6. йамакама̄тика̄
мӯлайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
ида̄ни йамакама̄тика̄йа сам̣ван̣н̣ана̄найо хоти. са̄ панеса̄ мӯлайамакама̄тика̄ кхандхаа̄йатанадха̄тусаччасан̇кха̄раанусайачиттадхаммаиндрийайамакама̄тика̄ти дасавидха̄ хоти. кенат̣т̣хена четтха йамаканти? йугал̣ат̣т̣хена. йугал̣ам̣ хи ‘‘йамакапа̄т̣иха̄рийам̣’’, ‘‘йамакаса̄ла̄’’тиа̄дӣсу ‘‘йамака’’нти вуччати, ити йугал̣асан̇кха̄та̄нам̣ йамака̄нам̣ васена деситатта̄ имесу дасасу екекампи, етесам̣ вибхаджанатта̄ ниддесопи, саббесам̣ самӯхатта̄ пакаран̣ампи йамакам̣ на̄ма. идха панета̄ ниддесайамакам̣ упа̄да̄йа ‘‘йамакама̄тика̄’’твева вутта̄, та̄сам̣ пана дасаннам̣ йамакама̄тика̄нам̣ мӯлайамакама̄тика̄ а̄ди. таттха̄пи ‘‘йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те кусаламӯла̄. йе ва̄ пана кусаламӯла̄, саббе те дхамма̄ кусала̄’’ти идам̣ йамакам̣ а̄ди. тасса кусаламӯласан̇кха̄та̄нам̣ двиннам̣ аттха̄нам̣ васена аттхайамаканти ва̄, тесан̃н̃ева аттха̄нам̣ ануломато пат̣иломато паваттапа̄л̣идхаммавасена дхаммайамаканти ва̄, ануломапат̣иломато паваттапуччха̄васена пуччха̄йамаканти ва̄ тидха̄ йамакабха̄во ведитаббо. сесесупи есева найо.
ида̄ни имесам̣ йамака̄нам̣ васена десита̄йа имисса̄ мӯлайамакама̄тика̄йа та̄ва найайамакапуччха̄аттхава̄раппабхедавасена па̄л̣иваваттха̄нам̣ евам̣ ведитаббам̣ – кусалаттикама̄тика̄йа хи ‘‘кусала̄ дхамма̄’’ти идам̣ а̄дипадам̣ нисса̄йа мӯланайо мӯламӯланайо мӯлаканайо мӯламӯлаканайоти име чатта̄ро найа̄ хонти. тесу екекасмим̣ найе мӯлайамакам̣ екамӯлайамакам̣ ан̃н̃аман̃н̃амӯлайамаканти тӣн̣и тӣн̣и йамака̄нӣти два̄даса йамака̄ни. екекасмим̣ йамаке ануломапат̣иломавасена две две пуччха̄ти чатувӣсати пуччха̄, екекапуччха̄йа саннит̣т̣ха̄насам̣сайавасена две две аттха̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣса аттха̄.
таттха йе кечи кусала̄ти кусалесу ‘‘кусала̄ ну кхо, на кусала̄ ну кхо’’ти сандеха̄бха̄вато имасмим̣ паде саннит̣т̣ха̄наттхо ведитаббо. саббе те кусаламӯла̄ти ‘‘саббе те кусала̄ дхамма̄ кусаламӯла̄ ну кхо, на ну кхо’’ти евам̣ вимативасена пуччхитатта̄ имасмим̣ паде сам̣сайаттхо ведитаббо. со ча кхо венеййа̄нам̣ сам̣сайат̣т̣ха̄не сам̣сайам̣ дӣпетва̄ там̣виноданаттхам̣ бхагавата̄ вутто, татха̄гатасса пана сам̣сайат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. ито паресупи пуччха̄падесу есева найо. йатха̄ ча кусалападам̣ нисса̄йа име чатунайа̄дайо хонти, акусалападам̣ нисса̄йапи татхева, абйа̄катападам̣ нисса̄йапи татхева, кусала̄дӣни тӣн̣ипи пада̄ни екато катва̄ ниддит̣т̣хам̣ на̄мападам̣ нисса̄йа татхева̄ти кусалаттикама̄тика̄йа чатӯсу падесу саббепи сол̣аса найа̄, ат̣т̣хачатта̄лӣса йамака̄ни, чханнавути пуччха̄, два̄навутисатам̣ аттха̄ ча уддесавасена вутта̄ти ведитабба̄. етта̄вата̄ мӯлава̄ро хетува̄ро нида̄нава̄ро самбхавава̄ро пабхавава̄ро самут̣т̣ха̄нава̄ро а̄ха̄рава̄ро а̄рамман̣ава̄ро паччайава̄ро самудайава̄роти саббепи даса ва̄ра̄ хонти. таттха мӯлава̄ре а̄гатапариччхеденева авасесесупи найа̄дайо ведитабба̄. па̄л̣и панеттха атисам̣кхитта̄. ити саббесупи дасасу ва̄ресу сат̣т̣хисатам̣ найа̄, асӣтиадхика̄ни чатта̄ри йамакасата̄ни, сат̣т̣хиадхика̄ни нава пуччха̄сата̄ни, вӣса̄дхика̄ни екӯнавӣсати аттхасата̄ни ча уддит̣т̣ха̄нӣти ведитабба̄ни.
еваметтха найайамакапуччха̄ аттхава̄раппабхедавасена па̄л̣иваваттха̄нам̣ видитва̄ ида̄ни тасса̄ анутта̄нападаттха̄нуса̄ренева вибхан̇ганайасахито сан̇кхепаттхаван̣н̣ана̄найо евам̣ ведитаббо – таттха йе кечӣти анавасесавачанам̣. кусала̄ дхамма̄ти анаваджджасукхавипа̄ка̄ ниссаттасабха̄ва̄. саббе те кусаламӯла̄ти ким̣ те саббейева кусаламӯла̄ хонтӣти пуччха̄. има̄ни пана виссаджджанама̄тика̄йа наттхи. йамакама̄тика̄йа хи саббаттха пуччха̄пада̄нева уддхат̣а̄ни, на виссаджджана̄нӣти. виссаджджана̄ни пана ниддесейева вутта̄ни, тасма̄ саббаттха ниддесанайенева виссаджджанамукхам̣ дассайисса̄ма. имисса̄ва ‘‘йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те кусаламӯла̄’’ти пуччха̄йа вибхан̇ганайена идам̣ виссаджджанамукхам̣. ‘‘тӣн̣ева кусаламӯла̄ни, авасеса̄ кусала̄ дхамма̄ на кусаламӯла̄’’ти тасса̄ ча̄йаматтхо – на те саббе кусала̄ дхамма̄ кусаламӯла̄ни хонти, алобха̄дӣни пана тӣн̣ева кусаламӯла̄нӣти. йе ва̄ пана кусаламӯла̄ тайо алобха̄дайо кусала̄нам̣ мӯла̄ти вутта̄, саббе те кусала̄ дхамма̄ти ким̣ те саббе тайопи дхамма̄ кусала̄ти пуччха̄. тасса̄ ниддесе ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. тасса тесам̣ тин̣н̣ам̣ мӯла̄нам̣ кусалабха̄вампи сампат̣иччха̄мӣти аттхо. айам̣ та̄ва мӯланайе мӯлайамаканайо.
екамӯлайамаке пана саббе те кусаламӯлена екамӯла̄ти ган̣анат̣т̣хена екамӯлакам̣ аггахетва̄ сама̄наттхена гахетабба̄, айам̣ хеттха аттхо – ‘‘саббе те кусаламӯлена екам̣ сама̄нам̣ мӯлам̣ етесанти екамӯла̄’’ти. йам̣ пхассасса мӯлам̣, ким̣ тадева ведана̄дӣнанти айам̣ пуччха̄. атха несам̣ татха̄бха̄вам̣ сампат̣иччханавасена ‘‘а̄манта̄’’ти вибхан̇ге виссаджджанам̣. йе ва̄ пана кусаламӯлена екамӯла̄, саббе те дхамма̄ кусала̄ти пуччха̄. тасса̄ пана кусалачиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кусаламӯлена екамӯламева, на кусалам̣, пхасса̄дидхаммаджа̄там̣ пана кусаламӯлена екамӯлан̃чева кусалан̃ча̄ти идам̣ виссаджджанам̣. йатхева хи пхасса̄дӣнам̣ алобха̄дайо суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханена хетупаччайатта̄ мӯлам̣, татха̄ там̣самут̣т̣ха̄нарӯпасса̄пӣти там̣рӯпампи арӯпадхаммехи саддхим̣ сама̄намӯланти вуччати, на пана кусалам̣ анаваджджасукхавипа̄катта̄бха̄ва̄. екамӯлайамаканайо.
ан̃н̃аман̃н̃амӯлайамаке пана ‘‘йе кечи кусала̄’’ти апуччхитва̄ ‘‘йе кечи кусаламӯлена екамӯла̄’’ти пуччха̄ ката̄. касма̄? имина̄пи бйан̃джанена тассеваттхасса самбхавадассанаттхам̣, кусаласамут̣т̣ха̄нарӯпасса̄пи сампин̣д̣анаттхан̃ча. ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ти саббева те ким̣ ан̃н̃аман̃н̃асса хетупаччайат̣т̣хена мӯла̄ни хонтӣти пуччха̄. тасса̄ йа̄ни две тӣн̣и мӯла̄ни екато уппаджджанти, та̄нева екамӯла̄ни чева ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ни ча, авасеса̄ кусаламӯласахаджа̄та̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ кусаламӯлена екамӯла̄ва, на ча ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ти виссаджджанам̣. тассева пат̣иломанайе саббе те ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ алобха̄дайо кусала̄ти пуччха̄. а̄манта̄ти виссаджджанам̣. мӯланайо.
йатха̄ ча мӯланайе мӯлайамакаекамӯлайамакаан̃н̃аман̃н̃амӯлайамакавасена чхаббидха̄ пуччха̄виссаджджананайа̄ вутта̄, евам̣ мӯламӯланайа̄дӣсупи ведитабба̄. айам̣ панеттха висесо – саббе те кусаламӯламӯла̄ти саббе те кусаламӯласан̇кха̄та̄ мӯла̄, кусаламӯламӯла̄твева аттхо. екамӯламӯла̄ти сама̄нат̣т̣хена екамева мӯламӯлам̣ етесанти екамӯламӯла̄, сама̄намӯламӯла̄твева аттхо. ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса мӯлам̣ ан̃н̃аман̃н̃амӯлам̣, там̣ хетупаччайат̣т̣хена мӯлам̣ етесанти ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄, ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄твева аттхо. сесам̣ та̄дисамева̄ти. мӯламӯланайо.
мӯлаканайе пана саббе те кусаламӯлака̄ти саббе те кусала̄ хетупаччайат̣т̣хена кусалабхӯтам̣ мӯлам̣ етесанти кусаламӯлака̄ти пуччха̄. а̄манта̄ти виссаджджанам̣. ‘‘йе ва̄ пана кусаламӯлака̄, саббе те дхамма̄ кусала̄’’ти пуччха̄. йам̣ рӯпам̣, там̣ т̣хапетва̄ сесам̣ кусаланти виссаджджанам̣, сесам̣ та̄дисамева̄ти. мӯлаканайо.
мӯламӯлаканайе пана кусаламӯламӯлака̄ти кусаламӯласан̇кха̄там̣ мӯлам̣ етесанти кусаламӯламӯлака̄. сесам̣ та̄дисамева̄ти.
айам̣ та̄ва кусалападесу пуччха̄виссаджджананайо. акусалапада̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – акусалападамӯлесу екамӯлайамаке ‘‘йе кечи акусала̄ дхамма̄, саббе те акусаламӯлена екамӯла̄’’ти пат̣хамапуччха̄йа ‘‘ахетукам̣ акусалам̣ акусаламӯлена екамӯла’’нти ниддесе виссаджджанам̣ катам̣. таттха ахетукам̣ акусаланти двӣсу мохамӯлачиттесу мохам̣ сандха̄йа вуттам̣, абйа̄катападамӯлесу екамӯлайамаке ‘‘йе кечи абйа̄ката̄ дхамма̄, саббе те абйа̄катамӯлена екамӯла̄’’ти пуччха̄йа ‘‘ахетукам̣ абйа̄катам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ абйа̄катамӯлена екамӯлака̄’’ти виссаджджанам̣. таттха ахетукам̣ абйа̄катанти ат̣т̣ха̄раса̄хетукачиттуппа̄да̄, рӯпам̣, нибба̄нан̃ча. еттха ча кин̃ча̄пи сахетукаабйа̄катачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпампи абйа̄катамӯлена екамӯламева, там̣ пана аббоха̄рикам̣ катва̄ ниддесе екато лаббхама̄накавасенапетам̣ виссаджджанам̣ катанти ведитаббам̣.
на̄мападамӯлесу ча ‘‘йе кечи на̄ма̄ дхамма̄, саббе те на̄мамӯла̄’’ти пуччха̄йа ‘‘навева на̄мамӯла̄ни, авасеса̄ на̄ма̄ дхамма̄, на на̄мамӯла̄’’ти виссаджджанам̣. екамӯланайе панеттха ‘‘йе кечи на̄ма̄ дхамма̄, саббе те на̄мамӯлена екамӯла̄’’ти пуччха̄. ‘‘ахетукам̣ на̄мам̣ т̣хапетва̄ сесам̣ на̄мамӯлена екамӯла’’нти виссаджджанам̣. таттха ахетукачиттуппа̄давичикиччхуддхаччасампайуттамоханибба̄навасена ахетукам̣ на̄мам̣ ведитаббам̣. сесам̣ саббаттха кусалападе вутта̄нуса̄рена сувин̃н̃еййамева̄ти. айам̣ мӯлава̄ре найо.
ито паресу хетува̄ра̄дӣсу навасу ва̄ресу мӯлава̄расадисова саббаттха сам̣ван̣н̣ана̄найо. хетуа̄дипадаматтамева хеттха висесо, та̄ни ча мӯла-саддапарийа̄йато алобха̄дихетука̄нева. алобха̄дайо хи сахаджа̄тадхаммасан̇кха̄тасса аттано пхаласса патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена мӯлам̣. тасса ниппха̄данаттхам̣ хиноти паваттатӣти хету, ‘‘ханда нам̣ ган̣хатха̄’’ти дассентам̣ вийа аттано пхалам̣ нидетӣти нида̄нам̣. етасма̄ пхалам̣ самбхаватӣти самбхаво. пабхаватӣти пабхаво. самут̣т̣ха̄ти там̣ еттха, етена̄ти ва̄ самут̣т̣ха̄нам̣. там̣ а̄харатӣти а̄ха̄ро. апат̣иккхипитаббат̣т̣хена тена а̄ламбӣйатӣти а̄ламбан̣ам̣. етам̣ пат̣ичча там̣ етӣти паччайо. етасма̄ там̣ самудетӣти самудайо. саббам̣ ка̄ран̣апарийа̄йена вутта̄ ‘‘мӯлам̣ хету нида̄нан̃ча̄’’ти га̄тха̄ дасаннампи ва̄ра̄нам̣ удда̄нага̄тха̄ на̄ма. айам̣ мӯлайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄найо.
кхандхайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
кхандхайамакапа̄л̣ийа̄ пана па̄л̣иваваттха̄нам̣ та̄ва евам̣ ведитаббам̣ – ‘‘пан̃чаккхандха̄’’ти падам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва ‘‘на кхандха̄ на сан̇кха̄ра̄’’ти падам̣, та̄ва паватта̄ айам̣ кхандхайамакама̄тика̄ на̄ма. са̄ пан̣н̣аттива̄расса ‘‘уддесава̄ро’’типи ‘‘пуччха̄ва̄ро’’типи вуччати. со ча падасодханава̄ро падасодханамӯлачаккава̄ро суддхакхандхава̄ро суддхакхандхамӯлачаккава̄роти чатӯхи найава̄рехи пат̣иман̣д̣ито. таттха ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо, рӯпаккхандхо рӯпа’’нтиа̄дина̄ найена падамева содхетва̄ гато падасодханава̄ро на̄ма. со ануломапат̣иломавасена дувидхо хоти. тасса ануломава̄ре ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо, рӯпаккхандхо рӯпа’’нтиа̄дӣни пан̃ча йамака̄ни. пат̣иломава̄репи ‘‘на рӯпам̣ на рӯпаккхандхо, на рӯпаккхандхо на рӯпа’’нтиа̄дина̄ пан̃ча ва̄ра̄.
тато парам̣ тесан̃н̃ева падасодханава̄ре содхита̄нам̣ кхандха̄нам̣ ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо, кхандха̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄дина̄ найена екекакхандхамӯлака̄ни чатта̄ри чатта̄ри чакка̄ни бандхитва̄ гато падасодханамӯлака̄нам̣ чакка̄нам̣ аттхита̄йа падасодханамӯлачаккава̄ро на̄ма. сопи ануломапат̣иломавасена дувидхо хоти. тасса ануломава̄ре ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо, кхандха̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄дӣни екекакхандхамӯлака̄ни чатта̄ри чатта̄ри катва̄ вӣсати йамака̄ни. пат̣иломава̄репи ‘‘на рӯпам̣ на рӯпаккхандхо, на кхандха̄ на ведана̄ккхандхо’’тиа̄дӣни вӣсатимева.
