10. дасакама̄тика̄ван̣н̣ана̄
760. ‘‘чатассо кхо има̄, са̄рипутта, йонийо. катама̄…пе… йо кхо мам̣, са̄рипутта, евам̣ джа̄на’’нти (ма. ни. 1.152) вачанена чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ вуттам̣, ‘‘нирайан̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄мӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.153) пан̃чагатипариччхедакам̣. ‘‘сам̣йуттаке а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни, саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти вуттам̣, таттха пана нида̄навагге саттасаттати а̄гата̄ни чатучатта̄рӣсан̃ча, тесаттати пана пат̣исамбхида̄магге сутамайа̄дӣни а̄гата̄ни диссанти, на сам̣йуттакети. ан̃н̃а̄нипӣти етена идха екака̄дивасена вуттам̣, ан̃н̃аттха ча ‘‘пуббанте н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄, брахмаджа̄ла̄дӣсу ча ‘‘тайидам̣ татха̄гато паджа̄на̄ти ‘има̄ни дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни евам̣ гахита̄нӣ’ти’’а̄дина̄ вуттам̣ анекан̃а̄н̣аппабхедам̣ сан̇ган̣ха̄ти. йа̄тха̄вапат̣иведхато сайан̃ча акампийам̣ пуггалан̃ча там̣саман̇гим̣ н̃еййесу адхибалам̣ каротӣти а̄ха ‘‘акампийат̣т̣хена упаттхамбхакат̣т̣хена ча̄’’ти.
сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утам̣. пат̣иджа̄нанавасена саббан̃н̃утам̣ абхимукхам̣ гаччханти, ат̣т̣ха ва̄ париса̄ упасан̇камантӣти а̄сабха̄, буддха̄. идам̣ пана̄ти буддха̄нам̣ т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утамева вадати. тит̣т̣хама̄нова̄ти авадантопи тит̣т̣хама̄нова пат̣иджа̄на̄ти на̄ма̄ти аттхо. ат̣т̣хасу париса̄су ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, са̄рипутта, анекасатам̣ кхаттийапарисам̣…пе… татра вата мам̣ бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ оккамиссатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.151) вачанена дасситаакампийан̃а̄н̣айутто дасабалоханти абхӣтана̄дам̣ надати. сӣхана̄дасуттена кхандхакавагге а̄гатена.
‘‘деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттатӣ’’ти (а. ни. 4.31) суттасесена саппурисӯпассайа̄дӣнам̣ пхаласампатти паватти, пуримасаппурисӯпассайа̄дим̣ упанисса̄йа паччхимасаппурисӯпассайа̄дӣнам̣ сампатти паватти ва̄ вутта̄ти а̄ди-саддена таттха ча чакка-саддасса гахан̣ам̣ ведитаббам̣. пат̣иведханит̣т̣хатта̄ арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ пат̣иведхоти ‘‘пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тена пат̣иладдхассапи десана̄н̃а̄н̣асса киччаниппхаттипарасса буджджханаматтена хотӣти ‘‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттипхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тато парам̣ пана йа̄ва паринибба̄на̄ десана̄н̃а̄н̣аппаватти тассева паваттитасса дхаммачаккасса т̣ха̄нанти ведитаббам̣, паваттитачаккасса чаккаваттино чаккаратанат̣т̣ха̄нам̣ вийа.
сама̄дӣйантӣти сама̄да̄на̄ни, та̄ни пана сама̄дийитва̄ ката̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘сама̄дийитва̄ ката̄на’’нти. каммамева ва̄ каммасама̄да̄нанти етена сама̄да̄на-саддасса апуббаттха̄бха̄вам̣ дассети муттагата-садде гата-саддасса вийа.
агатига̄мининти нибба̄нага̄миним̣. вуттан̃хи ‘‘нибба̄нан̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипада’’нти (ма. ни. 1.153).
ха̄набха̄гийадхамманти ха̄набха̄гийасабха̄вам̣, ка̄масахагатасан̃н̃а̄дидхаммам̣ ва̄. там̣ ка̄ран̣анти пуббева ката̄бхисан̇кха̄ра̄дим̣.
‘‘ида̄нӣ’’ти етасса ‘‘имина̄ ануккамена вутта̄нӣти ведитабба̄нӣ’’ти имина̄ саха йоджана̄ ка̄табба̄. килеса̄варан̣ам̣ тадабха̄ван̃ча̄ти килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣. килесаккхайа̄дхигамасса хи килеса̄варан̣ам̣ ат̣т̣ха̄нам̣, тадабха̄во т̣ха̄нам̣. анадхигамасса килеса̄варан̣ам̣ т̣ха̄нам̣, тадабха̄во ат̣т̣ха̄нанти. таттха тадабха̄ваггахан̣ена гахитам̣ ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дика̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ т̣хитим̣ таббипарӣта̄йа т̣ха̄на̄бха̄ван̃ча адхигамасса т̣ха̄нам̣ пассантена имина̄ н̃а̄н̣ена адхигама̄надхигама̄нам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯте килеса̄варан̣атадабха̄ве пассати бхагава̄ти имаматтхам̣ са̄дхенто а̄ха ‘‘локийасамма̄дит̣т̣хит̣хитидассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча̄’’ти. еттха ча адхигамат̣т̣ха̄надассанамева адхиппетам̣ упари бхаббапуггалавасенева випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вадассана̄дикасса ваккхама̄натта̄. имина̄ пана н̃а̄н̣ена сиджджханато пасан̇гена итарампи вуттанти ведитаббам̣. дха̄тувематтадассанатоти ра̄га̄дӣнам̣ адхиматтата̄дивасена там̣сахита̄нам̣ дха̄тӯнам̣ вематтата̄дассанато, ‘‘айам̣ имисса̄ дха̄туйа̄ адхиматтатта̄ ра̄гачарито’’тиа̄дина̄ чарийа̄хетӯнам̣ ва̄, ра̄га̄дайо ева ва̄ пакатибха̄вато дха̄тӯти ра̄га̄дивематтадассанатоти аттхо. пайогам̣ ана̄дийитва̄ти сантатимаха̄маттаан̇гулима̄ла̄дӣнам̣ вийа ка̄мара̄габйа̄па̄да̄дивасена пайогам̣ ана̄дийитва̄.
