассетӣти ведитаббам̣. кӣл̣а̄гол̣ака̄ни суттена бандхитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣етва̄ кӣл̣анагол̣ака̄ни.
таттха джан̇гхат̣т̣хикасса патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нанти джан̣н̣укат̣т̣химхи пависитва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нанти адхиппа̄йо. тена ат̣т̣хина̄ патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ йам̣ кат̣ит̣т̣хино, там̣ аггачхиннамаха̄пунна̄гапхаласадисам̣. сӣсакапат̣т̣авет̣хакам̣ вет̣хетва̄ т̣хапитасӣсамайам̣ пат̣т̣акам̣. суттакантанасала̄ка̄виддха̄ гол̣ака̄ ват̣т̣ана̄ти вуччанти, ват̣т̣ана̄нам̣ а̄вали ват̣т̣ана̄вали. авалекханасаттхакам̣ уччхутача̄валекханасаттхакам̣.
ваккабха̄гена париччхиннанти ваккапарийантабха̄гена париччхиннам̣.
саккхарасудха̄ван̣н̣анти марумпехи катасудха̄ван̣н̣ам̣. ‘‘сетасаккхарасудха̄ван̣н̣а’’нти ча па̄т̣хам̣ ваданти, сетасаккхара̄ван̣н̣ам̣ судха̄ван̣н̣ан̃ча̄ти аттхо.
йаттха аннапа̄нам̣ нипатитва̄ тит̣т̣хатӣти самбандхо.
висамаччхиннакала̄по висамам̣ удакам̣ паггхарати, евамева сарӣрам̣ кесакӯпа̄дививарехи упари хет̣т̣ха̄ тирийан̃ча висамам̣ паггхаратӣти дассетум̣ висамаччхинна-ггахан̣ам̣ кароти.
атикат̣укааччун̣ха̄дико висабха̄га̄ха̄ро ун̣хака̄ле паваттама̄на̄нам̣ дха̄тӯнам̣ висабха̄гатта̄.
екатта̄рамман̣абаленева ва̄ти виккхамбхитанӣваран̣ена сусама̄хитачиттена упат̣т̣хитасса на̄на̄рамман̣авиппханданавирахена екасабха̄васса а̄рамман̣асса васена. тан̃хи екатта̄рамман̣ам̣ упат̣т̣хахама̄намева аттани абхиратим̣, са̄тисайам̣ пхаран̣апӣтим̣, ит̣т̣ха̄ка̄ра̄нубхаванан̃ча соманассам̣ уппа̄дети. на хи абхиратисоманассехи вина̄ анатиккантапӣтисукхасса екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аттхӣти.
ависесато пана са̄дха̄ран̣авасена̄ти пат̣икӯладха̄туван̣н̣ависесам̣ акатва̄ саматхавипассана̄са̄дха̄ран̣авасена̄ти аттхо. тивидхена̄ти анулома̄дина̄ ваккхама̄нена. чха ма̄сети аддхама̄се ӯнепи ма̄сапариччхедена париччхиджджама̄не саджджха̄йе чха ма̄са̄ париччхедака̄ хонтӣти катва̄ вуттанти ведитаббам̣. париччхиджджама̄насса ма̄сантарагамананива̄ран̣ан̃хи чхама̄саггахан̣ам̣, на сакалачхама̄се париваттадассанаттхам̣. а̄чарийа̄ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄.
лаккхан̣анти дха̄тупат̣икӯлалаккхан̣ам̣. джанам̣ на арахантӣти аджан̃н̃а̄, джане павесетум̣ айутта̄ джигуччханӣйа̄ти вуттам̣ хоти.
пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣хӣнӣти пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣хӣни кот̣ийа̄ т̣хита̄ни. на еттха кочи атта̄ на̄ма аттхи, ат̣т̣хӣни ева ат̣т̣хипун̃джаматто ева̄йам̣ сан̇гха̄т̣оти дассети. анекасандхийамитоти анекехи сандхӣхи йамито самбаддхо со ат̣т̣хипун̃джоти дассети. на кехичӣти йаментам̣ атта̄нам̣ пат̣иседхети. чодито джара̄йа маран̣а̄бхимукхагаманена чодито.