тато парам̣ ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄дина̄ найена суддхакхандхавасенева гато суддхакхандхава̄ро на̄ма. сопи ануломапат̣иломавасена дувидхо хоти. тасса ануломава̄ре ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄дӣни пан̃ча йамака̄ни. пат̣иломава̄репи ‘‘на рӯпам̣ на кхандхо, на кхандха̄ на рӯпа’’нтиа̄дӣни пан̃чева.
тато парам̣ тесан̃н̃ева суддхакхандха̄нам̣ ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ ведана̄’’тиа̄дина̄ найена екекакхандхамӯлака̄ни чатта̄ри чатта̄ри чакка̄ни бандхитва̄ гато суддхакхандхамӯлака̄нам̣ чакка̄нам̣ аттхита̄йа суддхакхандхамӯлачаккава̄ро на̄ма. сопи ануломапат̣иломавасена дувидхо хоти. тасса ануломава̄ре ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ ведана̄’’тиа̄дӣни екекакхандхамӯлака̄ни чатта̄ри чатта̄ри катва̄ вӣсати йамака̄ни. пат̣иломава̄репи ‘‘на рӯпам̣ на кхандхо, на кхандха̄ на ведана̄’’тиа̄дӣни вӣсатимева. еваметтха чатӯсу найава̄ресу екам̣ йамакасатам̣, две пуччха̄сата̄ни, екекапуччха̄йа саннит̣т̣ха̄насам̣сайавасена две две аттхе катва̄ чатта̄ри ча аттхасата̄ни уддит̣т̣ха̄нӣти ведитабба̄ни.
еваметисса̄ па̄л̣иваваттха̄нам̣ видитва̄ ида̄ни анутта̄нападаттха̄нуса̄рена вибхан̇ганайасахитасан̇кхепаттхаван̣н̣ана̄найо евам̣ ведитаббо. пан̃чаккхандха̄ти айам̣ йамакавасена пуччхитабба̄нам̣ кхандха̄нам̣ уддесо. рӯпаккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти тесан̃н̃ева пабхедато на̄мававаттха̄нам̣. тато парам̣ падасодханава̄ра̄дайо чатта̄ро найава̄ра̄. таттха рӯпам̣ рӯпаккхандхоти йам̣ кин̃чи ‘‘рӯпа’’нти вуччати, саббам̣ там̣ ‘‘рӯпаккхандхо’’ти пуччхатӣти вачанасодханаттхам̣ пуччха̄. тасса̄ ча ‘‘пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ рӯпам̣ на рӯпаккхандхо, рӯпаккхандхо рӯпан̃чева рӯпаккхандхо ча̄’’ти идам̣ ниддесанайена виссаджджанам̣. таттха пийарӯпам̣ са̄тарӯпантиа̄дӣсу йам̣ ‘‘рӯпа’’нти вуттам̣, там̣ рӯпамева на рӯпаккхандхо. йо пана ‘‘рӯпаккхандхо’’ти вутто, со ‘‘рӯпа’’нтипи ‘‘рӯпаккхандхо’’типи ваттум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. рӯпаккхандхо рӯпанти еттха пана ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ рӯпаккхандхасса нийамена рӯпанти ваттаббатта̄. ведана̄ ведана̄ккхандхоти пуччха̄йа, ведана̄ккхандхо ведана̄ти пуччха̄йа ча ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. сан̃н̃а̄сан̃н̃а̄ккхандхоти пуччха̄йа ‘‘папан̃часан̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу а̄гата̄ дит̣т̣хисан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ на сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ккхандхо сан̃н̃а̄ чева сан̃н̃а̄ккхандхо ча̄ти виссаджджанам̣. сан̃н̃а̄ккхандхо сан̃н̃а̄ти пуччха̄йа ча ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. сан̇кха̄ра̄ сан̇кха̄раккхандхоти пуччха̄йа ‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дӣсу а̄гато сан̇кха̄раккхандхо, тато авасеса̄ сан̇кхатадхамма̄ сан̇кха̄ра̄ на сан̇кха̄раккхандхоти виссаджджанам̣. сан̇кха̄раккхандхо сан̇кха̄ра̄ти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти пуччха̄йа, вин̃н̃а̄н̣аккхандхо вин̃н̃а̄н̣анти пуччха̄йа ча ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣.
пат̣иломава̄ре на рӯпам̣ на рӯпаккхандхоти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. тасса рӯпа-саддавачанӣйа̄ дхамма̄ рӯпаккхандхо на хонтӣти аттхо. на рӯпаккхандхо на рӯпанти пуччха̄йа рӯпаккхандхавирахита̄ ‘‘пийарӯпам̣ са̄тарӯпа’’нти вутта̄ дхамма̄ на рӯпаккхандхо, рӯпам̣, пийарӯпаса̄тарӯпарӯпаккхандхавирахита̄ пана дхамма̄ на рӯпаккхандхо чева на рӯпан̃ча̄ти виссаджджанам̣. на ведана̄ на ведана̄ккхандхоти пуччха̄йа, на ведана̄ккхандхо на ведана̄ти пуччха̄йа, на сан̃н̃а̄ на сан̃н̃а̄ккхандхоти пуччха̄йа ча ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. на сан̇кха̄ра̄ на сан̇кха̄раккхандхоти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. на сан̃н̃а̄ккхандхо на сан̃н̃а̄ти пуччха̄йа пана дит̣т̣хисан̃н̃а̄ на сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̃н̃а̄, там̣ дит̣т̣хисан̃н̃ам̣, сан̃н̃а̄ккхандхан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ на чева сан̃н̃а̄ на ча сан̃н̃а̄ккхандхоти виссаджджанам̣. на сан̇кха̄ра̄ на сан̇кха̄раккхандхоти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. на сан̇кха̄раккхандхо на сан̇кха̄ра̄ти пуччха̄йа сан̇кха̄раккхандхам̣ т̣хапетва̄ авасесасан̇кхатадхамма̄ на сан̇кха̄раккхандхо, сан̇кха̄ра̄, асан̇кхата̄ пана дха̄ту на чева сан̇кха̄ра̄ на ча сан̇кха̄раккхандхоти виссаджджанам̣. на вин̃н̃а̄н̣ам̣ на вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти пуччха̄йа, на вин̃н̃а̄н̣аккхандхо на вин̃н̃а̄н̣анти пуччха̄йа ча ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. имина̄ва найена ито паресупи саббаттха виссаджджананайо ведитаббо, висесаматтамева пана ваккха̄ма.
падасодханамӯлачаккава̄ре пана айам̣ висесо – кхандха̄ ведана̄ккхандхоти йе кечи кхандха̄, саббе те ведана̄ккхандхоти пуччха̄. тасса̄ ‘‘ведана̄ккхандхо кхандхо чева ведана̄ккхандхо ча, авасеса̄ пана кхандха̄, на ведана̄ккхандхо’’ти виссаджджанам̣. сесесупи есева найо. пат̣иломе пана на кхандха̄ на ведана̄ккхандхоти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. еттха ча йе пан̃н̃аттинибба̄насан̇кха̄та̄ дхамма̄ кхандха̄пи на хонти, те йасма̄ ведана̄ккхандхопи на хоти, тасма̄ ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣, сесам̣ сувин̃н̃еййамева. падасодханамӯлачаккава̄ро.
суддхакхандхава̄ре пана ‘‘рӯпам̣ кхандхо’’ти пуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ пийарӯпа̄дӣнан̃ча пан̃часу кхандхесу сан̇гахитатта̄. ‘‘кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄дӣсу йе кечи кхандха̄, саббе те рӯпаккхандхотиа̄дина̄ аттхо гахетаббо. тенева хисса ниддесе ‘‘кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄дина̄ падам̣ ануддхаритва̄ ‘‘кхандха̄ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ аттхавасенева падам̣ уддхаритва̄ ‘‘рӯпаккхандхо кхандхо чева рӯпаккхандхо ча, авасеса̄ кхандха̄, на рӯпаккхандхо’’ти виссаджджанам̣ катам̣. тенева ча ка̄ран̣ена суддхакхандхава̄роти вутто. вачанасодхане вийа хи еттха на вачанам̣ пама̄н̣ам̣, йатха̄ пана суддхакхандха̄ лаббханти, татха̄ татха̄ аттхова пама̄н̣ам̣. парато а̄йатанайамакама̄тика̄дӣсупи есева найо. пат̣иломе ‘‘на рӯпам̣ на кхандхо’’ти йам̣ дхаммаджа̄там̣ рӯпам̣ на хоти, там̣ кхандхопи на хотӣти пуччха̄, тасса̄ ‘‘рӯпаккхандхавирахита̄ кхандха̄, на рӯпам̣, татха̄ нибба̄нам̣ на пана рӯпан̃чева на кхандхо ча̄’’ти виссаджджанам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. суддхакхандхава̄ро.
суддхакхандхамӯлачаккава̄репи ‘‘кхандха̄ ведана̄ккхандхо’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена аттхо ведитабботи айам̣ пан̣н̣аттива̄ре найо.
йасма̄ пана ниддесе имисса̄ пана ма̄тика̄йа пан̣н̣аттива̄расан̇кха̄там̣ ниддесам̣ ватва̄ тато имам̣ ма̄тика̄ккамам̣ мун̃читва̄ апарена парийа̄йена ан̃н̃епи уддесава̄равирахита̄ ‘‘паваттива̄ро парин̃н̃а̄ва̄ро’’ти две маха̄ва̄ра̄ пуччха̄виссаджджанавасена вутта̄, тасма̄ тесам̣ двиннампи ва̄ра̄нам̣ найо дассетаббо. тато паваттива̄ре та̄ва па̄л̣иваваттха̄напуббика̄ мукхаматтаппака̄сана̄ – имасмим̣ хи уппа̄дава̄ро ниродхава̄ро уппа̄даниродхава̄роти тайо антарава̄ра̄ хонти. таттха уппа̄дава̄ре та̄ва тин̣н̣ам̣ аддха̄нам̣ васена чха ка̄лабхеда̄ хонти паччуппанно, атӣто, ана̄гато, паччуппаннена̄тӣто, паччуппаннена̄на̄гато, атӣтена̄на̄гатоти. еваметесу чхасу ка̄лабхедесу йва̄йам̣ пат̣хамо паччуппанно, таттха пуггалато ока̄сато пуггалока̄сатоти тайо ва̄ра̄ хонти.
таттха ‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджатӣти? асан̃н̃асаттам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо уппаджджати, но ча тесам̣ ведана̄ккхандхо уппаджджати. пан̃чавока̄рам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо ча уппаджджати, ведана̄ккхандхо ча уппаджджати. йасса ва̄ пана ведана̄ккхандхо уппаджджати, тасса рӯпаккхандхо уппаджджатӣти? арӯпам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ ведана̄ккхандхо уппаджджати, но ча тесам̣ рӯпаккхандхо уппаджджати. пан̃чавока̄рам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ ведана̄ккхандхо ча уппаджджати, рӯпаккхандхо ча уппаджджати. йасса рӯпаккхандхо уппаджджати…пе… тасса вин̃н̃а̄н̣аккхандхо уппаджджати…пе… йасса ва̄ пана вин̃н̃а̄н̣аккхандхо уппаджджати, тасса рӯпаккхандхо уппаджджатӣти…пе… пан̃чавока̄рам̣ …пе… уппаджджатӣ’’ти евам̣ рӯпаккхандхамӯлака̄ни чатта̄ри, ‘‘йасса ведана̄ккхандхо уппаджджати, тасса сан̃н̃а̄ккхандхо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча ведана̄ккхандхамӯлака̄ни тӣн̣и, сан̃н̃а̄ккхандхамӯлака̄ни две, сан̇кха̄раккхандхамӯлакам̣ еканти евамета̄ни паччуппаннака̄ле пуггалава̄ре ануломанайе даса йамака̄ни хонти. таттха рӯпаккхандхамӯлакесу чатӯсу а̄дито екамева па̄л̣ийам̣ виссаджджитам̣, сеса̄ни тена садисависсаджджана̄нӣти тантийа̄ лахубха̄ваттхам̣ сам̣кхитта̄ни.
ведана̄ккхандхамӯлаке пана саббаттха ‘‘а̄манта̄’’ти екасадисамева виссаджджанам̣. ведана̄дӣсу уппаннесу нийамена сан̃н̃а̄дӣнам̣ уппаджджанато таттха сабба̄ни сам̣кхитта̄ни. йатха̄ ча пуггалава̄ре даса йамака̄ни, евам̣ ока̄сава̄репи ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджатӣти? асан̃н̃асатте таттха…пе… пан̃чавока̄ре таттха…пе… уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄, пуггалока̄сава̄репи ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджатӣти? асан̃н̃асаттам̣…пе… пан̃чавока̄рам̣…пе… уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄. паччуппаннака̄ле тӣсу ва̄ресу ануломанайе тим̣са йамака̄ хонти. йатха̄ ануломанайе тим̣са, евам̣ пат̣иломанайепи ‘‘йасса рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо нуппаджджатӣти? арӯпам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо нуппаджджати, но ча тесам̣ ведана̄ккхандхо нуппаджджати. саббесам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо ча нуппаджджати ведана̄ккхандхо ча нуппаджджати. йасса ва̄ пана ведана̄ккхандхо нуппаджджати, тасса рӯпаккхандхо нуппаджджатӣти? асан̃н̃асаттам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ ведана̄ккхандхо нуппаджджати, но ча тесам̣ рӯпаккхандхо нуппаджджати. саббесам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ ведана̄ккхандхо ча нуппаджджати рӯпаккхандхо ча нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджатӣти? уппаджджати. йаттха ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджатӣти…пе… саббесам̣ чаванта̄нам̣ тадубхайам̣ нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча̄ти тим̣са йамака̄. евам̣ паччуппаннака̄ле сат̣т̣хи йамака̄ни, таддигун̣а̄ пуччха̄, таддигун̣а̄ ча аттха̄ ведитабба̄.
таттха йасса рӯпаккхандхо уппаджджатӣти йасса пуггаласса пат̣исандхиккхан̣е рӯпаккхандхо уппаджджати. тасса ведана̄ккхандхоти ведана̄ккхандхопи тасса тасмим̣йева кхан̣е уппаджджатӣти аттхо имина̄ва найена. таттха асан̃н̃асаттанти асан̃н̃аттабхавам̣ пат̣исандхивасена упападжджанта̄нам̣ тесам̣ уппаджджанаккхан̣е рӯпаккхандхо уппаджджати, но ча тесам̣ ачиттакатта̄ ведана̄ккхандхо уппаджджатӣти аттхо. имина̄ва найена ‘‘йасса ва̄ пана ведана̄ккхандхо’’тиа̄дикесу пуччха̄виссаджджанесу, тато паресупи саббаттха аттхо ведитаббо.
идам̣ панеттха уппа̄даниродхесу нийамалаккхан̣ам̣ – сакалепи хи имасмим̣ кхандхайамаке таттха таттха уппанна̄нам̣ сатта̄нам̣ паватте йа̄ва маран̣а̄ ва̄ кхандха̄нам̣ апарийантесу уппа̄даниродхесу виджджама̄несупи лахупариватта̄нам̣ дхамма̄нам̣ виниббхогам̣ катва̄ уппа̄даниродхе дассетум̣ на сукаранти паваттийам̣ уппа̄даниродхе ана̄маситва̄ пат̣исандхиуппа̄давасенева уппа̄дава̄ро, ниродхамаран̣ака̄ле ниродхавасенева ча ниродхава̄ро катхито. еваметтха уппа̄даниродхесу нийамалаккхан̣ам̣ видитва̄ пат̣исандхиуппа̄дамева ча чутиниродхамева ча гахетва̄ тесу тесу т̣ха̄несу а̄гата̄нам̣ пуччха̄виссаджджана̄нам̣ аттхавиниччхайо ведитаббо.
пат̣иломанайе пана саббесам̣ чаванта̄нанти маран̣ачиттасса бхан̇гаккхан̣асаманна̄гата̄нам̣. тесам̣ хи таттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, ведана̄ккхандхо ча чутичиттасса уппаттиккхан̣е ева уппаннатта̄. ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджатӣ’’ти пуччха̄йа арӯпабхавам̣ сандха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти идам̣ виссаджджанам̣ катам̣, анантарапуччха̄йа асан̃н̃ибхавам̣ сандха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти идам̣ виссаджджананти ведитаббам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти айам̣ паччуппаннака̄ле найо.