(1.) екаканиддесаван̣н̣ана̄
761. на хетумева̄ти еттха ча на хетӯ ева̄ти аттхо, бйан̃джанасилит̣т̣хата̄васена пана рассаттам̣ ма-ка̄ро ча като ‘‘адуккхамасукха̄’’ти еттха вийа. имина̄пи найена̄ти еттха пуриманайена хетубха̄ва̄дипат̣иккхепо, паччхиманайена нахетудхамма̄дикот̣т̣ха̄сасан̇гахоти айам̣ висесо ведитаббо. чутиггахан̣ена чутипариччхинна̄йа ека̄йа джа̄тийа̄ гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, бхаваггахан̣ена навадха̄ вуттабхавасса. тадантогадхата̄йа таттха таттха парийа̄панната̄ вутта̄. уппаннам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййамева̄ти ‘‘на рӯпам̣ вийа уппанна̄ чхавин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййа̄’’ти рӯпато етесам̣ висесанам̣ кароти.
762. каппато каппам̣ гантва̄пи на уппаджджатӣти на када̄чи татха̄ уппаджджати. на хи кхӣра̄дӣнам̣ вийа етесам̣ йатха̄вутталаккхан̣авилаккхан̣ата̄ аттхӣти дассети.
763. самодха̄нетва̄ти локе виджджама̄нам̣ саббам̣ рӯпам̣ самодха̄нетва̄. етена махаттепи авибха̄вакаттам̣ дассенто сукхуматта̄ на вибха̄вессатӣти ва̄дапатхам̣ чхиндати. чаккхупаса̄де мама ваттхумхӣти аттхо. висайоти иссарийат̣т̣ха̄нанти адхиппа̄йо.
764. аббокин̣н̣а̄ти абйавахита̄, анантарита̄ти аттхо. ваваттхита̄нампи пат̣ипа̄т̣инийамо тена пат̣иккхиттоти аттхо. анантарата̄ти анантарапаччайата̄ етена пат̣иккхитта̄ти аттхо.
765. саманантарата̄ти ча саманантарапаччайата̄.
766. а̄бхуджанатоти а̄бхуггакаран̣ато, ниваттанато иччева аттхо. еттха ча ‘‘пан̃ча вин̃н̃а̄н̣а̄ ана̄бхога̄’’ти а̄бхогасабха̄ва̄ на хонтӣти аттхо, ‘‘пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ наттхи а̄ват̣т̣ана̄ ва̄’’тиа̄дӣсупи а̄ват̣т̣анабха̄во ва̄тиа̄дина̄ аттхо дат̣т̣хаббо.
на кан̃чи дхаммам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣти еттха на саббе рӯпа̄дидхамма̄ дхаммаггахан̣ена гахита̄ти йатха̄дхиппетадхаммадассанаттхам̣ ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти евам̣ вутта’’нти а̄ха.
рӯпа̄дӣсу абхинипатанам̣ техи сама̄гамо тесантипи ваттум̣ йуджджатӣти а̄ха ‘‘рӯпа̄дӣнам̣ абхинипа̄таматта’’нти. камматтхе ва̄ са̄мивачанам̣. вин̃н̃а̄н̣ехи абхинипатитабба̄ни хи рӯпа̄дӣнӣти. идам̣ вуттам̣ хотӣтиа̄дӣсу хи айам̣ адхиппа̄йо – а̄рамман̣акаран̣ена пат̣ивиджа̄нитабба̄ни рӯпа̄дӣни т̣хапетва̄ кусала̄кусалачетана̄йа там̣сампайутта̄нан̃ча йатха̄вутта̄нам̣ сахаджапуббан̇гамадхаммена пат̣ивиджа̄нитабба̄нам̣ пат̣ивиджа̄нанам̣ етесам̣ наттхӣти. еван̃ча катва̄ ‘‘дассана̄диматтато пана мутта̄ ан̃н̃а̄ етесам̣ кусала̄дипат̣ивин̃н̃атти на̄ма наттхӣ’’ти киччантарам̣ пат̣иседхети.
авипа̄кабха̄вена ан̃н̃ам̣ абйа̄катаса̄ман̃н̃ам̣ анива̄ренто кусала̄кусалаггахан̣ан̃ча каротӣти чаванапарийоса̄нан̃ча киччам̣. пи-саддена сахаджаванака̄ни вӣтхичитта̄ни сампин̣д̣етва̄ пан̃чадва̄ре пат̣иседхане айам̣ адхиппа̄йо сийа̄ – ‘‘манаса̄ че падут̣т̣хена…пе… пасаннена бха̄сати ва̄ кароти ва̄’’ти (дха. па. 1-2) евам̣ вутта̄ бха̄санакаран̣акара̄, там̣садиса̄ ча сукхадуккхуппа̄дака̄ балаванто чхат̣т̣хадва̄рика̄ ева дхаммаггахан̣ена гахита̄ти на тесам̣ пан̃чадва̄рикаджаванена пат̣ивиджа̄нанам̣ аттхи, дуббала̄нам̣ пана пуббан̇гамапат̣ивиджа̄нанам̣ таттха на пат̣исиддхам̣ ‘‘на ка̄йакаммам̣ на вачӣкаммам̣ пат̣т̣хапетӣ’’ти вин̃н̃аттидвайаджанакассева пат̣т̣хапанапат̣иккхепена дуббаласса манокаммасса анун̃н̃а̄татта̄. татха̄ ка̄йасучарита̄дикусалакаммам̣ каромӣти, таббипарӣтам̣ акусалам̣ каммам̣ каромӣти ча кусала̄кусаласама̄да̄нам̣ пан̃чадва̄рикаджаванена на хоти. татха̄ пат̣иччасамуппа̄даван̣н̣ана̄йам̣ вутта̄ ‘‘пан̃чадва̄рикачути ча на пан̃чадва̄рикачиттехи хоти чутичиттасса атам̣два̄рикатта̄’’ти. йа̄ пана̄йам̣ па̄л̣и ‘‘пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи на кан̃чи дхаммам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти ан̃н̃атра абхинипа̄таматта̄’’ти, тасса̄ рӯпа̄дӣнам̣ а̄па̄тхаматтам̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ кан̃чи дхаммасабха̄вам̣ на пат̣ивиджа̄на̄тӣти айаматтхо диссати. на хи рӯпам̣ пат̣игган̣хантампи чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпанти ча ган̣ха̄тӣти. сампат̣иччханассапи рӯпанӣла̄диа̄ка̄рапат̣ивиджа̄нанам̣ наттхӣти кин̃чи дхаммасса пат̣ивиджа̄нанам̣ пат̣иккхиттам̣, пан̃чахи пана вин̃н̃а̄н̣ехи са̄тисайам̣ тасса виджа̄нананти ‘‘ан̃н̃атра абхинипа̄таматта̄’’ти на вуттам̣. йасса па̄л̣ийам̣ бахиддха̄паччуппанна̄рамман̣ата̄ вутта̄, тато ан̃н̃ам̣ нируттипат̣исамбхидам̣ иччхантехи пан̃чадва̄раджаванена пат̣исамбхида̄н̃а̄н̣асса сахуппатти пат̣исиддха̄. рӯпа̄рӯпадхаммети рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммети аттхо.
