6. маха̄вагго

1. сон̣асуттаван̣н̣ана̄

55. чхат̣т̣хасса пат̣хаме нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄санети еттха ким̣ там̣ а̄санам̣ пат̣хамамева пан̃н̃аттам̣, уда̄ху бхагавантам̣ дисва̄ пан̃н̃аттанти че? бхагавато дхарама̄нака̄ле падха̄никабхиккхӯнам̣ ваттаметам̣, йадидам̣ аттано васанат̣т̣ха̄не буддха̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ва нисӣдананти дассенто а̄ха ‘‘падха̄никабхиккхӯ’’тиа̄ди. буддхака̄ле кира йаттха йаттха екопи бхиккху вихарати, саббаттха буддха̄санам̣ пан̃н̃аттамева хоти. касма̄? бхагава̄ хи аттано сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ пха̄сукат̣т̣ха̄не вихаранте манаси кароти – ‘‘асуко майхам̣ сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гато, асаккхи ну кхо висесам̣ ниббаттетум̣, но’’ти. атха нам̣ пассати каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ акусалавитаккам̣ витаккайама̄нам̣, тато ‘‘катхан̃хи на̄ма ма̄дисасса саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вихарантам̣ имам̣ кулапуттам̣ акусалавитакка̄ адхибхавитва̄ анаматагге ват̣т̣адуккхе сам̣са̄рессантӣ’’ти тасса ануггахаттхам̣ таттхева атта̄нам̣ дассетва̄ там̣ кулапуттам̣ овадитва̄ а̄ка̄сам̣ уппатитва̄ пуна аттано васанат̣т̣ха̄намева гаччхати. атхевам̣ овадийама̄на̄ те бхиккхӯ чинтайим̣су ‘‘саттха̄ амха̄кам̣ манам̣ джа̄нитва̄ а̄гантва̄ амха̄кам̣ самӣпе т̣хитам̣йева атта̄нам̣ дассети. тасмим̣ кхан̣е, ‘бханте, идха нисӣдатха нисӣдатха̄’ти а̄санапарийесанам̣ на̄ма бха̄ро’’ти. те а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ва вихаранти. йасса пӣт̣хам̣ аттхи, со там̣ пан̃н̃апети. йасса наттхи, со ман̃чам̣ ва̄ пхалакам̣ ва̄ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ ва̄лика̄пун̃джам̣ ва̄ пан̃н̃апети. там̣ алабхама̄на̄ пура̄н̣апан̣н̣а̄нипи сам̣кад̣д̣хитва̄ таттха пам̣сукӯлам̣ паттхаритва̄ т̣хапенти.

сатта сара̄ти – чхаджджо, усабхо, гандха̄ро, маджджхимо, пан̃чамо, дхевато, ниса̄доти ете сатта сара̄. тайо га̄ма̄ти – чхаджджага̄мо, маджджхимага̄мо, са̄дха̄ран̣ага̄моти тайо га̄ма̄, самӯха̄ти аттхо. мануссалоке вӣн̣а̄ва̄дана̄ екекасса сарасса васена тайо тайо муччхана̄ти катва̄ екавӣсати муччхана̄. девалоке вӣн̣а̄ва̄дана̄ пана самапан̃н̃а̄са муччхана̄ти ваданти. таттха хи екекасса сарасса васена сатта сатта муччхана̄, антарасса сарасса ча ека̄ти самапан̃н̃а̄са муччхана̄. тенева саккапан̃хасуттасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.345) ‘‘самапан̃н̃а̄са муччхана̄ муччхетва̄’’ти пан̃часикхасса вӣн̣а̄ва̄данам̣ дассентена вуттам̣. т̣ха̄на̄ екӯнапан̃н̃а̄са̄ти екекассева сарасса сатта сатта т̣ха̄набхеда̄, йато сарасса ман̣д̣алата̄ваваттха̄нам̣ хоти. екӯнапан̃н̃а̄сат̣т̣ха̄нависесо тиссо дуве чатассо чатассо тиссо дуве чатассоти два̄вӣсати сутибхеда̄ ча иччхита̄.

атига̄л̣хам̣ а̄раддханти тхинамиддхачхамбхитатта̄нам̣ вӯпасаматтхам̣ ативийа а̄раддхам̣. саббаттха нийутта̄ саббаттхика̄. саббена ва̄ лӣнуддхаччапаккхийена аттхетабба̄ саббаттхика̄. саматхойева саматханимиттам̣. евам̣ сесесупи. кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ти еттха йасма̄ ба̄хирако ка̄месу вӣтара̄го на кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄го саббасо авиппахӣнара̄гатта̄. виккхамбхитара̄го хи со. араха̄ пана кхайа̄ ева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄’’ти. еса найо досамохесупи.

ла̄бхасакка̄расилокам̣ ника̄майама̄ноти еттха лаббхати па̄пун̣ӣйатӣти ла̄бхо, чатуннам̣ паччайа̄наметам̣ адхивачанам̣. саккаччам̣ ка̄табботи сакка̄ро. паччайа̄ ева хи пан̣ӣтапан̣ӣта̄ сундарасундара̄ абхисан̇кхаритва̄ ката̄ ‘‘сакка̄ро’’ти вуччати, йа̄ ча парехи аттано га̄равакирийа̄, пуппха̄дӣхи ва̄ пӯджа̄. силокоти ван̣н̣абхан̣анам̣. там̣ ла̄бхан̃ча, сакка̄ран̃ча, силокан̃ча, ника̄майама̄но, паваттайама̄ноти аттхо. тенева̄ха ‘‘чатупаччайала̄бхан̃ча…пе… паттхайама̄но’’ти.

тхӯн̣анти пасӯнам̣ бандханаттха̄йа никха̄таттхамбхасан̇кха̄там̣ тхӯн̣ам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

сон̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пхаггунасуттаван̣н̣ана̄

56. дутийе самадхосӣти самантато адхоси. саббабха̄гена парипханданачалана̄ка̄рена апачитим̣ дассети. ваттам̣ киретам̣ ба̄л̣хагила̄ненапи вуд̣д̣хатарам̣ дисва̄ ут̣т̣хита̄ка̄рена апачити дассетабба̄. тена пана ‘‘ма̄ чали ма̄ чалӣ’’ти ваттаббо, там̣ пана чаланам̣ ут̣т̣ха̄на̄ка̄радассанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘ут̣т̣ха̄на̄ка̄рам̣ дассетӣ’’ти. сантима̄ни а̄сана̄нӣти пат̣хамамева пан̃н̃аттха̄санам̣ сандха̄йа вадати. буддхака̄ласмин̃хи екассапи бхиккхуно васанат̣т̣ха̄не – ‘‘саче саттха̄ а̄гаччхиссати, а̄санам̣ пан̃н̃аттамева хотӯ’’ти антамасо пхалакаматтампи пан̣н̣асантха̄раматтампи пан̃н̃аттамева. кхаманӣйам̣ йа̄панӣйанти каччи дуккхам̣ кхамитум̣, ирийа̄патхам̣ ва̄ йа̄петум̣ сакка̄ти пуччхати. сӣсаведана̄ти куточи никкхамитум̣ алабхама̄нехи ва̄техи самут̣т̣ха̄пита̄ балаватийо сӣсаведана̄ хонти.

пхаггунасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. чхал̣абхиджа̄тисуттаван̣н̣ана̄

57. татийе абхиджа̄тийоти еттха абхи-саддо упасаггаматтам̣, на аттхависесаджотакоти а̄ха ‘‘чха джа̄тийо’’ти. абхиджа̄йатӣти еттха̄пи есева найо.

ураббхе ханантӣти ораббхика̄. евам̣ сӯкарика̄дайо ведитабба̄. роденти куруракаммантата̄йа саппат̣ибаддхе сатте ассӯни мочентӣти рудда̄, те ева лудда̄ ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄. имина̄ ан̃н̃епи йе кечи ма̄гавика̄ неса̄да̄ вутта̄, те па̄пакаммаппасутата̄йа ‘‘кан̣ха̄бхиджа̄тӣ’’ти вадати.

