10. дасамо париччхедо

рӯпавибха̄ганиддесо

622. вуттама̄димхи йам̣ рӯпам̣, читтаджа̄наманантарам̣;

тасса да̄ни карисса̄ми, сама̄сена вибха̄ванам̣.

623. йам̣ руппатӣти рӯпанти, татха̄ рӯпайатӣти ва̄;

рӯпа̄рӯпабхава̄тӣто, сурӯпо рӯпамабрави.

624. там̣ рӯпам̣ дувидхам̣ хоти, бхӯтопа̄да̄йабхедато;

чатуббидха̄ маха̄бхӯта̄, упа̄да̄ чатувӣсати.

625. патхавӣдха̄ту а̄по ча,

теджо ва̄йо татхева ча;

чатта̄роме маха̄бхӯта̄,

маха̄бхӯтена десита̄.

626. маханта̄ па̄тубхӯта̄ти, маха̄бхӯтасама̄ти ва̄;

ван̃чакатта̄ абхӯтена, маха̄бхӯта̄ти сан̃н̃ита̄.

627. чаккху сотан̃ча гха̄нан̃ча, дживха̄ ка̄йо ча рӯпата̄;

саддо гандхо расо иттхи-пурисиндрийаджӣвитам̣.

628. ваттхума̄ха̄рата̄ ка̄йа-вачӣвин̃н̃аттийо дуве;

а̄ка̄со чева рӯпасса, лахута̄диттайампи ча.

629. упачайо сантатирӯпам̣, джарата̄ниччата̄пи ча;

упа̄да̄ти павуччанти, има̄ни чатувӣсати.

630. маха̄бхӯта̄ни нисса̄йа, амун̃читва̄ паваттито;

упа̄да̄рӯпамичча̄ха, нирупа̄да̄нама̄насо.

631. патхавӣ паттхат̣атта̄ ча, ва̄йо ва̄йанато бхаве;

теджо теджети рӯпа̄ни, а̄по а̄пети па̄лана̄.

632. тесам̣ да̄ни паваккха̄ми, рӯпа̄нам̣ лаккхан̣а̄дикам̣;

лаккхан̣а̄дӣсу н̃а̄тесу, дхамма̄ а̄ви бхаванти хи.

633. са̄ман̃н̃ам̣ ва̄ сабха̄во ва̄, дхамма̄нам̣ лаккхан̣ам̣ матам̣;

киччам̣ ва̄ тасса сампатти, расоти паридӣпито.

634. пхалам̣ ва̄ паччупат̣т̣ха̄нам̣, упат̣т̣ха̄нанайопи ва̄;

а̄саннака̄ран̣ам̣ йам̣ ту, там̣ падат̣т̣ха̄насан̃н̃итам̣.

таттха каккхал̣атталаккхан̣а̄ патхавӣдха̄ту, патит̣т̣ха̄нараса̄, сампат̣иччханапаччупат̣т̣ха̄на̄. паггхаран̣алаккхан̣а̄ а̄подха̄ту, упабрӯханараса̄, сан̇гахапаччупат̣т̣ха̄на̄. ун̣хатталаккхан̣а̄ теджодха̄ту, парипа̄чанараса̄, маддава̄нуппада̄напаччупат̣т̣ха̄на̄. виттхамбханалаккхан̣а̄ ва̄йодха̄ту, самудӣран̣араса̄, абхинӣха̄рапаччупат̣т̣ха̄на̄. екека̄йа четтха сесабхӯтаттайападат̣т̣ха̄на̄ти ведитабба̄.

чаккхатӣти чаккху, рӯпам̣ вибха̄ветӣти аттхо.

635. таттха чаккху двидха̄ вуттам̣, пан̃н̃а̄мам̣саппабхедато;

таттха пан̃н̃а̄майам̣ чаккху, хоти пан̃чавидхам̣ пана.

636. буддхадхаммасамантехи, н̃а̄н̣адиббехи на̄мато;

йатха̄нуккамато тесам̣, на̄наттам̣ ме нибодхатха.

637. а̄сайа̄нусайе н̃а̄н̣ам̣, индрийа̄нам̣ паропаре;

буддхачаккхунти ниддит̣т̣хам̣, мунина̄ локачаккхуна̄.

638. хет̣т̣ха̄маггаттайе н̃а̄н̣ам̣, дхаммачаккхунти сан̃н̃итам̣;

н̃еййам̣ самантачаккхунти, н̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃ута̄ пана.

