7. пат̣хамамаха̄пан̃хасуттаван̣н̣ана̄
27. саттаме вуччетха̄ти вуччеййа. дутийападепӣти ‘‘ануса̄санийа̄ ва̄ ануса̄сани’’нти евам̣ дутийава̄кйепи. те кира бхиккхӯ. на чева сампа̄йиссантӣти на чева саммадева пака̄рехи гахессанти н̃а̄пессанти. тена̄ха ‘‘сампа̄детва̄ катхетум̣ на саккхиссантӣ’’ти. йасма̄ ависайе пан̃хам̣ пуччхита̄ хонти, тасма̄ вигха̄там̣ а̄паджджиссантӣти йоджана̄. ан̃н̃атха̄ а̄ра̄дханам̣ на̄ма наттхӣти имина̄ сапаччайана̄марӯпа̄нам̣ йа̄тха̄вато авабодхо ева ито ба̄хирака̄нам̣ наттхи, куто паведана̄ти дассети. а̄ра̄дхананти йа̄тха̄вапаведанена читтасса паритосанам̣.
еко пан̃хоти еко пан̃хамагго, екам̣ пан̃хагавесананти аттхо. еко уддесоти екам̣ уддисанам̣ аттхасса сам̣кхиттавачанам̣. веййа̄каран̣анти ниддисанам̣ аттхасса виваритва̄ катханам̣. хетуна̄ти ‘‘антавантато аначчантикато та̄вака̄ликато ниччаппат̣иккхепато’’ти евама̄дина̄ найена йатха̄ име сан̇кха̄ра̄ етарахи, евам̣ атӣте ана̄гате ча аничча̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ вира̄гадхамма̄ти атӣта̄на̄гатесу найена.
саббе сатта̄ти анавасеса̄ сатта̄. те пана бхавабхедато сан̇кхепенева бхиндитва̄ дассенто ‘‘ка̄мабхава̄дӣсӯ’’тиа̄дима̄ха. бйадхикаран̣а̄нампи ба̄хираттхасама̄со хоти йатха̄ ‘‘урасиломо’’ти а̄ха ‘‘а̄ха̄рато т̣хити етесанти а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти. тит̣т̣хати етена̄ти ва̄ т̣хити, а̄ха̄ро т̣хити етесанти а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти евам̣ ва̄ еттха сама̄савиггахо дат̣т̣хаббо. а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти паччайат̣т̣хитика̄, паччайа̄йаттавуттика̄ти аттхо. паччайаттхо хеттха а̄ха̄расаддо ‘‘айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса уппа̄да̄йа̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.232) вийа. еван̃хи ‘‘саббе сатта̄’’ти имина̄ асан̃н̃асатта̄ париггахита̄ хонти. са̄ пана̄йам̣ а̄ха̄рат̣т̣хитиката̄ ниппарийа̄йато сан̇кха̄радхаммо. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ‘‘а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти а̄гатат̣т̣ха̄не сан̇кха̄ралоко ведитаббо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1 веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; висуддхи. 1.136). йади евам̣ ‘‘саббе сатта̄’’ти идам̣ катханти? пуггала̄дхит̣т̣ха̄надесана̄ти на̄йам̣ досо. тенева̄ха – ‘‘екадхамме, бхиккхаве, бхиккху самма̄ ниббиндама̄но самма̄ вираджджама̄но самма̄ вимуччама̄но самма̄ парийантадасса̄вӣ саммадаттхам̣ абхисамечча дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти. катамасмим̣ екадхамме? саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти. йва̄йам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа катха̄йа саббесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайа̄йаттавуттита̄йа а̄ха̄рапарийа̄йена са̄ман̃н̃ато паччайадхаммо вутто, айам̣ а̄ха̄ро на̄ма еко дхаммо.