бхиккхӯти ча буддхаса̄сане бхиккхӯ. те кира саччхандара̄гена парибхун̃джантӣти адхиппа̄йена чатӯсу паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄дантӣти ‘‘кан̣т̣акавуттика̄’’ти вадати. касма̄ти че? йасма̄ те пан̣ӣте паччайе пат̣исевантӣти тасса миччха̄га̄хо. н̃а̄йаладдхепи паччайе бхун̃джама̄на̄ а̄джӣвакасамайасса виломагга̄хита̄йа паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄данти на̄ма̄ти вадатӣти. атха ва̄ кан̣т̣акавуттика̄ евам̣на̄мака̄ еке паббаджита̄, йе сависесам̣ аттакиламатха̄нуйогам̣ ануйутта̄. татха̄ хи те кан̣т̣аке ваттанта̄ вийа хонтӣти ‘‘кан̣т̣акавуттика̄’’ти вутта̄. имамева ча аттхавикаппам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘кан̣т̣акавуттика̄ти саман̣а̄ на̄мете’’ти.

лохита̄бхиджа̄ти на̄ма ниган̣т̣ха̄ екаса̄т̣ака̄ти вутта̄. те кира т̣хатва̄ бхун̃джананаха̄наппат̣иккхепа̄диватасама̄йогена пуримехи двӣхи пан̣д̣аратара̄.

ачелакаса̄вака̄ти а̄джӣвакаса̄ваке вадати. те кира а̄джӣвакаладдхийа̄ сувисуддхачиттата̄йа ниган̣т̣хехипи пан̣д̣аратара̄. еван̃ча катва̄ аттано паччайада̄йаке ниган̣т̣хехипи джет̣т̣хакатаре кароти.

а̄джӣвака̄ а̄джӣвакинийо ‘‘сукка̄бхиджа̄тӣ’’ти вутта̄. те кира пуримехи чатӯхи пан̣д̣аратара̄. нанда̄дайо хи татха̄рӯпам̣ а̄джӣвакаппат̣ипаттим̣ уккам̣сам̣ па̄петва̄ т̣хита̄, тасма̄ ниган̣т̣хехи а̄джӣвакаса̄вакехи ча пан̣д̣аратара̄ти ‘‘парамасукка̄бхиджа̄тӣ’’ти вутта̄.

билам̣ олаггеййунти мам̣сабха̄гам̣ нха̄руна̄ ва̄ кеначи ва̄ гантхитва̄ пурисасса хаттхе ва̄ кесе ва̄ оламбанавасена бандхеййум̣. имина̄ саттхадхаммам̣ на̄ма дассети. саттхава̄хо кира маха̄канта̄рам̣ пат̣ипанно антара̄магге гон̣е мате мам̣сам̣ гахетва̄ саббесам̣ саттхика̄нам̣ ‘‘идам̣ кха̄дитва̄ еттакам̣ мӯлам̣ да̄табба’’нти кот̣т̣ха̄сам̣ оламбати. гон̣амам̣сам̣ на̄ма кха̄данта̄пи аттхи, акха̄данта̄пи аттхи, кха̄данта̄пи мӯлам̣ да̄тум̣ сакконта̄пи асакконта̄пи. саттхава̄хо йена мӯлена гон̣о гахито, там̣ мӯлам̣ саттхикехи дха̄ран̣аттхам̣ саббесам̣ балакка̄рена кот̣т̣ха̄сам̣ датва̄ мӯлам̣ ган̣ха̄ти. айам̣ саттхадхаммо.

кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄ноти кан̣хе нӣчакуле джа̄то хутва̄. кан̣хадхамманти паччатте упайогавачананти а̄ха ‘‘кан̣хасабха̄во хутва̄ абхиджа̄йатӣ’’ти, там̣ антогадхахетуаттхам̣ падам̣, уппа̄детӣти аттхо. тасма̄ кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йатӣти ка̄л̣акам̣ дасадуссӣлйадхаммам̣ уппа̄дети. суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йатӣти еттха̄пи имина̄ найена аттхо ведитаббо. со хи ‘‘ахам̣ пуббепи пун̃н̃а̄нам̣ акататта̄ нӣчакуле ниббатто, ида̄ни пун̃н̃ам̣ карисса̄мӣ’’ти пун̃н̃асан̇кха̄там̣ пан̣д̣арадхаммам̣ кароти.

акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нанти саче кан̣хам̣ бхавеййа, кан̣хавипа̄кам̣ дадеййа йатха̄ дасавидхам̣ дуссӣлйадхаммам̣. саче суккам̣, суккавипа̄кам̣ дадеййа йатха̄ да̄насӣла̄дикусалакаммам̣. двиннампи аппада̄нато ‘‘акан̣хам̣ асукка’’нти вуттам̣. нибба̄нан̃ча на̄ма имасмим̣ аттхе арахаттам̣ адхиппетам̣ ‘‘абхиджа̄йатӣ’’ти вачанато. тан̃хи килесанибба̄нанте джа̄татта̄ нибба̄нам̣ на̄ма йатха̄ ‘‘ра̄га̄дӣнам̣ кхайанте джа̄татта̄ ра̄гаккхайо, досаккхайо, мохаккхайо’’ти. пат̣иппассамбханавасена ва̄ килеса̄нам̣ нибба̄панато нибба̄нам̣. там̣ еса абхиджа̄йати пасавати. идха̄пи хи антогадхахету аттхам̣ ‘‘джа̄йатӣ’’ти падам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘джа̄йатӣ’’ти имасса па̄пун̣а̄тӣхи аттхам̣ гахетва̄ва ‘‘нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти вуттам̣. сукка̄бхиджа̄тийо сама̄ноти сукке уччакуле джа̄то хутва̄. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

чхал̣абхиджа̄тисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. а̄савасуттаван̣н̣ана̄

58. чатуттхе сам̣варена̄ти сам̣варена хетубхӯтена ва̄. идха̄ти айам̣ идха-саддо сабба̄ка̄рато индийасам̣варасам̣вутасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпано, ан̃н̃асса татха̄бха̄ваппат̣иседхано ва̄ти вуттам̣ ‘‘идха̄ти идхасмим̣ са̄сане’’ти. пат̣исан̇кха̄ти пат̣исан̇кха̄йа. сан̇кха̄-саддо н̃а̄н̣акот̣т̣ха̄сапан̃н̃аттиган̣ана̄дӣсу диссати ‘‘сан̇кха̄йекам̣ пат̣исеватӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.168) хи н̃а̄н̣е диссати. ‘‘папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ самуда̄чарантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.202, 204) кот̣т̣ха̄се. ‘‘тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кха̄ саман̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1313-1315) пан̃н̃аттийам̣. ‘‘на сукарам̣ сан̇кха̄ту’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.128) ган̣ана̄йа. идха пана н̃а̄н̣е дат̣т̣хаббо. тенева̄ха ‘‘пат̣исан̃джа̄нитва̄ паччавеккхитва̄ти аттхо’’ти. а̄дӣнавапаччавеккхан̣а̄ а̄дӣнавапат̣исан̇кха̄ти йоджана̄. сампалимат̣т̣ханти гхам̣ситам̣. анубйан̃джанасоти хаттхапа̄даситаа̄локитавилокита̄диппака̄рабха̄гасо. тан̃хи айонисоманасикарото килеса̄нам̣ анубйан̃джанато ‘‘анубйан̃джана’’нти вуччати. нимиттагга̄хоти иттхипурисанимиттасса субханимитта̄дикасса ва̄ килесаваттхубхӯтасса нимиттасса га̄хо. а̄диттапарийа̄йена̄ти а̄диттапарийа̄йе (сам̣. ни. 4.28; маха̄ва. 54) а̄гатанайена ведитаббо.

йатха̄ иттхийа̄ индрийам̣ иттхиндрийам̣, на евамидам̣, идам̣ пана чаккхумева индрийанти чаккхундрийам̣. тена̄ха ‘‘чаккхумева индрийа’’нти. йатха̄ а̄ва̄т̣е нийатат̣т̣хитико каччхапо ‘‘а̄ва̄т̣акаччхапо’’ти вуччати, евам̣ таппат̣ибаддхавуттита̄йа там̣ т̣ха̄но сам̣варо чаккхундрийасам̣варо. тена̄ха ‘‘чаккхундрийе сам̣варо чаккхундрийасам̣варо’’ти. нану ча чаккхундрийе сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ наттхи. на хи чаккхупаса̄дам̣ нисса̄йа сати ва̄ мут̣т̣хассаччам̣ ва̄ уппаджджати. апича йада̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, тада̄ бхаван̇ге двиккхаттум̣ уппаджджитва̄ нируддхе кирийаманодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати. тато чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣, тато випа̄каманодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣, тато випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣, тато кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати, таданантарам̣ джаванам̣ джавати. таттха̄пи нева бхаван̇гасамайе, на а̄ваджджана̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасамайе ча сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ аттхи. джаванаккхан̣е пана саче дуссӣлйам̣ ва̄ мут̣т̣хассаччам̣ ва̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ аккханти ва̄ косаджджам̣ ва̄ уппаджджати, асам̣варо хоти. тасмим̣ пана сӣла̄дӣсу уппаннесу сам̣варо хоти, тасма̄ ‘‘чаккхундрийе сам̣варо’’ти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘джаване уппаджджама̄нопи хеса…пе… чаккхундрийасам̣вароти вуччатӣ’’ти.

идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ нагаре чатӯсу два̄ресу асам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхарадва̄ракот̣т̣хакагаббха̄дайо сусам̣вута̄, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ араккхитам̣ агопитамева хоти. нагарадва̄рена хи пависитва̄ чора̄ йадиччхакам̣ кареййум̣, евамевам̣ джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агуттам̣ хоти бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣни вӣтхичитта̄нипи. йатха̄ пана нагарадва̄ресу сам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхара̄дайо асам̣вута̄, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ сураккхитам̣ сугопитамева хоти. нагарадва̄ресу хи пихитесу чора̄нам̣ павесо наттхи, евамевам̣ джаване сӣла̄дӣсу уппаннесу два̄рампи сугуттам̣ хоти бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣни вӣтхичитта̄нипи, тасма̄ джаванаккхан̣е уппаджджама̄нопи чаккхундрийасам̣вароти вуттоти.

сам̣варена саманна̄гато пуггало сам̣вутоти а̄ха ‘‘упето’’ти. айамеветтха аттхо сундаратароти упари па̄л̣ийам̣ сандиссанато вуттам̣. тена̄ха ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄ди.

йанти а̄десоти имина̄ лин̇гавипалла̄сена саддхим̣ вачанавипалла̄со катоти дассети, нипа̄тападам̣ ва̄ етам̣ путхувачанаттхам̣. вигха̄такара̄ти читтавигха̄такара̄, ка̄йачиттадуккханиббаттака̄ ва̄. йатха̄вуттакилесахетука̄ да̄ха̄нубандха̄ випа̄ка̄ ева випа̄капарил̣а̄ха̄. йатха̄ панеттха а̄сава̄ ан̃н̃е ча вигха̄такара̄ килесапарил̣а̄ха̄ самбхаванти, там̣ дассетум̣ ‘‘чаккхудва̄расмин̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева. еттха ча сам̣варан̣ӯпа̄йо, сам̣варитаббам̣, сам̣варо, йато со сам̣варо, йаттха сам̣варо, йатха̄ сам̣варо, йан̃ча сам̣варапхаланти айам̣ вибха̄го ведитаббо. катхам̣? ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо’’ти хи сам̣варан̣ӯпа̄йо. чаккхундрийам̣ сам̣варитаббам̣. сам̣вараггахан̣ена гахита̄ сати сам̣варо. ‘‘асам̣вутасса̄’’ти сам̣варан̣а̄вадхи. асам̣варато хи сам̣варан̣ам̣. сам̣варитаббаггахан̣асиддхо идха сам̣варависайо. чаккхундрийан̃хи сам̣варан̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ рӯпа̄рамман̣е сам̣варайатӣти авуттасиддхойаматтхо. а̄саватаннимиттакилесапарил̣а̄ха̄бха̄во пхалам̣. евам̣ сотадва̄ра̄дӣсу йоджетаббам̣. саббаттхева̄ти манодва̄ре пан̃чадва̄ре ча̄ти саббасмим̣ два̄ре.

пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварантиа̄дӣсу ‘‘сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ паччавеккхан̣амева йонисо пат̣исан̇кха̄. ӣдисанти еварӯпам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣. бхавапаттхана̄йа асса̄дайатоти бхавапаттхана̄мукхена бха̄витам̣ а̄рамман̣ам̣ асса̄дентасса. чӣваранти нива̄сана̄ди йам̣ кин̃чичӣварам̣. пат̣исеватӣти нива̄сана̄дивасена парибхун̃джати. йа̄вадева̄ти пайоджанапарима̄н̣анийаманам̣. сӣтаппат̣игха̄та̄дийева хи йогино чӣвараппат̣исеванаппайоджанам̣. сӣтасса̄ти сӣтадха̄туккхобхато ва̄ утупарин̣а̄мато ва̄ уппаннасса сӣтасса. пат̣игха̄та̄йа̄ти пат̣игха̄танаттхам̣ таппаччайасса вика̄расса виноданаттхам̣. ун̣хасса̄ти аггисанта̄пато уппаннасса ун̣хасса. д̣ам̣са̄дайо па̄кат̣а̄йева. пуна йа̄вадева̄ти нийатаппайоджанапарима̄н̣анийаманам̣. нийатан̃хи пайоджанам̣ чӣварам̣ пат̣исевантасса хирикопӣнаппат̣иччха̄данам̣, итарам̣ када̄чи. хирикопӣнанти самба̄дхат̣т̣ха̄нам̣. йасмин̃хи ан̇ге виват̣е хирӣ куппати винассати, там̣ хирийа̄ копанато хирикопӣнам̣, там̣пат̣иччха̄данаттхам̣ чӣварам̣ пат̣исевати.

пин̣д̣апа̄танти йам̣ кин̃чи а̄ха̄рам̣. со хи пин̣д̣олйена бхиккхуно патте патанато, таттха таттха ладдхабхиккха̄пин̣д̣а̄нам̣ па̄то саннипа̄тоти ва̄ ‘‘пин̣д̣апа̄то’’ти вуччати. нева дава̄йа̄ти на кӣл̣ана̄йа. на мада̄йа̄ти на баламадама̄намадапурисамадаттхам̣. на ман̣д̣ана̄йа̄ти на ан̇гапаччан̇га̄нам̣ пӣн̣анабха̄ваттхам̣. на вибхӯсана̄йа̄ти на тесам̣йева собхаттхам̣, чхависампаттиаттханти аттхо. има̄ни йатха̄ккамам̣ мохадосасан̣т̣ха̄наван̣н̣ара̄гӯпаниссайаппаха̄наттха̄ни ведитабба̄ни. пуримам̣ ва̄ двайам̣ аттано сам̣килесуппаттиниседханаттхам̣, итарам̣ парассапи. чатта̄рипи ка̄масукхаллика̄нуйогасса паха̄наттхам̣ вутта̄нӣти ведитабба̄ни. ка̄йасса̄ти рӯпака̄йасса. т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа̄ти пабандхат̣т̣хитаттхан̃чева паваттийа̄ авиччхеданаттхан̃ча, чирака̄лат̣т̣хитаттхам̣ джӣвитиндрийасса паватта̄панаттхам̣. вихим̣сӯпаратийа̄ти джигхаччха̄дуккхасса упараматтхам̣. брахмачарийа̄нуггаха̄йа̄ти са̄санамаггабрахмачарийа̄нам̣ анугган̣ханаттхам̣. итӣти евам̣ имина̄ упа̄йена. пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄мӣти пура̄н̣ам̣ абхуттапаччайа̄ уппаджджанакаведанам̣ пат̣иханисса̄ми. наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣти навам̣ бхуттапаччайа̄ уппаджджанакаведанам̣ на уппа̄десса̄ми. тасса̄ хи ануппаджджанаттхамева а̄ха̄рам̣ парибхун̃джати. еттха абхуттапаччайа̄ уппаджджанакаведана̄ на̄ма йатха̄вуттаджигхаччха̄нимитта̄ ведана̄. са̄ хи абхун̃джантасса бхиййо бхиййопавад̣д̣ханавасена уппаджджати, бхуттапаччайа̄ ануппаджджанакаведана̄пи кхуда̄нимитта̄ва ан̇гада̄хасӯла̄диведана̄ аппаватта̄. са̄ хи бхуттапаччайа̄ ануппанна̄ва на уппаджджиссати. вихим̣са̄нимиттата̄ чета̄сам̣ вихим̣са̄йа висесо.

йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣти йа̄пана̄ ча ме чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ бхависсати. ‘‘йа̄пана̄йа̄’’ти имина̄ джӣвитиндрийайа̄пана̄ вутта̄, идха чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ авиччхедасан̇кха̄та̄ йа̄пана̄ти айамета̄сам̣ висесо. анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄ти айуттапарийесанаппат̣иггахан̣апарибхогапариваджджанена анаваджджата̄, паримитапарибхогена пха̄сувиха̄ро. асаппа̄йа̄паримитабходжанапаччайа̄ аратитандӣвиджамбхита̄вин̃н̃угараха̄дидоса̄бха̄вена ва̄ анаваджджата̄. саппа̄йапаримитабходжанапаччайа̄ ка̄йабаласамбхавена пха̄сувиха̄ро. йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакабходжанапариваджджанена ва̄ сеййасукхапассасукхамиддхасукха̄дӣнам̣ абха̄вато анаваджджата̄. чатупан̃ча̄лопаматтаӯнабходжанена чатуирийа̄патхайогйата̄па̄данато пха̄сувиха̄ро. вуттан̃хетам̣ –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983; ми. па. 6.5.10);

етта̄вата̄ ча пайоджанапариггахо, маджджхима̄ ча пат̣ипада̄ дӣпита̄ хоти. йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣти пайоджанапариггахадӣпана̄. йа̄тра̄ хи нам̣ а̄ха̄рӯпайогам̣ пайоджети. дхаммикасукха̄паричча̄гахетуко пха̄сувиха̄ро маджджхима̄ пат̣ипада̄ антадвайапариваджджанато.

сена̄сананти сенан̃ча а̄санан̃ча. йаттха виха̄ра̄дике сети нипаджджати а̄сати нисӣдати, там̣ сена̄санам̣. утупариссайавиноданаппат̣исалла̄на̄ра̄маттханти утуйева парисаханат̣т̣хена париссайо сарӣра̄ба̄дхачиттавиккхепакаро, тасса виноданаттхам̣, ануппаннасса ануппа̄данаттхам̣, уппаннасса вӯпасаманаттхан̃ча̄ти аттхо. атха ва̄ йатха̄вутто уту ча сӣхабйаггха̄дипа̄кат̣апариссайо ча ра̄гадоса̄дипат̣иччханнапариссайо ча утупариссайо, тасса виноданаттхан̃чева екӣбха̄вапха̄сукаттхан̃ча. чӣвараппат̣исеване хирӣкопӣнаппат̣иччха̄данам̣ вийа там̣ нийатапайоджананти пуна ‘‘йа̄вадева̄’’ти вуттам̣.

гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ранти рогасса паччанӣкаппаваттийа̄ гила̄напаччайо, тато ева бхисаккасса анун̃н̃а̄таваттхута̄йа бхесаджджам̣, джӣвитасса парива̄расамбха̄рабха̄вехи париккха̄ро ча̄ти гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ро, там̣. веййа̄ба̄дхика̄нанти веййа̄ба̄дхато дха̄туккхобхато ча там̣ниббаттакут̣т̣хаган̣д̣апӣл̣ака̄дирогато уппанна̄нам̣. ведана̄нанти дуккхаведана̄нам̣. абйа̄баджджхапарамата̄йа̄ти ниддуккхапарамабха̄ва̄йа. йа̄ва там̣ дуккхам̣ саббам̣ пахӣнам̣ хоти, та̄ва пат̣исева̄мӣти йоджана̄. еваметтха сан̇кхепенева па̄л̣иван̣н̣ана̄ ведитабба̄. нававедануппа̄датопӣти на кевалам̣ а̄йатим̣ ева випа̄капарил̣а̄ха̄, атха кхо атибходжанапаччайа̄ алам̣са̄т̣ака̄дӣнам̣ вийа нававедануппа̄датопи ведитабба̄.

каммат̣т̣ха̄никасса чаланам̣ на̄ма каммат̣т̣ха̄напаричча̄готи а̄ха ‘‘чалати кампати каммат̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣ’’ти. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’ти еттха ча ломасана̄гаттхерасса ваттху катхетаббам̣. тхеро кира четийапаббате пийан̇гугуха̄йа падха̄нагхаре вихаранто антарат̣т̣хаке химапа̄тасамайе локантариканирайам̣ паччавеккхитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахантова аббхока̄се вӣтина̄меси. гимхасамайе ча паччха̄бхаттам̣ бахичан̇каме каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикарото седа̄писса каччхехи муччанти. атха нам̣ антева̄сико а̄ха – ‘‘идха, бханте, нисӣдатха, сӣтало ока̄со’’ти. тхеро ‘‘ун̣хабхайеневамхи, а̄вусо, идха нисинно’’ти авӣчимаха̄нирайам̣ паччавеккхитва̄ нисӣдийева. ун̣ханти четтха аггисанта̄пова ведитаббо сӯрийасанта̄пасса парато вуччама̄натта̄. сӯрийасанта̄павасена панетам̣ ваттху вуттам̣.

йо ча две тайо ва̄ре бхаттам̣ ва̄ па̄нӣйам̣ ва̄ алабхама̄нопи анаматагге сам̣са̄ре аттано петтивисайӯпапаттим̣ паччавеккхитва̄ аведханто каммат̣т̣ха̄нам̣ на виджахатийева. д̣ам̣самакасава̄та̄тапасампхассехи пхут̣т̣хо чепи тираччха̄нӯпапаттим̣ паччавеккхитва̄ аведханто каммат̣т̣ха̄нам̣ на виджахатийева. сарӣсапасампхассена пхут̣т̣хо ча̄пи анаматагге сам̣са̄ре сӣхабйаггха̄димукхесу анекава̄рам̣ париваттитапуббабха̄вам̣ паччавеккхитва̄ аведханто каммат̣т̣ха̄нам̣ на виджахатийева падха̄нийаттхеро вийа, айам̣ ‘‘кхамо джигхаччха̄йа…пе… сарӣсапасампхасса̄на’’нти ведитаббо. тхерам̣ кира кхан̣д̣ачелавиха̄ре кан̣ика̄рападха̄нийагхаре арийавам̣садхаммам̣ сун̣антан̃н̃ева гхорависо саппо д̣ам̣си. тхеро джа̄нитва̄пи пасанначитто нисинно дхаммам̣йева сун̣а̄ти, висавего тхаддхо ахоси. тхеро упасампадама̄л̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ сӣлам̣ паччавеккхитва̄ ‘‘висуддхасӣломхӣ’’ти пӣтим̣ уппа̄деси, саха пӣтуппа̄да̄ висам̣ ниваттитва̄ патхавим̣ па̄виси. тхеро таттхева читтекаггатам̣ лабхитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

йо пана аккосавасена дурутте дуруттатта̄йева ча дура̄гате апи антимаваттхусан̃н̃ите вачанапатхе сутва̄ кхантигун̣ам̣йева паччавеккхитва̄ на ведхати дӣгхабха̄н̣акаабхайаттхеро вийа, айам̣ ‘‘кхамо дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄на’’нти ведитаббо. тхеро кира паччайасантосабха̄вана̄ра̄мата̄йа маха̄арийавам̣саппат̣ипадам̣ катхеси, саббо маха̄га̄мо а̄гаччхати, тхерасса маха̄сакка̄ро уппаджджи. там̣ ан̃н̃атаро маха̄тхеро адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘дӣгхабха̄н̣ако ‘арийавам̣сам̣ катхемӣ’ти саббараттим̣ кола̄халам̣ каротӣ’’тиа̄дӣхи аккоси. убхопи ча аттано аттано виха̄рам̣ гаччханта̄ га̄вутаматтам̣ екапатхена агамам̣су. сакалага̄вутампи со там̣ аккосийева. тато йаттха двиннам̣ виха̄ра̄нам̣ магго бхиджджати, таттха т̣хатва̄ дӣгхабха̄н̣акаттхеро там̣ вандитва̄ ‘‘есо, бханте, тумха̄кам̣ магго’’ти а̄ха. со ассун̣анто вийа агама̄си. тхеропи виха̄рам̣ гантва̄ па̄де паккха̄летва̄ нисӣди. таменам̣ антева̄сико ‘‘ким̣, бханте, сакалага̄вутам̣ парибха̄сантам̣ на кин̃чи авочуттха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘кхантийева̄вусо, майхам̣ бха̄ро, на аккханти, екападуддха̄репи каммат̣т̣ха̄навийогам̣ на пасса̄мӣ’’ти а̄ха.

