(6) 1. нӣваран̣авагго

1-2. а̄варан̣асутта̄диван̣н̣ана̄

51-52. дутийасса пат̣хаме а̄варантӣти а̄варан̣а̄, нӣва̄райантӣти нӣваран̣а̄. еттха ча а̄варантӣти кусаладхаммуппаттим̣ а̄дито парива̄ренти. нӣва̄райантӣти ниравасесато ва̄райантӣти аттхо, тасма̄ а̄варан̣авасена̄ти а̄дито кусалуппаттива̄ран̣авасена. нӣваран̣авасена̄ти ниравасесато ва̄ран̣авасена̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йасма̄ пан̃ча нӣваран̣а̄ уппаджджама̄на̄ ануппанна̄йа локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на денти, уппанна̄пи ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ва̄ абхин̃н̃а̄ упаччхиндитва̄ па̄тенти, тасма̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄’’ти вуччанти. упаччхинданам̣ па̄танан̃четтха та̄сам̣ пан̃н̃а̄нам̣ ануппанна̄нам̣ уппаджджитум̣ аппада̄намева. ити махаггата̄нуттарапан̃н̃а̄нам̣ екачча̄йа ча париттапан̃н̃а̄йа ануппаттихетубхӯта̄ нӣваран̣адхамма̄ итара̄сам̣ саматтхатам̣ виханантийева̄ти пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄ вутта̄. бха̄вана̄манасика̄рена вина̄ пакатийа̄ мануссехи ниббаттетаббо дхаммоти мануссадхаммо, мануссаттабха̄ва̄вахо ва̄ дхаммо мануссадхаммо, анул̣а̄рам̣ париттакусалам̣. йам̣ асатипи буддхуппа̄де ваттати, йан̃ча сандха̄йа̄ха ‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджатӣ’’ти (джа̄. 1.8.75). алам̣ арийа̄йа арийабха̄ва̄йа̄ти аламарийо, арийабха̄ва̄йа саматтхоти вуттам̣ хоти. н̃а̄н̣адассанамева н̃а̄н̣адассанависесо, аламарийо ча со н̃а̄н̣адассанависесо ча̄ти аламарийан̃а̄н̣адассанависесо.

н̃а̄н̣адассананти ча диббачаккхупи випассана̄пи маггопи пхалампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи вуччати. ‘‘аппаматто сама̄но н̃а̄н̣адассанам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти (ма. ни. 1.311) хи еттха диббачаккху н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. ‘‘н̃а̄н̣адассана̄йа читтам̣ абхинӣхарати абхининна̄метӣ’’ти (дӣ. ни. 1.234) еттха випассана̄н̃а̄н̣ам̣. ‘‘абхабба̄ те н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа̄’’ти (а. ни. 4.196) еттха магго. ‘‘айаман̃н̃о уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти (ма. ни. 1.328) еттха пхалам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди, акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 16; пат̣и. ма. 2.30) еттха паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди ‘сатта̄хака̄лакато а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’’’ти (ма. ни. 1.284; 2.340) еттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. идха пана локуттарадхаммо адхиппето. еттха ча рӯпа̄йатанам̣ джа̄на̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, диббачаккху. саммасанӯпача̄ре ча дхаммалаккхан̣аттайан̃ча татха̄ джа̄на̄ти пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, випассана̄. нибба̄нам̣ чатта̄ри ва̄ сачча̄ни асаммохаппат̣иведхато джа̄на̄ти пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, магго. пхалам̣ пана нибба̄навасенева йоджетаббам̣. паччавеккхан̣а̄ магга̄дхигатасса аттхасса саббасо джотанат̣т̣хена н̃а̄н̣адассанам̣. саббан̃н̃ута̄ ана̄варан̣ата̄йа самантачаккхута̄йа ча н̃а̄н̣адассанам̣. бйа̄дин̣н̣ака̄лоти парийа̄диннака̄ло. дутийам̣ утта̄намева.

