1. пат̣хамо париччхедо

читтаниддесо

8. читтам̣ четасикам̣ рӯпам̣, нибба̄нанти нируттаро;

чатудха̄ десайӣ дхамме, чатусаччаппака̄сано.

таттха читтанти висайавиджа̄нанам̣ читтам̣, тасса пана ко вачанаттхо? вуччате – саббасан̇га̄хакавасена пана чинтетӣти читтам̣, аттасанта̄нам̣ ва̄ чинотӣтипи читтам̣.

9. вичиттакаран̣а̄ читтам̣, аттано читтата̄йа ва̄;

пан̃н̃аттийампи вин̃н̃а̄н̣е, вичитте читтакаммаке;

читтасаммути дат̣т̣хабба̄, вин̃н̃а̄н̣е идха вин̃н̃уна̄.

там̣ пана са̄рамман̣ато екавидхам̣, савипа̄ка̄випа̄като дувидхам̣. таттха савипа̄кам̣ на̄ма кусала̄кусалам̣, авипа̄кам̣ абйа̄катам̣. кусала̄кусала̄бйа̄катаджа̄тибхедато тивидхам̣.

таттха кусаланти панетасса ко вачанаттхо?

10. куччхита̄нам̣ саланато, куса̄нам̣ лаванена ва̄;

кусена ла̄таббатта̄ ва̄, кусаланти павуччати.

11. чхеке кусаласаддойам̣, а̄рогйе анаваджджаке;

дит̣т̣хо ит̣т̣хавипа̄кепи, анаваджджа̄дике идха.

тасма̄ анаваджджаит̣т̣хавипа̄калаккхан̣ам̣ кусалам̣, акусалавиддхам̣санарасам̣, вода̄напаччупат̣т̣ха̄нам̣. ваджджапат̣ипаккхатта̄ анаваджджалаккхан̣ам̣ ва̄ кусалам̣, вода̄набха̄варасам̣, ит̣т̣хавипа̄капаччупат̣т̣ха̄нам̣, йонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄нам̣. са̄ваджджа̄нит̣т̣хавипа̄калаккхан̣амакусалам̣. тадубхайавипарӣталаккхан̣амабйа̄катам̣, авипа̄ка̄рахам̣ ва̄.

таттха кусалачиттам̣ екавӣсативидхам̣ хоти, тадидам̣ бхӯмито чатуббидхам̣ хоти – ка̄ма̄вачарам̣, рӯпа̄вачарам̣, арӯпа̄вачарам̣, локуттаран̃чети.

таттха ка̄ма̄вачаракусалачиттам̣ бхӯмито екавидхам̣, саваттхука̄ваттхукабхедато дувидхам̣, хӣнамаджджхимапан̣ӣтабхедато тивидхам̣, соманассупеккха̄н̃а̄н̣аппайогабхедато ат̣т̣хавидхам̣ хоти. сеййатхидам̣ – соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамеканти идам̣ ат̣т̣хавидхампи ка̄ма̄вачаракусалачиттам̣ на̄ма.

12. удда̄нато дуве ка̄ма̄, клесаваттхуваса̄ пана;

килесо чхандара̄гова, ваттху тебхӯмават̣т̣акам̣.

13. килесака̄мо ка̄мети, ваттху ка̄мӣйатӣти ча;

сиджджхати дувидхопеса, ка̄мо во ка̄ракадвайе.

14. йасмим̣ пана падесе со, ка̄мойам̣ дувидхопи ча;

сампаттӣнам̣ васена̄ва-чаратӣти ча со пана.

15. падесо чатупа̄йа̄нам̣, чханнам̣ дева̄намева ча;

манусса̄нам̣ васенева, ека̄дасавидхо пана.

16. ка̄мовачаратӣтеттха, ка̄ма̄вачарасан̃н̃ито;

асса̄бхилаккхитатта̄ хи, сасаттха̄вачаро вийа.

17. сва̄йам̣ рӯпабхаво рӯпам̣, евам̣ ка̄моти сан̃н̃ито;

уттарасса падассева, лопам̣ катва̄ удӣрито.

18. тасмим̣ ка̄ме идам̣ читтам̣, сада̄вачаратӣти ча;

ка̄ма̄вачарамиччевам̣, катхитам̣ ка̄магха̄тина̄.

19. пат̣исандхим̣ бхаве ка̄ме, авача̄райатӣти ва̄;

ка̄ма̄вачарамиччевам̣, парийа̄паннанти татра ва̄.

20. идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ читтам̣, ка̄ма̄вачарасан̃н̃итам̣;

дасапун̃н̃акрийаваттху-васенева паваттати.