пан̃чадва̄рикачиттена на пат̣ибуджджхатӣти касма̄ вуттам̣, нану рӯпа̄дӣнам̣ а̄па̄тхагамане нидда̄пат̣ибодхо хотӣти? на, пат̣хамам̣ манодва̄рикаджаванасса уппаттитоти дассенто а̄ха ‘‘нидда̄йантасса хӣ’’тиа̄ди. палобхетва̄ саччасупинена.
абйа̄катойева а̄ваджджанаматтассева уппаджджанатоти ваданти. евам̣ вадантехи манодва̄репи а̄ваджджанам̣ дваттиккхаттум̣ уппаджджитва̄ джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ бхаван̇гам̣ отаратӣти адхиппетанти дат̣т̣хаббам̣.
тасса̄ ева васена̄ти тасса̄ васена екавидхена н̃а̄н̣аваттху хотӣти ча, ведитаббанти ча йоджана̄ ка̄табба̄.
екаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(2.) дуканиддесаван̣н̣ана̄
767. аттха-саддо ан̃н̃атра сабха̄вам̣ гахетва̄ адхикаран̣есу паваттама̄но адхикаран̣авасена лин̇гапариваттим̣ гаччхатӣти адхиппа̄йена джа̄пита̄ ча са̄ аттха̄ ча̄ти джа̄питаттха̄ти айаматтхо вибха̄витоти дат̣т̣хаббо.
дуканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(3.) тиканиддесаван̣н̣ана̄
768. пан̃н̃а̄парин̣а̄митесӯти пан̃н̃а̄йа парипа̄читесу. ‘‘йогавихитесӯти идан̃ча висайависесанаматтамева, тасма̄ йа̄ни пан̃н̃а̄йа вихита̄ни ахесум̣ хонти бхависсанти ча, сабба̄ни та̄ни йогавихита̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. сиккхитва̄ ка̄таббам̣ сиппам̣, итарам̣ каммам̣. айаметесам̣ висесо. вад̣д̣хакӣкамманти ча асиккхитва̄пи ка̄таббам̣ тхӯлакаммам̣ ‘‘камма’’нти дат̣т̣хаббам̣, пан̃н̃а̄ ева ва̄ таттха таттха ‘‘каммам̣ сиппа’’нти ча ведитабба̄. на̄гаман̣д̣алам̣ на̄ма ман̣д̣алам̣ катва̄ саппе виджджа̄йа паккоситва̄ балим̣ датва̄ виса̄панайанам̣. париттам̣ раккха̄, йена ‘‘пхӯ’’ти мукхава̄там̣ датва̄ висам̣ апанайанти, со ун̣н̣ана̄бхиа̄диманто пхудхаманакаманто. ‘‘а а̄’’тиа̄дика̄ ма̄тика̄ ‘‘ка ка̄’’тиа̄дико таппабхедо ча лекха̄.
кусалам̣ дхаммам̣ сакам̣, итарам̣ носакам̣. чатуннам̣ сачча̄нам̣ пат̣ивиджджхитабба̄нам̣ таппат̣иведхапаччайабха̄вена ануломанам̣ дат̣т̣хаббам̣. пуббе ‘‘йогавихитесу ва̄ камма̄йатанесӯ’’тиа̄дина̄ пан̃н̃а̄ вутта̄, пуна тасса̄ вевачанавасена ‘‘ануломикам̣ кханти’’нтиа̄ди вуттанти адхиппа̄йена ‘‘ану…пе… пан̃н̃а̄вевачана̄нӣ’’ти а̄ха. еттха ча еварӯпинти йатха̄вуттакамма̄йатана̄дивисайам̣ каммассакатасачча̄нуломикасабха̄вам̣ аничча̄дипаваттиа̄ка̄ран̃ча̄ти аттхо. йатха̄вутта̄ ча бхӯмисабха̄вапаваттиа̄ка̄раниддеса̄ кхантиа̄дӣхи йоджетабба̄. йасса̄ пан̃н̃а̄йа дхамма̄ ниджджха̄нападжа̄нанакиччасан̇кха̄там̣ олоканам̣ кхаманти авипарӣтасабха̄ватта̄, са̄ пан̃н̃а̄ дхамма̄нам̣ ниджджха̄наккхаманам̣ етисса̄ аттхӣти дхамманиджджха̄наккхантӣти аттхо.
769. асам̣варам̣ мун̃чатӣти сама̄да̄насампаттавиратисампайуттачетана̄ ‘‘сӣлам̣ пӯрентасса мун̃чачетана̄’’ти вутта̄. пубба̄парапан̃н̃а̄йа ча да̄насӣламайата̄вачанато мун̃чаапарачетана̄васена ‘‘а̄раббха̄’’ти, пуббачетана̄васена ‘‘адхикичча̄’’ти ча ваттум̣ йуттанти ‘‘адхикичча̄’’типи па̄т̣хо йуджджати.
770. пан̃часӣладасасӣла̄ни вин̃н̃а̄н̣асса джа̄тийа̄ ча паччайабхӯтесу сан̇кха̄рабхавесу антогадха̄нӣти ‘‘уппа̄да̄ ва̄’’тиа̄дика̄йа дхаммат̣т̣хитипа̄л̣ийа̄ сан̇гахита̄ни. бхаваниббаттакасӣласса пан̃н̃а̄панам̣ сатипи саване на татха̄гатадесана̄йаттанти бхиккхуа̄дӣнампи там̣ вуттам̣.
адхипан̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄ти адхипан̃н̃а̄йа антогадха̄ пан̃н̃а̄. атха ва̄ адхипан̃н̃а̄ниббаттесу, тададхит̣т̣ха̄несу ва̄ дхаммесу адхипан̃н̃а̄-саддо дат̣т̣хаббо, таттха пан̃н̃а̄ адхипан̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄.
771. апа̄йуппа̄данакусалата̄ апа̄йакосаллам̣ сийа̄ти ман̃н̃ама̄но пуччхати ‘‘апа̄йакосаллам̣ катхам̣ пан̃н̃а̄ на̄ма джа̄та̄’’ти. там̣ пана парасса адхиппа̄йам̣ ниваттенто ‘‘пан̃н̃ава̄йева хӣ’’тиа̄дима̄ха. татрупа̄йа̄ти татра татра упа̄йабхӯта̄. т̣ха̄не уппатти етасса̄ти т̣ха̄нуппаттийам̣. ким̣ там̣? ка̄ран̣аджа̄нанам̣, бхайа̄дӣнам̣ уппаттиккхан̣е тасмим̣йева т̣ха̄не лахууппаджджанаканти вуттам̣ хоти.
тиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(4.) чатукканиддесаван̣н̣ана̄
793. на паритассатӣти ‘‘апи на̄ма ме тан̣д̣ула̄дӣни сийу’’нти на паттхети, тадабха̄вена ва̄ на уттасати.
796. апараппаччайети парена напаттийа̄йитаббе. дхамме н̃а̄н̣анти саччависайам̣ н̃а̄н̣ам̣. арийасаччесу хи дхамма-саддо тесам̣ авипарӣтасабха̄ватта̄ти. сан̇кхатапаваро ва̄ арийамагго тасса ча пхалам̣ дхаммо, таттха пан̃н̃а̄ там̣сахагата̄ дхамме н̃а̄н̣ам̣. на ан̃н̃ан̃а̄н̣уппа̄данам̣ найанайанам̣, н̃а̄н̣ассева пана паваттивисесоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса кичча’’нти. еттха ча имина̄ дхаммена̄ти магган̃а̄н̣ена̄ти вуттам̣, дувидхампи пана маггапхалан̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣а̄йа ча мӯлам̣, ка̄ран̣ан̃ча найанайанасса̄ти дувидхенапи тена дхаммена̄ти на на йуджджати, татха̄ чатусаччадхаммасса н̃а̄татта̄, маггапхаласан̇кха̄тасса ча дхаммасса саччапат̣иведхасампайогам̣ гататта̄ найанам̣ хотӣти тена имина̄ дхаммена н̃а̄н̣ависайабха̄вена, н̃а̄н̣асампайогена ва̄ н̃а̄тена̄ти ча аттхо на на йуджджати.
йадипи саббена саббам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ дуккхам̣ абхиджа̄нанти, татха̄пи паччуппанне сасантатипарийа̄панне сависесе абхинивесо хотӣти а̄ха ‘‘на тан̃н̃ева има’’нти. дит̣т̣хена адит̣т̣хена найато найанан̃а̄н̣ам̣, адит̣т̣хасса дит̣т̣хата̄йа ка̄ран̣абхӯтатта̄ ка̄ран̣ан̃а̄н̣ам̣, анурӯпаттхава̄чако ва̄ ка̄ран̣а-саддоти дхамме н̃а̄н̣асса анурӯпан̃а̄н̣анти аттхо.
саммутимхи н̃а̄н̣анти дхамме н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ вийа са̄тисайасса пат̣иведхакиччасса абха̄ва̄ висайобха̄санаматтаджа̄нанаса̄ман̃н̃ена н̃а̄н̣анти самматесу антогадханти аттхо. саммутивасена ва̄ паваттам̣ саммутимхи н̃а̄н̣ам̣, авасесам̣ пана итаран̃а̄н̣аттайависабха̄гам̣ н̃а̄н̣ам̣ таббисабха̄гаса̄ман̃н̃ена саммутин̃а̄н̣амхи павит̣т̣хатта̄ саммутин̃а̄н̣ам̣ на̄ма хотӣти.
797. килесамӯлаке ча̄ти нӣваран̣амӯлаке ча ка̄мабхавадхамме.
798. са̄ хисса̄ти еттха асса̄ти йо ‘‘ка̄месу вӣтара̄го хотӣ’’ти евам̣ вутто, асса пат̣хамаджджха̄насаман̇гисса̄ти аттхо. свева̄ти етена ка̄месу вӣтара̄габха̄вана̄ваттхассева пат̣хамаджджха̄насаман̇гисса гахан̣е паватте тасса тато парам̣ аваттхам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄месу вӣтара̄го сама̄но’’ти вуттам̣. чатуттхамаггапан̃н̃а̄ чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄бха̄ваппаттийа̄ там̣ пат̣ивиджджхати на̄ма, итара̄ тадупаниссайатта̄. йатха̄нурӯпам̣ ва̄ а̄саваккхайабха̄вато, пхале ва̄ а̄саваккхайе сати йатха̄нурӯпам̣ там̣ниббаттанато чатӯсупи маггесу пан̃н̃а̄ чхат̣т̣хам̣ абхин̃н̃ам̣ пат̣ивиджджхатӣти дат̣т̣хабба̄.
799. ка̄масахагата̄ти ваттхука̄ма̄рамман̣а̄. чодентӣти ка̄ма̄бхимукхам̣ танниннам̣ каронтӣти аттхо. таданудхаммата̄ти таданудхамма̄ иччева вуттам̣ хоти. та̄-саддасса апуббаттха̄бха̄ватоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘таданурӯпасабха̄ва̄’’ти. никантим̣, никантисахагатачиттуппа̄дам̣ ва̄ ‘‘миччха̄сатӣ’’ти вадати. ‘‘ахо вата ме авитаккам̣ уппаджджеййа̄’’ти авитакка̄рамман̣а̄ авитаккасахагата̄.
801. адхигамабха̄вена абхимукхам̣ джа̄нантасса абхиджа̄нантасса, абхивисит̣т̣хена ва̄ н̃а̄н̣ена джа̄нантасса, ана̄рамман̣абхӯтан̃ча там̣ т̣ха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ каронтасса̄ти аттхо.
802. васита̄пан̃чакарахитам̣ джха̄нам̣ аппагун̣ам̣. еттха чатассо пат̣ипада̄ чатта̄ри а̄рамман̣а̄нӣти пан̃н̃а̄йа пат̣ипада̄рамман̣уддесена пан̃н̃а̄ ева уддит̣т̣ха̄ти са̄ ева вибхатта̄ти.
чатукканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(5.) пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄
804. пан̃чан̇гико самма̄сама̄дхӣти сама̄дхиан̇габха̄вена пан̃н̃а̄ уддит̣т̣ха̄ти. пӣтипхаран̣ата̄дивачанена хи тамева вибхаджати, ‘‘со имамева ка̄йам̣ вивекаджена пӣтисукхена абхисандетӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.427) найена пӣтийа̄ сукхасса ча пхаран̣ам̣ ведитаббам̣. пӣтипхаран̣ата̄сукхапхаран̣ата̄хи а̄рамман̣е т̣хатва̄ чатуттхаджджха̄насса уппа̄данато ‘‘па̄да̄ вийа̄’’ти та̄ вутта̄.