йатха̄ ча паччуппаннака̄ле сат̣т̣хи йамака̄дӣни, евам̣ сесесупи пан̃часу ка̄лабхедесу паччеканти гахетаббам̣. пуччха̄виссаджджанесу панеттха кин̃ча̄пи ‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджиттха, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиттха, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄ти? пан̃чавока̄ре уппаджджиттха, на̄н̃н̃аттха̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиттха, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄ти? пан̃чавока̄ра̄нам̣ тесам̣ таттха уппаджджиттха, на̄н̃н̃аттха̄’’тиа̄дина̄ ча атӣтака̄ле ануломанайе, ‘‘йасса рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, тасса ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄ти? наттхӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄ти? арӯпа̄нам̣ тесам̣ таттха рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, но ча тесам̣…пе… суддха̄ва̄са̄нам̣ тесам̣ таттха тадубхайам̣ нуппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄ тӣсу ва̄ресу пат̣иломанайе ча,
‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджиссати, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиссати, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти…пе… пан̃чавока̄ре уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиссати, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссати…пе… пан̃чавока̄ра̄нам̣ тесам̣ таттха уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ ча ана̄гатака̄ле ануломанайе, ‘‘йасса рӯпаккхандхо нуппаджджиссати, тасса ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти? йе арӯпам̣ упападжджитва̄ паринибба̄йиссанти, тесам̣ рӯпаккхандхо нуппаджджиссати, нетаро, паччхимабхавика̄нам̣ тадубхайам̣ нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиссати, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиссати, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти? арӯпа̄нам̣ тесам̣ таттха рӯпаккхандхо нуппаджджиссати, нетаро, паччхимабхавика̄нам̣ тадубхайам̣ нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча,
‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄ти…пе… пан̃чавока̄ре уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиттха̄ти? суддха̄ва̄сам̣ асан̃н̃асаттам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ таттха рӯпаккхандхо уппаджджати, но ча тесам̣ таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиттха, пан̃чавока̄ре пана уппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄ паччуппаннена атӣтака̄ле ануломанайе, ‘‘йасса рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха̄ти? пан̃чавока̄ра̄ чаванта̄нам̣ арӯпа̄нан̃ча тесам̣ таттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, но ча тесам̣ таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиттха, суддха̄ва̄се париниббанта̄нам̣ асан̃н̃асатта̄ чаванта̄нам̣ тесам̣ таттха рӯпаккхандхо ча нуппаджджати ведана̄ккхандхо ча нуппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча,
‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? паччхимабхавика̄нам̣ пан̃чавока̄рам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? пан̃чавока̄ре…пе… уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? паччхимабхавика̄нам̣ пан̃чавока̄ре…пе… уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ ча паччуппаннена ана̄гатака̄ле ануломанайе, ‘‘йасса рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти пан̃чавока̄ре париниббанта̄нам̣ арӯпе паччхимабхавика̄нам̣…пе… нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти? уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти…пе… пан̃чавока̄ре париниббанта̄нам̣ арӯпе паччхимабхавика̄нам̣ асан̃н̃асатта̄ чаванта̄нам̣ тесам̣ таттха…пе… нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча,
‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджиттха, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? паччхимабхавика̄нам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиттха, таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти…пе… пан̃чавока̄ре уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо уппаджджиттха, тасса таттха ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? пан̃чавока̄ре паччхимабхавика̄нам̣ асан̃н̃асатта̄нам̣…пе… уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ атӣтена ана̄гатака̄ле ануломанайе, ‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджиттха, тасса ведана̄ккхандхо уппаджджиссатӣти? наттхӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти? уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха рӯпаккхандхо нуппаджджиттха, тасса таттха ведана̄ккхандхо нуппаджджиссатӣти…пе… суддха̄ва̄са̄нам̣ арӯпе паччхимабхавика̄нам̣ тесам̣ таттха рӯпаккхандхо ча нуппаджджиттха ведана̄ккхандхо ча нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча суддха̄ аттхависеса̄ упалаббханти. татха̄пи гантхавиттха̄рабхайена анавасесато на дассайисса̄ма, дасситанайенева саббаттха пуччха̄виссаджджанам̣ сакка̄ пан̣д̣итена н̃а̄тунти айам̣ уппа̄дава̄ре найо.
йатха̄ ча уппа̄дава̄ре чхасу ка̄лабхедесу паччекам̣ пуггала̄дибхедато ануломапат̣иломанайубхайена чха чха ва̄ра̄, екекасмим̣ ва̄ре даса даса катва̄ сат̣т̣хи сат̣т̣хи йамака̄ни, сабба̄нипи сат̣т̣хиадхика̄ни тӣн̣и йамакасата̄ни, тато двигун̣а̄ пуччха̄, двигун̣а̄ аттха̄ ча хонти, евам̣ ниродхава̄ре уппа̄даниродхава̄репи ведитабба̄. таттха ча ‘‘йасса рӯпаккхандхо нируджджхати, тасса ведана̄ккхандхо нируджджхатӣти…пе… пан̃чавока̄ра̄ чаванта̄нам̣…пе… нируджджхатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса рӯпаккхандхо на нируджджхати, тасса ведана̄ккхандхо на нируджджхатӣти…пе… саббесам̣ упападжджанта̄нам̣…пе… на нируджджхатӣ’’тиа̄дина̄ ниродхава̄ре, ‘‘йасса рӯпаккхандхо уппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо нируджджхатӣти? но. йасса рӯпаккхандхо нуппаджджати, тасса ведана̄ккхандхо на нируджджхатӣти…пе… арӯпам̣ упападжджанта̄нам̣ асан̃н̃асатта̄ чаванта̄нам̣ тесам̣ рӯпаккхандхо ча нуппаджджати, ведана̄ккхандхо ча на нируджджхатӣ’’тиа̄дина̄ уппа̄даниродхава̄ре ча хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена саббаттха пуччха̄виссаджджананайо н̃а̄табботи айам̣ паваттива̄ре найо.
парин̃н̃а̄ва̄ре пана пуггалава̄ра̄дӣсу тӣсу пуггалава̄ро екова лаббхати, на ока̄сапуггалока̄сава̄ра̄ садисависсаджджанатта̄. йо хи кочи пуггало рӯпа̄дим̣ париджа̄нантова, йаттха каттхачи нируддхопи та̄дисова хоти, тасма̄ чхасу ка̄лабхедесу ануломато пуггалавасена две две ва̄ра̄, екекасмим̣ ва̄ре даса даса катва̄ вӣсати вӣсати йамака̄нӣти вӣсам̣ йамакасатам̣, таддигун̣а̄ пуччха̄, таддигун̣а̄ ча аттха̄ ведитабба̄. таттха ча ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ париджа̄на̄ти, со ведана̄ккхандхам̣ париджа̄на̄тӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ на париджа̄на̄ти, со ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄на̄тӣти? а̄манта̄’’ти а̄дина̄ ча ануломапат̣иломато а̄дито тӣсу ка̄лесу саббапуччха̄нам̣ ‘‘а̄манта̄ а̄манта̄’’твева виссаджджанам̣. итаресу пана тӣсу миссакака̄лесу ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ париджа̄на̄ти, со ведана̄ккхандхам̣ париджа̄ниттха̄ти? но. йо ва̄ пана…пе… но’’ти евам̣ итарака̄ладвайепи ануломанайе ‘‘но но’’твева виссаджджанам̣.
пат̣иломанайе пана ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ на париджа̄на̄ти, со ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниттха̄ти? араха̄ рӯпаккхандхам̣ на париджа̄на̄ти, но ча со ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниттха. аггамаггасаман̇гин̃ча арахантан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ пуггала̄ рӯпаккхандхан̃ча на париджа̄нанти, ведана̄ккхандхан̃ча на париджа̄ним̣сӯ’’тиа̄дина̄, ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ на париджа̄на̄ти, со ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниссатӣти? йе маггам̣ пат̣илабхиссанти, те рӯпаккхандхам̣ на париджа̄нанти, но ча ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниссанти. араха̄ йе ча путхуджджана̄ маггам̣ на пат̣илабхиссанти, те рӯпаккхандхан̃ча на париджа̄нанти, ведана̄ккхандхан̃ча на париджа̄ниссантӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йо рӯпаккхандхам̣ на париджа̄ниттха, со ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниссантӣти? йе маггам̣ пат̣илабхиссанти, те рӯпаккхандхам̣ на париджа̄ним̣су, но ча ведана̄ккхандхам̣ на париджа̄ниссанти. аггамаггасаман̇гӣ йе ча путхуджджана̄ маггам̣ на пат̣илабхиссанти, те рӯпаккхандхан̃ча на париджа̄ним̣су, ведана̄ккхандхан̃ча на париджа̄ниссантӣ’’тиа̄дина̄ ча пуччха̄виссаджджананайо ведитаббо.
еттха ча атӣта̄на̄гатапаччуппаннасан̇кха̄та̄ тайо аддха̄ паваттива̄ре чутипат̣исандхивасена на лаббханти, паватте читтаккхан̣авасенева лаббханти. локуттарамаггаккхан̣асмим̣ хи нибба̄на̄рамман̣ена читтена пан̃часу кхандхесу парин̃н̃а̄киччаниппхаттийа̄ йам̣ кан̃чи екам̣ кхандхам̣ париджа̄нанто итарампи ‘‘париджа̄на̄тӣ’’ти ануломапан̃хесу парин̃н̃а̄киччасса маттхакаппаттам̣ аггамаггасаман̇гим̣ сандха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ вуттам̣. ‘‘на париджа̄на̄тӣ’’ти пат̣иломапан̃хесу путхуджджана̄дайо сандха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘париджа̄ниттха̄’’ти имасмим̣ пана атӣтака̄лава̄ре магга̄нантаре аггапхале т̣хитопи парин̃н̃а̄киччасса нит̣т̣хитатта̄ париджа̄ниттхайева на̄ма. ‘‘париджа̄на̄тӣ’’ти ча аггамаггасаман̇гӣ вуччати, ‘‘париджа̄ниссантӣ’’ти путхуджджана̄дайо, тасма̄ йо на париджа̄на̄ти, со париджа̄ниттха̄ти ва̄, париджа̄ниссатӣтиа̄дина̄ ва̄ ваттум̣ асаккун̣еййата̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣ катам̣.
пат̣иломанайе пана ‘‘аггамаггасаман̇гин̃ча арахантан̃ча т̣хапетва̄’’ти идам̣ аггамаггасаман̇гино ‘‘на париджа̄на̄тӣ’’ти вачанам̣, арахато ча ‘‘на париджа̄ниттха̄’’ти ваттум̣ асаккун̣еййата̄йа вуттам̣, ‘‘йе ча путхуджджана̄ маггам̣ на пат̣илабхиссантӣ’’ти имина̄ атӣте вийа ана̄гатепи анантака̄лам̣ амуччанака̄ сатта̄ на̄ма аттхӣти дассети, те ча арахата̄ нит̣т̣хитапарин̃н̃а̄киччена, ‘‘на париджа̄ниссантӣ’’ти ваттаббатам̣ ва̄ а̄паннена самака̄ джа̄та̄, саббаттха ча екам̣ кхандхам̣ париджа̄нанто саббам̣ париджа̄на̄ти, апариджа̄нантопи ча саббам̣ на париджа̄на̄тӣти ведитаббанти айам̣ кхандхайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
а̄йатанайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
а̄йатанайамакама̄тика̄йа пана па̄л̣иваваттха̄на̄дикам̣ саббам̣ кхандхайамакама̄тика̄йа вуттанайенева ведитаббам̣ ан̃н̃атра висеса̄, татра̄йам̣ висесо – ‘‘два̄даса̄йатана̄нӣ’’ти падам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва ‘‘на̄йатана̄ на мано’’ти, та̄ва паватта̄ айам̣ а̄йатанама̄тика̄ на̄ма. таттха два̄даса̄йатана̄ни уддиситва̄ йамакавасена пуччха̄су кхандхападам̣ т̣хапетва̄ чаккха̄дӣни пан̃ча аджджхаттика̄йатана̄ни пат̣хамам̣ вутта̄ни, паччха̄ рӯпа̄дипан̃чаба̄хира̄йатана̄ни, парийоса̄не мана̄йатанадхамма̄йатана̄нӣти евам̣ па̄л̣иваваттха̄не пан̃хе. виссаджджане пана ‘‘чаккху чаккха̄йатананти? диббачаккху пан̃н̃а̄чаккху чаккхумева, на чаккха̄йатанам̣, чаккха̄йатанам̣ чаккху чева чаккха̄йатанан̃ча. сотам̣ сота̄йатананти? диббасотам̣ тан̣ха̄сотам̣ сотамева, на сота̄йатанам̣. гха̄нам̣ гха̄на̄йатананти? а̄манта̄…пе… ка̄йо ка̄йа̄йатананти? на̄мака̄йо читтака̄йотиа̄ди ка̄йо, на ка̄йа̄йатанам̣. рӯпам̣ рӯпа̄йатананти? бхӯта̄ди, пийарӯпа̄ди ча рӯпам̣ва, на рӯпа̄йатанам̣. саддо садда̄йатананти? а̄манта̄. гандхо гандха̄йатананти? сӣлагандха̄дайо гандхова, на гандха̄йатанам̣. расо раса̄йатананти? аттхараса̄дайо расова, на раса̄йатанам̣. дхаммо дхамма̄йатананти? парийаттидхамма̄дайо дхаммова, на дхамма̄йатанам̣. дхамма̄йатанам̣ дхаммоти? а̄манта̄’’ти айам̣ пан̣н̣аттива̄ре висесо.
паваттива̄ре пана ‘‘йасса чаккха̄йатанам̣ уппаджджати, тасса сота̄йатанам̣ уппаджджатӣти? сачаккхука̄нам̣ асотака̄нам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ чаккха̄йатанам̣ уппаджджати, но ча тесам̣ сота̄йатанам̣ уппаджджати. сачаккхука̄нам̣ сасотака̄нам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ чаккха̄йатанан̃ча уппаджджати, сота̄йатанан̃ча уппаджджати…пе… йасса рӯпа̄йатанам̣ уппаджджати, тасса мана̄йатанам̣ уппаджджатӣти? ачиттака̄нам̣ рӯпа̄йатанам̣ уппаджджати, но ча тесам̣ мана̄йатанам̣ уппаджджати. пан̃чавока̄ре уппа̄даккхан̣е тадубхайам̣ уппаджджати. йасса ва̄ пана мана̄йатанам̣ уппаджджати, тасса рӯпа̄йатанам̣ уппаджджатӣти? арӯпабхававаджджите сан̃н̃а̄бхаве упападжджанта̄нам̣…пе… уппаджджати. йасса рӯпа̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дхамма̄йатанам̣ уппаджджатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? арӯпабхававаджджите саббаттха уппаджджати. йасса мана̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дхамма̄йатанам̣ уппаджджатӣти? а̄манта̄, йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? асан̃н̃абхававаджджите саббаттха уппаджджатӣ’’ти евам̣ садда̄йатанаваджджита̄ сеса̄йатанама̄тика̄йамакайоджана̄ йатха̄нурӯпам̣ ведитабба̄. садда̄йатанам̣ хи пат̣исандхиккхан̣е на лаббхати, айам̣ уппа̄дава̄ре висесо, имина̄ найена ниродхава̄ра̄дӣсу, парин̃н̃а̄ва̄ре ча йоджана̄висесо ведитаббо, саббаттха ча кхандхато а̄йатана̄нам̣ бахута̄ ча йамакава̄рабахута̄ ча ведитабба̄. сесам̣ та̄дисамева̄ти айам̣ а̄йатанайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
дха̄туйамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
дха̄туйамакама̄тика̄йа пана па̄л̣иваваттха̄нам̣ саббам̣ а̄йатанайамакама̄тика̄йа вуттанайенева ведитаббанти айам̣ дха̄туйамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
саччайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
саччайамакама̄тика̄йа пана кхандхайамаке вуттанайена ва̄рабхеда̄, ка̄ла̄дибхеда̄ ча ведитабба̄, па̄л̣иваваттха̄не панеттха чатуннам̣ сачча̄нам̣ васена падасодханава̄ро падасодханамӯлачаккава̄ро суддхасаччава̄ро суддхасаччамӯлачаккава̄роти имесу чатӯсу ва̄ресу йамакаган̣ана̄ ведитабба̄. пуччха̄виссаджджанесу пана ‘‘дуккхам̣ дуккхасаччанти? а̄манта̄. дуккхасаччам̣ дуккханти? ка̄йикачетасикам̣ дуккхам̣ т̣хапетва̄ авасесам̣ дуккхасаччам̣, на дуккхам̣. ка̄йикачетасикам̣ дуккхам̣ пана дуккхан̃чева дуккхасаччан̃ча. самудайо самудайасаччанти? тан̣хам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ саччавибхан̇ге ниддит̣т̣ха̄ кусала̄дидхамма̄ самудайо, на самудайасаччам̣. тан̣ха̄ пана самудайо чева самудайасаччан̃ча. самудайасаччам̣ самудайоти? а̄манта̄. ниродхо ниродхасаччанти? тадан̇ганиродха̄дайо, кхан̣иканиродхо ча ниродхова, на ниродхасаччам̣. нибба̄нам̣ пана ниродхо чева ниродхасаччан̃ча. ниродхасаччам̣ ниродхоти? а̄манта̄. магго маггасаччанти? миччха̄магган̇га̄дайо магго, на маггасаччам̣. арийамагго пана магго чева маггасаччан̃ча. маггасаччам̣ магготи? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ пан̣н̣аттива̄ре найо ведитаббо.