21. да̄нам̣ сӣлам̣ бха̄вана̄ паттида̄нам̣,

веййа̄ваччам̣ десана̄ ча̄нумодо;

дит̣т̣хиджджуттам̣ сам̣сутичча̄пача̄йо,

н̃еййо евам̣ пун̃н̃аваттхуппабхедо.

22. гаччханти сан̇гахам̣ да̄не, паттида̄на̄нумодана̄;

татха̄ сӣламайе пун̃н̃е, веййа̄вачча̄пача̄йана̄.

23. десана̄ саванам̣ дит̣т̣хи-уджука̄ бха̄вана̄майе;

пуна тӣн̣ева самбхонти, даса пун̃н̃акрийа̄пи ча.

24. сабба̄нуссатипун̃н̃ан̃ча, пасам̣са̄ саран̣аттайам̣;

йанти дит̣т̣хиджукаммасмим̣, сан̇гахам̣ наттхи сам̣сайо.

25. пурима̄ мун̃чана̄ чева, пара̄ тиссопи четана̄;

хоти да̄намайам̣ пун̃н̃ам̣, евам̣ сесесу дӣпайе.

ида̄ни асса панат̣т̣хавидхасса̄пи ка̄ма̄вачаракусалачиттасса айамуппаттиккамо ведитаббо. йада̄ хи йо деййадхаммаппат̣игга̄хака̄дисампаттим̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ соманассахетум̣ а̄гамма хат̣т̣хапахат̣т̣хо ‘‘аттхи динна’’нти а̄динайаппаваттам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ пураккхатва̄ парехи анусса̄хито да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни кароти, тада̄сса соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рикам̣ пат̣хамам̣ маха̄кусалачиттам̣ уппаджджати. йада̄ пана вуттанайенева хат̣т̣хапахат̣т̣хо самма̄дит̣т̣хим̣ пураккхатва̄ парехи усса̄хито кароти, тада̄сса тамева читтам̣ сасан̇кха̄рикам̣ хоти. имасмим̣ панаттхе сан̇кха̄роти аттано ва̄ парасса ва̄ паваттасса пуббаппайогасса̄дхивачанам̣. йада̄ пана н̃а̄тиджанасса пат̣ипаттидассанена джа̄тапаричайа̄ ба̄лака̄ бхиккхӯ дисва̄ соманассаджа̄та̄ сахаса̄ йам̣ кин̃чи хаттхагатам̣ даданти ва̄ ванданти ва̄, тада̄ тесам̣ татийачиттамуппаджджати. йада̄ пана те ‘‘детха вандатха, аййе’’ти ваданти, евам̣ н̃а̄тиджанена усса̄хита̄ хутва̄ хаттхагатам̣ даданти ва̄ ванданти ва̄, тада̄ тесам̣ чатуттхачиттамуппаджджати. йада̄ пана деййадхаммаппат̣игга̄хака̄дӣнам̣ асампаттим̣ ва̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ соманассахетӯнам̣ абха̄вам̣ а̄гамма чатӯсупи викаппесу соманассарахита̄ хонти, тада̄ сеса̄ни чатта̄ри упеккха̄сахагата̄ни уппаджджанти. евам̣ соманассупеккха̄н̃а̄н̣аппайогабхедато ат̣т̣хавидхам̣ ка̄ма̄вачаракусалачиттам̣ ведитаббам̣.

26. дасапун̃н̃акрийа̄дӣнам̣, васена ча бахӯнипи;

ета̄ни пана читта̄ни, бхавантӣти пака̄сайе.

27. саттараса сахасса̄ни, две сата̄ни асӣти ча;

ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄ни, бхавантӣти виниддисе.

там̣ пана йатха̄нурӯпам̣ ка̄ма̄вачарасугатийам̣ бхавабхогасампаттим̣ абхиниппха̄дети.

итаресу пана рӯпа̄вачаракусалачиттам̣ саваттхукато екавидхам̣, двӣсу бхавесу уппаджджанато дувидхам̣, хӣнамаджджхимапан̣ӣтабхедато тивидхам̣, пат̣ипада̄дибхедато чатуббидхам̣, джха̄нан̇гайогабхедато пан̃чавидхам̣. сеййатхидам̣ – ка̄маччхандабйа̄па̄датхинамиддхауддхаччакуккуччавичикиччха̄виппахӣнам̣ витаккавича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ пат̣хамам̣, витаккавиппахӣнам̣ вича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ дутийам̣, витаккавича̄равиппахӣнам̣ пӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ татийам̣, витаккавича̄рапӣтивиппахӣнам̣ сукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ чатуттхам̣, витаккавича̄рапӣтисукхавиппахӣнам̣ упеккха̄читтекаггата̄сампайуттам̣ пан̃чаманти идам̣ пан̃чавидхам̣ рӯпа̄вачаракусалачиттам̣ на̄ма.

