1. суттантабха̄джанӣйам̣
ма̄тика̄ван̣н̣ана̄
508. джха̄насса пуббабха̄гакаран̣ӣйасампада̄ па̄тимоккхасам̣вара̄ди. асубха̄нуссатийо локуттараджджха̄на̄ни ча ито бахиддха̄ наттхӣти саббаппака̄ра-ггахан̣ам̣ кароти, сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхӣти (ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241) вачанена саман̣абха̄вакарапуббабха̄гакаран̣ӣйасампада̄сампаннассапи абха̄вам̣ дассети. сиккха̄падесу на̄мака̄йа̄дивасена вуттесу вачана̄натиккамавасена сиккхитаббесу, авӣтиккаманавиратичетана̄сан̇кха̄тесу ва̄ сиккха̄кот̣т̣ха̄сесу парипӯран̣авасена сиккхитаббесу са̄ са̄ бхиккхусиккха̄дика̄ сиккха̄падекадесабхӯта̄ сиккхитабба̄ти а̄ха ‘‘сиккха̄падесӯти идамасса сиккхитаббадхаммапаридӣпана’’нти.
сантоса̄дивасена итарӣтарасантосам̣, тасса ча ван̣н̣ава̄дитам̣, аладдха̄ ча апаритассанам̣, ладдха̄ ча агадхитапарибхоганти ете гун̣е дассети. джха̄набха̄вана̄йа ка̄ракоти паридӣпанам̣ ка̄ракабха̄вапаридӣпанам̣. аран̃н̃антиа̄дина̄ сена̄санасса пабхедам̣, аппасаддантиа̄дина̄ нира̄дӣнаватам̣, пат̣исалла̄наса̄руппанти а̄нисам̣сам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘сена̄санаппабхеде…пе… паридӣпана’’нти.
ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ниддесаван̣н̣ана̄
509. камматтхехи дит̣т̣хи-садда̄дӣхи са̄санам̣ вуттанти ‘‘дит̣т̣хатта̄ дит̣т̣хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сабха̄ват̣т̣хена̄ти авипарӣтат̣т̣хена. сиккхийама̄но ка̄йа̄дӣни винети, на ан̃н̃атха̄ти а̄ха ‘‘сиккхитаббат̣т̣хена винайо’’ти, винайо ва̄ сиккхитабба̄ни сиккха̄пада̄ни, кхандхаттайам̣ сиккхитаббанти винайо вийа̄ти винайоти дассети. саттху ануса̄санада̄набхӯтам̣ сиккхаттайанти а̄ха ‘‘анусит̣т̣хида̄навасена̄’’ти.
самма̄дит̣т̣хипаччайатта̄ти самма̄дит̣т̣хийа̄ паччайатта̄. тиссо хи сиккха̄ сиккхантасса самма̄дит̣т̣хи парипӯратӣти. ‘‘тасма̄тиха твам̣ бхиккху а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу, ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣ дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.369) вачанато самма̄дит̣т̣хипуббан̇гамам̣ сиккхаттайам̣. етасмин̃ча аттхадвайе пхалака̄ран̣опача̄рехи сиккхаттайам̣ ‘‘дит̣т̣хӣ’’ти вуттам̣, кусаладхаммехи ва̄ аттано екадесабхӯтехӣти адхиппа̄йо. бхагавато винайанакирийатта̄ винайо сиккхаттайам̣, там̣ пана винайанам̣ дхамменева ависамасабха̄вена, десана̄дхаммена ва̄ паваттам̣, на дан̣д̣а̄дина̄ти ‘‘дхаммавинайо’’ти вуттам̣.
анаваджджадхамматтханти парама̄наваджджанибба̄наттхам̣, акуппачетовимуттиаттхам̣ ва̄. дхаммесу абхин̃н̃еййа̄дӣсу абхиджа̄нана̄дика̄ран̣ам̣ сиккхаттайанти там̣ ‘‘дхаммавинайо’’ти вуттам̣. ‘‘имисса̄ имасми’’нти пунаппунам̣ вуччама̄нам̣ нийамакаран̣ам̣ хоти, ева-саддалопо ва̄ катоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘нийамо като’’ти.
