2. сӣхасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе сантха̄га̄рам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.22; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.4.243) на̄ма ека̄ маха̄са̄ла̄ва. уййогака̄ла̄дӣсу хи ра̄джа̄но таттха т̣хатва̄ ‘‘еттака̄ пурато гаччханту, еттака̄ паччха̄’’тиа̄дина̄ таттха нисӣдитва̄ сантхам̣ каронти, марийа̄дам̣ бандханти, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ ‘‘сантха̄га̄ра’’нти вуччати. уййогат̣т̣ха̄нато ча а̄гантва̄ йа̄ва гехе гомайапарибхан̣д̣а̄дивасена пат̣иджагганам̣ каронти, та̄ва екам̣ две дивасе те ра̄джа̄но таттха сантхамбхантӣтипи сантха̄га̄рам̣. тесам̣ ра̄джӯнам̣ саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄рантипи сантха̄га̄рам̣. ган̣ара̄джа̄но хи те, тасма̄ уппаннам̣ киччам̣ екасса васена на сиджджхати, саббесам̣ чхандо ладдхум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ саббе таттха саннипатитва̄ ануса̄санти. тена вуттам̣ ‘‘саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄ра’’нти. йасма̄ ва̄ таттха саннипатитва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле каситум̣ ват̣т̣ати, имасмим̣ ка̄ле вапиту’’нтиа̄дина̄ найена гхара̄ва̄сакичча̄ни саммантайанти, тасма̄ чхидда̄вачхиддам̣ гхара̄ва̄сам̣ сантхарантӣтипи сантха̄га̄рам̣.

путтада̄радхана̄диупакаран̣апаричча̄го па̄рамийо. аттано ан̇гапаричча̄го упапа̄рамийо. аттанова джӣвитапаричча̄го параматтхапа̄рамийо. н̃а̄тӣнам̣ аттхачарийа̄ н̃а̄таттхачарийа̄. локасса аттхачарийа̄ локаттхачарийа̄. каммассакатан̃а̄н̣авасена анаваджджакамма̄йатанасиппа̄йатанавиджджа̄т̣т̣ха̄напаричайавасена кхандха̄йатана̄дипаричайавасена лаккхан̣аттайатӣран̣авасена ча н̃а̄н̣ача̄ро буддхачарийа̄. ан̇ганайанадханараджджапуттада̄рапариджджа̄гавасена пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджантена. сатипи маха̄паричча̄га̄нам̣ да̄напа̄рамибха̄ве паричча̄гависесасабха̄вадассанаттхан̃чева судуккарабха̄вадассанаттхан̃ча пан̃чамаха̄паричча̄га̄нам̣ висум̣ гахан̣ам̣, татойева ча ан̇гапаричча̄гато висум̣ найанапаричча̄гаггахан̣ам̣. паричча̄габха̄васа̄ман̃н̃епи дханараджджапаричча̄гато путтада̄рапаричча̄гаггахан̣ан̃ча висум̣ катам̣. паббаджджа̄ва сан̇кхепо.

саттасу анупассана̄сӯти аничча̄нупассана̄, дуккха̄нупассана̄, анатта̄нупассана̄, ниббида̄нупассана̄, вира̄га̄нупассана̄, ниродха̄нупассана̄, пат̣иниссагга̄нупассана̄ти има̄су саттасу анупассана̄су.

анувиччака̄ранти авеччакаран̣ам̣. двӣхи ка̄ран̣ехи аниййа̄никаса̄сане т̣хита̄ аттано са̄вакаттам̣ упагате пагган̣ханти, та̄ни дассетум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣.