там̣ пана йатха̄самбхавам̣ патхавӣкасин̣а̄дӣсу а̄рамман̣есу паваттивасена анекавидхам̣ хоти. саббам̣ панетам̣ рӯпа̄вачарабха̄вана̄пун̃н̃авасаппаваттам̣ йатха̄нурӯпам̣ рӯпа̄вачарӯпапаттиниппха̄дакам̣ хоти. евам̣ та̄ва рӯпа̄вачаракусалам̣ ведитаббам̣.

сесесу пана двӣсу арӯпа̄вачаракусалачиттам̣ та̄ва упеккха̄ведана̄йогабхедато екавидхам̣, саваттхука̄ваттхукабхедато дувидхам̣, хӣнамаджджхимапан̣ӣтабхедато тивидхам̣, а̄рамман̣абхедато чатуббидхам̣. касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣, таттха паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса апагамо, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти идамасса чатуббидхама̄рамман̣ам̣. йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ етасса̄рамман̣асса бхедато чатуббидхам̣ хоти. сеййатхидам̣ – саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатанти идам̣ чатуббидхам̣ арӯпа̄вачаракусалачиттам̣ на̄ма. саббам̣ панетам̣ арӯпа̄вачарабха̄вана̄пун̃н̃авасаппаваттам̣ йатха̄нурӯпам̣ арӯпӯпапаттиниппха̄дакам̣ хоти. евам̣ арӯпа̄вачаракусалачиттам̣ ведитаббам̣.

итарам̣ пана локуттаракусалачиттам̣ нибба̄на̄рамман̣ато екавидхам̣, нийата̄нийатаваттхукабхедато дувидхам̣, тӣхи вимоккхамукхехи паттаббато тивидхам̣, чатумаггайогабхедато чатуббидхам̣. сеййатхидам̣ – сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сасан̃н̃оджанаппаха̄накарам̣ сота̄паттимаггачиттам̣, ра̄гадосамоха̄нам̣ тануттакарам̣ сакада̄га̄мимаггачиттам̣, ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ ниравасесаппаха̄накарам̣ ана̄га̄мимаггачиттам̣, рӯпара̄гаарӯпара̄гама̄науддхаччаавиджджа̄паха̄накарам̣ арахаттамаггачиттанти идам̣ чатуббидхам̣ локуттаракусалачиттам̣ на̄ма. екекам̣ панеттха джха̄нан̇гайогабхедато пан̃чавидхам̣ хоти, тасма̄ вӣсативидхам̣ хоти. саббам̣ панетам̣ локуттарабха̄вана̄пун̃н̃авасаппаваттам̣ магга̄нурӯпапхалаппаваттийа̄ чатта̄ро арийапуггале абхиниппха̄дети. евам̣ локуттаракусалам̣ ведитаббам̣.

28. ка̄ме ат̣т̣хева рӯпе ча, пан̃ча чатта̄рирӯпису;

чатта̄ра̄нуттара̄невам̣, кусала̄некавӣсати.

29. кусала̄кусала̄пагатена сата̄,

кусале кусалена ча йам̣ кусалам̣;

чатубхӯмигатам̣ мунина̄ васина̄,

лапитам̣ лапитам̣ сакалампи майа̄.

акусалам̣ пана бхӯмито екавидхам̣ ка̄ма̄вачарамева, нийата̄нийатаваттхувасена ча екахетукадухетукавасена ча пат̣исандхиджанака̄джанакавасена ча дувидхам̣, тӣхи ведана̄хи йогато ча лобхамӯлам̣ досамӯлам̣ мохамӯланти мӯлато ча тивидхам̣ хоти. таттха лобхамӯлам̣ пана соманассупеккха̄дит̣т̣хиппайогабхедато ат̣т̣хавидхам̣ хоти. сеййатхидам̣ – соманассасахагатам̣ дит̣т̣хигатасампайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, соманассасахагатам̣ дит̣т̣хигатавиппайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, упеккха̄сахагатам̣ дит̣т̣хигатасампайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамекам̣, упеккха̄сахагатам̣ дит̣т̣хигатавиппайуттам̣ асан̇кха̄рикамекам̣, сасан̇кха̄рикамеканти.