510. бхиккхукоти анан̃н̃аттхена ка-ка̄рена падам̣ вад̣д̣хитанти ‘‘бхиккханадхаммата̄йа̄’’ти аттхама̄ха. бхиккхакоти пана па̄т̣хе бхиккхатӣти бхиккхакоти аттхо. джалликам̣ раджамиссам̣ малам̣, амиссам̣ маламева. бхиннапат̣адхароти ниббачанам̣ бхиннапат̣адхаре бхиккху-саддасса нирул̣хатта̄ вуттам̣.
йасса бха̄ветаббо паха̄таббо ча одхи авасит̣т̣хо аттхи, со одхисо, араха̄ пана тадабха̄ва̄ одхирахитоти ‘‘анодхисо килеса̄нам̣ паха̄на̄ бхиккхӯ’’ти вутто. одхи-саддо ва̄ екадесе нирул̣хоти саббамагга̄ саббакилеса̄ ча арахата̄ бха̄вита̄ пахӣна̄ ча ‘‘одхӣ’’ти на вуччанти. паха̄на̄ти идан̃ча ниббачанам̣ бхеданапарийа̄йавасена вуттанти ведитаббам̣.
секкхотиа̄дина̄ бхиккху-саддена вуччама̄нам̣ аттхам̣ гун̣авасена дассети, хет̣т̣ха̄ пана ‘‘саман̃н̃а̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа̄’’ти пан̃н̃а̄йанавасена, ‘‘бхиккхатӣ’’тиа̄дина̄ ниббачанавасена дассито.
секкхо бхиккхӯти сатта секкха̄ катхита̄, бхиннатта̄ па̄пака̄нам̣…пе… бхиккхӯти кхӣн̣а̄савова катхитоти идам̣ двайам̣ ‘‘секкхоти путхуджджанакалйа̄н̣акена саддхим̣ сатта арийа̄, бхиннатта̄ти имина̄ пана чатта̄ро пхалат̣т̣ха̄’’ти имина̄ двайена на самети, тадидам̣ ниппарийа̄йадассанам̣ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘сесат̣т̣ха̄несу путхуджджанакалйа̄н̣ака̄дайо катхита̄’’ти вуттам̣, нану пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхусӣлопи вуттоти? вутто, на пана идха̄дхиппето саббаппака̄раджджха̄наниббаттакасса адхиппетатта̄.
бхагавато вачанам̣ упасампада̄каммакаран̣асса ка̄ран̣атта̄ т̣ха̄нам̣, таданурӯпам̣ т̣ха̄на̄рахам̣, анӯнан̃аттианусса̄ванам̣ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ча авуттанти аттхо.
511. ниппарийа̄йато сӣлам̣ сама̄да̄навиратиавӣтиккаманавиратибха̄ватоти адхиппа̄йо. анабхиджджха̄дӣни сандха̄йа четасикасӣласса парийа̄йасӣлата̄ вутта̄. нагаравад̣д̣хакӣ ваттхувиджджа̄чарийоти ваданти. чатуббидхо а̄ха̄ро асита̄дӣни, бхаккхитаббабхун̃джитаббалехитаббачубитабба̄ни ва̄.
па̄тимоккхасам̣варена упето пихитиндрийо хоти тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ индрийасам̣вара̄ха̄ратта̄, па̄тимоккхасам̣варо ва̄ индрийасам̣варасса упаниссайо хоти. ити па̄тимоккхасам̣варена пихитиндрийо ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти вутто. имина̄ адхиппа̄йена ‘‘сам̣вуто’’ти етасса пихитиндрийоти аттхама̄ха. па̄тимоккхена ча сам̣варена ча̄ти идам̣ па̄тимоккхато ан̃н̃ам̣ сӣлам̣ ка̄йикаавӣтиккама̄диггахан̣ена гахитанти имина̄ адхиппа̄йена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. дутийо панаттхо двиннампи екаттхатам̣ сандха̄йа вутто.
513. саббампи дуссӣлйанти имина̄ абхиджджха̄дайо ча гахита̄ти сандха̄йа̄ха ‘‘манаса̄пи а̄чарати ева, тасма̄ там̣ дассету’’нти. таттха̄ти ка̄йикавӣтиккама̄дивасена вуттесу ана̄ча̄ресу. гарубхан̣д̣ависсаджджанама̄паджджатӣти тхуллаччайам̣ а̄паджджатӣти аттхо.