анупуббим̣ катханти (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.75-76) анупуббам̣ катхетаббакатхам̣. ка̄ пана са̄ти? да̄на̄дикатха̄. таттха да̄накатха̄ та̄ва пачураджанесупи паваттийа̄ саббасаттаса̄дха̄ран̣атта̄ сукаратта̄ сӣле патит̣т̣ха̄насса упа̄йабха̄вато ча а̄дито катхита̄. паричча̄гасӣло хи пуггало париггахаваттхӯсу ниссан̇габха̄вато сукхенева сӣла̄ни сама̄дийати, таттха ча суппатит̣т̣хито хоти. сӣлена да̄йакаппат̣игга̄хакависуддхито пара̄нуггахам̣ ватва̄ парапӣл̣а̄ниваттивачанато кирийа̄дхаммам̣ ватва̄ акирийа̄дхаммавачанато, бхогасампаттихетум̣ ватва̄ бхавасампаттихетувачанато ча да̄накатха̄нантарам̣ сӣлакатха̄ катхита̄. ‘‘тан̃ча сӣлам̣ ват̣т̣анисситам̣, айам̣ бхавасампатти тасса пхала’’нти дассанаттхам̣. ‘‘имехи ча да̄насӣламайехи пан̣ӣтапан̣ӣтатара̄дибхедабхиннехи пун̃н̃акирийаваттхӯхи ета̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу пан̣ӣтапан̣ӣтатара̄дибхедабхинна̄ апаримеййа̄ диббабхогасампаттийо ладдхабба̄’’ти дассанаттхам̣ таданантарам̣ саггакатха̄. ‘‘сва̄йам̣ сагго ра̄га̄дӣхи упаккилит̣т̣хо, саббатха̄нупаккилит̣т̣хо арийамагго’’ти дассанаттхам̣ сагга̄нантарам̣ магго, магган̃ча катхентена тададхигамӯпа̄йасандассанаттхам̣ саггапарийа̄панна̄пи пагева итаре саббепи ка̄ма̄ на̄ма бахва̄дӣнава̄ аничча̄ аддхува̄ випарин̣а̄мадхамма̄ти ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво. ‘‘хӣна̄ гамма̄ потхуджджаника̄ анарийа̄ анаттхасам̣хита̄’’ти тесам̣ ока̄ро ла̄макабха̄во. саббепи бхава̄ килеса̄нам̣ ваттхубхӯта̄ти таттха сам̣килесо. саббасо сам̣килесавиппамуттам̣ нибба̄нанти неккхамме а̄нисам̣со ча катхетабботи айаматтхо маггантӣти еттха ити-саддена а̄ди-аттхена дӣпитоти ведитаббам̣.

сукха̄нам̣ нида̄нанти дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ сампара̄йика̄нам̣ нибба̄нупасам̣хита̄нан̃ча̄ти саббесампи сукха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. йан̃хи кин̃чи локе бхогасукхам̣ на̄ма, там̣ саббам̣ да̄на̄дхӣнанти па̄кат̣ойаматтхо. йам̣ пана джха̄навипассана̄маггапхаланибба̄наппат̣исам̣йуттам̣ сукхам̣, тассапи да̄нам̣ упаниссайапаччайо хотийева. сампаттӣнам̣ мӯланти йа̄ има̄ локе падесараджджасириссарийасаттаратанасамуджджалачаккаваттисампада̄ти евам̣пабхеда̄ ма̄нусика̄ сампаттийо, йа̄ ча ча̄тумаха̄ра̄джика̄дигата̄ диббасампаттийо, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи сампаттийо, та̄сам̣ сабба̄сам̣ идам̣ мӯлака̄ран̣ам̣. бхога̄нанти бхун̃джитаббат̣т̣хена ‘‘бхого’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ пийамана̄пийарӯпа̄дӣнам̣ танниссайа̄нам̣ ва̄ упабхогасукха̄нам̣ патит̣т̣ха̄ ниччала̄дхит̣т̣ха̄ната̄йа. висамагатасса̄ти бйасанаппаттасса. та̄н̣анти раккха̄, тато парипа̄ланато. лен̣анти бйасанехи парипа̄тийама̄насса олӣйанаппадесо. гатӣти гантаббат̣т̣ха̄нам̣. пара̄йан̣анти пат̣исаран̣ам̣. авассайоти винипатитум̣ аденто ниссайо. а̄рамман̣анти олуббха̄рамман̣ам̣.