йада̄ хи ‘‘наттхи ка̄месу а̄дӣнаво’’тиа̄дина̄ найена миччха̄дит̣т̣хим̣ пураккхатва̄ кевалам̣ хат̣т̣хатут̣т̣хо ка̄ме ва̄ парибхун̃джати, дит̣т̣хаман̇гала̄дӣни ва̄ са̄рато паччети сабха̄ватиккхенева анусса̄хитена читтена, тада̄сса пат̣хамам̣ акусалачиттам̣ уппаджджати. йада̄ пана мандена самусса̄хитена, тада̄ дутийам̣. йада̄ миччха̄дит̣т̣хим̣ апураккхатва̄ кевалам̣ хат̣т̣хатут̣т̣хо метхунам̣ дхаммам̣ ва̄ парибхун̃джати, парасампаттим̣ ва̄ абхиджджха̄йати, парасса бхан̣д̣ам̣ ва̄ харати сабха̄ватиккхенева анусса̄хитена читтена, тада̄ татийам̣. йада̄ мандена самусса̄хитена, тада̄ чатуттхам̣ уппаджджати. йада̄ пана ка̄ма̄нам̣ ва̄ асампаттим̣ а̄гамма ан̃н̃есам̣ ва̄ соманассахетӯнам̣ абха̄вена чатӯсупи викаппесу соманассарахита̄ хонти, тада̄ сеса̄ни чатта̄ри упеккха̄сахагата̄ни уппаджджантӣти. евам̣ соманассупеккха̄дит̣т̣хиппайогабхедато ат̣т̣хавидхам̣ лобхамӯлам̣ ведитаббам̣.

досамӯлам̣ пана екантасаваттхукато екавидхам̣, асан̇кха̄расасан̇кха̄рабхедато дувидхам̣ доманассасахагатам̣ пат̣игхасампайуттам̣ асан̇кха̄рам̣, сасан̇кха̄ранти. асса пана па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу тиккхамандаппаваттика̄ле уппатти ведитабба̄.

мохамӯлампи вичикиччхуддхаччайогато дувидхам̣ хоти упеккха̄сахагатам̣ вичикиччха̄сампайуттам̣, упеккха̄сахагатам̣ уддхаччасампайуттанти. тасса асаннит̣т̣ха̄навиккхепака̄лесу паватти ведитабба̄ти.

евам̣ та̄ва два̄дасавидхам̣ акусалачиттам̣ ведитаббам̣, саббам̣ панетам̣ йатха̄нурӯпам̣ апа̄йесу упапаттийа̄, сугатийампи дуккхависесасса абхиниппха̄дакам̣ хоти.

30. лобхамӯлавасенат̣т̣ха, досамӯлаваса̄ дуве;

мохамӯлавасена две, евам̣ два̄дасадха̄ сийум̣.

31. па̄па̄па̄песвапа̄пена, йам̣ вуттам̣ па̄пама̄насам̣;

па̄па̄па̄паппахӣнена, там̣ майа̄ самуда̄хат̣ам̣.

итарам̣ пана абйа̄катамавипа̄ка̄рахато екавидхам̣ хоти, джа̄тибхедато дувидхам̣ випа̄качиттам̣ кирийачиттанти. таттха випа̄качиттам̣ бхӯмибхедато чатуббидхам̣ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ локуттаранти. таттха ка̄ма̄вачарам̣ дувидхам̣ кусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄канти. кусалавипа̄кам̣ дувидхам̣ сахетукамахетукан̃чети.

таттха сахетукавипа̄качиттам̣ сакакусалам̣ вийа соманассупеккха̄н̃а̄н̣аппайогабхедато ат̣т̣хавидхам̣. сеййатхидам̣ – соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рам̣, сасан̇кха̄рам̣, соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рам̣, сасан̇кха̄рам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рам̣, сасан̇кха̄рам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рам̣, сасан̇кха̄ранти идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ сахетукавипа̄кам̣ на̄ма.

йатха̄ панасса кусалам̣ да̄на̄дивасена чхасу а̄рамман̣есу паваттати, на идам̣ татха̄. идам̣ хи пат̣исандхибхаван̇гачутитада̄рамман̣авасена париттадхаммапарийа̄паннесуйева чхасу а̄рамман̣есу паваттати. сампайуттадхамма̄нан̃ча висесе асатипи а̄да̄сатала̄дӣсу мукханимиттам̣ вийа нирусса̄хам̣ випа̄кам̣, мукхам̣ вийа саусса̄хам̣ кусаланти ведитаббам̣. имесам̣ пана випаччанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. има̄ни хи пат̣исандхибхаван̇гачутитада̄рамман̣а̄ни хутва̄ випаччанти.