дутийапан̃чаке ча ‘‘пан̃чан̃а̄н̣ико’’ти сама̄дхимукхена пан̃чан̃а̄н̣а̄нева уддит̣т̣ха̄ни ниддит̣т̣ха̄ни ча̄ти дат̣т̣хабба̄ни. локийасама̄дхисса паччанӣка̄ни нӣваран̣апат̣хамаджджха̄наникантиа̄дӣни ниггахетабба̄ни. ан̃н̃е килеса̄ ва̄ретабба̄, имасса пана арахаттасама̄дхисса пат̣иппассаддхасаббакилесатта̄ на ниггахетаббам̣ ва̄ретаббан̃ча аттхӣти магга̄нантарам̣ сама̄паттиккхан̣е ча аппайогенева адхигататта̄ ча т̣хапитатта̄ ча, апариха̄нивасена т̣хапитатта̄ ва̄ на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато. сативепуллаппаттатта̄ти етена аппаваттама̄на̄йапи сатийа̄ сатибахулата̄йа сато ева на̄ма̄ти дассети. йатха̄париччхиннака̄лавасена̄ти етена париччхинданасатийа̄ сатоти.
пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(6.) чхакканиддесаван̣н̣ана̄
805. висуддхибха̄вам̣ дассенто ‘‘дӯра…пе… рамман̣а̄йа̄’’ти а̄ха. сотадха̄тувисуддхӣти ча читтачетасика̄ дхамма̄ вутта̄ти таттха н̃а̄н̣ам̣ сотадха̄тувисуддхийа̄ н̃а̄н̣ам̣. ‘‘четопарийан̃а̄н̣а’’нти идамева аттхавасена ‘‘парачитте н̃а̄н̣а’’нти уддхат̣анти дат̣т̣хаббам̣. чутӯпапа̄тан̃а̄н̣асса диббачаккхун̃а̄н̣екадесатта̄ ‘‘ван̣н̣адха̄туа̄рамман̣а̄’’ти вуттам̣. муддхаппаттена чутӯпапа̄тан̃а̄н̣асан̇кха̄тена диббачаккхун̃а̄н̣ена саббам̣ диббачаккхун̃а̄н̣анти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
чхакканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(7.) саттаканиддесаван̣н̣ана̄
806. тадева н̃а̄н̣анти чхаббидхампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ випассана̄рамман̣абха̄вена саха гахетва̄ вуттанти адхиппа̄йо. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ена̄ти чхапи н̃а̄н̣а̄ни сан̇кхипитва̄ вуттена н̃а̄н̣ена. кхайадхаммантиа̄дина̄ хи пака̄рена паваттан̃а̄н̣асса дассанам̣, н̃а̄н̣авипассана̄дассанато випассана̄пат̣ивипассана̄дассанаматтамева̄ти на там̣ ан̇ганти адхиппа̄йо. па̄л̣ийам̣ пана саббаттха н̃а̄н̣авачанена ан̇га̄нам̣ вуттатта̄ ниродхадхамманти н̃а̄н̣анти ити-саддена пака̄сетва̄ вуттам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ саттамам̣ н̃а̄н̣анти айаматтхо диссати. на хи йампи там̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, тампи н̃а̄н̣анти самбандхо хоти там̣н̃а̄н̣аггахан̣е етасмим̣ н̃а̄н̣абха̄вадассанасса анадхиппетатта̄, ‘‘кхайадхаммам̣…пе… ниродхадхамма’’нти етесам̣ самбандха̄бха̄ваппасан̇гато ча̄ти.
саттаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(8.) ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄
808. виха̄ритаббат̣т̣хена̄ти паччанӣкадхамме, дуккхам̣ ва̄ виччхиндитва̄ паваттетаббат̣т̣хена.
ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
(10.) дасаканиддесо
пат̣хамабаланиддесаван̣н̣ана̄
809. авиджджама̄нам̣ т̣ха̄нам̣ ат̣т̣ха̄нам̣, наттхи т̣ха̄нанти ва̄ ат̣т̣ха̄нам̣. еса ‘‘анавака̄со’’ти еттха̄пи найо. тадаттханигаманаматтамева хи ‘‘нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти вачананти. асукхе сукханти дит̣т̣хивипалла̄сова идха сукхато упагаманасса т̣ха̄нанти адхиппетанти дассенто ‘‘еканта…пе… аттадит̣т̣хивасена̄’’ти падха̄надит̣т̣хима̄ха. бхеда̄нурӯпасса са̄ванам̣ анусса̄ванам̣, бхеда̄нурӯпена ва̄ вачанена вин̃н̃а̄панам̣.
лин̇ге париватте ча со ева екакамманиббаттито бхаван̇гаппабандхо джӣвитиндрийаппабандхо ча, на̄н̃н̃оти а̄ха ‘‘апи париватталин̇га’’нти. айам̣ пан̃хоти н̃а̄паниччха̄ниббатта̄ катха̄.
сан̇га̄мачатуккам̣ сапаттавасена йоджетаббам̣. саббаттха ча пуримам̣ абхисандхичиттам̣ аппама̄н̣ам̣, вадхакачиттам̣ пана тада̄рамман̣ан̃ча джӣвитиндрийам̣ а̄нантарийа̄на̄нантарийабха̄ве пама̄н̣анти дат̣т̣хаббам̣. путхуджджанассева там̣ диннам̣ хоти. касма̄? йатха̄ вадхакачиттам̣ паччуппанна̄рамман̣ампи джӣвитиндрийаппабандхавиччхеданавасена а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттати, на евам̣ ча̄гачетана̄. са̄ хи чаджитаббам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чаджанаматтамева хоти, ан̃н̃асакакаран̣ан̃ча тасса чаджанам̣, тасма̄ йасса там̣ сакам̣ катам̣, тассева диннам̣ хотӣти.
сан̣т̣ха…пе… каппавина̄сейева муччатӣти идам̣ каппат̣т̣хакатха̄йа на самети. таттха хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (катха̄. ат̣т̣ха. 654-657) вуттам̣ ‘‘а̄па̄йикоти идам̣ суттам̣ йам̣ со екам̣ каппам̣ асӣтибха̄ге катва̄ тато екабха̄гаматтам̣ ка̄лам̣ тит̣т̣хеййа, там̣ а̄йукаппам̣ сандха̄йа вутта’’нти. каппавина̄сейева̄ти пана а̄йукаппавина̄сейева̄ти аттхе сати наттхи виродхо. еттха ча сан̣т̣хахантети идам̣ све винассиссатӣти вийа абхӯтапарикаппавасена вуттам̣. екадивасамева паччати тато парам̣ каппа̄бха̄вена а̄йукаппассапи абха̄ватоти авиродхато аттхайоджана̄ дат̣т̣хабба̄.
пакататтоти ануккхитто. сама̄насам̣ва̄сакоти апа̄ра̄джико.