чодако вуттампи аттхам̣ йа̄тха̄вато аппат̣ивиджджхама̄но неййаттхам̣ суттападам̣ нӣтаттхато даханто ‘‘саббе сатта̄’’ти вачанаматте т̣хатва̄ ‘‘нану ча̄’’тиа̄дина̄ чодети. а̄чарийо авипарӣтам̣ таттха йатха̄дхиппетаматтхам̣ паведенто ‘‘на вируджджхатӣ’’ти ватва̄ ‘‘тесан̃хи джха̄нам̣ а̄ха̄ро хотӣ’’ти а̄ха. джха̄нанти екавока̄рабхава̄вахам̣ сан̃н̃а̄йа вираджджанавасена паваттарӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘ана̄ха̄ра̄’’ти вачанам̣ асан̃н̃абхаве чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, на паччайа̄ха̄расса абха̄вато. евам̣ сантепӣти идам̣ са̄сане йесу дхаммесу висесато а̄ха̄расаддо нирул̣хо, ‘‘а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти еттха йади тейева гайханти, абйа̄питадосама̄панно. атха саббопи паччайадхаммо а̄ха̄роти адхиппето, има̄йа а̄ха̄рапа̄л̣ийа̄ виродхо а̄панноти дассетум̣ а̄раддхам̣. ‘‘на вируджджхатӣ’’ти йена̄дхиппа̄йена вуттам̣, там̣ виваранто ‘‘етасмин̃хи сутте’’тиа̄дима̄ха. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄дӣнам̣ оджат̣т̣хамакарӯпа̄харан̣а̄ди ниппарийа̄йена а̄ха̄рабха̄во. йатха̄ хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄харан̣ена рӯпака̄йам̣ упаттхамбхенти, евам̣ пхасса̄дайо ведана̄диа̄харан̣ена на̄мака̄йам̣ упаттхамбхети, тасма̄ сатипи джанакабха̄ве упаттхамбхакабха̄во оджа̄дӣсу са̄тисайо лаббхама̄но мукхйо а̄ха̄рат̣т̣хоти те ева ниппарийа̄йена а̄ха̄ралаккхан̣а̄ дхамма̄ вутта̄.
идха̄ти имасмим̣ сутте парийа̄йена паччайо а̄ха̄роти вутто, саббо паччайадхаммо аттано пхалам̣ а̄харатӣти имам̣ парийа̄йам̣ лабхатӣти. тена̄ха ‘‘саббадхамма̄нан̃хӣ’’тиа̄ди. таттха саббадхамма̄нанти саббесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣. ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ суттена саматтхетум̣ ‘‘тенева̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. айанти паччайа̄ха̄ро. ниппарийа̄йа̄ха̄ропи гахитова хотӣти йа̄вата̄ сопи паччайабха̄венева джанако упаттхамбхако ча хутва̄ там̣ там̣ пхалам̣ а̄харатӣти ваттаббатам̣ лабхатӣти.
таттха̄ти парийа̄йа̄ха̄ро, ниппарийа̄йа̄ха̄роти двӣсу а̄ха̄ресу асан̃н̃абхаве йадипи ниппарийа̄йа̄ха̄ро на лаббхати, парийа̄йа̄ха̄ро пана лаббхатева. ида̄ни тамеваттхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ануппанне хи буддхе’’тиа̄ди вуттам̣. уппанне буддхе титтхакараматаниссита̄нам̣ джха̄набха̄вана̄йа асиджджханато ‘‘ануппанне буддхе’’ти вуттам̣. са̄саника̄ та̄дисам̣ джха̄нам̣ на ниббаттентӣти ‘‘титтха̄йатане паббаджита̄’’ти вуттам̣. титтхийа̄ хи упапаттивисесе вимуттисан̃н̃ино сан̃н̃а̄вира̄га̄вира̄гесу а̄дӣнава̄нисам̣садассинова хутва̄ асан̃н̃асама̄паттим̣ ниббаттетва̄ аккхан̣абхӯмийам̣ уппаджджанти, на са̄саника̄. ва̄йокасин̣е париккаммам̣ катва̄ти ва̄йокасин̣е пат̣хама̄дӣни тӣн̣и джха̄на̄ни ниббаттетва̄ татийаджджха̄не чин̣н̣авасӣ хутва̄ тато вут̣т̣ха̄йа чатуттхаджджха̄на̄дхигама̄йа парикаммам̣ катва̄. тенева̄ха ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄’’ти.