а̄варан̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3-4. падха̄нийан̇гасутта̄диван̣н̣ана̄

53-54. татийе падахатӣти падахано, бха̄ванамануйутто йогӣ, тасса бха̄во бха̄вана̄нуйого падаханабха̄во. падха̄намасса аттхӣти падха̄нико, ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘падха̄нийо’’ти вуттам̣. ‘‘абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа а̄гататта̄’’ти вуттатта̄ паччекабодхисаттаса̄вакабодхисатта̄нампи пан̣идха̄нато пабхути а̄гатасаддха̄ а̄гаманасадда̄ ева, уккат̣т̣ханиддесена пана ‘‘саббан̃н̃убодхисатта̄на’’нти вуттам̣. адхигамато самуда̄гататта̄ аггамаггапхаласампайутта̄ ча̄пи адхигамасаддха̄ на̄ма, йа̄ сота̄паннасса ан̇габха̄вена вутта̄. ачалабха̄вена̄ти пат̣ипаккхена анадхибхаванӣйатта̄ ниччалабха̄вена. окаппананти оккандитва̄ адхимуччанам̣, паса̄дуппаттийа̄ паса̄данӣйаваттхусмим̣ пасӣданамева. суппат̣ивиддханти сут̣т̣ху пат̣ивиддхам̣. йатха̄ тена пат̣ивиддхена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ хаттхагатам̣ ахоси, татха̄ пат̣ивиддхам̣. йасса буддхасубуддхата̄йа саддха̄ ачала̄ асампаведхи, тасса дхаммасудхаммата̄йа сан̇гхасуппат̣ипанната̄йа тена пат̣иведхена саддха̄ на татха̄ти ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘йо, бхиккхаве, буддхе пасанно дхамме пасанно сан̇гхе пасанно’’тиа̄ди. падха̄навӣрийам̣ иджджхати ‘‘аддха̄ има̄йа пат̣ипада̄йа джара̄маран̣ато муччисса̄мӣ’’ти саккаччам̣ падаханато.

аппа-саддо абха̄ваттхо ‘‘аппасаддасса…пе… кхо пана̄’’тиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха ‘‘арого’’ти. самавепа̄кинийа̄ти йатха̄бхуттама̄ха̄рам̣ сама̄ка̄ренева пачанасӣла̄йа. дал̣хам̣ катва̄ пачантӣ хи гахан̣ӣ гхорабха̄вена питтавика̄ра̄дивасена рогам̣ джанети, ситхилам̣ катва̄ пачантӣ мандабха̄вена ва̄тавика̄ра̄дивасена тена̄ха ‘‘на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа̄’’ти. гахан̣итеджасса мандапат̣ута̄васена сатта̄нам̣ йатха̄ккамам̣ сӣтун̣хасахата̄ти а̄ха ‘‘атисӣталаггахан̣ико’’тиа̄ди. йа̄тха̄вато аччайадесана̄ аттано а̄викаран̣ам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘йатха̄бхӯтам̣ аттано агун̣ам̣ пака̄сета̄’’ти. удайаттхага̄минийа̄ти сан̇кха̄ра̄нам̣ удайан̃ча вайан̃ча пат̣ивиджджхантийа̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘удайан̃ча̄’’тиа̄ди. парисуддха̄йа̄ти нирупаккилеса̄йа. ниббиджджхитум̣ саматтха̄йа̄ти тадан̇гавасена сависесам̣ паджахитум̣ саматтха̄йа. тасса дуккхасса кхайага̄минийа̄ти йам̣ дуккхам̣ имасмим̣ н̃а̄н̣е анадхигате паваттирахам̣, адхигате на паватти, там̣ сандха̄йа вадати. татха̄хеса йога̄вачаро ‘‘чӯл̣асота̄панно’’ти вуччати. чатуттхам̣ утта̄намева.

падха̄нийан̇гасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ма̄та̄путтасуттаван̣н̣ана̄

55. пан̃чаме висса̄соти висаччха̄йасанта̄но бха̄во. ота̄роти таттха читтасса ануппавесо. гахетва̄ти аттано ева ока̄сам̣ гахетва̄. кхепетва̄ти кусалава̄рам̣ кхепетва̄.

гхат̣т̣еййа̄ти аккамана̄дивасена ба̄дхеййа. тӣхи парин̃н̃а̄хӣти н̃а̄татӣран̣аппаха̄насан̇кха̄та̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи. наттхи етесам̣ куточи бхайанти акутобхайа̄, ниббхайа̄ти аттхо. чатуннам̣ огха̄нам̣, сам̣са̄рамахогхассева ва̄ па̄рам̣ парийантам̣ гата̄. тена̄ха ‘‘па̄рам̣ вуччати нибба̄на’’нтиа̄ди.

ма̄та̄путтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. упаджджха̄йасуттаван̣н̣ана̄

56. чхат̣т̣хе мадхуракабха̄во на̄ма сарӣрасса тхамбхитаттам̣, там̣ пана гарубха̄вапуббаканти а̄ха ‘‘сан̃джа̄тагарубха̄во’’ти. на паккха̄йантӣти наппака̄сенти, на̄на̄ка̄ран̣ато на упат̣т̣хаханти. тена̄ха ‘‘чатассо диса̄ ча анудиса̄ ча майхам̣ на упат̣т̣хахантӣ’’ти. сесаметтха утта̄намева.