32. ка̄ма̄вачарадева̄нам̣, манусса̄нам̣ име пана;

духетукатихетӯнам̣, бхаванти пат̣исандхийо.

33. тато паваттийам̣ хутва̄, бхаван̇гам̣ йа̄вата̄йукам̣;

балава̄рамман̣е хутва̄, тада̄рамман̣амева ча.

34. тато маран̣ака̄ласмим̣, чути хутва̄ паваттаре;

евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу, випаччантӣти ниддисе.

35. сабхӯмикусалехева, маха̄па̄ка̄ сама̄ вина̄;

каммадва̄ран̃ча камман̃ча, пун̃н̃а̄нам̣ крийаваттхукам̣.

36. авин̃н̃аттиджанатта̄ хи, авипа̄касабха̄вато;

аппаваттанато чева, па̄ка̄ пун̃н̃ехи но сама̄.

37. паритта̄рамман̣атта̄ хи, тесамекантато пана;

карун̣а̄мудита̄ тесу, на джа̄йанти када̄чипи.

38. татха̄ виратийо тиссо, на панетесу джа̄йаре;

пан̃ча сиккха̄пада̄ вутта̄, кусала̄ти хи саттхуна̄.

39. татха̄дхипатинопеттха, на сантӣти виниддисе;

чханда̄дӣни дхурам̣ катва̄, ануппаджджанато пана.

40. асан̇кха̄расасан̇кха̄ра-видха̄нам̣ пана пун̃н̃ато;

н̃еййам̣ паччайато чева, випа̄кесу ча вин̃н̃уна̄.

41. хӣна̄дӣнам̣ випа̄катта̄, пун̃н̃а̄нам̣ пун̃н̃ава̄дина̄;

хӣна̄дайо бхавантӣти, випа̄ка̄ паридӣпита̄.

42. идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ читтам̣, екантена саваттхукам̣;

джа̄йате ка̄малокасмим̣, на панан̃н̃аттха джа̄йате.

евам̣ та̄ва сахетукавипа̄качиттам̣ ведитаббам̣.

ахетукавипа̄качиттам̣ пана алобха̄дихетувирахитам̣ упеккха̄сахагатам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, сукхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ ахетукаманодха̄тусампат̣иччханам̣, соманассасахагатам̣ ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусантӣран̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусантӣран̣анти идам̣ пана ат̣т̣хавидхам̣ ахетукавипа̄качиттам̣ на̄ма.

идам̣ пана ат̣т̣хавидхам̣ нийатаваттхукато екавидхам̣, нийата̄нийата̄рамман̣ато дувидхам̣. таттха вин̃н̃а̄н̣апан̃чакам̣ нийата̄рамман̣ам̣, сесаттайам̣ анийата̄рамман̣ам̣. сукхасоманассупеккха̄ведана̄йогато тивидхам̣. таттха сукхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, двит̣т̣ха̄никам̣ сантӣран̣ам̣ соманассупеккха̄йуттам̣, сесамупеккха̄йуттанти.

дит̣т̣ха̄рамман̣асута̄рамман̣амута̄рамман̣адит̣т̣хасутамута̄рамман̣адит̣т̣ха-сутамутавин̃н̃а̄та̄рамман̣авасена пан̃чавидхам̣. таттха дит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сута̄рамман̣ам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, мута̄рамман̣ам̣ гха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣аттайам̣, дит̣т̣хасутамута̄рамман̣ам̣ манодха̄тусампат̣иччханам̣, дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄та̄рамман̣ам̣ сесамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайанти.

ваттхуто чхаббидхам̣. катхам̣? чаккхувин̃н̃а̄н̣асса чаккхумева ваттху, татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ сотагха̄надживха̄ка̄йаваттху, авасесаттайасса хадайаваттхумева̄ти.

а̄рамман̣ато саттавидхам̣ хоти. катхам̣? рӯпа̄рамман̣амева чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, татха̄ саддагандхарасапхот̣т̣хабба̄рамман̣а̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни, рӯпа̄дипан̃ча̄рамман̣а̄ манодха̄ту, сесамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайам̣ чхал̣а̄рамман̣анти.

там̣ саббам̣ пана ахетукавипа̄качиттам̣ киччато ат̣т̣хавидхам̣ хоти. катхам̣? дассанакиччам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, саванагха̄йанаса̄йанапхусанасампат̣иччханасантӣран̣атада̄рамман̣акичча̄ни авасеса̄ни.