ратанамайасӣха̄санасадисанти саббаратанамайасаттан̇гамаха̄сӣха̄санасадисам̣. евам̣ хисса махаггхам̣ хутва̄ саббасо винипатитум̣ аппада̄нат̣т̣хо дӣпито хоти. маха̄патхавӣсадисам̣ гатагатат̣т̣ха̄не патит̣т̣ха̄насса лабха̄панато. йатха̄ дуббаласса пурисасса а̄ламбанараджджу уттит̣т̣хато тит̣т̣хато ча упаттхамбхо, евам̣ да̄нам̣ сатта̄нам̣ сампаттибхаве упапаттийа̄ т̣хитийа̄ ча паччайоти а̄ха ‘‘а̄ламбанат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадиса’’нти. дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена̄ти дуггатидуккхат̣т̣ха̄наниттхаран̣ат̣т̣хена. самасса̄санат̣т̣хена̄ти лобхамаччхарийа̄дипат̣исаттупаддавато самасса̄санат̣т̣хена. бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена̄ти да̄лиддийабхайато парипа̄ланат̣т̣хена. маччхерамала̄дӣхӣти маччхералобхадосамадаисса̄миччха̄дит̣т̣хивичикиччха̄дичиттамалехи. анупалиттат̣т̣хена̄ти анупаккилит̣т̣хата̄йа. тесанти маччхерамала̄дӣнам̣. тесам̣ ева дура̄садат̣т̣хена. асанта̄санат̣т̣хена̄ти санта̄сахетуабха̄вена. йо хи да̄йако да̄напати, со сампатипи на куточи сантасати, пагева а̄йатим̣. балавантат̣т̣хена̄ти маха̄балавата̄йа. да̄йако хи да̄напати сампати паккхабалена балава̄ хоти, а̄йатим̣ пана ка̄йабала̄дӣхипи. абхиман̇галасамматат̣т̣хена̄ти ‘‘вад̣д̣хика̄ран̣а’’нти абхисамматабха̄вена. випаттибхавато сампаттибхавӯпанайанам̣ кхемантабхӯмисампа̄панам̣.

ида̄ни маха̄бодхичарийабха̄венапи да̄нагун̣ам̣ дассетум̣ ‘‘да̄нам̣ на̄мета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха атта̄нам̣ ниййа̄тентена̄ти етена ‘‘да̄напхалам̣ саммадева пассанта̄ маха̄пуриса̄ аттано джӣвитампи париччаджанти, тасма̄ ко на̄ма вин̃н̃уджа̄тико ба̄хире ваттхусмим̣ пагева сан̇гам̣ кареййа̄’’ти ова̄дам̣ дети. ида̄ни йа̄ локийа̄ локуттара̄ ча уккам̣сагата̄ сампаттийо, та̄ сабба̄ да̄натойева паваттантӣти дассенто ‘‘да̄нан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саккама̄рабрахмасампаттийо аттахита̄йа ева, чаккаваттисампатти пана аттахита̄йа парахита̄йа ча̄ти дассетум̣ са̄ та̄сам̣ парато чаккаваттисампатти вутта̄. ета̄ локийа̄, има̄ пана локуттара̄ти дассетум̣ ‘‘са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. та̄супи уккат̣т̣хуккат̣т̣хатаруккат̣т̣хатаматам̣ дассетум̣ камена н̃а̄н̣аттайам̣ вуттам̣. тесам̣ пана да̄насса паччайабха̄во хет̣т̣ха̄ вуттойева. етенева тасса брахмасампаттийа̄пи паччайабха̄во дӣпитоти ведитаббо.

да̄нан̃ча на̄ма даккхин̣еййесу хитаджджха̄сайена пӯджанаджджха̄сайена ва̄ аттано сантакасса паресам̣ париччаджанам̣, тасма̄ да̄йако пурисапуггало паре ханти, паресам̣ ва̄ сантакам̣ харатӣти ат̣т̣ха̄наметанти а̄ха ‘‘да̄нам̣ денто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккотӣ’’ти. сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи собха̄висеса̄вахатта̄ сӣласса. сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхӣти еттха̄пи есева найо. сӣлагандхасадисо гандхо наттхӣти еттха ‘‘чанданам̣ тагарам̣ ва̄пӣ’’тиа̄дика̄ (дха. па. 55) га̄тха̄ – ‘‘гандхо исӣнам̣ чирадиккхита̄нам̣, ка̄йа̄ чуто гаччхати ма̄лутена̄’’тиа̄дика̄ (джа̄. 2.17.55) джа̄такага̄тха̄йо ча а̄харитва̄ ваттабба̄. сӣлан̃хи сатта̄нам̣ а̄бхаран̣ан̃чева алан̇ка̄ро ча гандхавилепанан̃ча парасса дассанӣйабха̄ва̄вахан̃ча. тена̄ха ‘‘сӣла̄лан̇ка̄рена хӣ’’тиа̄ди.