аропимоти сан̇гхикабхӯмийам̣ ут̣т̣хито вутто. пха̄тикамманти гарубхан̣д̣антарабхӯтам̣ каммам̣. дан̣д̣акамманти йатха̄вуттам̣ хаттхакаммама̄ха. сина̄йанти етена̄ти сина̄нам̣, чун̣н̣а̄ди.
сачча̄лӣкена пийава̄дӣ ‘‘ча̄т̣ӯ’’ти вуччати, ча̄т̣ум̣ атта̄нам̣ иччхатӣти ча̄т̣ука̄мо, тасса бха̄во ча̄т̣укамйата̄. муггасӯпасса аппависанат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи сабба̄ха̄рехи авируддхатта̄ти адхиппа̄йо. парибхат̣ати дха̄рети, посети ва̄ти парибхат̣о, атха ва̄ парива̄рабхӯто бхат̣о севако парибхат̣о.
бхан̣д̣а̄га̄рикакаммам̣ гихӣнам̣ карийама̄нам̣ вуттам̣. пин̣д̣аттхам̣ пат̣ипин̣д̣ада̄нам̣, пин̣д̣ам̣ датва̄ пат̣ипин̣д̣аггахан̣ам̣ ва̄ пин̣д̣апат̣ипин̣д̣ам̣. сан̇гхабхогачетийабхога̄нам̣ айонисо вича̄ран̣ам̣ сан̇гхуппа̄дачетийуппа̄дапат̣т̣хапанам̣, аттано сантаке вийа пат̣ипаджджананти кечи.
514. га̄во чаранти еттха̄ти гочаро, гочаро вийа̄ти гочаро, абхин̣хам̣ чаритаббат̣т̣ха̄нам̣. га̄во ва̄ чаккха̄дӣни индрийа̄ни, техи чаритаббат̣т̣ха̄нам̣ гочаро. айутто гочаро агочароти тадан̃н̃о йутто ‘‘гочаро’’ти вутто.
ва̄-саддо видхунанаттхопи хотӣти катва̄ а̄ха ‘‘виниддхутакиббиса̄ни ва̄’’ти.
515. авара̄ паччхима̄ матта̄ етесанти ораматтака̄ни. сам̣йамакаран̣ӣйа̄нӣти ка̄йава̄ча̄сам̣йамаматтена каттаббапат̣икамма̄ни, виккхипитабба̄ни ва̄. ‘‘пуна на евам̣ каромӣ’’ти читтена сам̣вараматтена, индрийасам̣варенева ва̄ каран̣ӣйа̄ни сам̣варакаран̣ӣйа̄ни. дививиха̄раджанападава̄сӣ дививиха̄рава̄сӣ. манасса адхит̣т̣ха̄намева адхит̣т̣ха̄на̄викаммам̣. десана̄ идха ‘‘вут̣т̣ха̄на̄викамма’’нти адхиппета̄. таттха ‘‘читтуппа̄дакаран̣ӣйа̄ни манасика̄рапат̣ибаддха̄нӣ’’ти вачанато па̄тимоккхасам̣варависуддхаттхам̣ анатиккаманӣйа̄ни ана̄паттигаманӣйа̄ни ваджджа̄ни вутта̄нӣти а̄чарийасса адхиппа̄йо. чатуббидхасса̄ти атта̄нува̄дапара̄нува̄дадан̣д̣адуггатибхайасса.
516. ‘‘идха бхиккхӯ’’ти бхиккху ева адхиппетоти сандха̄йа ‘‘сесасиккха̄ пана аттхуддха̄равасена сиккха̄-саддасса аттхадассанаттхам̣ вутта̄’’ти а̄ха. бхиккхуггахан̣ам̣ пана аггапариса̄мукхена саббаджджха̄наниббаттака̄нам̣ чатуннампи париса̄нам̣ дассанаттхам̣ катам̣. гун̣ато ва̄ бхиккху адхиппетоти сабба̄пи сиккха̄ идха̄дхиппета̄ти дат̣т̣хабба̄. саббена сиккха̄сама̄да̄нена̄ти еттха йена сама̄да̄нена сабба̄пи сиккха̄ сама̄динна̄ хонти, там̣ екампи саббасама̄да̄накиччакаратта̄ саббасама̄да̄нам̣ на̄ма хоти, анекесу пана ваттаббамева наттхи. саббена сиккхитабба̄ка̄рена̄ти авӣтиккамадесана̄вут̣т̣ха̄наваттачаран̣а̄диа̄ка̄рена. вӣтиккаманавасена сесассапи ниссесата̄каран̣ам̣ сандха̄йа ‘‘бхиннассапӣ’’тиа̄дима̄ха.