касма̄ (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.68-73; дӣ. ни. абхи. т̣ӣ. 1.68-73) панеттха ва̄йокасин̣ейева парикаммам̣ вуттанти? вуччате, йатхева хи рӯпапат̣ибха̄габхӯтесу касин̣ависесесу рӯпавибха̄ванена рӯпавира̄габха̄вана̄сан̇кха̄то арӯпасама̄паттивисесо саччхикарӣйати, евам̣ апарибйаттавиггахата̄йа арӯпапат̣ибха̄габхӯте касин̣ависесе арӯпавибха̄ванена арӯпавира̄габха̄вана̄ сан̇кха̄то рӯпасама̄паттивисесо адхигамӣйатӣти. еттха ча ‘‘сан̃н̃а̄ рого, сан̃н̃а̄ ган̣д̣о’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.24), ‘‘дхи читтам̣, дхи ватетам̣ читта’’нтиа̄дина̄ ча найена арӯпаппаваттийа̄ а̄дӣнавадассанена тадабха̄ве ча сантапан̣ӣтабха̄васаннит̣т̣ха̄нена рӯпасама̄паттийа̄ абхисан̇кхаран̣ам̣ арӯпавира̄габха̄вана̄. рӯпавира̄габха̄вана̄ пана саддхим̣ упача̄рена арӯпасама̄паттийо, таттха̄пи висесена пат̣хама̄руппаджджха̄нам̣. йади евам̣ ‘‘париччхинна̄ка̄сакасин̣епӣ’’ти ваттаббам̣, тасса̄пи арӯпапат̣ибха̄гата̄ лаббхатӣти? иччхитамеветам̣, кесан̃чи авачанам̣ панеттха пубба̄чарийехи аггахитабха̄вена. йатха̄ хи рӯпавира̄габха̄вана̄ вираджджанӣйадхамма̄бха̄ваматтена париниппханна̄, вираджджанӣйадхаммапарибха̄сабхӯте ча висайависесе па̄тубхавати, евам̣ арӯпавира̄габха̄вана̄пӣти вуччама̄не на кочи виродхо. титтхийехева пана тасса̄ сама̄паттийа̄ пат̣ипаджджитаббата̄йа тесан̃ча висайапатхе сӯпанибандханассева тасса джха̄насса пат̣ипаттито дит̣т̣хивантехи пубба̄чарийехи чатуттхейева бхӯтакасин̣е арӯпавира̄габха̄вана̄парикаммам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. кин̃ча ван̣н̣акасин̣есу вийа пуримабхӯтакасин̣аттайепи ван̣н̣аппат̣иччха̄йа̄ва пан̣н̣атти а̄рамман̣ам̣ джха̄насса локавоха̄ра̄нуродхенева паваттито. еван̃ча катва̄ висуддхимагге (висуддхи. 1.57) патхавӣкасин̣асса а̄да̄сачандаман̣д̣алӯпамавачанан̃ча саматтхитам̣ хоти, чатуттхам̣ пана бхӯтакасин̣ам̣ бхӯтаппат̣иччха̄йамева джха̄насса гочарабха̄вам̣ гаччхатӣти тассевам̣ арӯпапат̣ибха̄гата̄ йутта̄ти ва̄йокасин̣ейева парикаммам̣ вуттанти ведитаббам̣.