паваттива̄ре пана ‘‘йасса дуккхасаччам̣ уппаджджати, тасса самудайасаччам̣ уппаджджатӣти? саббесам̣ упападжджанта̄нам̣ паватте тан̣ха̄виппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджати, но ча тесам̣ самудайасаччам̣ уппаджджати. тан̣ха̄йа уппа̄даккхан̣е тадубхайам̣ уппаджджати. йасса дуккхасаччам̣ уппаджджати, тасса маггасаччам̣ уппаджджатӣти…пе… пан̃чавока̄ре маггасса уппа̄даккхан̣е тадубхайам̣ уппаджджати. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? арӯпе маггасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ маггасаччам̣ уппаджджати, но ча тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджати. пан̃чавока̄ре тадубхайам̣ уппаджджати. йасса самудайасаччам̣ уппаджджати, тасса маггасаччам̣ уппаджджатӣти? но, йасса ва̄ пана…пе… но’’тиа̄дина̄ пуггалава̄ре, ‘‘йаттха дуккхасаччам̣ уппаджджати, таттха самудайасаччам̣ уппаджджатӣти? асан̃н̃асатте таттха дуккхасаччам̣ уппаджджати, но ча таттха тадан̃н̃ам̣, ан̃н̃аттха тадубхайампи. йаттха дуккхасаччам̣ уппаджджати, таттха маггасаччам̣ уппаджджатӣти? апа̄йе, асан̃н̃асатте ча дуккхамева, но ча таттха тадан̃н̃ам̣, ан̃н̃аттха тадубхайампӣ’’тиа̄дина̄ ока̄сава̄ре, пуггалока̄сава̄репӣти евам̣ ануломанайе,
‘‘йасса дуккхасаччам̣ нуппаджджати, тасса самудайасаччам̣ нуппаджджатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? саббесам̣ упападжджанта̄нам̣ паватте тан̣ха̄виппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣е самудайасаччам̣ нуппаджджати, но ча тесам̣ дуккхасаччам̣ нуппаджджати. саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е арӯпе маггасса ча пхаласса ча уппа̄даккхан̣е тесам̣ самудайасаччан̃ча нуппаджджати, дуккхасаччан̃ча нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йаттха дуккхасаччам̣ нуппаджджати, таттха самудайасаччам̣ нуппаджджатӣти? наттхи. йаттха ва̄ пана самудайасаччам̣ нуппаджджати, таттха дуккхасаччам̣ нуппаджджатӣти? уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса йаттха дуккхасаччам̣ нуппаджджати, тасса таттха самудайасаччам̣ нуппаджджатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана йаттха самудайасаччам̣ нуппаджджати, тасса таттха дуккхасаччам̣ нуппаджджатӣти? саббесам̣ упападжджанта̄нам̣ паватте тан̣ха̄виппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ таттха самудайасаччам̣ ева нуппаджджати, нетарам̣, саббесам̣ пана чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е арӯпе маггасса ча пхаласса ча уппа̄даккхан̣е тесам̣ таттха тадубхайампи нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча саббаттха пат̣иломанайе ча,
‘‘йасса дуккхасаччам̣ уппаджджиттха, тасса самудайасаччам̣ уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄. йасса дуккхасаччам̣ уппаджджиттха, тасса маггасаччам̣ уппаджджиттха̄ти? абхисамета̄вӣнам̣ уппаджджиттха, на итареса’’нтиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха дуккхасаччам̣ уппаджджиттха, тасса таттха самудайасаччам̣ уппаджджиттха̄ти? суддха̄ва̄са̄нам̣ дутийе читте ваттама̄не асан̃н̃асатта̄нам̣ таттха дуккхасаччам̣ уппаджджиттха, нетарам̣, итаресам̣ тадубхайам̣ уппаджджиттха̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса дуккхасаччам̣ уппаджджиссати, тасса самудайасаччам̣ уппаджджиссатӣти? аггамаггасаман̇гӣнам̣ араханта̄нам̣ йасса читтасса анантара̄ аггамаггам̣ пат̣илабхиссанти, тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджиссати, нетарам̣, итаресам̣ тадубхайам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса дуккхасаччам̣ уппаджджати, тасса самудайасаччам̣ уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄, йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е арӯпе маггапхалуппаттиккхан̣е тесам̣ самудайасаччам̣ уппаджджиттха, но ча тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджати. саббесам̣ упападжджанта̄нам̣ паватте читтасса уппа̄даккхан̣е самудайасаччан̃ча уппаджджиттха, дуккхасаччан̃ча уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча сесака̄лабхедесу ча ануломапат̣илома̄дӣсу ча вутта̄нуса̄рена уппа̄дава̄ре саббаттха виссаджджананайо йатха̄нурӯпам̣ н̃а̄таббо. ‘‘йасса дуккхасаччам̣ нируджджхати, тасса самудайасаччам̣ нируджджхатӣти…пе… тан̣ха̄йа бхан̇гаккхан̣е тесам̣ тадубхайам̣ нируджджхатӣ’’тиа̄дина̄ ниродхава̄ре, уппа̄даниродхава̄репӣти евам̣ паваттива̄ре саббаттха йатха̄нурӯпато йоджана̄ ведитабба̄.
татха̄ ‘‘йо дуккхасаччам̣ париджа̄на̄ти, со самудайасаччам̣ паджахатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ парин̃н̃а̄ва̄репӣти еваметтха па̄л̣инайо н̃а̄таббо.
аттхавиниччхайе панеттха идам̣ лаккхан̣ам̣ – паватти ва̄ре та̄веттха ниродхасаччам̣ на лаббхатева, сесесу пана тӣсу саччесу самудайамаггасачча̄ни екантена паваттийам̣ ева лаббханти. дуккхасаччам̣ чутипат̣исандхӣсупи паваттепӣти еваметтха йам̣ йам̣ саббаттха лаббхати, тасса тасса васена аттхавиниччхайо ведитаббо. татридам̣ найамукхам̣ – саббесам̣ упападжджанта̄нанти антамасо суддха̄ва̄са̄нампи. тепи хи дуккхасачченева уппаджджанти. тан̣ха̄виппайуттачиттасса̄ти идам̣ дуккхасаччасамудайасаччесу екакот̣т̣ха̄сасса уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣, тасма̄ пан̃чавока̄равасенева гахетаббам̣. чатувока̄ре пана тан̣ха̄виппайуттапхаласама̄паттийа̄ уппа̄даккхан̣е екампи саччам̣ нуппаджджати. тадубхайанти дуккхасамудайасаччадвайам̣. тасмим̣ хи кхан̣е тан̣хам̣ т̣хапетва̄ сесам̣ дуккхасаччам̣ на̄ма хотӣти там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. маггасса уппа̄даккхан̣е пана рӯпамева дуккхасаччам̣ на̄ма, сеса̄ маггасахаджа̄та̄ дхамма̄ саччавинимутта̄ва. тенева ка̄ран̣ена ‘‘арӯпе маггасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ маггасаччам̣ уппаджджати, но ча тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. саббесам̣ упападжджанта̄нам̣ паватте тан̣ха̄виппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣е. тесам̣ таттха̄ти тесам̣ тасмим̣ упапаттиккхан̣е тан̣ха̄виппайуттачиттуппаттиккхан̣е ча̄ти еваметтха кхан̣авасена ока̄со ведитаббо. ан̃н̃есупи еварӯпесу есева найо. анабхисамета̄вӣнанти анабхисамитасачча̄нанти имина̄ найамукхена саббаттха аттхавиниччхайо ведитаббо.
парин̃н̃а̄ва̄ре пана н̃а̄татӣран̣апаха̄навасена тиссопи парин̃н̃а̄йо лаббханти. йасма̄ пана локуттарадхаммесу парин̃н̃а̄на̄ма наттхи, тасма̄ идха две ева сачча̄ни гахита̄ни. таттха ‘‘дуккхасаччам̣ париджа̄на̄тӣ’’ти н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄васена вуттам̣, ‘‘самудайасаччам̣ паджахатӣ’’ти н̃а̄тапаха̄напарин̃н̃а̄васена, ити има̄сам̣ парин̃н̃а̄нам̣ васена саббаттха аттхо ведитаббо. айам̣ саччайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
сан̇кха̄райамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
сан̇кха̄райамакама̄тика̄йа пана хет̣т̣ха̄ вуттанайенева маха̄ва̄рантара̄дибхеда̄ ведитабба̄. айам̣ панеттха висесо – ма̄тика̄йа та̄ва йатха̄ хет̣т̣ха̄ кхандха̄дайо дхамме уддиситва̄ ‘‘рӯпам̣ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ падасодханава̄ро а̄раддхо, татха̄ ана̄рабхитва̄ ‘‘асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро’’тиа̄дина̄ пат̣хамам̣ тайопи сан̇кха̄ра̄ вибхаджитва̄ дассита̄. таттха ка̄йасса сан̇кха̄ро ка̄йасан̇кха̄ро, асса̄сапасса̄са̄. ‘‘ка̄йика̄ ете дхамма̄ ка̄йапат̣ибаддха̄’’ти (ма. ни. 1.463; сам̣. ни. 4.348) вачанато ка̄ран̣абхӯтасса караджака̄йасса пхалабхӯто еса сан̇кха̄роти ка̄йасан̇кха̄ро. апаро найо – сан̇кхарӣйатӣти сан̇кха̄ро. кена сан̇кхарӣйати? ка̄йена. айам̣ хи ва̄то вийа бхаста̄йа караджака̄йена сан̇кхарӣйати, евампи ка̄йасса сан̇кха̄роти ка̄йасан̇кха̄ро, ка̄йена като асса̄сапасса̄сава̄тоти аттхо. четаса̄ витаккетва̄ вича̄ретва̄ паччха̄ ва̄чам̣ бхиндати, тасма̄ ‘‘витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро’’ти (ма. ни. 1.463) вачанато пана сан̇кхаротӣти сан̇кха̄ро, ким̣ сан̇кхароти? вачим̣. вачийа̄ сан̇кха̄роти вачӣсан̇кха̄ро, вачӣбхедасамут̣т̣ха̄пакасса витаккавича̄радвайассетам̣ на̄мам̣. ‘‘сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄’’ти (ма. ни. 1.463; сам̣. ни. 4.348) вачанатойева пана татийападе сан̇кхарӣйатӣти сан̇кха̄ро, кена сан̇кхарӣйати? читтена, ити читтасса сан̇кха̄роти читтасан̇кха̄ро, саббесампи читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ четасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. витаккавича̄ра̄нам̣ пана вачӣсан̇кха̄рабха̄вена висум̣ гахитатта̄ ‘‘т̣хапетва̄ витаккавича̄ре’’ти вуттам̣.
ида̄ни ‘‘ка̄йо ка̄йасан̇кха̄ро’’ти падасодханава̄ро а̄раддхо, тасса ануломанайе тӣн̣и, пат̣иломанайе тӣн̣ӣти чха йамака̄ни. падасодханамӯлачаккава̄ре екекасан̇кха̄рамӯлака̄ни две две катва̄ ануломанайе чха, пат̣иломанайе чха̄ти два̄даса йамака̄ни. суддхасан̇кха̄рава̄ре пана йатха̄ суддхакхандхава̄ра̄дӣсу ‘‘рӯпам̣ кхандхо, кхандха̄ рӯпа’’нтиа̄дина̄ найена йамака̄нивутта̄ни, евам̣ ‘‘ка̄йо сан̇кха̄ро, сан̇кха̄ра̄ ка̄йо’’ти аватва̄ ‘‘ка̄йасан̇кха̄ро вачӣсан̇кха̄ро’’тиа̄дина̄ найена ка̄йасан̇кха̄рамӯлака̄ни две, вачӣсан̇кха̄рамӯлакам̣ еканти ануломе тӣн̣и, пат̣иломе тӣн̣ӣти чха йамака̄ни вутта̄ни. ким̣ ка̄ран̣а̄? суддхикаекекападавасена аттхабхеда̄бха̄вато, ка̄йасан̇кха̄роти пана двӣхипи падехи екова аттхо лаббхатӣти айам̣ висесова, тасма̄ екекападавасена на вуттам̣, ‘‘ка̄йо ка̄йасан̇кха̄ро’’тиа̄ди пана ваттаббам̣ сийа̄, сопи найо падасодханава̄ре вина̄пи аттхена вачанам̣ йуджджатӣти таттхева вутто, идха пана ка̄йасан̇кха̄ра̄дӣнам̣ вачӣсан̇кха̄ра̄дӣхи ан̃н̃атта̄ ‘‘ка̄йасан̇кха̄ро вачӣсан̇кха̄ро’’тиа̄дина̄пи йамака̄ни вутта̄ни. суддхасан̇кха̄рамӯлачаккава̄ро панеттха на гахитоти айам̣ та̄веттха па̄л̣иваваттха̄не висесо.
пан̃хависсаджджанесу пана ‘‘ка̄йо ка̄йасан̇кха̄роти? но, ка̄йасан̇кха̄ро ка̄йоти? но’’ти ва̄ евам̣ саббаттха пат̣иседхо. виссаджджана̄нам̣ ка̄йа̄дӣнам̣ ева ка̄йасан̇кха̄ра̄дина̄матта̄. на хи ка̄йа̄дайо вийа ка̄йасан̇кха̄ра̄дӣнам̣ на̄мам̣ хоти, пат̣иломе пана на ка̄йо на ка̄йасан̇кха̄роти йо ка̄йо на хоти, со ка̄йасан̇кха̄ропи на хотӣти пуччха̄йа аттхо, тасса̄ ка̄йасан̇кха̄ро на ка̄йо ка̄йасан̇кха̄роти ка̄йасан̇кха̄ро ка̄йо на хоти, ка̄йасан̇кха̄ройева панесо хоти, ка̄йан̃ча ка̄йасан̇кха̄ран̃ча т̣хапетва̄ авасесам̣ сан̇кхата̄сан̇кхата̄дибхедам̣ саббам̣ на ча ка̄йо, на ча ка̄йасан̇кха̄роти виссаджджанам̣. сесесупи есева найо, итаресу ча ануломапат̣иломесу ‘‘ка̄йо ка̄йасан̇кха̄роти? но, сан̇кха̄ра̄ вачӣсан̇кха̄роти? вачӣсан̇кха̄ро сан̇кха̄ро чева вачӣсан̇кха̄ро ча, авасеса̄ сан̇кха̄ра̄, на вачӣсан̇кха̄ро, на сан̇кха̄ра̄ на вачӣсан̇кха̄роти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ саббаттха пуччха̄виссаджджананайо ведитаббо.
паваттива̄ре пана ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, тасса вачӣсан̇кха̄ро уппаджджатӣти? вина̄ витаккавича̄рехи асса̄сапасса̄са̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, нетаро, савитаккасавича̄рачиттасаман̇гӣнам̣ пана ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ тадубхайампи уппаджджати. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? рӯпа̄рӯпабхавика̄нам̣ витаккавича̄руппа̄даккхан̣е вачӣсан̇кха̄рова уппаджджати, нетаро…пе… йатха̄вуттака̄ма̄вачара̄нам̣ пана тадубхайам̣ уппаджджати. йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, тасса читтасан̇кха̄ро уппаджджатӣти? а̄манта̄…пе… йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти…пе… асса̄сапасса̄са̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тадубхайам̣ уппаджджати. йасса вачӣсан̇кха̄ро уппаджджати, тасса читтасан̇кха̄ро уппаджджатӣти? а̄манта̄…пе… йаттха ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, таттха вачӣсан̇кха̄ро уппаджджатӣти? ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ дутийаджджха̄не татийаджджха̄не таттха ка̄йасан̇кха̄рова уппаджджати, нетаро, пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу пана тадубхайам̣ уппаджджати. йаттха ва̄ пана …пе… уппаджджатӣти? ка̄ма̄вачаре уппаджджати, на рӯпа̄рӯпабхавесу. йаттха ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, таттха читтасан̇кха̄ро уппаджджатӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ чатуттхаджджха̄не рӯпа̄рӯпабхаве ча таттха читтасан̇кха̄рова уппаджджати, нетаро, итараджджха̄на̄дӣсу пана тадубхайам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄,
‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджати, тасса вачӣсан̇кха̄ро нуппаджджатӣти? вина̄ асса̄сапасса̄сехи витаккавича̄ра̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тесам̣ ка̄йасан̇кха̄рова нуппаджджати, нетаро, саббесам̣ читтасса бхан̇гаккхан̣е вина̄ асса̄сапасса̄сехи авитаккаавича̄рачиттасса уппа̄даккхан̣е ниродхасама̄панна̄нам̣ асан̃н̃асатта̄нан̃ча тадубхайампи нуппаджджати…пе… йасса ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджати, тасса читтасан̇кха̄ро нуппаджджатӣти…пе… саббачитта̄нам̣ бхан̇гаккхан̣е ниродхасама̄панна̄нам̣ асан̃н̃асатта̄нан̃ча нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йаттха ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджати, таттха вачӣсан̇кха̄ро нуппаджджатӣти…пе… чатуттхаджджха̄наккхан̣е рӯпабхава̄дӣсу нуппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджиттха, тасса вачӣсан̇кха̄ро уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджиттха, тасса читтасан̇кха̄ро нуппаджджиттха̄ти? наттхӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘йасса йаттха ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджиттха, тасса таттха вачӣсан̇кха̄ро нуппаджджиттха̄ти…пе… чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄панна̄нам̣ суддха̄ва̄са̄нам̣ дутийе читте ваттама̄не асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣ таттха ка̄йасан̇кха̄ро ча нуппаджджиттха вачӣсан̇кха̄ро ча̄’’тиа̄дина̄ ча,
‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджиссати, тасса вачӣсан̇кха̄ро уппаджджиссатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджиссатӣти? йасса читтасса анантара̄ ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджиссати, рӯпа̄рӯпабхаве паччхимабхавика̄нам̣ вачӣсан̇кха̄рова уппаджджиссати, на ка̄йасан̇кха̄ро, ан̃н̃есам̣ пана тадубхайам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро нуппаджджиссати, тасса вачӣсан̇кха̄ро нуппаджджиссатӣти…пе… паччхимачиттасаман̇гӣнам̣ йасса читтасса анантара̄ авитаккаавича̄рам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджиссати, тесам̣ тадубхайам̣ нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ саббака̄лабхедесу йатха̄нурӯпато уппа̄дава̄ре йоджана̄найо ведитаббо. ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхати, тасса вачӣсан̇кха̄ро нируджджхатӣти…пе… пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄панна̄нам̣ ка̄ма̄вачара̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ бхан̇гаккхан̣е тадубхайам̣ нируджджхати. йасса ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхати, тасса читтасан̇кха̄ро нируджджхатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ниродхава̄ре, ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, тасса вачӣсан̇кха̄ро нируджджхатӣти? но’’тиа̄дина̄ уппа̄даниродхава̄ре ча,
‘‘йо ка̄йасан̇кха̄рам̣ париджа̄на̄ти, со вачӣсан̇кха̄рам̣ париджа̄на̄тӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ парин̃н̃а̄ва̄ре ча хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена саббаттха па̄л̣инайо ведитаббо.