ким̣ пана танти йо со ‘‘нийато’’ти вутто, там̣ ким̣ нийаметӣти аттхо. тассева пана йатха̄пуччхитасса нийатасса миччхаттасамматтанийатадхамма̄нам̣ вийа сабха̄вато виджджама̄натам̣ йатха̄пуччхитан̃ча нийа̄макахетум̣ пат̣иседхетва̄ йена ‘‘нийато’’ти ‘‘саттаккхаттупарама̄дико’’ти ча вуччати, там̣ йатха̄дхиппетака̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘самма̄самбуддхена хӣ’’тиа̄дима̄ха. джа̄тасса кума̄расса вийа арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄тасса на̄маматтаметам̣ нийатасаттаккхаттупарама̄дикам̣, нийата̄нийатабхедам̣ на̄манти аттхо. йади пуббахету нийа̄мако, сота̄панно ча нийатоти сота̄паттимаггато уддхам̣ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ упаниссайабха̄вато пуббахетукиччам̣, тато пуббе пана пуббахетукиччам̣ наттхӣти сота̄паттимаггасса упаниссайа̄бха̄во а̄паджджати. йади хи тассапи пуббахету упаниссайо сийа̄, со ча нийа̄макоти сота̄паттимаггуппаттито пуббе ева нийато сийа̄, тан̃ча анит̣т̣хам̣, тасма̄сса пуббахетуна̄ ахетуката̄ а̄панна̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘иччасса ахету аппаччайа̄ ниббаттим̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти.
пат̣иладдхамагго сота̄паттимагго, тенева саттаккхаттупарама̄динийаме сати саттамабхава̄дито уддхам̣ паваттанакасса дуккхасса мӯлабхӯта̄ килеса̄ тенева кхӣн̣а̄ти упари тайо магга̄ акиччака̄ хонтӣти аттхо. йади упари тайо магга̄ саттаккхаттупарама̄дикам̣ нийаменти, тато ча ан̃н̃о сота̄панно наттхӣти сота̄паттимаггасса акиччаката̄ ниппайоджаната̄ а̄паджджатӣти аттхо. атха сакка̄йадит̣т̣ха̄диппаха̄нам̣ дассанакиччам̣, тесам̣ паха̄нена саттаккхаттупарама̄дита̄йа бхавитаббам̣. са̄ чупаримаггехи ева хотӣти саттамабхава̄дито уддхам̣ паваттито тена вина̄ вут̣т̣ха̄не сакка̄йадит̣т̣ха̄диппаха̄нена ча тена вина̄ бхавитаббанти а̄ха ‘‘пат̣хамамаггена ча ануппаджджитва̄ва килеса̄ кхепетабба̄ хонтӣ’’ти. на ан̃н̃о кочи нийаметӣти на̄макаран̣анимиттато випассана̄то ан̃н̃о кочи нийа̄мако на̄ма наттхӣти аттхо. випассана̄ва нийаметӣти ча на̄макаран̣анимиттатам̣йева сандха̄йа вуттам̣. тенева̄ха ‘‘ити самма̄самбуддхена гахитана̄маматтамева та’’нти.
на уппаджджантӣти пана аттхӣти ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджатӣ’’тиа̄дим̣ (ма. ни. 1.285; 2.341; маха̄ва. 11; катха̄. 405) имисса̄ локадха̄туйа̄ т̣хатва̄ вадантена бхагавата̄ ‘‘ким̣ пана̄вусо са̄рипутта, аттхетарахи ан̃н̃е саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхагавата̄ самасама̄ самбодхийанти евам̣ пут̣т̣ха̄хам̣, бханте, ноти вадеййа’’нти (дӣ. ни. 3.161) ватва̄ тасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄’’ти (ма. ни. 3.129) имам̣ суттам̣ дассентена дхаммасена̄патина̄ ча буддхаккхеттабхӯтам̣ имам̣ локадха̄тум̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃аттха ануппатти вутта̄ хотӣти адхиппа̄йо.
‘‘йо пана бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ вутта̄ни сиккха̄пада̄ни ма̄тика̄, та̄йа антарахита̄йа нида̄нуддесасан̇кха̄те па̄тимоккхе паббаджджӯпасампада̄каммесу ча са̄санам̣ тит̣т̣хатӣти аттхо. па̄тимоккхе ва̄ антогадха̄ паббаджджа̄ упасампада̄ ча тадубхайа̄бха̄ве па̄тимоккха̄бха̄вато, тасма̄ па̄тимоккхе, та̄су ча са̄санам̣ тит̣т̣хатӣти вуттам̣. осаккитам̣ на̄ма̄ти паччхимапат̣иведхасӣлабхедадвайам̣ екато катва̄ тато парам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти аттхо.
та̄ти расмийо. ка̄рун̃н̃анти паридеванака̄рун̃н̃ам̣.
аначчхарийатта̄ти двӣсу уппаджджама̄несу аччхарийатта̄бха̄вадосатоти аттхо. вива̄дабха̄ватоти вива̄да̄бха̄ваттхам̣ две на уппаджджантӣти аттхо.
екам̣ буддхам̣ дха̄ретӣти екабуддхадха̄ран̣ӣ. етена евам̣сабха̄ва̄ ете буддхагун̣а̄, йена дутийабуддхагун̣е дха̄ретум̣ асаматтха̄ айам̣ локадха̄тӯти дассети. паччайависесаниппханна̄нан̃хи дхамма̄нам̣ сабха̄вависесо на сакка̄ дха̄ретунти. самам̣ уддхам̣ паджджатӣти самупа̄дика̄, удакассопари самам̣ га̄минӣти аттхо. двиннампӣти двепи, двиннампи ва̄ сарӣрабха̄рам̣. чха̄дентанти рочайама̄нам̣. саким̣ бхуттова̄ти екампи а̄лопам̣ аджджхохаритва̄ва мареййа̄ти аттхо.
атидхаммабха̄рена̄ти дхаммена на̄ма патхавӣ тит̣т̣хеййа, са̄ ким̣ тенева чалатӣти адхиппа̄йо. пуна тхеро ‘‘ратанам̣ на̄ма локе кут̣умбам̣ сандха̄рентам̣ абхиматан̃ча локена аттано гарусабха̄вата̄йа сакат̣абхан̇гасса ка̄ран̣ам̣ атибха̄рабхӯтам̣ дит̣т̣хам̣. евам̣ дхаммо ча хитасукхависесехи там̣саман̇гинам̣ дха̄ренто абхимато ча вин̃н̃ӯхи гамбхӣра̄ппамеййабха̄вена гарусабха̄ватта̄ атибха̄рабхӯто патхавӣчаланасса ка̄ран̣ам̣ хотӣ’’ти дассенто ‘‘идха, маха̄ра̄джа, две сакат̣а̄’’тиа̄дима̄ха. екасса̄ти екасма̄, екасса ва̄ сакат̣асса ратанам̣, тасма̄ сакат̣ато гахетва̄ти аттхо. оса̄ританти павеситам̣ а̄хат̣ам̣ вуттанти аттхо.