дхӣти джигуччханаттхе нипа̄то, тасма̄ дхи читтанти читтам̣ джигуччха̄ми. дхи ватетам̣ читтанти етам̣ мама читтам̣ джигуччхитам̣ вата хоту. вата̄ти самбха̄ване. тена джигуччханам̣ самбха̄венто вадати. на̄ма̄ти ча самбха̄ване ева. тена читтасса абха̄вам̣ самбха̄вети. читтасса бха̄ва̄бха̄весу а̄дӣнава̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘читтан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кхантим̣ ручим̣ уппа̄детва̄ти читтасса абха̄во ева са̄дху сут̣т̣хӯти имам̣ дит̣т̣хиниджджха̄наккхантим̣ таттха ча абхиручим̣ уппа̄детва̄. татха̄ бха̄витасса джха̄насса т̣хитибха̄гийабха̄ваппаттийа̄ апарихӣнаджджха̄на̄. титтха̄йатане паббаджитассева татха̄ джха̄набха̄вана̄ хотӣти а̄ха ‘‘мануссалоке’’ти. пан̣ихито ахосӣти маран̣асса а̄саннака̄ле т̣хапито ахоси. йади т̣ха̄на̄дина̄ а̄ка̄рена ниббаттеййа каммабалена, йа̄ва бхеда̄ тенева̄ка̄рена тит̣т̣хеййа̄ти а̄ха ‘‘тена ирийа̄патхена̄’’тиа̄ди. еварӯпа̄нампӣти евам̣ ачетана̄нампи. пи-саддена пагева сачетана̄нанти дассети. катхам̣ пана ачетана̄нам̣ несам̣ паччайа̄ха̄расса упакаппананти чоданам̣ сандха̄йа таттха нидассанам̣ дассенто ‘‘йатха̄’’тиа̄дима̄ха. тена на кевалама̄гамойева, айаметтха йуттӣти дассети. та̄ва тит̣т̣хантӣти уккам̣сато пан̃ча маха̄каппасата̄ни тит̣т̣ханти.
йе ут̣т̣ха̄навӣрийена дивасам̣ вӣтина̄метва̄ тасса ниссандапхаламаттам̣ кин̃чидева лабхитва̄ джӣвикам̣ каппенти, те ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвино. йе пана аттано пун̃н̃апхаламева упаджӣванти, те пун̃н̃апхалӯпаджӣвино. нерайика̄нам̣ пана нева ут̣т̣ха̄навӣрийавасена джӣвикакаппанам̣, пун̃н̃апхаласса пана лесопи наттхӣти вуттам̣ ‘‘йе пана нерайика̄…пе… джӣвӣти вутта̄’’ти. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса а̄харан̣ена маносан̃четана̄ а̄ха̄роти вутта̄, на йасса кассачи пхаласса̄ти адхиппа̄йена ‘‘ким̣ пан̃ча а̄ха̄ра̄ аттхӣ’’ти чодети. а̄чарийо ниппарийа̄йа̄ха̄ре адхиппете ‘‘сийа̄ тава чодана̄ авасара̄, са̄ пана еттха анавасара̄’’ти ча дассенто ‘‘пан̃ча, на пан̃ча̄ти идам̣ на ваттабба’’нти ватва̄ парийа̄йа̄ха̄рассева панеттха адхиппетабха̄вам̣ дассенто ‘‘нану паччайо а̄ха̄ро’ти вуттамета’’нти а̄ха. тасма̄ти йасса кассачи паччайасса а̄ха̄роти иччхитатта̄. ида̄ни вуттамеваттхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхенто ‘‘йам̣ сандха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха.
мукхйа̄ха̄равасенапи нерайика̄нам̣ а̄ха̄рат̣т̣хитикатам̣ дассетум̣ ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣…пе… са̄дхетӣ’’ти вуттам̣. йади евам̣ нерайика̄ сукхаппат̣исам̣вединопи хонтӣти? ноти дассетум̣ ‘‘кхел̣о хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тайоти тайо арӯпа̄ха̄ра̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса абха̄вато. авасеса̄нанти асан̃н̃асаттехи авасеса̄нам̣ ка̄мабхава̄дӣсу ниббаттасатта̄нам̣. паччайа̄ха̄ро хи саббесам̣ са̄дха̄ран̣оти.
пат̣хамамаха̄пан̃хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.