маха̄бхӯтам̣ упа̄да̄рӯпена париччхиннам̣ ‘‘нӣлам̣ пӣтам̣ сугандхам̣ дуггандха’’нтиа̄дина̄. упа̄да̄рӯпам̣ маха̄бхӯтена таннисситасса тасса тато бахи абха̄ва̄. чха̄йа̄тапа̄нам̣ а̄тапапаччайачха̄йуппа̄дакабха̄во ан̃н̃аман̃н̃апариччхедаката̄. рӯпаккхандхасса париггахитатта̄ тадантогадха̄нам̣ чаккха̄диа̄йатанадва̄ра̄нам̣ васена там̣там̣два̄рика̄ арӯпино кхандха̄ па̄кат̣а̄ хонти, а̄йатана̄ни ча два̄ра̄ни ча а̄йатанадва̄ра̄нӣти ва̄ аттхо. тена рӯпа̄йатана̄дӣнан̃ча васена̄ти вуттам̣ хоти.
саппаччайа̄ти саппаччайабха̄ва̄, паччайа̄йаттам̣ хутва̄ ниббаттанти вуттам̣ хоти. сама̄но ва̄ садисо йутто паччайо саппаччайо, тасма̄ саппаччайа̄.
еттакоти йатха̄вуттена а̄ка̄рена пагун̣о кот̣т̣ха̄со. уггахова уггахасандхи. ван̣н̣а̄димукхена хи упат̣т̣ха̄нам̣ еттха сандхӣйати самбаджджхатӣти ‘‘сандхӣ’’ти вуччати.
упат̣т̣ха̄тӣти ван̣н̣а̄дивасена упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. пан̃чан̇гасаманна̄гатети на̄тидӯрана̄чча̄саннагамана̄гаманасампаннанти екан̇гам̣, дива̄ аббокин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосанти екам̣, аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассанти екам̣, тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса аппакасирена уппаджджати чӣвара…пе… париккха̄роти екам̣, тасмим̣ пана сена̄сане тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ти екам̣ (а. ни. 10.11). пан̃чан̇гасаманна̄гатена̄ти аппа̄ба̄дха̄са̄т̣хеййасаддха̄пан̃н̃а̄вӣрийехи падха̄нийан̇гехи саманна̄гатена.
ут̣т̣ха̄накада̄йанти техи кхеттехи ут̣т̣ха̄накам̣, техи да̄таббадхан̃н̃анти аттхо. еттха ча ат̣т̣хакумбхада̄йакакхеттам̣ вийа мукхадхованакиччам̣, сол̣асакумбхада̄йакам̣ вийа кха̄данабхун̃джанакиччам̣ дат̣т̣хаббам̣ лахукагарукабха̄вато. тато пана йам̣ дуккхам̣ ниббаттати, там̣ ан̃н̃ан̃ча дваттим̣са̄ка̄раманасика̄рена ча ниваттатӣти а̄ха ‘‘еттхева каммам̣ ка̄табба’’нти. етта̄вата̄ти екадивасам̣ тим̣са ва̄ре манасика̄рат̣т̣хапанена.
сахассуддха̄рам̣ са̄дхетва̄ти сахассавад̣д̣хитам̣ ин̣ам̣ йоджетва̄. уддхаритабботи уддха̄роти хи вад̣д̣хи вуччатӣти. суддхачиттена̄ти виккхепа̄дикилесавирахитачиттена. кеса̄дӣсу таче раджджанта̄ суччхавичаммам̣ тачоти гахетва̄ ‘‘суван̣н̣а̄диван̣н̣о ме тачо’’тиа̄дина̄ раджджанти.
тесу две екамаггам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ на̄ма на хонтӣти йатха̄ татха̄ ва̄ пала̄йантӣти аттхо. таттха ра̄га̄диваттхубха̄вена дваттим̣са̄ка̄ра̄нам̣ чорасадисата̄ анаттха̄вахата̄ дат̣т̣хабба̄.
каммамева висеса̄дхигамасса т̣ха̄нанти каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄вана̄ вуччати. тена̄ха ‘‘манасикаронтасса аппанам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти. каммасса ва̄ бха̄вана̄йа т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ аппана̄рамман̣абха̄вӯпагаманена аппанам̣ па̄пун̣а̄тӣти вуттам̣.
ма̄наджа̄тикоти етена лан̇гханасаматтхата̄йогена упасамарахитатам̣ дассети. читтампи хи татха̄ на̄на̄рамман̣есу вад̣д̣хитам̣ упасамарахитанти дассетаббанти.