айам̣ сагго лаббхатӣти идам̣ маджджхимехи а̄раддхам̣ сӣлам̣ сандха̄йа̄ха. тенева̄ха сакко девара̄джа̄ –

‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;

маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхатӣ’’ти. (джа̄. 1.8.75);

ит̣т̣хоти сукхо. кантоти каманӣйо. мана̄поти манавад̣д̣ханако. там̣ пана тасса ит̣т̣ха̄дибха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ниччаметтха кӣл̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣.

досоти аниччата̄дина̄ аппасса̄да̄дина̄ ча дӯситабха̄во, йато те вин̃н̃ӯнам̣ читтам̣ на̄ра̄дхенти. атха ва̄ а̄дӣнам̣ ва̄ти паваттатӣти а̄дӣнаво, парамакапан̣ата̄. татха̄ ча ка̄ма̄ йатха̄татхам̣ паччавеккханта̄нам̣ паччупатит̣т̣ханти. ла̄макабха̄воти асет̣т̣хехи севитаббо, сет̣т̣хехи на севитаббо нихӣнабха̄во. сам̣килиссананти виба̄дхаката̄ упата̄паката̄ ча.

неккхамме а̄нисам̣санти еттха ‘‘йаттака̄ ка̄месу а̄дӣнава̄, таппат̣ипаккхато таттака̄ неккхамме а̄нисам̣са̄. апича неккхаммам̣ на̄метам̣ асамба̄дхам̣ асам̣килит̣т̣хам̣, никкхантам̣ ка̄мехи, никкхантам̣ ка̄масан̃н̃а̄йа, никкхантам̣ ка̄мавитаккехи, никкхантам̣ ка̄мапарил̣а̄хехи, никкхантам̣ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена неккхамме а̄нисам̣се пака̄сеси. паббаджджа̄йам̣ джха̄на̄дӣсу ча гун̣е вибха̄веси ван̣н̣еси. каллачиттанти камманийачиттам̣ хет̣т̣ха̄ паваттитадесана̄йа ассаддхийа̄дӣнам̣ читтадоса̄нам̣ вигататта̄ упари десана̄йа бха̄джанабха̄вӯпагамена каммаккхамачиттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йасма̄ ассаддхийа̄дайо читтасса рогабхӯта̄, тада̄ те вигата̄, тасма̄ а̄ха ‘‘арогачитта’’нти. дит̣т̣хима̄на̄дикилесавигамена мудучиттам̣. ка̄маччханда̄дивигамена винӣваран̣ачиттам̣. самма̄пат̣ипаттийам̣ ул̣а̄рапӣтипа̄моджджайогена удаггачиттам̣. таттха саддха̄сампаттийа̄ пасанначиттам̣. йада̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄сӣти самбандхо. атха ва̄ каллачиттанти ка̄маччхандавигамена арогачиттам̣. мудучиттанти бйа̄па̄давигамена метта̄васена акат̣хиначиттам̣. винӣваран̣ачиттанти уддхаччакуккуччавигамена авиккхепато тена апихитачиттам̣. удаггачиттанти тхинамиддхавигамена сампаггахитавасена алӣначиттам̣. пасанначиттанти вичикиччха̄вигамена самма̄пат̣ипаттийам̣ адхимуттачиттанти еваметтха сесапада̄нам̣ аттхо ведитаббо.