таттха чаккхуто паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхумхи саннисситам̣ вин̃н̃а̄н̣анти ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, татха̄ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни. таттха чаккхусаннисситарӯпавиджа̄наналаккхан̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, рӯпаматта̄рамман̣арасам̣, рӯпа̄бхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, рӯпа̄рамман̣а̄йа кирийа̄манодха̄туйа̄ апагамападат̣т̣ха̄нам̣. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни сота̄дисаннисситасадда̄дивиджа̄наналаккхан̣а̄ни, садда̄диматта̄рамман̣араса̄ни, садда̄дӣсу абхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ни, садда̄диа̄рамман̣а̄нам̣ кирийа̄манодха̄тӯнам̣ апагамападат̣т̣ха̄на̄ни. манодха̄тусампат̣иччханам̣ пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анантара̄ рӯпа̄дивиджа̄наналаккхан̣ам̣, рӯпа̄дисампат̣иччханарасам̣, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ апагамападат̣т̣ха̄нам̣.

сеса̄ пана две ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо чхал̣а̄рамман̣авиджа̄наналаккхан̣а̄, сантӣран̣а̄дираса̄, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, хадайаваттхупадат̣т̣ха̄на̄ти ведитабба̄. таттха пат̣хама̄ екантамит̣т̣ха̄рамман̣е паваттисаббха̄вато соманассайутта̄ва хутва̄ пан̃чадва̄ре сантӣран̣акиччам̣ са̄дхайама̄на̄ пан̃часу два̄ресу т̣хатва̄ випаччати, чхасу пана два̄ресу балава̄рамман̣е тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ випаччати. дутийа̄ пана ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е паваттисаббха̄вато упеккха̄сахагата̄ хутва̄ сантӣран̣атада̄рамман̣апат̣исандхибхаван̇гачутивасена паваттанато пан̃часу т̣ха̄несу випаччати. катхам̣? мануссалоке та̄ва джаччандхаджаччабадхираджаччаджал̣аджаччумматтакапан̣д̣акаубхатобйан̃джананапум̣сака̄дӣнам̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄ле пат̣исандхи хутва̄ випаччати. пат̣исандхийа̄ вӣтиватта̄йа паваттийам̣ йа̄вата̄йукам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄ випаччати. ит̣т̣хамаджджхатте пан̃ча̄рамман̣авӣтхийа̄ сантӣран̣ам̣ хутва̄, балава̄рамман̣е чхадва̄ре тада̄рамман̣ам̣ хутва̄, маран̣ака̄ле чути хутва̄ти имесу пана пан̃часу т̣ха̄несу випаччатӣти. евам̣ та̄ва ахетукавипа̄качитта̄ни ведитабба̄ни.

43. ка̄ма̄вачарапун̃н̃асса, випа̄ка̄ хонти сол̣аса;

там̣ тихетукапун̃н̃асса, васена паридӣпайе.

ида̄ни рӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни вуччанти. та̄ни нийатаваттхукато екавидха̄ни, джха̄нан̇гайогабхедато пан̃чавидха̄ни. катхам̣? витаккавича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ пат̣хамам̣, вича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ дутийам̣, пӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ татийам̣, сукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ чатуттхам̣, упеккха̄читтекаггата̄сампайуттам̣ пан̃чаманти има̄ни пан̃чапи рӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни упапаттийам̣ пат̣исандхибхаван̇гачутивасена паваттанти.

ида̄ни арӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни вуччанти. та̄ни сакакусала̄ни вийа а̄рамман̣абхедато чатуббидха̄ни хонти. катхам̣? а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатанти има̄ни чатта̄ри арӯпа̄вачаравипа̄качитта̄ни.

44. кусала̄нугатам̣ катва̄, бха̄джитам̣ ким̣ махаггатам̣;

ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва, на̄сама̄напхалам̣ йато.

45. аттано кусалехева, сама̄нам̣ саббатха̄ идам̣;

гаджа̄дӣнам̣ йатха̄ чха̄йа̄, гаджа̄дисадиса̄ татха̄.

46. ка̄ма̄вачарапун̃н̃ам̣ва, на̄пара̄парийаведанам̣;

джха̄на̄ апарихӣнасса, саттасса бхавага̄мино.

47. кусала̄нантарам̣йева, пхалам̣ уппаджджатӣти ча;

н̃а̄панаттхам̣ панетасса, кусала̄нугатам̣ катам̣.