519. а̄варан̣ӣйехи читтапарисодханабха̄вана̄ джа̄гарийа̄нуйоготи катва̄ а̄ха ‘‘бха̄вана’’нти. суппапаригга̄хаканти ‘‘суппапаригга̄хакам̣ на̄ма идам̣ ито пуббе ито паран̃ча наттхи, айаметасса паччайо’’тиа̄дина̄ паригга̄хакам̣.
520-521. йуттоти а̄рамбхама̄но. са̄таччам̣ непаккан̃ча паваттайама̄но джа̄гарийа̄нуйогам̣ ануйутто хотӣти самбандхам̣ дассети.
522. локийа̄йапи…пе… а̄ха̄ти идам̣ випассана̄бха̄вана̄йа сатипат̣т̣ха̄на̄дайо екасмим̣ а̄рамман̣е саха наппаваттанти, паваттама̄на̄нипи индрийабала̄ни боджджхан̇гесвева антогадха̄ни хонти. пӣтисамбоджджхан̇гаггахан̣ена хи тадупаниссайабхӯтам̣ саддхиндрийам̣ саддха̄балан̃ча гахитамева хоти ‘‘саддхӯпанисам̣ па̄моджджа’’нти (сам̣. ни. 2.23) вуттатта̄. магган̇га̄ни пан̃чева випассана̄ккхан̣е паваттантӣти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
523. самантато, самма̄, самам̣ ва̄ са̄ттхака̄дипаджа̄нанам̣ сампаджа̄нам̣, тадева сампаджан̃н̃ам̣. тена̄ти сатисампайуттатта̄ ева уддесе авутта̄пи сати ниддесе ‘‘сато’’ти имина̄ вутта̄ти адхиппа̄йо.
са̄ттхака̄нам̣ абхиккама̄дӣнам̣ сампаджа̄нанам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. евам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу пана бхиккха̄ча̄рагочаре ан̃н̃аттха̄пи ча паваттесу авиджахите каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочаре сампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣. абхиккама̄дӣсу асаммуйханамева сампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣.
две катха̄ти вачанакаран̣а̄каран̣акатха̄ на катхитапубба̄. вачанам̣ кароми ева, тасма̄ суббачатта̄ пат̣ивачанам̣ демӣти аттхо.
каммат̣т̣ха̄насӣсенева̄ти каммат̣т̣ха̄наггенева, каммат̣т̣ха̄нам̣ падха̄нам̣ катва̄ ева̄ти аттхо. тена ‘‘паттампи ачетана’’нтиа̄дина̄ ваккхама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, йатха̄парихарийама̄нам̣ ва̄ авиджахитва̄ти дассети. ‘‘тасма̄’’ти етасса ‘‘дхаммакатха̄ катхетабба̄йева̄ти вадантӣ’’ти етена самбандхо. бхайети парачакка̄дибхайе.
авасесат̣т̣ха̄нети йа̄гуаггахитат̣т̣ха̄не. т̣ха̄начан̇каманамева̄ти адхит̣т̣ха̄таббирийа̄патхавасена вуттам̣, на бходжана̄дика̄ле авассам̣ каттаббанисаджджа̄йапи пат̣иккхепавасена.
тхеро да̄ручӣрийо –
‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣. дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте муте вин̃н̃а̄те. йато кхо те, ба̄хийа, дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсати, суте муте вин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄таматтам̣ бхависсати, тато твам̣, ба̄хийа, на тена, йато твам̣, ба̄хийа, на тена. тато твам̣, ба̄хийа, на таттха, йато твам̣, ба̄хийа, на таттха. тато твам̣, ба̄хийа, невидха на хурам̣ на убхайамантарена. есеванто дуккхасса̄’’ти (уда̄. 10) –
еттакена арахаттам̣ саччха̄ка̄си.