639. йам̣ ‘‘чаккхум̣ удапа̄дӣ’’ти, а̄гатам̣ н̃а̄н̣ачаккху там̣;

абхин̃н̃а̄читтаджа̄ пан̃н̃а̄, диббачаккхунти вуччати.

640. мам̣сачаккхупи дувидхам̣, сасамбха̄рапаса̄дато;

сасамбха̄ран̃ча на̄меттха, аккхикӯпе патит̣т̣хитам̣.

641. аккхикӯпат̣т̣хина̄ хет̣т̣ха̄, уддхан̃ча бхамукат̣т̣хина̄;

убхато аккхикӯт̣ехи, маттхалун̇гена антато.

642. бахиддха̄ аккхиломехи, париччхинно ча йо пана;

нха̄русуттена а̄бандхо, мам̣сапин̣д̣о павуччати.

643. сакалопи ча локойам̣, камаласса далам̣ вийа;

путхулам̣ випулам̣ нӣлам̣, ити джа̄на̄ти лочанам̣.

644. чаккху на̄ма на там̣ хоти, ваттху тасса̄ти вуччати;

идам̣ пана сасамбха̄ра-чаккхунти паридӣпитам̣.

645. ван̣н̣о гандхо расо оджа̄,

чатассо ча̄пи дха̄туйо;

бха̄васамбхавасан̣т̣ха̄нам̣,

джӣвита̄ни татхева ча.

646. ка̄йачаккхупаса̄да̄ти,

самбха̄ра̄ хонти чуддаса;

татха̄ виттха̄рато четам̣,

чатассо ча̄пи дха̄туйо.

647. ван̣н̣о гандхо расо оджа̄,

сан̣т̣ха̄насамбхаво татха̄;

дасете чатусамут̣т̣ха̄на̄,

чатта̄лӣса бхаванти те.

648. чаккху ка̄йаппаса̄до ча, бха̄во джӣвитамева ча;

чатта̄лӣсан̃ча рӯпа̄ни, чатта̄ри ту бхаванти хи.

649. имесам̣ пана рӯпа̄нам̣, васена парипин̣д̣итам̣;

идам̣ самбха̄рачаккхунти, пан̣д̣итехи пака̄ситам̣.

650. йо панеттха сито аттхи, парибандхо париттако;

чатуннам̣ пана бхӯта̄нам̣, паса̄до каммасамбхаво.

651. идам̣ паса̄дачаккхунти, аккха̄там̣ пан̃чачаккхуна̄;

тадетам̣ тасса маджджхе ту, сасамбха̄расса чаккхуно.

652. сетена ман̣д̣аленасса, париккхиттасса саббасо;

кан̣хаман̣д̣аламаджджхе ва̄, нивит̣т̣хе дит̣т̣хаман̣д̣але.

653. сандха̄ран̣а̄дикичча̄хи, дха̄тӯхи ча чатӯхипи;

катӯпака̄рам̣ хутва̄на, утучитта̄дина̄ пана.

654. упаттхамбхийама̄нам̣ там̣, а̄йуна̄ катапа̄ланам̣;

ван̣н̣агандхараса̄дӣхи, рӯпехи парива̄ритам̣.

655. чаккхувин̃н̃а̄н̣ака̄дӣнам̣, ваттхудва̄ран̃ча са̄дхайам̣;

ӯка̄сирасама̄нена, пама̄н̣енева тит̣т̣хати.

вуттам̣ хетам̣ –

656. ‘‘йена чаккхупаса̄дена, рӯпа̄ниманупассати;

париттам̣ сукхумам̣ етам̣, ӯка̄сирасамӯпама’’нти.

657. сота̄дӣсу ча есева, найо н̃еййо вибха̄вина̄;

висесаматтамеветтха, паваккха̄ми ито парам̣.

сун̣а̄тӣти сотам̣, там̣ танутамбалома̄чите ан̇гуливедхакасан̣т̣ха̄не падесе вуттаппака̄ра̄хи дха̄тӯхи катӯпака̄рам̣ утучитта̄ха̄рехи упаттхамбхийама̄нам̣ а̄йуна̄ парипа̄лийама̄нам̣ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати.

гха̄йатӣти гха̄нам̣, там̣ сасамбха̄рагха̄набиласса анто аджападасан̣т̣ха̄не падесе йатха̄вуттаппака̄ра̄ хутва̄ тит̣т̣хати.