сеййатха̄пӣтиа̄дина̄ упама̄васена сӣхасса килесаппаха̄нам̣ арийамаггуппа̄данан̃ча дассети. апагатака̄л̣аканти вигатака̄л̣акам̣. саммадева̄ти сут̣т̣худева. раджананти нӣлапӣталохита̄диран̇гаджа̄там̣. пат̣игган̣хеййа̄ти ган̣хеййа, пабхассарам̣ бхавеййа. тасмим̣йева а̄санети тассам̣йева нисаджджа̄йам̣. етенасса лахувипассаката̄ тиккхапан̃н̃ата̄ сукхаппат̣ипадакхиппа̄бхин̃н̃ата̄ ча дассита̄ хоти. вираджанти апа̄йагаманӣйара̄гараджа̄дӣнам̣ вигамена вираджам̣. анавасесадит̣т̣хивичикиччха̄мала̄пагамена вӣтамалам̣. пат̣хамамаггаваджджхакилесараджа̄бха̄вена ва̄ вираджам̣. пан̃чавидхадуссӣлйамалавигамена вӣтамалам̣. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттханти касма̄ вуттам̣? нану магган̃а̄н̣ам̣ асан̇кхатадхамма̄рамман̣анти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди. таттха пат̣ивиджджхантанти асаммохаппат̣иведхавасена пат̣ивиджджхантам̣. тена̄ха ‘‘киччавасена̄’’ти. татридам̣ упама̄сам̣санданам̣ – ваттхам̣ вийа читтам̣, ваттхасса а̄гантукамалехи килит̣т̣хабха̄во вийа читтасса ра̄га̄дималехи сам̣килит̣т̣хабха̄во, дхованасила̄талам̣ вийа анупуббӣкатха̄, удакам̣ вийа саддха̄, удакена теметва̄ ӯсагомайачха̄рикакха̄рехи ка̄л̣аке саммаддитва̄ ваттхасса дхованаппайого вийа саддха̄синехена теметва̄ теметва̄ сатисама̄дхипан̃н̃а̄хи досе ситхиле катва̄ сута̄дивидхина̄ читтасса содхане вӣрийа̄рамбхо. тена пайогена ваттхе ка̄л̣ака̄пагамо вийа вӣрийа̄рамбхена килесавиккхамбханам̣, ран̇гаджа̄там̣ вийа арийамагго, тена суддхаваттхасса пабхассарабха̄во вийа виккхамбхитакилесасса читтасса маггена парийодапананти.

‘‘дит̣т̣хадхаммо’’ти ватва̄ дассанам̣ на̄ма н̃а̄н̣адассанато ан̃н̃ампи аттхӣти танниваттанаттхам̣ ‘‘паттадхаммо’’ти вуттам̣. патти на̄ма н̃а̄н̣асампаттито ан̃н̃а̄пи виджджатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘видитадхаммо’’ти вуттам̣. са̄ панеса̄ видитадхаммата̄ дхаммесу екадесенапи хотӣти ниппадесато видитабха̄вам̣ дассетум̣. ‘‘парийога̄л̣хадхаммо’’ти вуттам̣. тенасса сачча̄бхисамбодхам̣йева дӣпети. магган̃а̄н̣ан̃хи ека̄бхисамайавасена парин̃н̃а̄дикиччам̣ са̄дхентам̣ ниппадесена чатусаччадхаммам̣ самантато ога̄л̣хам̣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо’’ти. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ти саппат̣ибхайаканта̄расадиса̄ сол̣асаваттхука̄ ат̣т̣хаваттхука̄ ча тин̣н̣а̄ ниттин̣н̣а̄ вичикиччха̄. вигата̄ катхам̣катха̄ти паваттиа̄дӣсу ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо’’ти евам̣ паваттика̄ вигата̄ самуччхинна̄ катхам̣катха̄. са̄раджджакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ пахӣнатта̄ таппат̣ипаккхесу сӣла̄дигун̣есу патит̣т̣хитатта̄ веса̄раджджам̣ виса̄радабха̄вам̣ веййаттийам̣ патто. аттана̄ ева паччаккхато дит̣т̣хатта̄ на парам̣ паччети, на часса паро паччетаббо аттхӣти апараппаччайо.

уддиситва̄ катанти атта̄нам̣ уддиситва̄ ма̄ран̣авасена катам̣ ниббаттитам̣ мам̣сам̣. пат̣иччакамманти еттха камма-саддо каммаса̄дхано атӣтака̄лико ча̄ти а̄ха ‘‘атта̄нам̣ пат̣иччаката’’нти. нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣ ‘‘пат̣ичча каммам̣ пхусатӣ’’тиа̄дӣсу (джа̄. 1.4.75) вийа. нимиттакаммасса̄ти нимиттабха̄вена ладдхаббакаммасса. каран̣авасена пат̣иччакаммам̣ еттха аттхӣти мам̣сам̣ пат̣иччакаммам̣ йатха̄ буддхи буддхам̣. там̣ етасса аттхӣти буддхо. сесаметтха утта̄намева.

сӣхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.