48. пат̣иппада̄ккамо чева, хӣна̄дӣнан̃ча бхедато;

джха̄на̄гаманато четтха, ведитаббо вибха̄вина̄.

49. абха̄водхипатӣнан̃ча, айамева висесако;

сесам̣ саббам̣ ча сесена, кусалена самам̣ матам̣. –

евам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄ ведитабба̄.

ида̄ни локуттаравипа̄качитта̄ни хонти. та̄ни чатумаггайуттачиттапхалатта̄ чатуббидха̄ни хонти. катхам̣? сота̄паттимаггапхалачиттам̣, сакада̄га̄мимаггапхалачиттам̣, ана̄га̄мимаггапхалачиттам̣, арахаттамаггапхалачиттанти. евам̣ панеттха екекам̣ джха̄нан̇гайогабхедато пан̃чавидхам̣, пуна маггавӣтхипхаласама̄паттивасена паваттито дувидхам̣. евам̣ локуттаракусалавипа̄качитта̄ни ведитабба̄ни.

50. сун̃н̃атам̣ анимиттанти, татха̄пан̣ихитантипи;

ета̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни, маггасса̄нантаре пхале.

51. лаббханти парабха̄гасмим̣, вал̣ан̃джанапхалесу на;

випассана̄васенева, та̄ни на̄ма̄ни лаббхаре.

52. хонти са̄дхипатӣнева, локуттарапхала̄ни ту;

випа̄кедхипатӣ наттхи, т̣хапетва̄ ту ана̄саве.

53. аттано маггабха̄вена, магго ‘‘магго’’ти вуччати;

пхалам̣ маггамупа̄да̄йа, магго на̄ма̄ти вуччати. –

евам̣ локуттаравипа̄ка̄ ведитабба̄.

ида̄ни сатта̄кусалавипа̄ка̄ни вуччанти. акусалавипа̄кам̣ упеккха̄сахагатам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, упеккха̄сахагатам̣ ахетукаманодха̄тусампат̣иччханам̣, упеккха̄сахагатам̣ ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусантӣран̣анти има̄ни сатта акусалавипа̄качитта̄ни.

еттха пана упеккха̄сахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ека̄дасавидхена̄пи акусалачиттена камме а̄йӯхите каммакамманимиттагатинимиттесу ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатӯсу апа̄йесу пат̣исандхи хутва̄ випаччати, пат̣исандхийа̄ вӣтиватта̄йа дутийачиттава̄рам̣ тато пат̣т̣ха̄йа йа̄вата̄йукам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄, анит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣а̄йа пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ сантӣран̣ам̣ хутва̄, балава̄рамман̣е чхасу два̄ресу тада̄рамман̣ам̣ хутва̄, маран̣ака̄ле чути хутва̄ випаччати. евам̣ пан̃часу т̣ха̄несу випаччати. кевалам̣ хи та̄ни кусалавипа̄ка̄хетукачитта̄ни кусалакаммапаччайа̄ни, има̄ни акусалакаммапаччайа̄ни. айамимесам̣, тесан̃ча висесо.

54. анит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттагочаре ваттаре име;

сукха̄диттайайутта̄ те, дуккхупеккха̄йута̄ име.

евам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касахетукамат̣т̣хавидхам̣, ахетукамат̣т̣хавидхам̣, джха̄нан̇гайогабхедато рӯпа̄вачаравипа̄кам̣ пан̃чавидхам̣, а̄рамман̣абхедато арӯпа̄вачаравипа̄кам̣ чатуббидхам̣, маггасампайуттачиттапхалабхедато локуттаравипа̄кам̣ чатуббидхам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дибхедато акусалавипа̄кам̣ саттавидханти чхаттим̣савидхам̣ випа̄качиттам̣ ведитаббам̣.

55. евам̣ чхаттим̣садха̄ па̄кам̣, па̄каса̄санапӯджито;

савипа̄ка̄випа̄кесу, кусало сугатобрави.

кирийа̄бйа̄катачиттам̣ пана авипа̄като екавидхам̣, париттамахаггатато дувидхам̣, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачараарӯпа̄вачарабхӯмибхедато тивидхам̣. таттха ка̄ма̄вачарам̣ дувидхам̣ сахетукамахетуканти. таттха сахетукам̣ екавидхам̣ арахато ева уппаджджанато. соманассупеккха̄н̃а̄н̣аппайогабхедато ка̄ма̄вачаракусалам̣ вийа ат̣т̣хавидхам̣ хоти. сеййатхидам̣ – соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рикам̣, сасан̇кха̄рикам̣, соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рикам̣, сасан̇кха̄рикам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ асан̇кха̄рикам̣, сасан̇кха̄рикам̣, упеккха̄сахагатам̣ н̃а̄н̣авиппайуттам̣ асан̇кха̄рикам̣, сасан̇кха̄риканти има̄ни ат̣т̣ха сахетукакирийачитта̄ни. ета̄ни пана йатха̄нурӯпам̣ да̄на̄дивасена кхӣн̣а̄сава̄нам̣йева паваттанти. евам̣ сахетукакирийачитта̄ни ведитабба̄ни.