вачанамева тадаттхам̣ н̃а̄петука̄ма̄нан̃ча патхо упа̄йоти а̄ха ‘‘вачанамева вачанапатхо’’ти. асукхат̣т̣хена ва̄ тибба̄. йан̃хи на сукхам̣, там̣ анит̣т̣хам̣ тиббанти вуччати. адхива̄сакаджа̄тико хотӣти йатха̄вуттаведана̄нам̣ адхива̄сакасабха̄во хоти. читталапаббате падха̄нийаттхерасса кира раттим̣ падха̄нена вӣтина̄метва̄ т̣хитасса ударава̄то уппаджджати. со там̣ адхива̄сетум̣ асакконто а̄ваттати париваттати. таменам̣ чан̇каманапассе т̣хито пин̣д̣апа̄тийаттхеро а̄ха – ‘‘а̄вусо, паббаджито на̄ма адхива̄санасӣло хотӣ’’ти. со ‘‘са̄дху, бханте’’ти адхива̄сетва̄ ниччало сайи. ва̄то на̄бхито йа̄ва хадайам̣ пха̄леси. тхеро веданам̣ виккхамбхетва̄ випассанто мухуттена ана̄га̄мӣ хутва̄ паринибба̄йи. евам̣ саббаттха̄ти ‘‘ун̣хена пхут̣т̣хасса сӣтам̣ паттхайато’’тиа̄дина̄ саббаттха ун̣ха̄динимиттам̣ ка̄ма̄савуппатти ведитабба̄. наттхи сугатибхаве сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ти анит̣т̣хам̣ сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ наттхӣти адхиппа̄йо. аттагга̄хе сати аттанийагга̄хоти а̄ха ‘‘майхам̣ сӣтам̣ ун̣ханти га̄хо дит̣т̣ха̄саво’’ти.

ахам̣ саман̣оти ‘‘ахам̣ саман̣о, ким̣ мама джӣвитена ва̄ маран̣ена ва̄’’ти евам̣ чинтетва̄ти адхиппа̄йо. паччавеккхитва̄ти га̄маппавесаппайоджана̄дин̃ча паччавеккхитва̄. пат̣иккаматӣти хаттхиа̄дӣнам̣ самӣпагаманато апаккамати. т̣ха̄йанти еттха̄ти т̣ха̄нам̣, кан̣т̣ака̄нам̣ т̣ха̄нам̣ кан̣т̣акат̣т̣ха̄нам̣, йаттха кан̣т̣ака̄ни санти, там̣ ока̄санти вуттам̣ хоти. амануссадут̣т̣ха̄нӣти амануссасан̃ча̄рена дӯсита̄ни, сапариссайа̄нӣти аттхо. анийатаваттхубхӯтанти анийатасиккха̄падасса ка̄ран̣абхӯтам̣. весийа̄дибхедатоти весийа̄видхава̄тхуллакума̄рика̄пан̣д̣акапа̄на̄га̄рабхиккхунибхедато. сама̄нанти самам̣, ависаманти аттхо. ака̄си ва̄ти та̄дисам̣ ана̄ча̄рам̣ ака̄си ва̄. сӣласам̣варасан̇кха̄тена̄ти катхам̣ париваджджанам̣ сӣлам̣? ана̄санапариваджджанена хи ана̄ча̄рапариваджджанам̣ вуттам̣. ана̄ча̄ра̄гочарапариваджджанам̣ ча̄риттасӣлата̄йа сӣласам̣варо. татха̄ хи бхагавата̄ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихаратӣ’’ти (вибха. 508) сӣласам̣варавибхаджане а̄ча̄рагочарасампаттим̣ дассентена ‘‘аттхи ана̄ча̄ро, аттхи агочаро’’тиа̄дина̄ (вибха. 513-514) а̄ча̄рагочара̄ вибхаджитва̄ дассита̄. ‘‘чан̣д̣ам̣ хаттхим̣ париваджджетӣ’’ти вачанато хаттхиа̄дипариваджджанампи бхагавато вачана̄нут̣т̣ха̄нанти катва̄ а̄ча̄расӣламева̄ти ведитаббам̣.

итипӣти имина̄пи ка̄ран̣ена айонисоманасика̄расамут̣т̣хитатта̄пи, лобха̄дисахагататта̄пи, кусалаппат̣ипаккхатопӣтиа̄дӣхи ка̄ран̣ехи айам̣ витакко акусалоти аттхо. имина̄ найена са̄ваджджотиа̄дӣсупи аттхо ведитаббо. еттха ча акусалотиа̄дина̄ дит̣т̣хадхаммикам̣ ка̄мавитаккасса а̄дӣнавам̣ дассети, дуккхавипа̄коти имина̄ сампара̄йикам̣. аттабйа̄ба̄дха̄йа сам̣ваттатӣтиа̄дӣсупи имина̄ва найена а̄дӣнававибха̄вана̄ ведитабба̄. уппаннасса ка̄мавитаккасса анадхива̄санам̣ на̄ма пуна та̄дисасса ануппа̄данам̣. там̣ панасса паха̄нам̣ виноданам̣ бйантикаран̣ам̣ анабха̄вагамананти ча ваттум̣ ват̣т̣атӣти па̄л̣ийам̣ – ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти ватва̄ ‘‘паджахатӣ’’тиа̄ди вуттанти таматтхам̣ дассенто ‘‘анадхива̄сенто ким̣ каротӣ’’тиа̄дима̄ха. паха̄нан̃четтха виккхамбханамева, на самуччхедоти дассетум̣ ‘‘винодетӣ’’тиа̄ди вуттанти виккхамбханавасенева аттхо дассито. уппаннуппаннети тесам̣ па̄павитакка̄нам̣ уппа̄да̄ваттха̄гахан̣ам̣ ва̄ катам̣ сийа̄ анавасесаггахан̣ам̣ ва̄. тесу пат̣хамам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘уппаннаматте’’ти, сампатиджа̄тети аттхо. анавасесаггахан̣ам̣ бйа̄паниччха̄йам̣ хотӣти дассетум̣ ‘‘сатаккхаттумпи уппаннуппанне’’ти вуттам̣.

н̃а̄тивитаккоти ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄тайо сукхаджӣвино сампаттийутта̄’’тиа̄дина̄ гехасситапемавасена н̃а̄таке а̄раббха уппаннавитакко. джанападавитаккоти ‘‘амха̄кам̣ джанападо субхиккхо сампаннасассо раман̣ӣйо’’тиа̄дина̄ гехасситапемавасена джанападам̣ а̄раббха уппаннавитакко. уккут̣икаппадха̄на̄дӣхи дуккхе ниджджин̣н̣е сампара̄йе сатта̄ сукхӣ хонти амара̄ти дуккарака̄рика̄йа пат̣исам̣йутто амараттха̄йа витакко. там̣ ва̄ а̄раббха амара̄виккхепадит̣т̣хисахагато амаро ча со витакко ча̄ти амара̄витакко. пара̄нуддайата̄пат̣исам̣йуттоти паресу упат̣т̣ха̄ка̄дӣсу саханандита̄дивасена паватто ануддайата̄патирӯпако гехасситапемаппат̣исам̣йутто витакко. ла̄бхасакка̄расилокаппат̣исам̣йуттоти чӣвара̄дила̄бхена ча сакка̄рена ча киттисаддена ча а̄рамман̣акаран̣авасена пат̣исам̣йутто. анаван̃н̃аттиппат̣исам̣йуттоти ‘‘ахо вата мам̣ паре на аваджа̄неййум̣, на хет̣т̣ха̄ катва̄ ман̃н̃еййум̣, па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гарум̣ кареййу’’нти уппаннавитакко.

ка̄мавитакко ка̄масан̇каппанасабха̄вато ка̄ма̄саваппаттийа̄ са̄тисайатта̄ ча ка̄мана̄ка̄роти а̄ха ‘‘ка̄мавитакко панеттха ка̄ма̄саво’’ти. таббисесоти ка̄ма̄савависесо бхавасабха̄ватта̄ти адхиппа̄йо. ка̄мавитакка̄дике винодети аттано санта̄нато нӣхарати етена̄ти виноданам̣, вӣрийанти а̄ха ‘‘вӣрийасам̣варасан̇кха̄тена виноданена̄’’ти.

‘‘сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ виджджа̄вимуттийо парипӯрентӣ’’ти вачанато виджджа̄вимуттӣнам̣ анадхигамо тато ча сакалават̣т̣адуккха̄нативатти абха̄вана̄йа а̄дӣнаво. вуттавипарийа̄йена бхагавато орасапуттабха̄ва̄дивасена ча бха̄вана̄йа а̄нисам̣со ведитаббо. тхоментоти а̄савапаха̄насса дуккаратта̄ та̄йа ева дуккаракирийа̄йа там̣ абхиттхаванто. сам̣варенева пахӣна̄ти сам̣варена пахӣна̄ ева. тена вуттам̣ ‘‘на аппахӣнесуйева пахӣнасан̃н̃ӣ’’ти.