хаттхе гахитапан̃хаваттху па̄катикамева̄ти висуддхимагге вуттатам̣ сандха̄йа̄ха. таттха хи вуттам̣ –
‘‘ма̄лакаттхеро кира дӣгхабха̄н̣акаабхайаттхерам̣ хаттхе гахетва̄ ‘а̄вусо абхайа, имам̣ та̄ва пан̃хам̣ угган̣ха̄хӣ’ти ватва̄ а̄ха ‘ма̄лакаттхеро дваттим̣сакот̣т̣ха̄сесу дваттим̣сапат̣хамаджджха̄нала̄бхӣ, саче раттим̣ екам̣, дива̄ екам̣ сама̄паджджати, атирекад̣д̣хама̄сена пуна сампаджджати. саче пана девасикам̣ екамева сама̄паджджати, атирекама̄сена пуна сампаджджатӣ’’’ти.
идам̣ пана екам̣ манасикаронтасса екам̣ па̄т̣ийеккам̣ манасикаронтасса дваттим̣са̄ти етасса са̄дханаттхам̣ нидассанавасена а̄нӣтанти дат̣т̣хаббам̣.
анупа̄диннакапаккхе т̣хита̄нӣти етена четийапаббатава̄сӣ маха̄тиссаттхеро вийа, сан̇гхараккхитаттхерупат̣т̣ха̄каса̄ман̣еро вийа ча анупа̄диннакапаккхе т̣хапетва̄ гахетум̣ сакконтасса дасавидха̄субхавасена джӣвама̄накасарӣрепи упат̣т̣хите упача̄раппатти дассита̄ хотӣти ведитабба̄. ‘‘аттхисса ка̄йе’’ти пана саттавасена кеса̄дӣсу гайхама̄несу йатха̄ ‘‘имасмим̣ ка̄йе’’ти сатта-ггахан̣арахите ахам̣ка̄раваттхумхи виддхаста̄хам̣ка̄ре сада̄ саннихите па̄кат̣е ча аттано ка̄йе упат̣т̣ха̄нам̣ хоти, на татха̄ таттха̄ти аппанам̣ аппатта̄ а̄дӣнава̄нупассана̄ва таттха хотӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘асубха̄нупассана̄сан̇кха̄та̄ пана випассана̄бха̄вана̄ хотӣти ведитабба̄’’ти.
357. а̄димхи севана̄ а̄севана̄, вад̣д̣ханам̣ бха̄вана̄, пунаппунам̣ каран̣ам̣ бахулӣкамманти айаметесам̣ висесо.
362. ваттхупарин̃н̃а̄йа̄ти абхиджджха̄доманасса̄нам̣ ваттхубхӯтасса ка̄йасса париджа̄нанена. аппита̄ти гамита̄, са̄ ча вина̄ситата̄ти а̄ха ‘‘вина̄сита̄’’ти. аппаваттийам̣ т̣хапита̄типи аппита̄ти айаматтхо нируттисиддхийа̄ вуттоти дат̣т̣хаббо. вигатанта̄ ката̄ти ида̄ни ка̄таббо анто етесам̣ наттхӣти вигатанта̄, евам̣бхӯта̄ ката̄ти аттхо. каммамева висеса̄дхигамасса т̣ха̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, камме ва̄ т̣ха̄нам̣ бха̄вана̄рамбхо каммат̣т̣ха̄нам̣, тан̃ча анупассана̄ти а̄ха ‘‘анупассана̄йа каммат̣т̣ха̄на’’нти, анупассана̄йа вуттанти адхиппа̄йо.
ка̄йа̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ведана̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
363. сампаджа̄насса ведийанам̣ сампаджа̄наведийанам̣. ваттхунти сукха̄дӣнам̣ а̄рамман̣ама̄ха, тена ваттху а̄рамман̣ам̣ етисса̄ти ваттхуа̄рамман̣а̄ти сама̄со дат̣т̣хаббо. воха̄раматтам̣ хотӣти етена ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’’ти идам̣ воха̄раматтена вуттанти дассети.
вӣрийасама̄дхим̣ йоджетва̄ти адхива̄санавӣрийасса адхиматтата̄йа тасса самата̄йа убхайам̣ саха йоджетва̄. саха пат̣исамбхида̄хӣти локуттарапат̣исамбхида̄хи саха. локийа̄нампи ва̄ сати уппаттика̄ле таттха саматтхатам̣ сандха̄йа ‘‘саха пат̣исамбхида̄хӣ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. самасӣсӣти ва̄расамасӣсӣ хутва̄ паччавеккхан̣ава̄расса анантарава̄ре паринибба̄йӣти аттхо. сан̇кхепаманасика̄равасена маха̄сатипат̣т̣ха̄не, виттха̄раманасика̄равасена ра̄хулова̄дадха̄тувибхан̇га̄дӣсу.