ахетукакирийачиттам̣ пана тивидхам̣ кирийа̄хетукаманодха̄туупеккха̄сахагата̄ваджджаначиттам̣, кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусоманассасахагатам̣ хаситуппа̄дачиттам̣, кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туупеккха̄сахагатам̣ вот̣т̣хаббаначиттанти.

таттха кирийа̄хетукаманодха̄ту упеккха̄сахагата̄ хадайаваттхум̣ нисса̄йа чаккхудва̄ре ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттаанит̣т̣хаанит̣т̣хамаджджхаттесу рӯпа̄рамман̣есу йена кеначи паса̄де гхат̣т̣ите там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ а̄ваджджанавасена чаккхувин̃н̃а̄н̣асса пуреча̄рӣ хутва̄ бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣айама̄на̄ уппаджджати. сотадва̄ра̄дӣсупи есева найо. итара̄ пана две ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣а̄ти дувидха̄ хонти. таттха аса̄дха̄ран̣а̄ пана кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту соманассасахагата̄ кхӣн̣а̄савассева чхасу два̄ресу чхасу анул̣а̄ресу а̄рамман̣есу хаситуппа̄дакичча̄ нийатаваттхука̄ уппаджджати. са̄дха̄ран̣а̄ пана ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄ чхал̣а̄рамман̣авиджа̄наналаккхан̣а̄, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, са̄ тӣсу бхавесу саббесам̣ сачиттакасатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄, на кассачи пана сачиттакасса на уппаджджати на̄ма. уппаджджама̄на̄ пана̄йам̣ пан̃чадва̄раманодва̄ресу вот̣т̣хаббана̄ваджджанакичча̄ уппаджджати. чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄нипи ета̄йа гахита̄рамман̣амева ган̣ханти. сабба̄рамман̣агахан̣асаматтхата̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатика̄ти ведитабба̄. има̄ни тӣн̣и ахетукакирийачитта̄ни.

идха т̣хатва̄ хасаначитта̄ни паригган̣хитабба̄ни. тераса хасаначитта̄ни. кусалато чатӯхи соманассасахагатехи, акусалато чатӯхӣти имехи ат̣т̣хахи читтехи путхуджджана̄ хасанти, секха̄ пана кусалато чатӯхи, акусалато двӣхи дит̣т̣хигатавиппайуттасоманассасахагатехӣти чхахи хасанти, кхӣн̣а̄сава̄ кирийато пан̃чахи соманассасахагатехи хасантӣти.

56. соманассайута̄нат̣т̣ха, кусала̄кусала̄ни ча;

крийато пана пан̃чевам̣, ха̄сачитта̄ни тераса.

57. путхуджджана̄ хасантеттха, читтехи пана ат̣т̣хахи;

чхахи секха̄ асекха̄ ча, хасанти пана пан̃чахи.

ида̄ни рӯпа̄вачаракирийачитта̄ни хонти. витаккавича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ пат̣хамам̣, вича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ дутийам̣, пӣтисукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ татийам̣, сукхачиттекаггата̄сампайуттам̣ чатуттхам̣, упеккха̄читтекаггата̄сампайуттам̣ пан̃чаманти има̄ни пан̃ча рӯпа̄вачаракирийачитта̄ни.

ида̄ни арӯпа̄вачаракирийачитта̄ни вуччанти. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄сахагатанти има̄ни чатта̄ри арӯпа̄вачаракирийачитта̄ни. има̄ни пана рӯпа̄рӯпакирийачитта̄ни сакасакабхӯмикусаласадиса̄ни. кевалам̣ панета̄ни кирийачитта̄ни кхӣн̣а̄сава̄нам̣йева уппаджджанти, кусала̄ни пана секхапутхуджджана̄нам̣. има̄ни ча кхӣн̣а̄сава̄нам̣ бха̄вана̄ка̄равасаппаватта̄ни, та̄ни пана секхапутхуджджана̄нам̣ бха̄вана̄пун̃н̃авасаппаватта̄нӣти айамева имесам̣, тесан̃ча висесо.