сабха̄вапакатика̄ти акиттимапакатика̄ти аттхо. ка̄ран̣амахантатта̄ти махантехи па̄рамита̄ка̄ран̣ехи буддхагун̣а̄нам̣ ниббаттитоти вуттам̣ хоти. патхавӣа̄дайо маханта̄ аттано аттано висайе екека̄ва, евам̣ самма̄самбуддхопи маханто аттано висайе еко ева. ко ча тасса висайо? йа̄ватакам̣ н̃еййам̣, евам̣ а̄ка̄со вийа анантависайо бхагава̄ еко ева хотӣти ваданто локадха̄твантаресупи дутийасса абха̄вам̣ дассети.
пуббабха̄ге а̄йӯханавасена а̄йӯханасаман̇гита̄ саннит̣т̣ха̄начетана̄васена четана̄саман̇гита̄ ча ведитабба̄, сантатикхан̣авасена ва̄. випа̄ка̄раханти дутийабхава̄дӣсу випаччанапакатитам̣ сандха̄йа вадати. чалатӣти париваттати. сунакхехи ваджанасӣло сунакхава̄джико.
пат̣хамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийабаланиддесаван̣н̣ана̄
810. гатито ан̃н̃а̄ гатисампатти на̄ма наттхӣти дассенто ‘‘сампанна̄ гатӣ’’ти а̄ха. маха̄судассана̄дисура̄джака̄ло пат̣хамакаппика̄дисумануссака̄ло ча ка̄ласампатти.
екантам̣ кусалассева ока̄соти идам̣ йадипи кочи ка̄йасучарита̄дипайогасампаттийам̣ т̣хитам̣ ба̄дхеййа, там̣ пана ба̄дханам̣ ба̄дхакассева исса̄динимиттена випарӣтагга̄хена джа̄там̣. са̄ пайогасампатти сабха̄вато сукхавипа̄кассева паччайо, на дуккхавипа̄касса̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣. маккат̣о бхаттапут̣ам̣ бандхат̣т̣ха̄не мун̃читва̄ бхун̃джитум̣ на джа̄на̄ти, йаттха ва̄ таттха ва̄ бхиндитва̄ вина̄сети, евам̣ анупа̄йан̃н̃ӯпи бхоге. суса̄не чхад̣д̣етва̄тиа̄дина̄ гха̄тетва̄ чхад̣д̣итасса вут̣т̣ха̄на̄бха̄во вийа апа̄йато вут̣т̣ха̄на̄бха̄воти дассети.
‘‘паччарӣ’’типи ул̣умпасса на̄мам̣, тена еттха ката̄ ‘‘маха̄паччарӣ’’ти вуччати. удаке маран̣ам̣ тхале маран̣ан̃ча екамева̄ти касма̄ вуттам̣, нану саккена ‘‘самудда̄раккхам̣ карисса̄мӣ’’ти вуттанти? саччам̣ вуттам̣, джӣвитасса лахупариваттитам̣ пака̄сентехи тхерехи евам̣ вуттам̣, лахупариваттита̄йа джӣвитахету на гамисса̄ма̄ти адхиппа̄йо. атха ва̄ удакети на̄гадӣпам̣ сандха̄йа вуттам̣, тхалети джамбудӣпам̣.
тхеро на детӣти катхамахам̣ етена н̃а̄то, кеначи кин̃чи а̄чиккхитам̣ сийа̄ти сан̃н̃а̄йа на ада̄си. тенева ‘‘майампи на джа̄на̄ма̄’’ти вуттам̣. апарасса̄ти апарасса бхиккхуно паттам̣ а̄да̄йа…пе… тхерасса хаттхе т̣хапесӣти йоджана̄. ана̄йатанети никка̄ран̣е, айутте ва̄ нассанат̣т̣ха̄не. тувам̣ атта̄нам̣ раккхеййа̄си, майам̣ пана махаллакатта̄ ким̣ раккхитва̄ карисса̄ма, махаллакатта̄ ева ча раккхитум̣ на саккхисса̄ма̄ти адхиппа̄йо. ана̄га̄митта̄ ва̄ тхеро аттана̄ ваттаббам̣ джа̄нитва̄ овадати.
самма̄пайогасса гатамагготи самма̄пайогена ниппха̄дитатта̄ тасса сан̃джа̄нанака̄ран̣анти аттхо.
бхӯтаматтхам̣ катва̄ абхӯтопамам̣ катхайиссатӣти адхиппа̄йо. манусса̄ти бхан̣д̣а̄га̄рика̄динийутта̄ манусса̄ махантатта̄ сампат̣иччхитум̣ на̄саккхим̣су.
дутийабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татийабаланиддесаван̣н̣ана̄
811. ан̃чита̄ти гата̄. печча̄ти пуна, маритва̄ти ва̄ аттхо. уссаннатта̄ти витаккабахулата̄йа уссаннатта̄ти ваданти, сӯрата̄дӣхи ва̄ уссаннатта̄. диббантӣти кӣл̣анти.
сан̃джӣвака̄л̣асуттасан̇гха̄тарорувамаха̄рорувата̄панамаха̄та̄панаавӣчийо ат̣т̣ха маха̄нирайа̄. екекасса чатта̄ри два̄ра̄ни, екекасмим̣ два̄ре чатта̄ро чатта̄ро гӯтханирайа̄дайоти евам̣ сол̣аса уссаданирайе ван̣н̣айанти.
саккасуйа̄ма̄дайо вийа джет̣т̣хакадевара̄джа̄. паджа̄пативарун̣аӣса̄на̄дайо вийа дутийа̄дит̣т̣ха̄нантарака̄рако парича̄рако хутва̄.
татийабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуттхабаланиддесаван̣н̣ана̄
812. каппоти дведха̄бхӯтагго. еттха ча бӣджа̄дидха̄туна̄наттавасена кхандха̄дидха̄туна̄наттам̣ ведитаббам̣.
чатуттхабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чамабаланиддесаван̣н̣ана̄
813. аджджха̄сайадха̄тӯти аджджха̄сайасабха̄во. йатха̄ гӯтха̄дӣнам̣ дха̄тусабха̄во есо, йам̣ гӯтха̄дӣхева сам̣сандати, евам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайассевеса сабха̄во, йам̣ дуссӣла̄дайо дуссӣла̄дикехева сам̣сандантӣти вуттам̣ хоти. бхиккхӯпи а̄хам̣сӯти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хам̣су. а̄вусо име манусса̄ ‘‘йатха̄сабха̄гена парибхун̃джатха̄’’ти ваданта̄ амхе сабха̄га̄сабха̄ге видитва̄ хӣнаджджха̄сайапан̣ӣтаджджха̄сайатам̣ париччхиндитва̄ дха̄тусам̣йуттакамме упаненти тасса пайогам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ти аттхо, евам̣ сабха̄гавасенева аджджха̄сайадха̄тупариччхинданато аджджха̄сайадха̄тусабха̄гавасена нийаметӣти адхиппа̄йо.