пхассапан̃чамакейева̄ти ева-саддена вуттесу тӣсупи мукхесу париггахасса сама̄натам̣ дассети. на̄марӯпававаттха̄насса адхиппетатта̄ ниравасесарӯпапариггахасса дассанаттхам̣ ‘‘ваттху на̄ма караджака̄йо’’ти а̄ха, на чаккха̄дӣни чхаваттхӯнӣти. караджака̄йасса пана ваттхубха̄васа̄дханаттхам̣ ‘‘идан̃ча пана ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ еттха ситам̣, еттха пат̣ибаддха’’нти (дӣ. ни. 1.235; ма. ни. 2.252) суттам̣ а̄бхатам̣.
пхассавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ па̄кат̣ата̄ кесан̃чи хотӣти йесам̣ на хоти, те сандха̄йа̄ха ‘‘пхассавасена ва̄ хи…пе… на па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти. тесам̣ пана ан̃н̃есан̃ча саббесам̣ венеййа̄нам̣ ведана̄ па̄кат̣а̄ти а̄ха ‘‘ведана̄васена пана па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти. сатадхотасаппи на̄ма сатава̄рам̣ вила̄петва̄ вила̄петва̄ удаке паккхипитва̄ уддхаритва̄ гахитасаппи.
виниваттетва̄ти чатуккхандхасамуда̄йато висум̣ уддхаритва̄. маха̄сатипат̣т̣ха̄насутта̄дӣсу каттхачи пат̣хамам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ватва̄ паччха̄ арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ведана̄васена виниваттетва̄ дасситам̣. каттхачи арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ева ведана̄васена арӯпара̄сито, н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄тато ва̄ рӯпа̄рӯпара̄сито ва̄ виниваттетва̄ дасситам̣. таттха̄пи йесу пат̣хамам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ вутта̄, тесу тадантогадхам̣. йесу на вутта̄, тесу ча ведана̄йа а̄рамман̣аматтам̣ сам̣кхиттам̣ па̄л̣иана̄рул̣хам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа рӯпакаммат̣т̣ха̄насса пат̣хамам̣ катхитата̄ вутта̄ти ведитабба̄.
‘‘мановин̃н̃еййа̄нам̣ дхамма̄нам̣ ит̣т̣ха̄нам̣ канта̄на’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.306) найена вуттам̣ чхагехасситасоманассам̣ пан̃чака̄магун̣есу асса̄да̄нупассино ева хотӣти а̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣а̄мисаниссита̄ чха гехасситасоманассаведана̄’’ти.
ведана̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
читта̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
365. килесасампайутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ кехичи килесехи виппайогепи сати йехи сампайутта̄, техи сам̣килесабха̄вена садисехи сам̣килит̣т̣хатта̄ итарехипи на висуддхата̄ хотӣти а̄ха ‘‘на паччхимападам̣ бхаджантӣ’’ти. дувидханти висум̣ вачанам̣ сара̄гасадосехи висит̣т̣хаггахан̣аттхам̣. авипассанупагатта̄ ‘‘идха ока̄сова наттхӣ’’ти вуттам̣.
читта̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дхамма̄нупассана̄ниддесо
ка. нӣваран̣апаббаван̣н̣ана̄
367. кан̣хасукка̄нам̣ йуганаддхата̄ наттхӣти паджа̄нанака̄ле абха̄ва̄ ‘‘абхин̣хасамуда̄ча̄равасена̄’’ти а̄ха.
субхампӣти ка̄маччхандопи. со хи аттано гахан̣а̄ка̄рена ‘‘субха’’нти вуччати, тена̄ка̄рена паваттама̄накасса ан̃н̃асса ка̄маччхандасса нимиттатта̄ ‘‘нимитта’’нти ча̄ти. а̄кан̇кхитасса хитасукхасса анупа̄йабхӯто манасика̄ро анупа̄йаманасика̄ро. таттха̄ти ниппха̄детаббе а̄рамман̣абхӯте ча дувидхепи субханимитте.