а̄савасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. да̄рукаммикасуттаван̣н̣ана̄

59. пан̃чаме путтасамба̄дхасайананти путтехи самба̄дхасайанам̣. еттха путтасӣсена да̄рапариггахам̣ путтада̄ресу уппило вийа. тена тесам̣ рога̄дихету сока̄бхибхавена ча читтасса сам̣килит̣т̣хатам̣ дассети. ка̄мабхогина̄ти имина̄ пана ра̄га̄бхибхаванти. убхайенапи виккхиттачиттатам̣ дассети. ка̄сикачандананти уджджалачанданам̣. там̣ кира ван̣н̣ависесасамуджджалам̣ хоти пабхассарам̣, тадаттхамева нам̣ сан̣хатарам̣ каронти. тенева̄ха ‘‘сан̣хачандана’’нти, ка̄сикаваттхан̃ча чанданан̃ча̄ти аттхо. ма̄ла̄гандхавилепананти ван̣н̣асобхаттхан̃чева сугандхабха̄ваттхан̃ча ма̄лам̣, сугандхабха̄ваттха̄йа гандхам̣, чхавира̄гакаран̣аттхан̃чева субхаттхан̃ча вилепанам̣ дха̄рентена. джа̄тарӯпараджатанти суван̣н̣ан̃чева авасит̣т̣хадханан̃ча са̄дийантена. саббенапи ка̄месу абхигиддхабха̄вамева пака̄сети.

да̄рукаммикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. хаттхиса̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄

60. чхат̣т̣хе хаттхим̣ са̄ретӣти хаттхиса̄рӣ, тасса путтоти хаттхиса̄рипутто. со кира са̄ваттхийам̣ хаттхиа̄чарийасса путто бхагавато сантике паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ сукхумесу кхандхадха̄туа̄йатана̄дӣсу аттхантаресу кусало ахоси. тена вуттам̣ – ‘‘тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ абхидхаммакатхам̣ катхента̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄тетӣ’’ти. таттха антарантара̄ катхам̣ опа̄тетӣти тхерехи вуччама̄насса катха̄пабандхасса антаре антаре аттано катхам̣ павесетӣти аттхо. пан̃чахи сам̣саггехӣти саванасам̣сагго, дассанасам̣сагго, самулла̄пасам̣сагго, самбхогасам̣сагго, ка̄йасам̣сагготи имехи пан̃чахи сам̣саггехи. кит̣т̣хакха̄дакоти кит̣т̣хат̣т̣ха̄не уппаннасассан̃хи кит̣т̣ханти вуттам̣ ка̄ран̣ӯпача̄рена. сиппийо суттийо. самбука̄ти сан̇кхама̄ха.

гихибха̄ве ван̣н̣ам̣ катхесӣти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.422) кассапасамма̄самбуддхасса кира са̄сане две саха̄йака̄ ахесум̣, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самагга̄ екатова саджджха̄йанти. тесу еко анабхирато гихибха̄ве читтам̣ уппа̄детва̄ итарасса а̄рочеси. со гихибха̄ве а̄дӣнавам̣, паббаджджа̄йа а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ овади. со там̣ сутва̄ абхирамитва̄ пуна екадивасам̣ та̄дисе читте уппанне там̣ етадавоча – ‘‘майхам̣, а̄вусо, еварӯпам̣ читтам̣ уппаджджати, има̄хам̣ паттачӣварам̣ туйхам̣ дасса̄мӣ’’ти. со паттачӣваралобхена тасса гихибха̄ве а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ паббаджджа̄йа а̄дӣнавам̣ катхеси. тасса там̣ сутва̄ва гихибха̄вато читтам̣ ниваттетва̄ паббаджджа̄йамева абхирами. евамеса тада̄ сӣлавантасса бхиккхуно гихибха̄ве а̄нисам̣сакатха̄йа катхитатта̄ ида̄ни чха ва̄ре виббхамитва̄ саттамава̄ре паббаджитва̄ маха̄моггалла̄насса маха̄кот̣т̣хикаттхерасса ча абхидхаммакатхам̣ катхента̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄теси. атха нам̣ маха̄кот̣т̣хикаттхеро апаса̄деси. со маха̄са̄вакасса катхите патит̣т̣ха̄тум̣ асакконто виббхамитва̄ гихи джа̄то. пот̣т̣хапа̄дасса пана̄йам̣ гихисаха̄йако ахоси, тасма̄ виббхамитва̄ двӣхатӣхаччайена пот̣т̣хапа̄дасса сантикам̣ гато. атха нам̣ со дисва̄ – ‘‘самма, ким̣ тайа̄ катам̣, еварӯпасса на̄ма саттху са̄сана̄ апасаккантоси, ехи паббаджитум̣ да̄ни те ват̣т̣атӣ’’ти там̣ гахетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. тасмим̣ т̣ха̄не паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ ‘‘саттаме ва̄ре паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣ’’ти.

хаттхиса̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. маджджхесуттаван̣н̣ана̄

61. саттаме манта̄ти йа-ка̄ралопена ниддесо, каран̣аттхе ва̄ етам̣ паччаттавачанам̣. тена̄ха ‘‘та̄йа убхо анте видитва̄’’ти. пхассавасена ниббаттатта̄ти двайадвайасама̄паттийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампхассавасена ниббаттатта̄, ‘‘пхассапаччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти имина̄ ча̄нуккамена пхассасамут̣т̣ха̄натта̄ имасса ка̄йасса пхассавасена ниббаттатта̄ти вуттам̣. еко антоти еттха айам̣ анта-саддо антааббхантарамарийа̄дала̄макаабха̄вакот̣т̣ха̄сападапӯран̣асамӣпа̄дӣсу диссати. ‘‘антапӯро ударапӯро’’тиа̄дӣсу (су. ни. 197) хи анте антасаддо. ‘‘чаранти локе парива̄рачханна̄ анто асуддха̄, бахи собхама̄на̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.122) аббхантаре. ‘‘ка̄йабандханасса анто джӣрати (чӯл̣ава. 278) са̄ харитантам̣ ва̄ пантхантам̣ ва̄ селантам̣ ва̄ удакантам̣ ва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.304) марийа̄да̄йам̣. ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄на’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.80; итиву. 91) ла̄маке. ‘‘есеванто дуккхасса̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.393; сам̣. ни. 2.51) абха̄ве. саббапаччайасан̇кхайо хи дуккхасса абха̄во кот̣ӣтипи вуччати. ‘‘тайо анта̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.305) кот̣т̣ха̄се. ‘‘ин̇гха та̄ва суттантам̣ ва̄ га̄тха̄йо ва̄ абхидхаммам̣ ва̄ парийа̄пун̣ассу, суттанте ока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄’’ти (па̄чи. 442) ча а̄дӣсу падапӯран̣е. ‘‘га̄мантам̣ ва̄ осат̣о (па̄ра̄. 409-410; чӯл̣ава. 343) га̄мантасена̄сана’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.410) самӣпе. сва̄йамидха кот̣т̣ха̄се ваттатӣти айамеко кот̣т̣ха̄соти.

санто параматтхато виджджама̄но дхаммасамӯхоти сакка̄йо, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. тена̄ха ‘‘тебхӯмакават̣т̣а’’нти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

маджджхесуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пурисиндрийан̃а̄н̣асуттаван̣н̣ана̄

62. ат̣т̣хаме ниббаттивасена апа̄йасам̣ваттанийена ва̄ каммуна̄ апа̄йесу нийуттоти а̄па̄йико нерайикоти еттха̄пи есева найо. авӣчимхи уппаджджитва̄ таттха а̄йукаппасан̃н̃итам̣ антаракаппам̣ тит̣т̣хатӣти каппат̣т̣хо. нирайӯпапаттипарихаран̣авасена тикиччхитум̣ асаккун̣еййоти атекиччхо. акхан̣д̣а̄нӣти екадесенапи акхан̣д̣ита̄ни. бхиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. апӯтӣнӣти удакатеманена апӯтика̄ни. пӯтикан̃хи бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. ава̄та̄тапахата̄нӣти ва̄тена ча а̄тапена ча на хата̄ни нироджатам̣ на па̄пита̄ни. нироджан̃хи касат̣ам̣ бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. ‘‘са̄ра̄да̄нӣ’’ти ваттаббе а̄-ка̄расса рассаттам̣ катва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘са̄рада̄нӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘са̄ра̄да̄нӣ’’ти. тан̣д̣уласа̄расса а̄да̄нато са̄ра̄да̄ни, гахитаса̄ра̄ни патит̣т̣хитаса̄ра̄ни. ниссаран̃хи бӣджам̣ бӣджаттха̄йа на упакаппати. сукхасайита̄нӣти чатта̄ро ма̄се кот̣т̣хе паккхиттанийа̄менева сукхасайита̄ни сут̣т̣ху санничита̄ни. ман̣д̣акхеттети ӯсакха̄ра̄дидосехи авиддхасте са̄раккхетте. абхидоти абхи-саддена сама̄наттханипа̄тападанти а̄ха ‘‘абхиад̣д̣харатта’’нти. наттхи етасса бхида̄ти ва̄ абхидо. ‘‘абхидам̣ ад̣д̣харатта’’нти ваттаббе упайогаттхе паччаттавачанам̣. ад̣д̣хараттанти ча аччантасам̣йогавачанам̣, бхумматтхе ва̄. тасма̄ абхидо ад̣д̣хараттанти абхинне ад̣д̣хараттасамайети аттхо. пун̣н̣ама̄сийан̃хи гаганамаджджхасса пурато ва̄ паччхато ва̄ чанде т̣хите ад̣д̣хараттасамайо бхинно на̄ма хоти, маджджхе ева пана т̣хите абхинно на̄ма.