паваттива̄ре панеттха паччуппаннака̄ле пуггалава̄расса ануломанайе ка̄йасан̇кха̄рамӯлака̄ни две, вачӣсан̇кха̄рамӯлакам̣ еканти тӣн̣ева йамака̄ни лаббханти. тасса пат̣иломанайепи ока̄сава̄ра̄дӣсупи есева найо. еваметтха саббава̄ресу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ йамака̄нам̣ васена йамакаган̣ана̄ ведитабба̄. аттхавиниччхайе панеттха идам̣ лаккхан̣ам̣ – имасмим̣ хи сан̇кха̄райамаке ‘‘асса̄сапасса̄са̄нам̣ уппа̄даккхан̣е, витаккавича̄ра̄нам̣ уппа̄даккхан̣е’’тиа̄дивачанато (йама. 2.сан̇кха̄райамака.19) паччуппанна̄дика̄лабхедо паваттивасена̄пи гахетаббо, на чутипат̣исандхивасенева. ‘‘дутийаджджха̄не татийаджджха̄не таттха ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджатӣ’’тиа̄дивачанато (йама. 2.сан̇кха̄райамака.21) ча джха̄нампи ока̄савасена гахитанти ведитаббам̣. еваметтха йам̣ йам̣ лаббхати, тасса тасса васена аттхавиниччхайо ведитаббо. татридам̣ найамукхам̣ – ‘‘вина̄ витаккавича̄рехӣ’’ти дутийататийаджджха̄навасена вуттам̣, на чатуттхаджджха̄навасена таттха асса̄сапасса̄са̄нам̣ абха̄вато. ‘‘читтасса бхан̇гаккхан̣е’’ти идам̣ ка̄йасан̇кха̄расса екантачиттасамут̣т̣ха̄натта̄ вуттам̣, уппаджджама̄намева хи читтам̣ рӯпам̣, арӯпам̣ ва̄ самут̣т̣ха̄пети, на бхиджджама̄нам̣, т̣хитам̣ ва̄. ‘‘паччхимачиттасаман̇гӣна’’нти саббапаччхимена аппат̣исандхикачиттена саман̇гӣнам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣. ‘‘авитаккаавича̄рам̣ паччхимачитта’’нти еттха рӯпа̄вачара̄нам̣ дутийаджджха̄ника̄дичутичиттавасена, арӯпа̄вачара̄нан̃ча чатуттхаджджха̄никачутичиттавасена аттхо гахетаббо.
‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхати, тасса читтасан̇кха̄ро нируджджхатӣ’’ти еттха нийамато ка̄йасан̇кха̄расса читтасан̇кха̄рена саддхим̣ екаккхан̣е нируджджханато ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанам̣ диннам̣ на екачиттаккхан̣икатта̄. читтасан̇кха̄ро хи ка̄йасан̇кха̄рена вина̄пи уппаджджати ча нируджджхати ча. ка̄йасан̇кха̄ро пана читтасамут̣т̣ха̄натта̄ йена читтена саддхим̣ уппаджджати, тато пат̣т̣ха̄йа саттарасамена саддхим̣ нируджджхати, еса̄ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса дхаммата̄. йам̣ пана вибхан̇гаппакаран̣асса сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ саттарасамачиттасса уппа̄даккхан̣е нируджджхатӣ’’ти вуттам̣, там̣ има̄йа па̄л̣ийа̄ вируджджхати. ‘‘йасса ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати, тасса вачӣсан̇кха̄ро нируджджхатӣ’’ти еттха йасма̄ ка̄йасан̇кха̄ро читтасса уппа̄даккхан̣е уппаджджати, на ча тасмим̣ кхан̣е витаккавича̄ра̄ нируджджханти, тасма̄ ‘‘но’’ти пат̣иседхо като. имина̄ найамукхена саббаттха виниччхайо ведитаббо. айам̣ сан̇кха̄райамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
анусайайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
анусайайамакама̄тика̄йа пана па̄л̣иваваттха̄нам̣ та̄ва евам̣ ведитаббам̣. анусайайамакепи кхандхайамакама̄тика̄дӣсу вийа десанам̣ акатва̄ ан̃н̃ена найена па̄л̣идесана̄ ката̄. катхам̣? пат̣хамам̣ та̄ва париччхедава̄ро париччхиннуддесава̄роти две ва̄ра̄ уддесавасена десита̄, тато уппаттит̣т̣ха̄нава̄роти еко кхуддакава̄ро. тато анусайава̄ро са̄нусайава̄ро паджаханава̄ро парин̃н̃а̄ва̄ро пахӣнава̄ро уппаджджанава̄ро дха̄тува̄роти анусайе йоджетва̄ йамакавасена папан̃чато ниддит̣т̣ха̄ сатта маха̄ва̄ра̄ти ат̣т̣хаканиддесавасена десита̄, евам̣ дасахи ва̄рехи анусайайамакадесана̄ ката̄. тесу йе име хи париччхедава̄ротиа̄дина̄ две ва̄ра̄ уддесавасена вутта̄, те идха анусайайамакама̄тика̄ти гахетабба̄.
таттха хи сатта анусайа̄ти айам̣ ган̣ана̄йа париччхиндитва̄ анусайа̄нам̣ деситатта̄ париччхедава̄ро на̄ма. ка̄мара̄га̄нусайо…пе… авиджджа̄нусайоти айам̣ париччхедавасена париччхинна̄нам̣ на̄маматтам̣ уддиситва̄ ‘‘име на̄ма те’’ти деситатта̄ париччхиннуддесава̄ро на̄ма. таттха анутта̄наттхато та̄ва анусайа̄ти кенат̣т̣хена анусайа̄? анусайанат̣т̣хена. ко еса анусайанат̣т̣хо на̄ма̄ти? аппахӣнат̣т̣хо. ка̄мара̄га̄нусайа̄дайо хи аппахӣнат̣т̣хена тасса тасса санта̄не анусенти на̄ма, тасма̄ ‘‘анусайа̄’’ти вуччанти, анусентӣти ча там̣ там̣ анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣти аттхо. атха̄пи сийа̄ – анусайанат̣т̣хо на̄ма аппахӣна̄ка̄ро, аппахӣна̄ка̄ро ча на уппаджджати, тасма̄ анусайа̄ на уппаджджантӣти. татридам̣ пат̣ивачанам̣ – аппахӣна̄ка̄ро анусайо, анусайоти пана аппахӣнат̣т̣хена тха̄магатакилесо вуччати, со читтасампайутто са̄рамман̣о саппаччайат̣т̣хена сахетуко еканта̄кусалова хоти катха̄ваттхусмим̣ (катха̄. 554 а̄дайо) анусайа̄нам̣ читтавиппайуттабха̄васса пат̣иседхитатта̄, со ча атӣтопи хоти, ана̄гатопи паччуппаннопи, тасма̄ уппаджджатӣти ваттум̣ йуттам̣. татха̄ хи дхаммасан̇гахе мохасса падабха̄джане 317 ‘‘авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣…пе… айам̣ тасмим̣ самайе мохо хотӣ’’ти (дха. са. 390). имасмин̃ча йамаке уппаджджанава̄ре ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣, тасма̄ ‘‘анусентӣти там̣ там̣ анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ сувуттанти ведитаббам̣. ка̄мара̄га̄нусайоти ка̄мара̄го ча со аппахӣнат̣т̣хена анусайо ча̄ти ка̄мара̄га̄нусайо. сесападесупи есева найо. айам̣ та̄веттха анутта̄наттхо. аттхавиниччхайо панеттха̄пи ниддесанайамукхадассанавасенева хоти, ниддесо четтха хет̣т̣ха̄ вутто.
уппаттит̣т̣ха̄нава̄ра̄дайо ат̣т̣ха ва̄ра̄ ча, татра̄йам̣ па̄л̣иваваттха̄на̄нупуббика̄мукхаматтаппака̄сана̄. тесам̣ хи пат̣хамо анусайа̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄нава̄ро на̄ма. таттха ва̄рабхедо йамакайоджанава̄ре наттхи, итаресу пана саттасу маха̄ва̄ресу аттхи. тесу хи пат̣хамо анусайава̄ро ануломапат̣иломанайавасена дувидхо хоти. таттха ануломанайе ‘‘йасса йаттха…пе… анусетӣ’’ти пуггалока̄сатадубхайана̄мавасена тайо антарава̄ра̄ хонти, тесу екекасмим̣ екамӯлакадвимӯлакатимӯлакачатумӯлакапан̃чамӯлакачхамӯлака̄нам̣ васена йамакабхеда̄ хонти. йатха̄ ча ануломанайе, евам̣ пат̣иломанайепи ведитабба̄. йатха̄ четтха анусайава̄ре, евам̣ са̄нусайава̄рападжаханава̄рапарин̃н̃а̄ва̄рапахӣнава̄рауппаджджанава̄ресу пан̃часупи. айам̣ панеттха пуримесу тӣсу ва̄ресу висесо. ока̄сава̄ре ‘‘йаттха таттха̄’’ти аватва̄ ‘‘йато тато’’ти ниссаккавачанена десана̄ ката̄. сесам̣ та̄дисамева. йо пана̄йам̣ саббапаччхимо дха̄тува̄ро на̄ма, со пуччха̄ва̄ро виссаджджанава̄роти двидха̄ т̣хито. таттха пуччха̄ва̄ро ануломапат̣иломавасена дувидхо. тасса̄васа̄не пуччха̄нуккамена виссаджджанам̣ катанти. евам̣ та̄веттха па̄л̣иваваттха̄нам̣ ведитаббам̣.
татридам̣ ат̣т̣ханнам̣ ва̄ра̄нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа мукхаматтадассанам̣. ‘‘каттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети? ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су еттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети. каттха пат̣игха̄нусайо анусети? дуккха̄йа ведана̄йа…пе… ма̄на̄нусайо ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ ча анусети. дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо ча саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесу, бхавара̄га̄нусайо рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу, авиджджа̄нусайо саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесу анусетӣ’’ти айам̣ та̄ва пат̣хамава̄ре па̄л̣инайо.
таттха ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄сӯти ка̄ма̄вачарабхӯмийам̣ сукха̄йа чева упеккха̄йа ча̄ти двӣсу ведана̄су, ка̄мара̄га̄нусайо пана сахаджа̄тавасена, а̄рамман̣авасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи анусети уппаджджати, таттха акусала̄хи сукхаупеккха̄хи сахаджа̄топи хутва̄ та̄ а̄рамман̣ам̣ катва̄пи уппаджджати. авасеса̄ пана ка̄ма̄вачаракусалавипа̄какирийаведана̄ а̄рамман̣амева катва̄ уппаджджати, има̄су ведана̄су анусайама̄но чеса та̄хи ведана̄хи сампайуттесу сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣есупи анусетийева. има̄сам̣ пана ведана̄нам̣ асса̄дат̣т̣хена ка̄мара̄га̄нусайуппаттийа̄ сесасампайуттехи падха̄натта̄, ол̣а̄рикаттена венеййа̄нам̣ субодхатта̄ ча двӣсу ведана̄суйева анусетӣти вуттам̣, евам̣ упарипи. на кевалан̃чеса анусайама̄но има̄су двӣсу ведана̄суйева, ведана̄сампайуттесу дхаммесу ча анусети, ит̣т̣хесу пана рӯпа̄дӣсупи анусети ева. вуттампи четам̣ вибхан̇гаппакаран̣е ‘‘йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттха сатта̄нам̣ ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти (вибха. 816), еттха̄нусайайамакепи вуттам̣ ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа рӯпадха̄туйа̄ еттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусетӣ’’тиа̄ди. етена вутта̄васесарӯпа̄дӣсу чхасупи а̄рамман̣есу анусетӣти вуттам̣ хоти. идха пана там̣ саббам̣ аватва̄ кин̃чидева падха̄натта̄дина̄ ка̄ран̣ена вуттанти гахетаббам̣.
дуккха̄йа̄ти еттха пат̣игхачиттасампайутта̄ две доманассаведана̄, ка̄йавин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ дуккхаведана̄ ча̄ти тиссо ведана̄, там̣ сампайутта̄ ча дхамма̄, анит̣т̣ха̄ чха рӯпа̄дайо дхамма̄ пат̣игха̄нусайасахаджа̄тавасена, а̄рамман̣авасена ча йатха̄рахам̣ анусайанат̣т̣ха̄нам̣. ким̣ пана итара̄ две ведана̄ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ва̄ пат̣игхасса а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти? но на хонти. парихӣнаджджха̄насса хи нат̣т̣хам̣ ит̣т̣хам̣ сасампайуттадхаммам̣ джха̄нама̄раббха доманассам̣ уппаджджати, там̣ пана а̄рамман̣аматтамева, на̄нусайанат̣т̣ха̄нам̣ ит̣т̣хатта̄. анит̣т̣хамева хи ит̣т̣хато пат̣иханананимиттам̣, йам̣ пана таттхуппаннам̣, тасса пат̣игхаматтамева хоти, на пат̣игха̄нусайоти. пат̣игха̄нусайо хи анит̣т̣ха̄рамман̣е пат̣ихананавасена уппанно тха̄магато килесо, итаро доманассена саддхим̣ уппаннопи аттано пат̣ихананакиччасса акаран̣ато пат̣игха̄нусайо на хоти, аббоха̄рикаттам̣ гаччхати. йатха̄ хи па̄н̣а̄типа̄тачетана̄йа саддхим̣ уппаннопи бйа̄па̄до манокаммам̣ на̄ма на хоти, аббоха̄рикаттам̣ гаччхати, еванти гахетаббам̣. тенева неккхаммасситам̣ доманассам̣ севитаббам̣ вуттам̣. ма̄на̄нусайасса пана дуккхадоманассаваджджита̄ саббе локийа̄ дхамма̄ анусайанат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа апарийа̄панне еттха…пе… ма̄на̄нусайо ча на̄нусетӣ’’ти хи вуттам̣. дит̣т̣ха̄нусайавичикиччха̄нусайа̄нам̣ пана локуттараваджджита̄ саббепи дхамма̄ анусайанат̣т̣ха̄нам̣. тена вуттам̣ ‘‘саббасакка̄йапарийа̄паннесу дхаммесӯ’’ти. таттха сам̣са̄рават̣т̣анисситат̣т̣хена сакка̄йапарийа̄паннесу саббадхаммесӯти аттхо. евам̣ авиджджа̄нусайопи ведитаббо. саббаттха ча сахаджа̄та̄рамман̣абхедо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббо.
бхавара̄га̄нусайо пана кин̃ча̄пи дит̣т̣хивиппайуттесу чатӯсу читтесу уппаджджанато сахаджа̄тавасена ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су анусетӣти ваттаббо бхавеййа, со пана йасма̄ рӯпа̄рӯпа̄вачарамева̄рамман̣ам̣ лабхати, на ка̄ма̄вачара̄рамман̣амева, анусайа̄нам̣ пана там̣ на анусайанат̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ а̄рамман̣авасена нийамам̣ акатва̄ ‘‘рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣ’’ти вуттам̣. там̣ ра̄гавасена со ча саббопи ра̄го ка̄мара̄га̄нусайо гахетабботи айам̣ уппаттит̣т̣ха̄нава̄ре найо.
итаресу пана саттасу маха̄ва̄ресу та̄ва ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса пат̣игха̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана пат̣игха̄нусайо анусети, тасса ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса ма̄на̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана ма̄на̄нусайо анусети, тасса ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣти? ана̄га̄мисса ма̄на̄нусайо анусети, но ча тасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ ма̄на̄нусайо ча анусети, ка̄мара̄га̄нусайо ча анусети. йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса дит̣т̣ха̄нусайо анусетӣти? двиннам̣ пуггала̄нам̣ ка̄мара̄га̄нусайо анусети, но ча…пе… дит̣т̣ха̄нусайо ча анусети, йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса вичикиччха̄нусайо анусетӣ’’ти пуччха̄йапи дит̣т̣ха̄нусайасадисамева виссаджджанам̣. йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса бхавара̄га̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… анусетӣти…пе… тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ бхавара̄га̄нусайо ча анусети, ка̄мара̄га̄нусайо ча анусети. авиджджа̄нусайепи есева найо. имина̄ найена пат̣игха̄нусайа̄димӯлика̄су пуччха̄су виссаджджананайо ведитаббо. айам̣ екамӯлаке найо.