асубхампӣти асубхаджджха̄нампи. там̣ пана дасасу асубхесу кеса̄дӣсу ча паваттам̣ дат̣т̣хаббам̣. кеса̄дӣсу хи сан̃н̃а̄ асубхасан̃н̃а̄ти гирима̄нандасутте вутта̄ти. еттха чатуббидхассапи айонисоманасика̄расса йонисоманасика̄расса ча дассанам̣ ниравасесадассанаттхам̣ катанти ведитаббам̣. тесу пана асубхе субханти асубханти ча манасика̄ро идха̄дхиппето, таданукулатта̄ ва̄ итарепӣти.
бходжане маттан̃н̃уно тхинамиддха̄бхибхава̄бха̄ва̄ ота̄рам̣ алабхама̄но ка̄мара̄го пахӣйатӣти ваданти. бходжананисситам̣ пана а̄ха̄репат̣икӯласан̃н̃ам̣, таббипарин̣а̄масса тада̄дха̄расса тасса ча упаниссайабхӯтасса асубхата̄дидассанам̣, ка̄йасса ча а̄ха̄рат̣т̣хитиката̄дидассанам̣ со уппа̄детӣти тасса ка̄маччхандо пахӣйатева, абхидхаммапарийа̄йена саббопи лобхо ка̄маччханданӣваран̣анти а̄ха ‘‘арахаттамаггена̄’’ти.
одиссака̄нодиссакадиса̄пхаран̣а̄нанти аттагаруатиппийасаха̄йамаджджхаттавасена одиссаката̄, сӣма̄бхеде кате анодиссаката̄, екадиса̄пхаран̣авасена диса̄пхаран̣ата̄ метта̄йа уггахан̣е ведитабба̄. виха̄рараччха̄га̄ма̄дивасена ва̄ одиссакадиса̄пхаран̣ам̣, виха̄ра̄диуддесарахитам̣ пураттхима̄дидиса̄васена анодиссакадиса̄пхаран̣анти евам̣ ва̄ двидха̄ уггахам̣ сандха̄йа ‘‘одиссака̄нодиссакадиса̄пхаран̣а̄на’’нти вуттам̣. уггахо ча йа̄ва упача̄ра̄ дат̣т̣хаббо, уггахита̄йа а̄севана̄ бха̄вана̄. таттха ‘‘саббе сатта̄ па̄н̣а̄ бхӯта̄ пуггала̄ аттабха̄вапарийа̄панна̄’’ти етесам̣ васена пан̃чавидха̄, екекасмим̣ ‘‘авера̄ хонту, абйа̄паджджа̄, анӣгха̄, сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти чатудха̄ паваттито вӣсативидха̄ ва̄ анодхисопхаран̣а̄ метта̄, ‘‘сабба̄ иттхийо пуриса̄ арийа̄ анарийа̄ дева̄ манусса̄ винипа̄тика̄’’ти саттодхикаран̣авасена паватта̄ саттавидха̄, ат̣т̣хавӣсативидха̄ ва̄ одхисопхаран̣а̄ метта̄, дасахи диса̄хи дисодхикаран̣авасена паватта̄ дасавидха̄ ча диса̄пхаран̣а̄ метта̄, екека̄йа ва̄ диса̄йа сатта̄дииттхиа̄диавера̄дийогена асӣта̄дхикачатусатаппабхеда̄ анодхисоодхисопхаран̣а̄ ведитабба̄.
ка̄йавина̄мана̄ти ка̄йасса вивидхена а̄ка̄рена на̄мана̄.
атибходжане нимиттагга̄хоти атибходжане тхинамиддхасса нимиттагга̄хо, ‘‘еттаке бхутте тхинамиддхасса ка̄ран̣ам̣ хоти, еттаке на хотӣ’’ти тхинамиддхасса ка̄ран̣а̄ка̄ран̣агга̄хоти аттхо. дхутан̇га̄нам̣ вӣрийанисситатта̄ а̄ха ‘‘дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапӣ’’ти.
куккуччампи ката̄ката̄нусочанавасена паваттама̄нам̣ уддхаччена сама̄налаккхан̣ам̣ авӯпасамасабха̄вамева̄ти четасо авӯпасамо ‘‘уддхаччакуккуччамева̄’’ти вутто.