суппабуддхасунаккхатта̄дайоти еттха (дха. па. ат̣т̣ха. 2.127 суппабуддхасакйаваттху) суппабуддхо кира са̄кийо ‘‘мама дхӣтарам̣ чхад̣д̣етва̄ никкханто, мама путтам̣ пабба̄джетва̄ тасса верит̣т̣ха̄не т̣хито ча̄’’ти имехи двӣхи ка̄ран̣ехи саттхари а̄гха̄там̣ бандхитва̄ екадивасам̣ ‘‘на да̄ни нимантитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхун̃джитум̣ дасса̄мӣ’’ти гаманамаггам̣ пидахитва̄ антаравӣтхийам̣ сурам̣ пиванто нисӣди. атхасса саттхари бхиккхусан̇гхапаривуте там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гате ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти а̄рочесум̣. со а̄ха – ‘‘пурато гаччха̄ти тасса вадетха, на̄йам̣ майа̄ махаллакатаро, на̄сса маггам̣ дасса̄мӣ’’ти. пунаппунам̣ вуччама̄нопи татхева нисӣди. саттха̄ ма̄туласса сантика̄ маггам̣ алабхитва̄ татова ниватти. сопи чарапурисам̣ песеси – ‘‘гаччха тасса катхам̣ сутва̄ ехӣ’’ти. саттха̄пи ниваттанто ситам̣ катва̄ а̄нандаттхерена – ‘‘ко ну кхо, бханте, ситапа̄тукамме паччайо’’ти пут̣т̣хо а̄ха – ‘‘пассаси, а̄нанда, суппабуддха’’нти. пасса̄ми, бханте. бха̄рийам̣ тена каммам̣ катам̣ ма̄дисасса буддхасса маггам̣ адентена, ито саттаме дивасе хет̣т̣ха̄па̄са̄де па̄са̄дамӯле патхавийа̄ пависиссатӣ’’ти а̄чиккхи.

сунаккхаттопи (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.147) пуббе бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхи. атхасса бхагава̄ катхеси. со диббачаккхум̣ ниббаттетва̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ олокенто девалоке нанданаваначитталата̄ванапха̄русакаванамиссакаванесу диббасампаттим̣ анубхавама̄не девапутте ча девадхӣтаро ча дисва̄ – ‘‘етесам̣ еварӯпа̄йа аттабха̄васампаттийа̄ т̣хита̄нам̣ кира мадхуро ну кхо саддо бхависсатӣ’’ти саддам̣ сотука̄мо хутва̄ дасабалам̣ упасан̇камитва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхи. бхагава̄ панасса – ‘‘диббасотадха̄тусса упаниссайо наттхӣ’’ти н̃атва̄ парикаммам̣ на катхеси. на хи буддха̄ йам̣ на бхависсати, тасса парикаммам̣ катхенти. со бхагавати а̄гха̄там̣ бандхитва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пат̣хамам̣ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхим̣, со майхам̣ ‘сампаджджату ва̄ ма̄ ва̄ сампаджджатӯ’ти катхеси. ахам̣ пана паччаттапурисака̄рена там̣ ниббаттетва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхим̣, там̣ ме на катхеси. аддха̄ евам̣ хоти ‘айам̣ ра̄джапаббаджито диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄, диббасотан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄, четопарийакамман̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄, а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄, майа̄ самасамо бхависсатӣ’ти исса̄маччхарийавасена майхам̣ на катхетӣ’’ти бхиййосо а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ка̄са̄йа̄ни чхад̣д̣етва̄ гихибха̄вам̣ патва̄пи на тун̣хӣбхӯто виха̄си. дасабалам̣ пана асата̄ туччхена аббха̄чиккхитва̄ апа̄йӯпаго ахоси. тампи бхагава̄ бйа̄ка̄си. вуттан̃хетам̣ – ‘‘евампи кхо, бхаггава, сунаккхатто личчхавипутто майа̄ вуччама̄но апаккамева имасма̄ дхаммавинайа̄, йатха̄ там̣ а̄па̄йико’’ти (дӣ. ни. 3.6). тена вуттам̣ ‘‘апарепи суппабуддхасунаккхатта̄дайо бхагавата̄ н̃а̄та̄ва̄’’ти. а̄ди-саддена кока̄лика̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

сусӣмо парибба̄джакоти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.70) евам̣на̄мако ведан̇гесу кусало пан̣д̣ито парибба̄джако. ан̃н̃атиттхийа̄ хи парихӣнала̄бхасакка̄расилока̄ ‘‘саман̣о готамо на джа̄тиготта̄дӣни а̄раббха ла̄бхаггаппатто джа̄то, кависет̣т̣хо панеса уттамакавита̄йа са̄вака̄нам̣ бандхам̣ бандхитва̄ дети. те там̣ угган̣хитва̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ упанисиннакатхампи анумоданампи сарабхан̃н̃ампӣти евама̄дӣни катхенти. те тесам̣ пасанна̄нам̣ ла̄бхам̣ упасам̣харанти. саче майам̣ йам̣ саман̣о готама̄ джа̄на̄ти, тато тхокам̣ джа̄неййа̄ма, аттано самайам̣ таттха паккхипитва̄ майампи упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ катхеййа̄ма. тато етехи ла̄бхитара̄ бхавеййа̄ма. ко ну кхо саман̣асса готамасса сантике паббаджитва̄ кхиппамева угган̣хитум̣ саккхиссатӣ’’ти евам̣ чинтетва̄ ‘‘сусимо пат̣ибало’’ти дисва̄ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су ‘‘ехи твам̣, а̄вусо сусӣма, саман̣е готаме брахмачарийам̣ чара, твам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ амхе ва̄чеййа̄си, там̣ майам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣итва̄ гихӣнам̣ бха̄сисса̄ма, евам̣ майампи сакката̄ бхависса̄ма гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ ла̄бхино чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄на’’нти (сам̣. ни. 2.70).

атха сусӣмо парибба̄джако тесам̣ вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ йена̄нандо тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. тхеро ча там̣ а̄да̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ а̄рочеси. бхагава̄ пана чинтеси ‘‘айам̣ парибба̄джако титтхийасамайе ‘ахам̣ па̄т̣иекко саттха̄’ти пат̣иджа̄нама̄но чарати, ‘идхева маггабрахмачарийам̣ чаритум̣ иччха̄мӣ’ти кира вадати, ким̣ ну кхо майи пасанно, уда̄ху майхам̣ ва̄ мама са̄вака̄нам̣ дхаммакатха̄йа пасанно’’ти. атхасса екат̣т̣ха̄непи паса̄да̄бха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ мама са̄сане ‘дхаммам̣ тхенесса̄мӣ’ти паббаджати, итисса а̄гаманам̣ апарисуддхам̣, ниппхатти ну кхо кӣдиса̄’’ти олокенто ‘‘кин̃ча̄пи ‘дхаммам̣ тхенесса̄мӣ’ти паббаджати, катипа̄хенева пана гхат̣етва̄ арахаттам̣ ган̣хиссатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тенаха̄нанда, сусӣмам̣ пабба̄джетха̄’’ти а̄ха. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘евам̣ бхагавата̄ ко н̃а̄то? сусӣмо парибба̄джако’’ти.