кха̄н̣уа̄дипарихаран̣аттхам̣, патит̣т̣хитапа̄дапарихаран̣аттхам̣ ва̄ пассена харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти ваданти. йа̄ва патит̣т̣хитапа̄до, та̄ва а̄харан̣ам̣ атихаран̣ам̣, тато парам̣ харан̣ам̣ вӣтихаран̣анти айам̣ ва̄ етесам̣ висесо. авӣчинти нирантарам̣.
пат̣хамаджаванепи…пе… на хотӣти идам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ иттхипурисоти раджджана̄дӣнам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи а̄ваджджанавот̣т̣хаббана̄нам̣ айонисо а̄ваджджанавот̣т̣хаббанавасена ит̣т̣хе иттхирӯпа̄димхи лобхо, анит̣т̣хе ча пат̣игхо уппаджджати. манодва̄ре пана иттхипурисоти раджджана̄ди хоти, тасса пан̃чадва̄раджаванам̣ мӯлам̣, йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ бхаван̇га̄ди. евам̣ манодва̄раджаванасса мӯлавасена мӯлапарин̃н̃а̄ вутта̄. а̄гантуката̄вака̄ликата̄ пана пан̃чадва̄раджаванассева апуббатиттарата̄васена. ман̣исаппо сӣхал̣адӣпе виджджама̄на̄ ека̄ саппаджа̄тӣти ваданти. чалананти кампанам̣.
атихаратӣти йа̄ва мукха̄ а̄харати. вӣтихаратӣти тато йа̄ва куччхи, та̄ва харати, куччхигатам̣ ва̄ пассато харати. аллаттан̃ча анупа̄летӣти ва̄йуа̄дӣхи ативисосанам̣ йатха̄ на хоти, татха̄ па̄лети. а̄бхуджатӣти парийесанаджджхохаран̣аджин̣н̣а̄джин̣н̣ата̄дим̣ а̄ваджджети, виджа̄на̄тӣти аттхо. там̣там̣виджа̄нананиппха̄дакойева хи пайого ‘‘самма̄пайого’’ти вуттоти. атха ва̄ ‘‘самма̄пат̣ипаттима̄гамма аббхантаре атта̄ на̄ма кочи бхуджанако наттхӣ’’тиа̄дина̄ виджа̄нанам̣ а̄бхуджанам̣.
ат̣т̣ха̄нети манусса̄мануссапариггахите айутте т̣ха̄не кхеттадева̄йатана̄дике. тумбато вел̣уна̄л̣иа̄диудакабха̄джанато. танти чхад̣д̣итам̣ удакам̣.
гатети гаманети пуббе абхиккамапат̣иккамаггахан̣ена гаманепи пурато паччхато ча ка̄йасса атихаран̣ам̣ вуттанти идха гаманамева гахитанти ведитаббам̣, ваккхама̄но ва̄ етесам̣ висесо.
еттакена̄ти каммат̣т̣ха̄нам̣ ависсаджджетва̄ чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ паваттанавачанаматтена гочарасампаджан̃н̃ам̣ на па̄кат̣ам̣ хотӣти аттхо. евам̣ пана сутте каммат̣т̣ха̄нам̣ авибхӯтам̣ хотӣти чан̇каманат̣т̣ха̄нанисаджджа̄су ева паватте паригган̣хантасса сутте паватта̄ апа̄кат̣а̄ хонтӣти аттхо.
ка̄йа̄дикирийа̄майатта̄ а̄ваджджанакирийа̄самут̣т̣хитатта̄ ча джаванам̣, саббампи ва̄ чхадва̄раппаваттам̣ кирийа̄майапаваттам̣ на̄ма, дутийаджджха̄нам̣ вачӣсан̇кха̄равираха̄ ‘‘тун̣хӣбха̄во’’ти вуччати.
526. упа̄санат̣т̣ха̄нанти исса̄са̄нам̣ вийа упа̄санасса сиккха̄йогакаран̣асса каммат̣т̣ха̄наупа̄санасса т̣ха̄нанти аттхо. тамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘йогапатха’’нти а̄ха̄ти. сӣсам̣ дховатӣти иччха̄да̄сабйа̄ бхуджиссатам̣ н̃а̄пайати, миччха̄пат̣ипаннехи ва̄ паккхиттам̣ айасараджам̣ дховати.