йасса ка̄мара̄га̄нусайо ча пат̣игха̄нусайо ча анусети, тасса ма̄на̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. двиннам̣ двимӯлика̄…пе… пан̃чамӯлика̄нам̣ пана екамӯле вутта̄нуса̄рена виссаджджананайо н̃а̄таббо. татра̄йам̣ паччхима̄нусайе йоджана̄ – ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо ча пат̣игха̄нусайо ча ма̄на̄нусайо ча дит̣т̣ха̄нусайо ча вичикиччха̄нусайо ча бхавара̄га̄нусайо ча анусети, тасса авиджджа̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана авиджджа̄нусайо анусети, тасса ка̄мара̄га̄нусайо ча…пе… бхавара̄га̄нусайо ча анусетӣти? ана̄га̄мисса авиджджа̄нусайо ча ма̄на̄нусайо ча бхавара̄га̄нусайо ча анусети, на итаре, двиннам̣ пуггала̄нам̣ авиджджа̄нусайо ча ка̄мара̄гапат̣игхама̄набхавара̄га̄нусайа̄ ча анусенти, на дит̣т̣хивичикиччха̄нусайа̄, путхуджджанасса пана саббепи анусентӣ’’ти айам̣ пуггалава̄ре найо.
ока̄сава̄ре пана ‘‘йаттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети, таттха пат̣игха̄нусайо анусетӣти? но. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? но. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети, таттха ма̄на̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана ма̄на̄нусайо анусети, таттха ка̄мара̄га̄нусайо анусетӣти? рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха ма̄на̄нусайо анусети, на ка̄мара̄га̄нусайо, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су тадубхайам̣ анусети. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо…пе… анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? дуккха̄йа ведана̄йа рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха вичикиччха̄нусайо анусети, на ка̄мара̄га̄нусайо, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су тадубхайам̣ анусети. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо…пе… анусети, таттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣти? но. йаттха ва̄ пана…пе… но. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо анусети, таттха авиджджа̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? дуккха̄йа ведана̄йа рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ еттха авиджджа̄нусайо анусети, на ка̄мара̄га̄нусайо, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су тадубхайам̣ анусети.
йаттха пат̣игха̄нусайо анусети, таттха ма̄на̄нусайо анусетӣти? но. йаттха ва̄ пана…пе… но. йаттха пат̣игха̄нусайо анусети, таттха дит̣т̣ха̄нусайо вичикиччха̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ еттха вичикиччха̄нусайо анусети, на пат̣игха̄нусайо, дуккха̄йа пана ведана̄йа тадубхайам̣ анусети. йаттха пат̣игха̄нусайо анусети, таттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣти? но. йаттха ва̄ пана…пе… но. йаттха пат̣игха̄нусайо анусети, таттха авиджджа̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти…пе… дуккха̄йа ведана̄йа тадубхайам̣ анусети, ан̃н̃аттха авиджджа̄нусайо ча.
йаттха ма̄на̄нусайо анусети, таттха дит̣т̣ха̄нусайо вичикиччха̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? дуккха̄йа ведана̄йа дит̣т̣ха̄нусайова, нетаро, тадан̃н̃есу саббаттха анусети. йаттха ма̄на̄нусайо анусети, таттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣти? ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су ма̄на̄нусайо, нетаро, рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ пана тадубхайам̣ анусети. йаттха ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йаттха ма̄на̄нусайо анусети, таттха авиджджа̄нусайо…пе… а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусетӣти? дуккхаведанам̣ т̣хапетва̄ тадан̃н̃а̄су саббаттха тадубхайам̣ анусети. йаттха дит̣т̣ха̄нусайо, таттха вичикиччха̄нусайо…пе… а̄манта̄. йаттха дит̣т̣ха̄нусайо, таттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣти? ка̄мадха̄туйа̄ тӣсу ведана̄су дит̣т̣ха̄нусайова, рӯпа̄рӯпабхавесу тадубхайам̣ анусети. йаттха ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йаттха дит̣т̣ха̄нусайо анусети, таттха авиджджа̄нусайо…пе… а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… а̄манта̄. еса найо вичикиччха̄мӯлакесупи. йаттха бхавара̄га̄нусайо, таттха авиджджа̄нусайо анусетӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… анусети, таттха ка̄мадха̄туйа̄ тӣсу ведана̄су авиджджа̄нусайова, рӯпа̄рӯпабхавесу пана тадубхайам̣ анусетӣ’’ти айаметтха екамӯланайо.
‘‘йасса…пе… на̄нусети. йасса…пе… на̄нусети ма̄на̄нусайо, арахато пана тадубхайампи на̄нусети. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, тасса дит̣т̣ха̄нусайо вичикиччха̄нусайо на̄нусетӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… на̄нусетӣти? двиннам̣ пуггала̄нам̣ вичикиччха̄нусайова на̄нусети, нетаро, ана̄га̄миараханта̄нам̣ тадубхайампи на̄нусетӣ’’тиа̄дина̄ найена пуггалава̄ре,
‘‘йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, таттха пат̣игха̄нусайо на̄нусетӣти? дуккха̄йа ведана̄йа ка̄мара̄га̄нусайова на̄нусети, нетаро, рӯпа̄рӯпадха̄тупарийа̄паннесу тадубхайам̣ на̄нусети. йаттха ва̄ пана…пе… на̄нусетӣти? ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су пат̣игха̄нусайова, рӯпа̄рӯпапарийа̄паннесу пана тадубхайам̣ на̄нусети. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, таттха ма̄на̄нусайо на̄нусетӣти? рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу ка̄мара̄га̄нусайова, дуккха̄йа пана ведана̄йа, апарийа̄паннесу ча тадубхайам̣ на̄нусети. йаттха ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, таттха дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо на̄нусетӣти? дуккха̄йа ведана̄йа рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу ка̄мара̄га̄нусайова, апарийа̄панне пана тадубхайам̣ на̄нусетӣ’’тиа̄дина̄ найена ока̄сава̄ре ча,
‘‘йасса йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, тасса таттха пат̣игха̄нусайо на̄нусетӣти? тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ дуккха̄йа ведана̄йа ка̄мара̄га̄нусайова, рӯпа̄рӯпапарийа̄паннесу тадубхайам̣ на̄нусети, двиннам̣ пуггала̄нам̣ саббаттха тадубхайам̣ на̄нусети. йасса ва̄ пана йаттха…пе… на̄нусетӣти? тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су пат̣игха̄нусайова, рӯпа̄рӯпапарийа̄паннесу тадубхайам̣ на̄нусети, двиннам̣ пуггала̄нам̣ саббаттха тадубхайам̣ на̄нусети. йасса йаттха ка̄мара̄га̄нусайо на̄нусети, тасса таттха ма̄на̄нусайо на̄нусетӣти? тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ ка̄мара̄га̄нусайова, нетаро, дуккха̄йа ведана̄йа, апарийа̄панне ча тадубхайам̣ на̄нусети, ана̄га̄мисса ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ ка̄мара̄га̄нусайова, арахато пана саббаттха тадубхайам̣ на̄нусетӣ’’тиа̄дина̄ пуггалока̄сава̄ре ча вутта̄нуса̄рена найо н̃а̄табботи айам̣ па̄л̣инайо.
таттха ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо анусети, тасса пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти еттха йадетам̣ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанам̣ диннам̣, там̣ дуддиннам̣ вийа кха̄йати. касма̄? ка̄мара̄гапат̣игха̄нам̣ екаккхан̣е ануппаттито. йатха̄ хи ‘‘йасса мана̄йатанам̣ уппаджджати, тасса дхамма̄йатанам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу мана̄йатанадхамма̄йатана̄дӣни екаккхан̣е уппаджджанти, на татха̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄, висун̃н̃ева уппаджджанато, тасма̄ еттха ‘‘но’’ти пат̣иседхо каттаббо сийа̄, там̣ пана акатва̄ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ивачанасса диннатта̄ хет̣т̣ха̄ йамакесу вийа еттха кхан̣апаччуппаннавасена ваттама̄навоха̄рам̣ аггахетва̄ ан̃н̃атха̄ гахетаббо. катхам̣ гахетаббо? аппахӣнавасена. аппахӣнатам̣ хи сандха̄йа айам̣ анусетӣти ваттама̄навоха̄ро вутто, на кхан̣апаччуппаннатам̣, тасма̄ имисса̄ пуччха̄йа йасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣно, на ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дито, тасса пат̣игха̄нусайо аппахӣно, на ануппаттидхамматам̣ а̄па̄дито, тасса пат̣игха̄нусайо аппахӣноти еваматтхо гахетаббо. йасма̄ ча тесу ка̄мара̄гапат̣игхесу йассеко аппахӣно, тасса итаропи аппахӣнова хоти, тасма̄ ‘‘а̄манта̄’’ти вуттам̣. ито паресупи еварӯпесу уппаджджатива̄ра̄дивиссаджджанесу есева найо. тин̣н̣ам̣ пуггала̄нанти путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣. двиннанти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣. евам̣ уппаджджанам̣ дӣпитам̣. ока̄сава̄расса пат̣хамадутийапуччха̄су йасма̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄ екачитте на уппаджджанти, тасма̄ ‘‘но’’ти пат̣иседхо като. дукамӯла̄дӣсу ча йасма̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄дайо екасмим̣ т̣ха̄насан̇кха̄те читте, а̄рамман̣е ва̄ на уппаджджанти, тасма̄ ‘‘наттхӣ’’ти таттха пат̣иккхепо като, айам̣ пуччха̄ апубба̄ ева̄ти адхиппа̄йо. пуггалока̄сава̄ре чатуннанти путхуджджанасота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣. пат̣иломе двиннанти ана̄га̄миараханте сандха̄йа вуттанти айам̣ анусайава̄ре найо.
са̄нусайава̄ре пана ‘‘йо ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайо, со пат̣игха̄нусайена са̄нусайоти? а̄манта̄…пе… ма̄на̄нусайена са̄нусайоти? а̄манта̄. йо ва̄ пана ма̄на̄нусайена са̄нусайо, со ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайоти? ана̄га̄мӣ ма̄на̄нусайенева, на ка̄мара̄га̄нусайена, тайо пана пуггала̄ тадубхайена̄пи анусайена̄’’ти имина̄ найена сесесу дукамӯла̄дӣсу пуччха̄виссаджджананайо н̃а̄таббо, айам̣ пуггалава̄ре найо.
‘‘йато ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайо, тато пат̣игха̄нусайена са̄нусайоти? но…пе… ма̄на̄нусайена са̄нусайоти? а̄манта̄. йато ва̄ пана ма̄на̄нусайена са̄нусайо, тато ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайоти? рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ ма̄на̄нусайенева, нетарена, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су тадубхайена̄пӣ’’тиа̄дина̄ ока̄сава̄ре ча,
‘‘йо йато ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайо, со тато пат̣игха̄нусайена са̄нусайоти? но’’тиа̄дина̄ пуггалока̄сава̄ре ча̄ти евам̣ ануломанайе ча, ‘‘йо ка̄мара̄га̄нусайена ниранусайо, со пат̣игха̄нусайена ниранусайоти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайепи саббаттха анусайава̄ре вутта̄нуса̄рато пуччха̄виссаджджананайо н̃а̄таббо.
таттха йато ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайоти йато ка̄ран̣ато уппаннена ка̄мара̄га̄нусайена са̄нусайо, ким̣ со тато ка̄ран̣ато уппаннапат̣игха̄нусайенапи са̄нусайоти вуччати. йасма̄ панете две екасма̄ т̣ха̄на̄ на уппаджджанти, тасма̄ ‘‘но’’ти пат̣иседхо като сесам̣ та̄дисамева̄ти айам̣ са̄нусайава̄ре найо.
паджаханава̄ре пана ‘‘йо ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахати, со пат̣игха̄нусайам̣ паджахатӣти? а̄манта̄…пе… ма̄на̄нусайам̣ паджахатӣти? тадекат̣т̣хам̣ паджахати. йо ва̄ пана ма̄на̄нусайам̣ паджахати, со ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти? но…пе… со дит̣т̣ха̄нусайам̣ вичикиччха̄нусайам̣ паджахатӣти? но. йо ва̄ пана вичикиччха̄нусайам̣ паджахати, со ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти? тадекат̣т̣хам̣ паджахати. йо…пе… бхавара̄га̄нусайам̣ авиджджа̄нусайам̣ паджахатӣти? тадекат̣т̣хам̣ паджахати…пе… йо ка̄мара̄га̄нусайан̃ча пат̣игха̄нусайан̃ча ма̄на̄нусайан̃ча…пе… паджахатӣти? наттхӣ’’тиа̄дина̄ пуггалава̄ре,
‘‘йато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахати, тато пат̣игха̄нусайам̣ паджахатӣти? но…пе… йато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахати, тато ма̄на̄нусайам̣ паджахатӣти? а̄манта̄. йато ва̄ пана ма̄на̄нусайам̣ паджахати, тато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти? рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ тато ма̄на̄нусайамева, ка̄мадха̄туйа̄ пана двӣсу ведана̄су тато ма̄на̄нусайам̣ паджахатӣ’’тиа̄дина̄ ока̄сава̄ре ча,
‘‘йо йато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахати, со тато пат̣игха̄нусайам̣ паджахатӣти? но…пе… ма̄на̄нусайам̣ паджахатӣти? тадекат̣т̣хам̣ паджахати…пе… вичикиччха̄нусайам̣ паджахатӣти? но. йо ва̄ пана йато вичикиччха̄нусайам̣ паджахати, со тато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти? ат̣т̣хамако дуккха̄йа ведана̄йа рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ со тато вичикиччха̄нусайам̣ паджахати, но ча со тато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахати, свева пуггало ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су со тато вичикиччха̄нусайам̣ паджахати, ка̄мара̄га̄нусайам̣ тадекат̣т̣хам̣ паджахатӣ’’тиа̄дина̄ пуггалока̄сава̄ре ча̄ти евам̣ ануломанайе ча, ‘‘йо ка̄мара̄га̄нусайам̣ на паджахати, со пат̣игха̄нусайам̣ на паджахатӣти? а̄манта̄…пе… вичикиччха̄нусайам̣ на паджахатӣти? ат̣т̣хамако ка̄мара̄га̄нусайам̣ на паджахати, нетарам̣, ана̄га̄мимаггасаман̇гим̣, ат̣т̣хамакан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ пуггала̄ тадубхайам̣ на паджахантӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча саббаттха пуччха̄виссаджджананайо н̃а̄таббо.
таттха паджахатӣти тена тена маггена паха̄напарин̃н̃а̄васена паджахати. тадекат̣т̣ханти паха̄некат̣т̣хатам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣хамамагга̄дина̄ хи на кевалам̣ дит̣т̣ха̄дика̄ ева дхамма̄ пахӣйанти, атха кхо апа̄йагаманийа̄ тена ка̄мара̄гапат̣игхама̄на̄дайопи пахӣйанти ева. пат̣хамамаггаваджджха̄ хи ка̄мара̄га̄, апа̄йагаманийа̄ ча ма̄на̄виджджа̄дайопи, татийамаггаваджджха̄ти паха̄некат̣т̣ха̄ хутва̄ пахӣйанти ева̄ти ‘‘но’’ти арахаттамаггат̣т̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи ка̄мара̄га̄нусайам̣йева пахӣнатта̄ на паджахатӣти. йато ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти йато уппаджджанакам̣ ка̄мара̄га̄нусайам̣ паджахатӣти аттхо, ат̣т̣хамакоти сота̄паттимаггат̣т̣хо. со хи даккхин̣еййаккамена арахаттапхалат̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа ган̣ийама̄но ат̣т̣хамако на̄ма. пат̣иломанайе ана̄га̄мимаггасаман̇гин̃ча ат̣т̣хамакан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ти путхуджджанасесасекха̄секха̄. тесу хи путхуджджана̄ паха̄напарин̃н̃а̄йа абха̄вена на паджаханти, сеса̄ тесам̣ пахӣнатта̄ти имина̄ найена саббаттха виниччхайо ведитабботи айам̣ паджаханава̄ре найо.
парин̃н̃а̄ва̄ро пана ‘‘йо ка̄мара̄га̄нусайам̣ париджа̄на̄ти, со пат̣игха̄нусайам̣ париджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ паджаханава̄расадисова. айампи хи паджаханава̄ро вийа маггат̣т̣ха̄нан̃н̃ева васена виссаджджито. таттха париджа̄на̄тӣти тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄на̄тӣти аттхо. айам̣ парин̃н̃а̄ва̄ре найо.