са̄йатӣти дживха̄, джӣвитамавха̄йатӣти ва̄ дживха̄, са̄ сасамбха̄радживха̄маджджхасса упари уппаладалаггасан̣т̣ха̄не падесе йатха̄вуттаппака̄ра̄ хутва̄ тит̣т̣хати.

куччхита̄нам̣ мала̄нам̣ а̄йоти ка̄йо. йа̄вата̄ пана имасмим̣ ка̄йе упа̄диннакам̣ рӯпам̣ аттхи, саббаттха ка̄йапаса̄до каппа̄сапат̣але снехо вийа йатха̄вуттаппака̄ро хутва̄ тит̣т̣хати.

еттха панетесам̣ лаккхан̣а̄дӣни паваккха̄ми – дат̣т̣хука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтапаса̄далаккхан̣ам̣ чаккху, рӯпесу а̄вин̃чханарасам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, дат̣т̣хука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

сотука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтапаса̄далаккхан̣ам̣ сотам̣, саддесу а̄вин̃чханарасам̣, сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сотука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

гха̄йитука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтапаса̄далаккхан̣ам̣ гха̄нам̣, гандхесу а̄вин̃чханарасам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, гха̄йитука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

са̄йитука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтапаса̄далаккхан̣а̄дживха̄, расесу а̄вин̃чханараса̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, са̄йитука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄на̄.

пхуситука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтапаса̄далаккхан̣о ка̄йо, пхот̣т̣хаббесу а̄вин̃чханарасо, ка̄йавин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, пхуситука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄но.

кечи пана̄ху –

658. теджа̄дхика̄нам̣ бхӯта̄нам̣, паса̄до пана чаккхути;

а̄ка̄са̄нилатойуббиадхика̄нам̣ ту сесака̄.

659. те паневам̣ ту ваттабба̄, ‘‘суттам̣ а̄харатха̄’’ти хи;

суттамева ча те аддха̄, на даккхиссанти кин̃чипи.

660. висесе сати бхӯта̄нам̣, паса̄до хи катхам̣ бхаве;

сама̄на̄нам̣ хи бхӯта̄нам̣, паса̄до паридӣпито.

661. тасма̄ ниссайабхӯта̄нам̣, чатуннам̣ саббасо пана;

паха̄йева панетесам̣, висесапарикаппанам̣.

662. н̃еййа̄ каммависесена, паса̄да̄нам̣ висесата̄;

на хи бхӯтависесена, хоти тесам̣ висесата̄.

663. еваметесу чаккхун̃ча, сотам̣ апаттага̄хакам̣;

сесам̣ ту пана гха̄на̄диттайам̣ сампаттага̄хакам̣.

рӯпанти рӯпайатӣти рӯпам̣, ван̣н̣авика̄рама̄паджджама̄нам̣ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣти аттхо. там̣ пана чаккхупат̣ихананалаккхан̣ам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасам̣, тассева гочарабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, чатумаха̄бхӯтападат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ четам̣, татха̄ сабба̄нипи упа̄да̄рӯпа̄нӣти.

саддоти саддайатӣти саддо, со пана сотапат̣ихананалаккхан̣о, сотавин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но.

расоти расанти тена̄ти расо, со дживха̄пат̣ихананалаккхан̣о, дживха̄вин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но.

гандхоти атта̄нам̣ гандхайати сӯчайатӣти гандхо, со гха̄напат̣ихананалаккхан̣о, гха̄навин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но.

иттхиндрийанти –

664. каммаджо иттхибха̄войам̣, пат̣исандхисамут̣т̣хито;

йан̃четам̣ иттхилин̇га̄ди, на ту там̣ индрийам̣ сийа̄.

665. иттхиндрийам̣ пат̣иччева, иттхилин̇га̄дайо пана;

паваттейева джа̄йанте, на та̄ни пат̣исандхийам̣.

666. на ча там̣ чаккхувин̃н̃еййам̣, мановин̃н̃еййамева там̣;

иттхилин̇га̄дайо чаккхувин̃н̃еййа̄ хонти ва̄ на ва̄.

667. есева ча найо н̃еййо, сесепи пурисиндрийе;

идам̣ пат̣хамакаппа̄нам̣, убхайам̣ ту паваттийам̣.