529. винайапарийа̄йена адинна̄да̄напа̄ра̄джике а̄гатам̣. суттантапарийа̄йена а̄ран̃н̃акасиккха̄паде ‘‘пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти а̄гатам̣ а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ сандха̄йа. на хи со винайапарийа̄йике аран̃н̃е васанато ‘‘а̄ран̃н̃ако пантасена̄сано’’ти сутте вуттоти.
530. ‘‘нитумба’’нтипи ‘‘надӣкун̃джа’’нтипи йам̣ ваданти, там̣ кандаранти апаббатападесепи видугганадӣниваттанападесам̣ кандаранти дассети.
531. бха̄джетва̄ дасситанти етена бха̄джетаббатам̣ анте ниддесасса ка̄ран̣ам̣ дассети.
533. рахасса кирийа̄ рахассам̣, там̣ арахати тасса йогганти ра̄хассеййакам̣. вичитта̄ хи таддхита̄ти. рахаси ва̄ са̄дху рахассам̣, тасса йоггам̣ ра̄хассеййакам̣.
536. пан̣ихитоти сут̣т̣ху т̣хапито.
537. париггахитаниййа̄нанти париггахитаниййа̄насабха̄вам̣, ка̄йа̄дӣсу сут̣т̣ху паваттийа̄ ниййа̄насабха̄вайуттанти аттхо. ка̄йа̄дипариггахан̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ ва̄ париггахо, там̣-сампайуттата̄йа париггахитам̣ ниййа̄набхӯтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ти аттхо.
542-543. вика̄раппаттийа̄ти читтасса вика̄ра̄паттибха̄вена̄ти аттхо. саббасан̇га̄хикавасена̄ти саттасан̇кха̄рагатасаббакодхасан̇га̄хикавасена. саббасан̇гахан̣ан̃ча самуччхедаппаха̄нассапи адхиппетатта̄ катанти ведитаббам̣.
546. идам̣ сандха̄йа̄ти ‘‘две дхамма̄’’ти сандха̄йа. екавачанена ‘‘тхинамиддха’’нти уддиситва̄пи ниддесе ‘‘санта̄’’ти вачанабхедо, бахувачанам̣ катанти аттхо. ниродхасантата̄йа̄ти вачанам̣ ан̇гасантата̄йа, сабха̄васантата̄йа ва̄ сантата̄нива̄ран̣аттхам̣.
550. тхинамиддхавика̄равираха̄ таппат̣ипаккхасан̃н̃а̄ а̄локасан̃н̃а̄ на̄ма хоти. тенева вуттам̣ ‘‘айам̣ сан̃н̃а̄ а̄лока̄ хотӣ’’ти.
553. ‘‘вантатта̄ муттатта̄’’тиа̄дӣни, ‘‘а̄лока̄ хотӣ’’тиа̄дӣни ча ‘‘чаттатта̄тиа̄дӣнӣ’’ти вутта̄ни. а̄ди-саддена ва̄ двиннампи ниддесапада̄ни сан̇гахетва̄ таттха йа̄ни йесам̣ вевачана̄ни, та̄нева сандха̄йа ‘‘ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нӣ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. пат̣имун̃чатоти етена са̄рамбхам̣ абхибхавам̣ дассети. нира̄варан̣а̄ хутва̄ а̄бхуджати сампаджа̄на̄тӣти нира̄варан̣а̄бхога̄, там̣сабха̄ватта̄ виват̣а̄.
556. ‘‘вика̄ло ну кхо, на ну кхо’’ти аниччхайата̄йа катаваттхуджджха̄ча̄рамӯлако виппат̣иса̄ро ваттхуджджха̄ча̄ро ка̄ран̣авоха̄рена вуттоти дат̣т̣хаббо.
562. килиссантӣти килесентӣти аттхам̣ ваданти, садаратхабха̄вена сайамева ва̄ килиссанти. на хи те уппаджджама̄на̄ килесарахита̄ уппаджджантӣти.
564. идхева ча вибхан̇ге ‘‘упето хотӣ’’тиа̄ди таттха таттха вуттамева.