упаджджха̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. абхин̣хапаччавеккхитаббат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

57. саттаме джара̄дхаммоти дхамма-саддо ‘‘асаммосадхаммо нибба̄на’’нтиа̄дӣсу (су. ни. 763) вийа пакатипарийа̄йо, тасма̄ джара̄пакатико джин̣н̣асабха̄воти аттхо. тена̄ха ‘‘джара̄сабха̄во’’тиа̄ди. сесападесупи есева найо. каммуна̄ да̄таббам̣ а̄дийатӣти каммада̄йа̄до, аттана̄ йатхӯпачитакаммапхалабха̄гӣти аттхо. там̣ пана да̄йаджджам̣ ка̄ран̣ӯпача̄рена ваданто ‘‘каммам̣ майхам̣ да̄йаджджам̣ сантаканти аттхо’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету, евамидам̣ пун̃н̃ам̣ вад̣д̣хатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.80). йонӣхи пхалам̣ сабха̄вато бхиннампи абхиннам̣ вийа мисситам̣ хоти. тена̄ха ‘‘каммам̣ майхам̣ йони ка̄ран̣а’’нти. маматтавасена баджджхантӣти бандхӯ, н̃а̄ти са̄лохито ча, каммам̣ пана екантасамбандхава̄ти а̄ха ‘‘каммам̣ майхам̣ бандхӯ’’ти. патит̣т̣ха̄ти авассайо. каммасадисо хи сатта̄нам̣ авассайо наттхи.

йоббанам̣ а̄раббха уппаннамадоти ‘‘махаллакака̄ле пун̃н̃ам̣ карисса̄ма, дахарамха та̄ва̄’’ти йоббанам̣ апасса̄йа ма̄накаран̣ам̣. ‘‘ахам̣ нирого сат̣т̣хи ва̄ саттати ва̄ васса̄ни атикканта̄ни, на ме харӣтакакхан̣д̣ампи кха̄дитаббам̣, име панан̃н̃е ‘асукам̣ но т̣ха̄нам̣ руджджати, бхесаджджам̣ кха̄да̄ма̄’ти вичаранти, ко ан̃н̃о майа̄ садисо нирого на̄ма̄’’ти евам̣ ма̄накаран̣ам̣ а̄рогйамадо. саббесампи джӣвитам̣ на̄ма пабхан̇гурам̣ дуккха̄нубандхан̃ча, тадубхайам̣ анолокетва̄ пабандхат̣т̣хитим̣ паччайасулабхатан̃ча нисса̄йа ‘‘чирам̣ джӣвим̣, чирам̣ джӣва̄ми, чирам̣ джӣвисса̄ми, сукхам̣ джӣвим̣, сукхам̣ джӣва̄ми, сукхам̣ джӣвисса̄мӣ’’ти евам̣ ма̄накаран̣ам̣ джӣвитамадо.

упадхирахитанти ка̄мӯпадхирахитам̣. чатта̄ро хи упадхӣ – ка̄мӯпадхи, кхандхӯпадхи, килесӯпадхи, абхисан̇кха̄рӯпадхӣти. ка̄ма̄пи ‘‘йам̣ пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄до’’ти (ма. ни. 1.166) евам̣ вуттасса сукхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато ‘‘упадхийати еттха сукха’’нти имина̄ вачанаттхена ‘‘упадхӣ’’ти вуччати, кхандха̄пи кхандхамӯлакасса дуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато, килеса̄пи апа̄йадуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато, абхисан̇кха̄ра̄пи бхавадуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

абхин̣хапаччавеккхитаббат̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8-10. личчхавикума̄ракасутта̄диван̣н̣ана̄

58-60. ат̣т̣хаме са̄патеййанти еттха сам̣ вуччати дханам̣, тасса патӣти сапати, дханаса̄мико. тасса хита̄вахатта̄ са̄патеййам̣, драбйам̣, дхананти аттхо. аттано ручивасена га̄макиччам̣ нетӣти га̄манийо, га̄манийойева га̄ман̣ико.

анва̄йа упанисса̄йа джӣванасӣла̄ ануджӣвиноти а̄ха ‘‘йе ча етам̣ упанисса̄йа джӣвантӣ’’ти. екам̣ маха̄кулам̣ нисса̄йа пан̣н̣а̄сампи сат̣т̣хипи кула̄ни джӣванти, те мануссе сандха̄йетам̣ вуттам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. навама̄дӣни утта̄наттха̄нева.

личчхавикума̄ракасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нӣваран̣аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.