бахуссутасса гантхато ча аттхато ча аттха̄дӣни вичинантасса четасо виккхепо на хоти йатха̄видхипат̣ипаттийа̄ йатха̄нурӯпапатика̄раппаваттийа̄ ката̄ката̄нусочанан̃ча̄ти ‘‘ба̄хусачченапи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйатӣ’’ти а̄ха. вуд̣д̣хасевита̄ ча вуд̣д̣хасӣлитам̣ а̄вахатӣти четовӯпасамакаратта̄ уддхаччакуккуччаппаха̄нака̄рита̄ вутта̄. вуд̣д̣хатам̣ пана анапеккхитва̄ винайадхара̄ куккуччавинодака̄ калйа̄н̣амитта̄ вутта̄ти дат̣т̣хабба̄.
тит̣т̣хати еттха̄ти т̣ха̄нӣйа̄, вичикиччха̄йа т̣ха̄нӣйа̄ вичикиччха̄т̣ха̄нӣйа̄. т̣ха̄табба̄ти ва̄ т̣ха̄нӣйа̄, вичикиччха̄ т̣ха̄нӣйа̄ етесӯти вичикиччха̄т̣ха̄нӣйа̄.
ка̄мам̣ бахуссутата̄парипуччхаката̄хи ат̣т̣хаваттхука̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, татха̄пи ратанаттайавичикиччха̄мӯлика̄ сесавичикиччха̄ти катва̄ а̄ха ‘‘тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха̄’’ти. винайе пакатан̃н̃ута̄ ‘‘сиккха̄йа кан̇кхатӣ’’ти (дха. са. 1008; вибха. 915) вутта̄йа вичикиччха̄йа паха̄нам̣ каротӣти а̄ха ‘‘винайе чин̣н̣авасӣбха̄вассапӣ’’ти. окаппанийасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхабахуласса̄ти анупависанасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхена адхимуччанабахуласса. адхимуччанан̃ча адхимоккхуппа̄данамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. саддха̄йа ва̄ нинната̄ адхимутти.
нӣваран̣апаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кха. боджджхан̇гапаббаван̣н̣ана̄
кхандха̄дипа̄л̣ийа̄ аттхо кхандха̄дӣнам̣ аттхоти катва̄ а̄ха ‘‘кхандха…пе… випассана̄нам̣ аттхасаннисситапарипуччха̄бахулата̄’’ти. тена па̄л̣имуттакапуччха̄ на татха̄ пан̃н̃а̄сам̣ваттаника̄, йатха̄ аттхапат̣ипуччха̄ти дассети.
мандатта̄ аггиджа̄ла̄дӣсу а̄подха̄туа̄дӣнам̣ вийа вӣрийа̄дӣнам̣ сакичче асаматтхата̄ вутта̄.
паттам̣ нӣхарантова там̣ сутва̄ти еттха пан̃ча̄бхин̃н̃атта̄ диббасотена ассосӣти ваданти.
паса̄дасинеха̄бха̄вена̄ти паса̄дасан̇кха̄тасса синехасса абха̄вена. гадрабхапит̣т̣хе лӯкхараджо лӯкхатаро хутва̄ диссатӣти атилӯкхата̄йа там̣садисе.
сам̣веджанапаса̄данехи теджанам̣ тосанан̃ча сампахам̣сана̄ти.
боджджхан̇гапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхавипассана̄суддхавипассана̄васена пат̣хамасса итаресан̃ча катхитатта̄ти аттхо. маггасампайутта̄ сати ка̄йа̄нупассана̄ на̄ма̄ти а̄гаманавасена вуттам̣. евам̣ та̄ва десана̄ пуггале тит̣т̣хатӣти ка̄йа̄нупассӣа̄дӣнам̣ а̄гаманавасена висесетва̄ вутта̄ сатипат̣т̣ха̄надесана̄ пуггале тит̣т̣хатӣти аттхо. на хи сакка̄ екасса анекасаман̇гита̄ ваттум̣ екаккхан̣е анекасатисамбхава̄вабодхапасан̇га̄, пуггалам̣ пана а̄маситва̄ сакиччапариччхинне дхамме вуччама̄не киччабхедена екисса̄пи сатийа̄ анекана̄мата̄ хотӣти дассенто ‘‘ка̄йе пана̄’’тиа̄дима̄ха. йатха̄ хи пуггалакиччам̣ дхамма̄ ева̄ти дхаммабхедена ка̄йа̄нупассӣа̄дипуггалабхедова хоти, на евам̣ дхаммасса дхаммо киччанти на дхаммабхедена тасса бхедо, тасма̄ ека̄ва сати чатувипалла̄саппаха̄набхӯта̄ магге самиддха̄ анаттхантарена таппаха̄накиччабхедена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхатӣти айаметтха адхиппа̄йо.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.