588. ниддесавасена̄ти ‘‘таттха катама̄ упеккха̄? йа̄ упеккха̄’’тиа̄диниддесавасена. ‘‘има̄йа упеккха̄йа упето хотӣ’’тиа̄ди пат̣иниддесавасена̄ти ваданти. ‘‘таттха катама̄…пе… има̄йа упеккха̄йа упето хотӣ’’ти етена пуггало ниддит̣т̣хо хоти, ‘‘самупето’’тиа̄дина̄ пат̣иниддит̣т̣хо. йа̄ва ва̄ ‘‘саманна̄гато’’ти падам̣, та̄ва ниддит̣т̣хо, ‘‘тена вуччати упеккхако’’ти имина̄ пат̣иниддит̣т̣хоти тесам̣ васена ниддесапат̣иниддеса̄ йоджетабба̄. пака̄рена̄ти упеккха̄йа ‘‘упеккхана̄’’тиа̄дидхаммаппака̄рена ‘‘упето самупето’’тиа̄дипуггалаппака̄рена ча упеккхакасаддасса аттхам̣ т̣хапенто пат̣т̣хапенти. ‘‘упеккха̄’’ти етасса аттхасса ‘‘упеккхана̄’’ти ка̄ран̣ам̣. упеккхана̄васена хи упеккха̄ти. татха̄ ‘‘упето самупето’’ти етесам̣ ‘‘упа̄гато самупа̄гато’’ти ка̄ран̣анти евам̣ дхаммапуггалавасена тасса тассаттхасса ка̄ран̣ам̣ дассента̄ виваранти, ‘‘упеккхако’’ти имассева ва̄ аттхасса ‘‘има̄йа упеккха̄йа упето хотӣ’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣ам̣ дассента̄. ‘‘упеккхана̄ аджджхупеккхана̄ самупето’’тиа̄дина̄ бйан̃джана̄нам̣ вибха̄гам̣ дассента̄ вибхаджанти. упеккхака-саддантогадха̄йа ва̄ упеккха̄йа тассева ча упеккхака-саддасса висум̣ аттхавачанам̣ ‘‘йа̄ упеккха̄ упеккхана̄’’тиа̄дина̄, ‘‘има̄йа упеккха̄йа упето хотӣ’’тиа̄дина̄ ча бйан̃джанавибха̄го. саббатха̄ ан̃н̃а̄тата̄ никуджджхитабха̄во, кеначи пака̄рена вин̃н̃а̄тепи ниравасесапариччхиндана̄бха̄во гамбхӣрабха̄во.
602. упарибхӯмиппаттийа̄ти идам̣ ‘‘рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти еттхева йоджетаббам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄дӣнипи ва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дӣнам̣ упарибхӯмийоти саббаттха̄пи на на йуджджати.
610. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананиддесе ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти там̣йева а̄ка̄сам̣ вин̃н̃а̄н̣ена пхут̣ам̣ манаси кароти анантам̣ пхарати, тена вуччати анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти еттха вин̃н̃а̄н̣ена̄ти етам̣ упайогаттхе каран̣авачанам̣, там̣йева а̄ка̄сам̣ пхут̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ манаси каротӣти кира ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. айам̣ ва̄ етасса аттхо – там̣йева а̄ка̄сам̣ пхут̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣ена манаси каротӣти. айам̣ панаттхо йутто – там̣йева а̄ка̄сам̣ вин̃н̃а̄н̣ена пхут̣ам̣ тена гахита̄ка̄рам̣ манаси кароти, евам̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ анантам̣ пхаратӣти. йан̃хи а̄ка̄сам̣ пат̣хама̄руппасаман̇гӣ вин̃н̃а̄н̣ена анантам̣ пхарати, там̣ пхаран̣а̄ка̄расахитамева вин̃н̃а̄н̣ам̣ манасикаронто дутийа̄руппасаман̇гӣ анантам̣ пхаратӣти вуччатӣти.
615. там̣йева вин̃н̃а̄н̣ам̣ абха̄ветӣти йам̣ пуббе ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти манаси катам̣, там̣йева̄ти аттхо. тассева хи а̄рамман̣абхӯтам̣ пат̣хамена вийа рӯпанимиттам̣ татийена̄руппена абха̄ветӣти.
ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.