пахӣнава̄ре пана ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо пахӣно, тасса пат̣игха̄нусайо пахӣноти? а̄манта̄…пе… ма̄на̄нусайо пахӣноти? ана̄га̄мисса ка̄мара̄га̄нусайова, арахато пана ма̄на̄нусайопи пахӣно’’тиа̄дина̄ пуггалава̄ре, ‘‘йаттха ка̄мара̄га̄нусайо пахӣно, таттха пат̣игха̄нусайо пахӣноти? на ваттаббо пахӣноти ва̄ аппахӣноти ва̄. йаттха ва̄ пана…пе… на ваттаббо…пе… таттха ма̄на̄нусайо пахӣноти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана…пе… пахӣноти? рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ еттха ма̄на̄нусайо пахӣно, ка̄мара̄га̄нусайо на ваттаббо, ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу ведана̄су еттха тадубхайам̣ пахӣна’’нтиа̄дина̄ ока̄сава̄ре, пуггалока̄сава̄рети евам̣ ануломанайе, ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣно, тасса пат̣игха̄нусайо аппахӣноти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄…пе… йасса ва̄ пана ма̄на̄нусайо аппахӣно, тасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣноти? ана̄га̄мисса ма̄на̄нусайова, тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ тадубхайам̣ аппахӣна’’нтиа̄дина̄ пат̣иломанайе ча вуттанайенева пуччха̄виссаджджананайо н̃а̄таббо.
еттха ча пхалат̣т̣хавасенева аттхо гахетаббо маггат̣т̣ха̄нам̣ пахӣнакилесатта̄бха̄ва̄. тесам̣ хи анусайа̄ пахӣйанти ева, на пана пахӣна̄ти ана̄га̄миа̄дайо пхалат̣т̣ха̄ва гахетабба̄, ока̄сава̄ре пана ‘‘на ваттаббо’’ти идам̣ убхиннам̣ уппаттит̣т̣ха̄насса аса̄дха̄ран̣атта̄ вуттам̣. ан̃н̃ам̣ хи ка̄мара̄га̄нусайасса уппаттит̣т̣ха̄нам̣, ан̃н̃ам̣ пат̣игха̄нусайасса. абха̄витамаггасса ча йаттха анусайо уппаджджати, магге бха̄вите таттхева со пахӣно на̄ма хоти, тасма̄ со таттха пахӣноти ва̄, аппахӣноти ва̄ на ваттаббо, саббаттха̄пи пана сайам̣ абха̄вена таттха аппахӣноти на ваттаббо. убхиннам̣ пана са̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти вуттам̣. ма̄на̄нусайо хи ка̄мадха̄туйа̄ ведана̄двайасан̇кха̄те са̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄не ка̄мара̄гена саддхим̣ пахӣно на̄ма хоти. йасса ка̄мара̄га̄нусайо аппахӣноти путхуджджанасса, сота̄паттисакада̄га̄мипхалат̣т̣ха̄нан̃ча васена аттхо гахетаббо. ‘‘тин̣н̣ам̣ пуггала̄на’’нти хи вуттам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти айам̣ пахӣнава̄ре найо.
уппаджджанава̄ре пана ‘‘йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ саббаттха анусайава̄расадисова̄ти айам̣ уппаджджанава̄ре найо.
дха̄тува̄ре пана ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса кати анусайа̄ анусенти, кати анусайа̄ на̄нусенти, кати анусайа̄ бхан̇га̄? ка̄мадха̄туйа̄ чутасса рӯпадха̄тум̣ упападжджантасса…пе… кати бхан̇га̄? ка̄мадха̄туйа̄ чутасса арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса…пе… рӯпадха̄тум̣ упападжджантасса на арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса…пе… кати бхан̇гам̣? ка̄мадха̄туйа̄ чутасса на ка̄мадха̄тум̣, на арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса…пе… на рӯпадха̄тум̣ на арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса. на ка̄мадха̄тум̣ на рӯпадха̄тум̣ упападжджантасса кати бхан̇га̄’’ти евам̣ ка̄мадха̄тумӯлака̄ нава пуччха̄, татха̄ ‘‘рӯпадха̄туйа̄ чутасса̄’’тиа̄дина̄ рӯпадха̄тумӯлака̄ нава, арӯпадха̄туйа̄ нава ча̄ти саттавӣсати ануломапуччха̄, татха̄ ‘‘на ка̄мадха̄туйа̄ чутасса̄’’тиа̄дина̄ саттавӣсати пат̣иломапуччха̄ ча, татха̄ ‘‘на ка̄мадха̄туйа̄ на арӯпадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса̄’’тиа̄дина̄ саттавӣсати дукамӯлака̄ пуччха̄ ча̄ти евам̣ пуччха̄ва̄ре ека̄сӣти пуччха̄ ведитабба̄.
таттха анусентӣти читтасанта̄не анугата̄ хутва̄ кати анусенти, бхан̇га̄ти анусенти ча на̄нусенти ча̄ти евам̣ кати вибхаджитабба̄ти аттхо. на ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса̄ти ка̄мадха̄тувирахита̄ две рӯпа̄рӯпадха̄туйо упападжджантасса. на ка̄мадха̄тум̣ на рӯпадха̄тунти арӯпадха̄тум̣ упападжджантасса. на ка̄мадха̄туйа̄ти рӯпа̄рӯпадха̄тӯхи чутасса, евам̣ сесесупи саббаттха пат̣исандхивасена, дха̄тувасена ча аттхо ведитабботи айам̣ уддесава̄ре найо.
ниддесава̄ре панасса ‘‘ка̄мадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса кассачи сатта анусайа̄ анусенти, кассачи пан̃ча анусайа̄ анусенти, анусайа̄ бхан̇га̄ наттхи, ка̄мадха̄туйа̄ чутасса рӯпадха̄тум̣ упападжджантасса кассачи сатта анусайа̄ анусенти, кассачи пан̃ча, кассачи тайо …пе… бхан̇га̄ наттхӣ’’ти имина̄ найена саббаттха виссаджджанам̣ ведитаббам̣, айам̣ панеттха висесо – рӯпадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса саттева анусайа̄ анусенти, татха̄ ‘‘арӯпадха̄туйа̄ чутасса ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса̄’’тиа̄дӣсупи, арӯпадха̄туйа̄ пана чутасса рӯпадха̄туйа̄ упапатти наттхи, хет̣т̣ха̄ упападжджама̄но ка̄мадха̄тум̣ ева упападжджати, саттева анусайа̄ анусентӣти евам̣ ан̃н̃есупи еварӯпесу виссаджджананайо ведитабботи айам̣ висесо, сесам̣ вуттанайамева̄ти айаметтха па̄л̣инайо.
таттха кассачи сатта̄ти путхуджджанавасена вуттам̣, пан̃ча̄ти сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ васена. тесам̣ хи дит̣т̣хивичикиччха̄нусайа̄ пахӣна̄ти, ка̄мадха̄туйа̄ пана ана̄га̄мӣнам̣ упапаттиабха̄вато пат̣хамава̄ре ‘‘кассачи тайо’’ти на вуттам̣, рӯпа̄рӯпадха̄тӯсу уппаджджанава̄ресу ева вуттам̣…пе… ана̄га̄мӣнам̣ хи ка̄мара̄гапат̣игха̄нампи пахӣнатта̄ тайова анусайа̄ анусенти, идха ча анусайа̄нам̣ уппаттивасена найо, анусайа̄нам̣ анусайанам̣ аггахетва̄ аппахӣнабха̄вена пат̣исандхиккхан̣е апи анусайанам̣ гахетаббам̣. саттева̄ти арийаса̄вакасса рӯпа̄рӯпадха̄туйа̄ чутасса хет̣т̣ха̄ ка̄мабхава̄дӣсу упапатти на̄ма наттхи, путхуджджанассева хоти, тасма̄ ‘‘саттева̄’’ти нийаметва̄ вуттам̣, арӯпадха̄туйа̄ чутасса рӯпадха̄туйа̄ упапатти наттхӣти. касма̄ наттхи? арӯпӣнам̣ рӯпаджджха̄насса абха̄ва̄. те хи саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккаманарӯпадха̄тум̣ упапанна̄ти. сесам̣ найато сувин̃н̃еййамева̄ти айам̣ дха̄тува̄ре найо. айам̣ анусайайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
читтайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
читтайамакама̄тика̄йам̣ пана па̄л̣иваваттха̄нам̣ та̄ва евам̣ ведитаббам̣. имиссам̣ хи ма̄тика̄йам̣ пуггалава̄ро дхаммава̄ро пуггаладхаммава̄роти а̄дитова тайо суддхикамаха̄ва̄ра̄ хонти, таттха ‘‘йасса читтам̣ уппаджджати на нируджджхатӣ’’ти евам̣ пуггалавасена читтасса уппаджджананируджджхана̄дибхедам̣ дӣпенто гато пуггалава̄ро на̄ма. ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхатӣ’’ти евам̣ дхаммавасенева читтасса уппаджджананируджджхана̄дибхедам̣ дӣпенто гато дхаммава̄ро на̄ма. ‘‘йасса йам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхатӣ’’ти евам̣ убхайавасенева читтасса уппаджджананируджджхана̄дибхедам̣ дӣпенто гато пуггаладхаммава̄ро на̄ма.
тато ‘‘йасса сара̄гам̣ читта’’нтиа̄дӣнам̣ сол̣асаннам̣ пада̄нам̣ васена апаре сара̄га̄дипадависесита̄ сол̣аса пуггалава̄ра̄, сол̣аса дхаммава̄ра̄, сол̣аса пуггаладхаммава̄ра̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣса миссакава̄ра̄ хонти, те сара̄га̄дипадаматтам̣ дассетва̄ сам̣кхитта̄. тато ‘‘йасса кусалам̣ читта’’нтиа̄дина̄ найена чхасат̣т̣хидвисатасан̇кха̄та̄нам̣ абхидхаммама̄тика̄пада̄нам̣ васена апаре кусала̄дипадависесита̄ чхасат̣т̣хидвисатапуггалава̄ра̄, чхасат̣т̣хидвисатадхаммава̄ра̄, чхасат̣т̣хидвисатапуггаладхаммава̄ра̄ти ат̣т̣ханавутисаттасата̄ миссакава̄ра̄ хонти, тепи кусала̄дипадаматтам̣ дассетва̄ сам̣кхитта̄йева, йа̄нипеттха санидассана̄дӣни пада̄ни читтена саддхим̣ на йуджджанти, та̄ни могхапуччха̄васена гахита̄нӣти.
тесу пана тӣсу ва̄ресу саббапат̣хаме суддхикапуггаламаха̄ва̄ре та̄ва уппа̄даниродхака̄ласамбхедава̄ро уппа̄дуппаннава̄ро ниродхуппаннава̄ро уппа̄дава̄ро ниродхава̄ро уппа̄даниродхава̄ро уппаджджама̄нананиродхава̄ро уппаджджама̄нуппаннава̄ро нируджджхама̄нуппаннава̄ро уппаннуппа̄дава̄ро атӣта̄на̄гатава̄ро уппаннуппаджджама̄нава̄ро нируддханируджджхама̄нава̄ро атиккантака̄лава̄ро ча̄ти чуддаса антарава̄ра̄, тесу уппа̄дава̄ро ниродхава̄ро уппа̄даниродхава̄роти имесу тӣсу ва̄ресу паччекам̣ ваттама̄на̄тӣтасса, ваттама̄на̄на̄гатасса, атӣта̄на̄гатасса ча̄ти тин̣н̣ам̣ ка̄лабхеда̄нам̣ васена ануломапат̣иломато чха чха катва̄ ат̣т̣ха̄раса йамака̄ни, уппаннуппа̄дава̄ре атӣта̄на̄гатака̄лавасена ануломато две, пат̣иломато двети чатта̄ри йамака̄ни, сесесу а̄дито ниддит̣т̣хесу тӣсу, антаре ниддит̣т̣хесу тӣсу, аваса̄не ниддит̣т̣хесу чатӯсӯти дасасу ва̄ресу ануломато екам̣, пат̣иломато еканти две две катва̄ вӣсати йамака̄ни, евам̣ саббесупи чуддасасу антарава̄ресу два̄чатта̄лӣса йамака̄ни, чатура̄сӣти пуччха̄, ат̣т̣хасат̣т̣хиаттхасатам̣ хоти. йатха̄ ча екасмим̣ суддхикапуггаламаха̄ва̄ре, татха̄ суддхикадхаммамаха̄ва̄ре, суддхикапуггаладхаммамаха̄ва̄репӣти тӣсу маха̄ва̄ресу чхаббӣсатийамакасатам̣, тато дигун̣а̄ пуччха̄, дигун̣а̄ аттха̄ ча ведитабба̄, идам̣ пана ва̄раттайам̣ сара̄га̄дивасена сол̣асагун̣ам̣, кусала̄дивасена чхасат̣т̣хидвисатагун̣ам̣ катва̄ имисса̄ читтайамакама̄тика̄йа анека̄ни йамакасахасса̄ни, таддигун̣а̄ пуччха̄, таддигун̣а̄ аттха̄ ча хонти, па̄т̣хо пана сам̣кхитто. еваметтха па̄л̣иваваттха̄нам̣ видитва̄ ида̄ни анутта̄нападаттха̄нуса̄рена вибхан̇ганайасахито сан̇кхепаттхаван̣н̣ана̄найо евам̣ ведитаббо.
йасса читтам̣ уппаджджатӣти йасса пуггаласса читтам̣ уппа̄даккхан̣асаман̇гита̄йа уппаджджати. на нируджджхатӣти ниродхаккхан̣ам̣ аппаттата̄йа на нируджджхати. тасса читтанти ким̣ тасса пуггаласса тато пат̣т̣ха̄йа читтам̣ нируджджхиссатӣти пуччха̄, тасса̄ ча, ‘‘паччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, нируджджхиссати нуппаджджиссати, итаресам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, нируджджхиссати чева уппаджджиссати ча̄’’ти виссаджджанам̣. таттха тесам̣ читтанти йесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ паччхимачиттасан̇кха̄тасса чутичиттасса уппа̄даккхан̣е ваттати, тесам̣ тадева чутичиттам̣ уппа̄даппаттата̄йа уппаджджати на̄ма, бхан̇гам̣ аппаттата̄йа на нируджджхати на̄ма, ида̄ни пана бхан̇гам̣ патва̄ там̣ тесам̣ читтам̣ нируджджхиссати, тато аппат̣исандхикатта̄ ан̃н̃ам̣ нуппаджджиссати. итаресанти паччхимачиттасаман̇гим̣ кхӣн̣а̄савам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄нам̣ секха̄секхапутхуджджана̄нам̣ нируджджхиссати чева ан̃н̃ам̣ пана тасмим̣ ва̄ аттабха̄ве уппаджджиссати ча̄ти аттхо.
‘‘йасса ва̄ пана читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссати, тасса читтам̣ уппаджджати на нируджджхатӣ’’ти имисса̄ дутийапуччха̄йа паччхимачиттасаман̇гино кхӣн̣а̄савасса читтам̣ сандха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджанам̣. ‘‘йасса читтам̣ нуппаджджати нируджджхати, тасса читтам̣ на нируджджхиссати уппаджджиссатӣ’’ти пуччха̄йа ‘‘но’’ти пат̣иседхова виссаджджанам̣. на уппаджджати нируджджхатӣти хи бхан̇гаккхан̣е арахато паччхимачиттампи сеса̄нам̣ бхиджджама̄начиттампи пуччхати, тато пат̣т̣ха̄йа пана арахато та̄ва читтам̣ на нируджджхиссатӣти сакка̄ ваттум̣, уппаджджиссатӣти пана на сакка̄, тасма̄ ‘‘но’’ти еттха пат̣иседхо като, ‘‘йасса ва̄ пана читтам̣ на нируджджхиссати уппаджджиссати, тасса читтам̣ нуппаджджати нируджджхатӣ’’ти пуччха̄йа ‘‘наттхӣ’’ти пат̣иккхепова виссаджджанам̣. йасса хи читтам̣ на нируджджхиссати уппаджджиссати, со ча пуггало наттхӣти.
йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄, йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ читтасса бхан̇гаккхан̣е там̣ читтам̣ уппаннам̣, но ча уппаджджати, саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ читтам̣ уппаннан̃чева уппаджджати ча, йасса читтам̣ нуппаджджати, тасса читтам̣ нуппаннанти? читтасса бхан̇гаккхан̣е читтам̣ нуппаджджати, но ча нуппаннам̣, ниродхасама̄панна̄нам̣ асан̃н̃асатта̄нам̣ читтам̣ нуппаджджати чева нуппаннан̃ча. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? а̄манта̄. еттха ча уппаннанти уппа̄дасаман̇гинопетам̣ на̄мам̣, уппаджджатӣти ча уппа̄дасаман̇гинова.
йасса читтам̣ нируджджхати, тасса читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… нируджджхатӣти? бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ на нируджджхати, тасса читтам̣ нуппаннанти? ниродхасама̄панна̄дӣнам̣ читтам̣. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄.
йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е татха̄. еттха ча уппа̄даппаттатта̄ уппаджджиттха, там̣ анатӣтатта̄ уппаджджати на̄ма̄ти аттхоти ат̣т̣хакатха̄йам̣ кхан̣апаччуппаннавасена аттхо вутто. уппаджджиттха̄ти пана имасса атӣтачиттаккхан̣авасена аттхе гайхама̄не ева упарипа̄л̣ийа̄ на вируджджхати, на ан̃н̃атха̄ти пан̃н̃а̄йати, тасма̄ пубба̄парам̣ олокетва̄ па̄л̣иавиродхена аттхо гахетаббо.