сантатимаха̄маттоти (дха. па. ат̣т̣ха. 2.141 сантатимаха̄маттаваттху) со кира екасмим̣ ка̄ле ран̃н̃о пасенадисса паччантам̣ купитам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато. атхасса ра̄джа̄ тут̣т̣хо сатта диваса̄ни раджджам̣ датва̄ екам̣ наччагӣтакусалам̣ иттхим̣ ада̄си. со сатта диваса̄ни сура̄мадаматто хутва̄ саттаме дивасе сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхаварагато наха̄натиттхам̣ гаччханто саттха̄рам̣ пин̣д̣а̄йа пависантам̣ два̄рантаре дисва̄ хаттхиккхандхаварагатова сӣсам̣ ча̄летва̄ ванди. саттха̄ ситам̣ катва̄ ‘‘ко ну кхо, бханте, ситапа̄тукаран̣е хетӯ’’ти а̄нандаттхерена пут̣т̣хо ситака̄ран̣ам̣ а̄чиккханто а̄ха – ‘‘пассаси, а̄нанда, сантатимаха̄маттам̣, аджджева сабба̄бхаран̣аппат̣иман̣д̣ито мама сантикам̣ а̄гантва̄ ча̄туппадикага̄тха̄васа̄не арахаттам̣ патва̄ паринибба̄йиссатӣ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘евам̣ ко н̃а̄то бхагавата̄ти? сантатимаха̄матто’’ти.

пурисиндрийан̃а̄н̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. ниббедхикасуттаван̣н̣ана̄

63. наваме париха̄йати аттано пхалам̣ париггахетва̄ ваттати, тасса ва̄ ка̄ран̣абха̄вам̣ упагаччхатӣти парийа̄йоти идха ка̄ран̣ам̣ вуттанти а̄ха ‘‘ниббиджджханака̄ран̣а’’нти.

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ахата̄нам̣ ваттха̄нам̣ дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти еттха хи пат̣алат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘ачченти ка̄ла̄ тарайанти раттийо, вайогун̣а̄ анупуббам̣ джахантӣ’’ти (сам̣. ни. 1.4) еттха ра̄сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄’’ти (ма. ни. 3.379) еттха а̄нисам̣сат̣т̣хо. ‘‘антам̣ антагун̣ам̣ (дӣ. ни. 2.377; ма. ни. 1.110; кху. па̄. 3.дваттим̣са̄ка̄ро), кайира̄ ма̄ла̄гун̣е бахӯ’’ти (дха. па. 53) еттха бандханат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. идха̄пи есова адхиппетоти а̄ха ‘‘бандханат̣т̣хена гун̣а̄’’ти. ка̄мара̄гасса сам̣йоджанасса паччайабха̄вена ваттхука̄месупи бандханат̣т̣хо ра̄сат̣т̣хо ва̄ гун̣ат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. чаккхувин̃н̃еййа̄ти ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣атам̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣ехи джа̄нитабба̄. сотавин̃н̃еййа̄тиа̄дӣсупи есева найо. ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти сабха̄венева ит̣т̣ха̄рамман̣аджа̄тика̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абха̄вам̣ ва̄ патта̄. каманӣйа̄ти ка̄метабба̄. манавад̣д̣ханака̄ти манохара̄. етена парикаппанатопи ит̣т̣ха̄рамман̣абха̄вам̣ сан̇ган̣ха̄ти. пийаджа̄тика̄ти пийа̄йитаббасабха̄ва̄. ка̄мӯпасан̃хита̄ти ка̄мара̄гена упечча самбандханӣйа̄ самбандха̄ ка̄табба̄. тена̄ха ‘‘а̄рамман̣ам̣ катва̄’’тиа̄ди. сан̇каппара̄готи ва̄ субха̄дивасена сан̇каппитавуттхамхи уппаннара̄го. еваметтха ваттхука̄мам̣ пат̣иккхипитва̄ килесака̄мо вутто тассева васена тесампи ка̄мабха̄васиддхито, килесака̄массапи ит̣т̣хаведана̄ дит̣т̣ха̄дисампайогабхедена паваттиа̄ка̄рабхедена ча аттхи вичиттака̄ти тато висесетум̣ ‘‘читравичитра̄рамман̣а̄нӣ’’ти а̄ха, на̄наппака̄ра̄ни рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нӣти аттхо.

атхеттха дхӣра̄ винайанти чханданти атха етесу а̄рамман̣есу дхитисампанна̄ пан̣д̣ита̄ чхандара̄гам̣ винайанти.

таджджа̄тиканти там̣сабха̄вам̣, аттхато пана тасса ка̄масса анурӯпанти вуттам̣ хоти. пун̃н̃асса бха̄го пун̃н̃абха̄го, пун̃н̃акот̣т̣ха̄со. тена ниббатто, таттха ва̄ бхавоти пун̃н̃абха̄гийо. апун̃н̃абха̄гийоти еттха̄пи есева найо. випа̄койева вепакканти а̄ха ‘‘воха̄равипа̄ка’’нти.

саббасан̇га̄хика̄ти кусала̄кусаласа̄дха̄ран̣а̄. сам̣видаханачетана̄ти сампайуттадхаммесу сам̣видаханалаккхан̣а̄ четана̄. уратта̄л̣инти урам̣ та̄л̣етва̄. екападанти екападачитам̣ мантам̣. тена̄ха ‘‘екападамантам̣ ва̄’’тиа̄ди.

ниббедхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

64. дасаме татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. нану чета̄ни са̄вака̄нампи екачча̄ни уппаджджантӣти? ка̄мам̣ уппаджджанти, йа̄диса̄ни пана буддха̄нам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣а̄дӣни, на та̄диса̄ни тадан̃н̃есам̣ када̄чи уппаджджантӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни. имамева хи йатха̄вуттам̣ лесам̣ апеккхитва̄ са̄дха̄ран̣абха̄вато а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄дӣсу ева аса̄дха̄ран̣асаман̃н̃а̄ нирул̣ха̄. йатха̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃асса сампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣти ва̄ татха̄гатабала̄ни. усабхасса идам̣ а̄сабхам̣, сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣. памукхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣. пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃чева десана̄н̃а̄н̣ан̃ча̄ти еттха пан̃н̃а̄йа пабха̄витам̣ аттано арийапхала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣. карун̣а̄йа пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийапхала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттимагга̄ паваттама̄нам̣, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. тесу пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нан̃н̃ева орасан̃а̄н̣ам̣.

т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато паджа̄на̄тӣти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато паджа̄на̄ти. йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати тада̄йаттавуттита̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. бхагава̄ ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣, йе йе дхамма̄ йейам̣ йейам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄на’’нти паджа̄нанто т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.

сама̄дийантӣти сама̄да̄на̄ни, та̄ни пана сама̄дийитва̄ ката̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘сама̄дийитва̄ ката̄на’’нти. каммамева ва̄ каммасама̄да̄нанти етена ‘‘сама̄да̄на’’нти саддасса апуббаттха̄бха̄вам̣ дассети муттагатасадде гатасаддасса вийа. гатӣти нирайа̄дигатийо. упадхӣти аттабха̄во. ка̄лоти каммасса випаччана̄рахака̄ло. пайоготи випа̄куппаттийа̄ паччайабхӯта̄ кирийа̄.

чатуннам̣ джха̄на̄нанти паччанӣкаджджха̄панат̣т̣хена а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена ча чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣. чатукканайена хетам̣ вуттам̣. ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нанти ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнам̣ (ма. ни. 2.248; 3.312; дха. са. 248; пат̣и. ма. 1.209) ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣. тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнанти савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣. наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнанти пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнам̣ наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. еттха ча пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣ханнам̣ сама̄дхӣтипи на̄мам̣, сама̄паттӣтипи читтекаггата̄саббха̄вато, ниродхасама̄паттийа̄ тадабха̄вато на сама̄дхӣти на̄мам̣. ха̄набха̄гийам̣ дхамманти аппагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дипаккханданам̣. висесабха̄гийам̣ дхамманти пагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ дутийаджджха̄на̄дипаккханданам̣. ити сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дидутийаджджха̄на̄дипаккхандана̄ни ха̄набха̄гийависесабха̄гийадхамма̄ти дассита̄ни. техи пана джха̄на̄нам̣ там̣сабха̄вата̄ дхаммасаддена вутта̄. тасма̄ти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. вода̄нанти пагун̣ата̄сан̇кха̄там̣ вода̄нам̣. тан̃хи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хахитва̄ дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигамасса паччайатта̄ ‘‘вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. йе пана ‘‘ниродхато пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нанти па̄л̣и наттхӣ’’ти ваданти. те ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти има̄йа па̄л̣ийам̣ (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) пат̣иседхетабба̄.

сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.