668. самут̣т̣ха̄тӣти вин̃н̃еййам̣, парато пат̣исандхийам̣;

паваттепи самут̣т̣ха̄йа, паватте париваттати.

669. махата̄ па̄пакаммена, пурисаттам̣ винассати;

махата̄ кусаленева, джа̄йате пурисиндрийам̣.

670. дуббала̄кусаленева, иттхилин̇гам̣ винассати;

дуббаленева пун̃н̃ена, иттхибха̄во хи джа̄йате.

671. убхатобйан̃джанасса̄пи, екамевиндрийам̣ сийа̄;

евам̣ санте абха̄во ча, дутийабйан̃джанасса ту.

672. на ча̄бха̄во сийа̄ касма̄, на там̣ бйан̃джанака̄ран̣ам̣;

тасса каммасаха̄йам̣ хи, ра̄гачиттам̣ ту ка̄ран̣ам̣.

убхайасса панетасса лаккхан̣а̄дӣни вуччати. таттха иттхибха̄валаккхан̣ам̣ иттхиндрийам̣, ‘‘иттхӣ’’ти пака̄санарасам̣, иттхилин̇ганимиттакутта̄каппа̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣.

пурисабха̄валаккхан̣ам̣ пурисиндрийам̣, ‘‘пурисо’’ти пака̄санарасам̣, пурисалин̇ганимиттакутта̄каппа̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣.

джӣвитанти –

673. джӣвитиндрийаниддесе, ваттаббам̣ йам̣ сийа̄ идха;

арӯпаджӣвите вутта-найенева ча там̣ ваде.

лаккхан̣а̄дӣни панасса евам̣ ведитабба̄ни. сахаджарӯпапарипа̄ланалаккхан̣ам̣ джӣвитиндрийам̣, тесам̣ паваттанарасам̣, тесамева т̣хапанапаччупат̣т̣ха̄нам̣, йа̄пайитаббабхӯтападат̣т̣ха̄нанти.

ваттхӯти хадайаваттху.

674. йам̣ нисса̄йа манодха̄ту-мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо;

ваттанти пан̃чавока̄ре, там̣ ‘‘ваттхӯ’’ти павуччати.

манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ ниссайалаккхан̣ам̣ хадайаваттху, та̄сан̃чева дха̄тӯнам̣ а̄дха̄ран̣арасам̣, убба̄ханапаччупат̣т̣ха̄нам̣.

а̄ха̄рата̄ти кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро. оджат̣т̣хамакам̣ рӯпам̣ а̄харатӣти а̄ха̄ро.

675. йа̄йа оджа̄йа йа̄пенти, йаттха йаттха ча па̄н̣ино;

айам̣ ту ‘‘кабал̣ӣка̄ро, а̄ха̄ро’’ти павуччати.

676. аннапа̄на̄дикам̣ ваттху, аггим̣ харати каммаджам̣;

кевалам̣ на ча саккоти, па̄летум̣ джӣвитам̣ пана.

677. оджа̄ саккоти па̄летум̣, харитум̣ на ча па̄чакам̣;

харитумпи ча па̄летум̣, убхо сакконти екато.

лаккхан̣а̄дито панасса оджа̄лаккхан̣о кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, рӯпа̄харан̣арасо, упаттхамбханапаччупат̣т̣ха̄но, кабал̣ам̣ катва̄ аджджхохаритаббаваттхупадат̣т̣ха̄ноти ведитаббо.

ка̄йавин̃н̃аттиниддесе ка̄йена аттано бха̄вам̣ вин̃н̃а̄пента̄нам̣ ка̄йаггахан̣а̄нуса̄рена гахита̄йа ета̄йа бха̄во вин̃н̃а̄йатӣти вин̃н̃атти. сайам̣ ва̄ ка̄йаггахан̣а̄нуса̄рена вин̃н̃а̄йатӣтипи вин̃н̃атти. ‘‘ка̄йена сам̣варо са̄дху, са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо’’ти а̄гато чопанасан̇кха̄то ка̄йова вин̃н̃атти ка̄йавин̃н̃атти. ка̄йавиппханданена адхиппа̄йавин̃н̃а̄панахетутта̄ сайан̃ча татха̄ вин̃н̃еййатта̄ ка̄йена вин̃н̃аттӣтипи ка̄йавин̃н̃атти.

678. таттха йа̄ сахаджа̄тасса, читтаджа̄ниладха̄туйа̄;