йасса читтам̣ нуппаджджати, тасса читтам̣ нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? наттхи. йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ уппаджджиссатӣти? паччхимачиттасаман̇гикхӣн̣а̄сававирахита̄нам̣ читтам̣ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? уппа̄даккхан̣е татха̄. йасса читтам̣…пе… нуппаджджиссатӣти? асекха̄нам̣ паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ уппаджджиттха, тасса читтам̣ уппаджджиссатӣти? паччхимачиттасаман̇гим̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса читтам̣ нуппаджджиттха, тасса читтам̣ нуппаджджиссатӣти? наттхи. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха.
йасса читтам̣ нируджджхати, тасса читтам̣ нируджджхиттха̄ти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… нируджджхатӣти? бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса читтам̣…пе… на нируджджхиттха̄ти? нируджджхиттха. йасса ва̄ пана…пе… наттхи. йасса читтам̣ нируджджхати, тасса читтам̣ нируджджхиссатӣти? паччхимачиттасаман̇гим̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ читтасса бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса ва̄ пана…пе… сеса̄нам̣ бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса читтам̣…пе… нируджджхиссати. йасса ва̄ пана…пе… нируджджхати.
йасса читтам̣ нируджджхиттха, тасса читтам̣ нируджджхиссатӣти? паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ читтам̣ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса читтам̣ на нируджджхиттха, тасса читтам̣ на нируджджхиссатӣти? наттхи. йасса ва̄ пана…пе… на нируджджхиттха̄ти? нируджджхиттха.
йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ нируджджхиттха̄ти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ нуппаджджати, тасса читтам̣ на нируджджхиттха̄ти? нируджджхиттха. йасса ва̄ пана…пе… наттхи, йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ нируджджхиссатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ нуппаджджати, тасса читтам̣ на нируджджхиссатӣти? паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса читтам̣ уппаджджиттха, тасса читтам̣ нируджджхиссатӣти? нируджджхама̄нам̣ паччхимачиттам̣ т̣хапетва̄ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йасса читтам̣ нуппаджджиттха, тасса читтам̣ на нируджджхиссатӣти? наттхи. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха.
йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ на нируджджхатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ нуппаджджати, тасса читтам̣ нируджджхатӣти? саббесам̣ читтасса бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса ва̄ пана…пе… нуппаджджатӣти? а̄манта̄.
йасса читтам̣ уппаджджама̄нам̣, тасса читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаджджама̄нанти? саббесам̣ читтасса уппа̄даккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ нуппаджджама̄нам̣, тасса читтам̣ нуппаннанти? ниродхасама̄панна̄дӣнам̣ читтам̣ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄.
йасса читтам̣ нируджджхама̄нам̣, тасса читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… бхан̇гаккхан̣е татха̄. йасса читтам̣ на нируджджхама̄нам̣, тасса читтам̣ нуппаннанти? ниродхасама̄панна̄дӣнам̣ читтам̣ татха̄. йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄.
йасса читтам̣ уппаннам̣, тасса читтам̣ уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана…пе… уппаннанти? читтасаман̇гӣнам̣ татха̄. йасса читтам̣ нуппаннам̣, тасса читтам̣ нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха. йасса ва̄ пана…пе… нуппаннанти? наттхи…пе… йасса читтам̣ нуппаннам̣, тасса читтам̣ нуппаджджиссатӣти? уппаджджиссати. йасса ва̄ пана…пе… нуппаннанти? уппаннам̣.
йасса читтам̣ уппаджджиттха но ча тасса читтам̣ уппаннам̣, тасса читтам̣ уппаджджиссатӣти? а̄манта̄. йасса ва̄ пана читтам̣ уппаджджиссати но ча тасса читтам̣ уппаннам̣, тасса читтам̣ уппаджджиттха̄ти? а̄манта̄. еттха ‘‘но ча тасса читтам̣ нуппанна’’нти идам̣ асан̃н̃а̄диачиттаке сандха̄йа вуттам̣. тесам̣ нийамена читтуппаттийа̄ абха̄вато ‘‘а̄манта̄’’ти убхайаттха виссаджджанам̣ вуттам̣. айан̃ча ва̄ро ка̄латтайе гахетва̄ саматтхитоти гахетаббо.
‘‘йасса читтам̣ нуппаджджиттха но ча тасса читтам̣ нуппаннам̣, тасса читтам̣ нуппаджджиссатӣти? наттхи. йасса ва̄ пана читтам̣ нуппаджджиссати но ча тасса читтам̣ нуппаннам̣, тасса читтам̣ нуппаджджиттха̄ти? уппаджджиттха.
уппаннам̣ уппаджджама̄нанти? уппа̄даккхан̣е читтам̣ татха̄. уппаджджама̄нам̣ уппаннанти? а̄манта̄. нуппаннам̣ нуппаджджама̄нанти? а̄манта̄. нуппаджджама̄нам̣ нуппаннанти? атӣта̄на̄гатачиттам̣ татха̄.
нируддхам̣ нируджджхама̄нанти? но, нируджджхама̄нам̣ нируддханти? но, нанируддхам̣ нанируджджхама̄нанти? уппа̄даккхан̣е ана̄гатан̃ча читтам̣ татха̄. нанируджджхама̄нам̣ нанируддхантипи татхева.
йасса читтам̣ уппаджджама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, нируджджхама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, тасса читтанти? но ча бхан̇гаккхан̣ам̣ вӣтиккантам̣, атӣтам̣ читтам̣ тадубхайам̣ вӣтиккантам̣, йасса ва̄ пана читтам̣ нируджджхама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, уппаджджама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, тасса читтанти? атӣтам̣ читта’’нти имина̄ найена пуггалава̄ре саббаттха виссаджджананайо ведитаббо.
таттха уппаджджама̄нам̣ кхан̣анти уппаджджама̄насса кхан̣ам̣, уппа̄даккхан̣анти аттхо. кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄ланти на чирам̣ вӣтиккантам̣, тамева пана уппа̄даккхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ хутва̄ атиккантака̄ланти сан̇кхам̣ гаччхати, нируджджхама̄нам̣ кхан̣анти нируджджхама̄насса кхан̣ам̣, бхан̇гаккхан̣анти аттхо. кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄ланти ким̣ тасса читтам̣ евам̣ ниродхаккхан̣ампи вӣтиккантам̣ хутва̄ атиккантака̄лам̣ на̄ма хотӣти пуччхати. йасса бхан̇гаккхан̣е читтам̣ уппа̄даккхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ хутва̄ атиккантака̄лам̣ на̄ма хоти, ниродхаккхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ хутва̄ атиккантака̄лам̣ на̄ма хоти, атӣтам̣ пана читтам̣ убхопи кхан̣е кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ хутва̄ атиккантака̄лам̣ на̄ма хотӣти атӣтачиттавасена виссаджджанам̣ катам̣. имина̄ва упа̄йена упаримесу аттхадхаммава̄ра̄дӣсу ча саббависсаджджанесу аттхо ведитаббо. айам̣ атиккантака̄лава̄ре найо.
йам̣ читтам̣ уппаджджати нанируджджхати, там̣ читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссатӣти? а̄манта̄. йам̣ ва̄ пана…пе… а̄манта̄. йам̣ читтам̣ нуппаджджати нируджджхати, там̣ читтам̣ нанируджджхиссати уппаджджиссатӣти? но. йам̣ ва̄ пана читтам̣ нанируджджхиссати уппаджджиссати, там̣ читтам̣ нуппаджджати нируджджхатӣти? наттхи.
йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄. йам̣ ва̄ пана…пе… уппаджджатӣти? уппа̄даккхан̣е читтам̣ татха̄, евам̣ пат̣иломапуччха̄супи тато сеса̄супи. ‘‘йам̣ читтам̣ нуппаджджати, там̣ читтам̣ нуппаннанти? атӣта̄на̄гатам̣ читтам̣ татха̄. йам̣ ва̄ пана…пе… а̄манта̄…пе… бхан̇гаккхан̣е читта’’нтиа̄дина̄, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ уппаджджиттха̄ти? но. йам̣ читтам̣ нуппаджджати, там̣ читтам̣ нуппаджджиттха̄ти? бхан̇гаккхан̣е читтам̣ ана̄гатан̃ча̄’’тиа̄дина̄, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ уппаджджиссатӣти? но. йам̣ ва̄ пана…пе… но, йам̣ читтам̣ нуппаджджати, там̣ читтам̣ нуппаджджиссатӣти? ана̄гатам̣ читтам̣ нуппаджджати, но ча там̣ читтам̣ нуппаджджиссати, бхан̇гаккхан̣е читтам̣ атӣтам̣ читта’’нтиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджиттха, там̣ читтам̣ уппаджджиссатӣти? но. йам̣ ва̄ пана…пе… но, йам̣ читтам̣ нуппаджджиттха, там̣ читтам̣ нуппаджджиссатӣти? ана̄гатам̣ читта’’нтиа̄дина̄ ча,
‘‘йам̣ читтам̣ нируджджхати, там̣ читтам̣ нируджджхиттха̄ти? но’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ нируджджхиттха̄ти? но’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ нируджджхиссатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджиттха, там̣ читтам̣ нируджджхиссатӣти? но’’тиа̄дина̄ ча,
‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджама̄нам̣, там̣ читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄. йам̣ ва̄ пана…пе… уппаджджама̄нанти…пе… уппа̄даккхан̣е читта’’нтиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ нируджджхама̄нам̣, там̣ читтам̣ уппаннанти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йам̣ читтам̣ уппаннам̣, там̣ читтам̣ уппаджджиттха̄ти? но. йам̣ ва̄ пана…пе… но’’тиа̄дина̄ ча,
‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджиттха но ча там̣ читтам̣ уппаннам̣, там̣ читтам̣ уппаджджиссатӣти? но. йам̣ ва̄ пана…пе… но. йам̣ читтам̣ нуппаджджиттха но ча там̣ читтам̣ нуппаннам̣, там̣ читтам̣ нуппаджджиссатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘уппаннам̣ уппаджджама̄нанти…пе… уппа̄даккхан̣е уппаннан̃чева уппаджджама̄нан̃ча. уппаджджама̄нам̣ уппаннанти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘нируддхам̣ нируджджхама̄нанти? но’’тиа̄дина̄ ча,
‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, нируджджхама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣, там̣ читтанти…пе… атӣтам̣ читта’’нтиа̄дина̄ ча дхаммава̄ре,
‘‘йасса йам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, тасса там̣ читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссатӣти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄ ча пуггаладхаммава̄ре ча, сара̄га̄дипадехи, кусала̄дипадехи ча миссесу саббава̄ресу ча пуччха̄су хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена виссаджджананайо ведитаббо. айам̣ читтайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
дхаммайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
дхаммайамакама̄тика̄йа пана кхандхайамаке вуттанайенева па̄л̣иваваттха̄нам̣ ведитаббам̣. ‘‘йо кусалам̣ дхаммам̣ бха̄вети, со акусалам̣ дхаммам̣ паджахатӣ’’ти а̄гататта̄ панеттха парин̃н̃а̄ва̄ро бха̄вана̄ва̄ро на̄ма. таттха йасма̄ абйа̄като дхаммо нева бха̄ветаббо на паха̄таббо, тасма̄ падамева на уддхат̣анти ведитаббам̣. пуччха̄виссаджджане панеттха ‘‘кусала̄кусала̄ дхамма̄ти? а̄манта̄’’тиа̄дина̄, ‘‘дхамма̄ акусала̄ дхамма̄ти? акусала̄ дхамма̄ дхамма̄ чева акусала̄ дхамма̄ ча, авасеса̄ дхамма̄ на акусала̄ дхамма̄’’тиа̄дина̄ ча пан̣н̣аттива̄ре виссаджджананайо н̃а̄таббо.
‘‘йасса кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, тасса акусала̄ дхамма̄ уппаджджантӣти? но. йасса ва̄ пана…пе… йасса кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, тасса абйа̄ката̄ дхамма̄ уппаджджантӣти? пан̃чавока̄ре кусала̄нам̣ уппа̄даккхан̣е…пе… уппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йаттха кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, таттха акусала̄ дхамма̄ уппаджджантӣти? а̄манта̄…пе… таттха абйа̄ката̄ дхамма̄ уппаджджантӣти? а̄манта̄. йаттха ва̄ пана абйа̄ката̄ дхамма̄ уппаджджанти, таттха кусала̄ дхамма̄ уппаджджантӣти …пе… чатувока̄ре…пе… уппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса йаттха кусала̄ дхамма̄…пе… уппаджджантӣти? но’’тиа̄дина̄ ча,
‘‘йасса кусала̄ дхамма̄ нуппаджджанти, тасса акусала̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти…пе… саббесам̣ читтасса бхан̇гаккхан̣е абйа̄катачиттасса уппа̄даккхан̣е ниродхасама̄панна̄нам̣ асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣ кусала̄ ча дхамма̄ нуппаджджанти, акусала̄ ча дхамма̄ нуппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йасса кусала̄ дхамма̄ нуппаджджанти, тасса абйа̄ката̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти…пе… саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е а̄руппе акусала̄нам̣ уппа̄даккхан̣е ча нуппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ ча, ‘‘йаттха кусала̄ дхамма̄ нуппаджджанти, таттха акусала̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти? а̄манта̄…пе… таттха абйа̄ката̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти? уппаджджанти. йаттха ва̄ пана абйа̄ката̄ дхамма̄ нуппаджджанти, таттха акусала̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти? наттхӣ’’тиа̄дина̄ ча уппа̄дава̄ре,
‘‘йасса кусала̄ дхамма̄ нируджджханти, тасса акусала̄ дхамма̄ нируджджхантӣти? но’’тиа̄дина̄ ниродхава̄ре ча,
‘‘йасса кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, тасса акусала̄ дхамма̄ нируджджхантӣти? но’’тиа̄дина̄ уппа̄даниродхава̄ре ча,
‘‘йо кусалам̣ дхаммам̣ бха̄вети, со акусалам̣ дхаммам̣ паджахиттха̄ти? но…пе… йо кусалам̣ дхаммам̣ на бха̄вети, со акусалам̣ дхаммам̣ наппаджахиттха̄ти? аггамаггасаман̇гин̃ча арахантан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ пуггала̄’’тиа̄дина̄ бха̄вана̄ва̄ре ча пуччха̄виссаджджананайо хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена н̃а̄таббо.
аттхавиниччхайе панеттха идам̣ лаккхан̣ам̣. имасса хи дхаммайамакасса паваттимаха̄ва̄ре уппаджджанти нируджджхантӣти имесу уппа̄даниродхесу кусала̄кусаладхамма̄ та̄ва екантена паваттийам̣йева лаббханти, на чутипат̣исандхӣсу, абйа̄катадхамма̄ пана паватте ча чутипат̣исандхӣсу ча̄ти тӣсупи ка̄лесу лаббханти, еваметтха йам̣ йаттха йаттха лаббхати, тасса васена таттха таттха виниччхайо ведитаббо.
татридам̣ найамукхам̣ – кусала̄кусала̄нам̣ та̄ва екаккхан̣е ануппаджджанато ‘‘но’’ти пат̣иседхо като. абйа̄ката̄ ча̄ти идам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ сандха̄йа вуттам̣. йаттха кусала̄ дхамма̄ нуппаджджантӣти асан̃н̃абхавам̣ сандха̄йа вуттам̣, абйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппаттит̣т̣ха̄насса̄бха̄ва̄ ‘‘наттхӣ’’ти пат̣иккхепо като, ниродхава̄ре кусала̄кусала̄нам̣ екато анируджджханато ‘‘но’’ти вуттанти имина̄ва найамукхена саббаттха виниччхайо ведитаббо. айам̣ дхаммайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
индрийайамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
индрийайамакама̄тика̄йам̣ пана кхандхайамакама̄тика̄дӣсу вуттанайенева па̄л̣иваваттха̄на̄дико саббо аттхасам̣ван̣н̣ана̄найо ведитаббо. маниндрийам̣ панеттха йатха̄ чаккхундрийа̄димӯлакехи, татхева иттхиндрийа̄димӯлакехи саддхим̣ сампайогам̣ гаччхати, тасма̄ никкхиттапат̣ипа̄т̣ийа̄ айоджетва̄ саббехипи чаккхундрийамӯла̄дӣхи саддхим̣ парийоса̄не йоджитам̣, чаккхундрийена ча саддхим̣ сукхиндрийадуккхиндрийадоманассиндрийа̄ни, локуттариндрийа̄ни ча пат̣исандхийам̣ наттхӣти на гахита̄ни. йатха̄ четтха, евам̣ сесиндрийамӯлакесупи йатха̄нурӯпам̣ н̃а̄таббам̣. индрийа̄нам̣ пана бахуката̄йа дха̄туйамакатопи бахутара̄ни йамака̄ни хонти айам̣ висесо, сесам̣ хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена н̃а̄таббанти. айам̣ индрийайамакама̄тикаттхасам̣ван̣н̣ана̄найо.
мохавиччхеданийа̄ абхидхаммама̄тикаттхаван̣н̣ана̄йа
йамакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.