пан̃чамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхат̣т̣хабаланиддесаван̣н̣ана̄
чаританти идха дуччаритам̣ сучаританти вуттам̣. аппараджам̣ аккхам̣ етесанти аппараджаккха̄ти аттхо вибха̄вито, аппараджам̣ аккхимхи етесанти аппараджаккха̄типи саддаттхо самбхавати. еттха ча а̄сайаджа̄нана̄дина̄ йехи индрийехи паропарехи сатта̄ калйа̄н̣апа̄па̄сайа̄дика̄ хонти, тесам̣ джа̄нанам̣ вибха̄ветӣти ведитаббам̣. еван̃ча катва̄ индрийапаропарийаттаа̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ аса̄дха̄ран̣ата̄, индрийапаропарийаттана̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ балата̄ ча сиддха̄ хоти.
815. йадарийа̄ти йе арийа̄. а̄васим̣сӯти нисса̄йа васим̣су. ке пана те? ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти чхал̣ан̇гасаманна̄гато ека̄раккхо чатура̄пассено панун̣н̣апаччекасаччо самавайасат̣т̣хесано ана̄виласан̇каппо пассаддхака̄йасан̇кха̄ро сувимуттачитто сувимуттапан̃н̃о’’ти (дӣ. ни. 3.348; а. ни. 10.19) евам̣ вутта̄. етесу пан̃чан̇гавиппахӣнапаччекасаччапаноданаесана̄самавайасаджджана̄ни ‘‘сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати адхива̄сети париваджджети винодетӣ’’ти (ма. ни. 2.168) вуттесу апассенесу виноданан̃ча маггакичча̄нева, итаре ча маггенева самиджджханти. тена̄ха ‘‘етан̃хи суттам̣…пе… дӣпетӣ’’ти.
816. а̄рамман̣асанта̄на̄нусайанесу ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄рамман̣а̄нусайанена анусети. а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣а̄ти етена самантато вет̣хетва̄ вийа т̣хитабха̄вена анусайитатам̣ дассети. бхавассапи ваттхука̄матта̄, ра̄гавасена ва̄ сама̄натта̄ ‘‘бхавара̄га̄нусайо…пе… сан̇гахито’’ти а̄ха.
818. ‘‘пан̣ӣта̄дхимуттика̄ тиккхиндрийа̄, итаре мудиндрийа̄’’ти евам̣ индрийависесадассанаттхамева адхимуттиггахан̣анти а̄ха ‘‘тиккхиндрийамудиндрийабха̄вадассанаттха’’нти.
819. паха̄наккамавасена̄ти еттха паха̄таббападжаханаккамо паха̄наккамоти дат̣т̣хаббо, йасса паха̄нена бхавитаббам̣, там̣ тенева паха̄нена пат̣хамам̣ вуччати, тато аппаха̄таббанти айам̣ ва̄ паха̄наккамо.
820. маггасса упаниссайабхӯта̄ни индрийа̄ни упаниссайаиндрийа̄ни.
826. ниббутичхандарахитатта̄ аччхандикат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣ха̄. йасмим̣ бхаван̇ге паваттама̄не там̣сантатийам̣ локуттарам̣ ниббаттати, там̣ тасса па̄дакам̣.
чхат̣т̣хабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттамабаланиддесаван̣н̣ана̄
828. нидда̄йитва̄ти каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронто ниддам̣ оккамитва̄ пат̣ибуддхо сама̄паттим̣ сама̄панномхӣти аттхо. нӣваран̣а̄дӣхи висуддхачиттасантати ева читтаман̃джӯса̄, сама̄дхи ва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. читтам̣ т̣хапетунти сама̄паттичиттам̣ т̣хапетум̣. сан̃н̃а̄ведайита̄нам̣ апагамо ева апагамавимоккхо.
сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дидутийаджджха̄на̄дипаккхандана̄ни ‘‘ха̄набха̄гийависесабха̄гийадхамма̄’’ти дассита̄ни, техи пана джха̄на̄нам̣ там̣сабха̄вата̄ дхамма-саддена вутта̄. пагун̣абха̄вавода̄нам̣ пагун̣авода̄нам̣. тадева пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хахитва̄ дутийаджджха̄на̄диадхигамасса паччайатта̄ ‘‘вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣, тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти има̄йа вут̣т̣ха̄напа̄л̣ийа̄ асан̇гахитатта̄ ниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ ‘‘па̄л̣имуттакавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. йе пана ‘‘ниродхато пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄на’’нти па̄л̣и наттхӣти вадеййум̣, те ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) има̄йа па̄л̣ийа̄ пат̣иседхетабба̄.
саттамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дасамабаланиддесаван̣н̣ана̄
831. ра̄га̄дӣхи четасо вимуттибхӯто сама̄дхи четовимутти. пан̃н̃а̄ва вимутти пан̃н̃а̄вимутти. каммантаравипа̄кантарамева̄ти каммантарасса випа̄кантарамева̄ти аттхо. четана̄четана̄сампайуттакадхамме нирайа̄динибба̄нага̄минипат̣ипада̄бхӯте камманти гахетва̄ а̄ха ‘‘каммапариччхедамева̄’’ти. аппетум̣ на саккоти ат̣т̣хаманавамабала̄ни вийа, там̣садисам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ вийа викуббитум̣. етена дасабаласадисатан̃ча ва̄рети, джха̄на̄дин̃а̄н̣ам̣ вийа ва̄ аппетум̣ викуббитун̃ча. йадипи хи джха̄на̄дипаччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ саттамабаланти тасса савитаккасавича̄рата̄ вутта̄, татха̄пи джха̄на̄дӣхи вина̄ паччавеккхан̣а̄ наттхӣти джха̄на̄дисахагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ тадантогадхам̣ катва̄ евам̣ вуттанти ведитаббам̣. атха ва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ джха̄на̄дикиччам̣ вийа на саббам̣ балакиччам̣ ка̄тум̣ саккотӣти дассетум̣ ‘‘тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ иддхи хутва̄ викуббитун̃ча на саккотӣ’’ти вуттам̣, на пана кассачи баласса джха̄наиддхибха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣.
дасамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
н̃а̄н̣авибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.