7. пат̣т̣ха̄нама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
ида̄ни пат̣т̣ха̄нама̄тика̄йа аттхасам̣ван̣н̣ана̄найо хоти. кенат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нанти? на̄наппака̄рапаччайат̣т̣хена. па-саддо хи на̄наппака̄раттхам̣ дӣпети, т̣ха̄на-саддо паччайаттхам̣. атха ва̄ вибхаджанат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ хи пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкамманти а̄гатат̣т̣ха̄не вибхаджанат̣т̣хо пат̣т̣ха̄насаддасама̄наттхо пат̣т̣хапана̄-саддо диссати, евамидха̄пи кусала̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ хетупаччайа̄дӣхи вибхаджанато вибхаджанат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. атха ва̄ пат̣т̣хитат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣, гаманат̣т̣хена̄ти аттхо. саббадхаммесу хи асан̇гагаманасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса хетупаччайа̄дибхедабхиннесу кусала̄дӣсу виттха̄ританайала̄бхато ниссан̇гавасена паваттагаманатта̄ гаманат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, ити на̄наппака̄рапаччайат̣т̣хена, вибхаджанат̣т̣хена, гаманат̣т̣хена ча тикапат̣т̣ха̄на̄дӣсу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекампи пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, тесам̣ пана самӯхато пакаран̣ам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, тесам̣ пат̣т̣ха̄на̄нам̣ ма̄тика̄. сайампи ва̄ пат̣т̣ха̄набхӯта̄ ма̄тика̄, саббампетам̣ пат̣т̣ха̄нама̄тика̄. йа̄ са̄ ‘‘хетупаччайо, а̄рамман̣апаччайо…пе… авигатапаччайо’’ти евам̣ тикапат̣т̣ха̄на̄дичатувӣсатиппабхедасамантапат̣т̣ха̄надесана̄йа мӯлабхӯтапаччайабхедасса васена бхагавата̄ пакаран̣асса а̄димхи т̣хапита̄, айам̣ идха пат̣т̣ха̄нама̄тика̄ на̄ма.
таттха анутта̄наттха̄дисахито сан̇кхепаттхавиниччхайо та̄ва евам̣ ведитаббо – хетупаччайотиа̄дӣсу хи хету ча со паччайо ча̄ти хетупаччайо, хету хутва̄ паччайо хетупаччайо, хетубха̄вена паччайоти вуттам̣ хоти. таттха хетӯти вачана̄вайавака̄ран̣амӯла̄наметам̣ адхивачанам̣. ‘‘пат̣ин̃н̃а̄хетӯ’’тиа̄дӣсу хи локе вачана̄вайаво ‘‘хетӯ’’ти вуччати, са̄сане пана ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 60; апа. тхера 1.1.286) ка̄ран̣ам̣, ‘‘тайо кусала̄ хетӯ, тайо акусала̄ хетӯ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1059) мӯлам̣, идам̣ идха адхиппетам̣, там̣ пат̣ичча етасма̄ етӣти паччайо, апаччаккха̄йа нам̣ ваттатӣти аттхо. йо хи дхаммо йам̣ дхаммам̣ пат̣ичча апаччаккха̄йа тит̣т̣хати ва̄ уппаджджати ва̄, со тасса упака̄ракалаккхан̣ена паччайо на̄ма. ити мӯлат̣т̣хена хету, упака̄ракат̣т̣хена паччайоти сан̇кхепато мӯлат̣т̣хена упака̄рако дхаммо хетупаччайо, кусала̄дӣнам̣ кусала̄дибха̄васа̄дхакоти кечи, евам̣ санте пана там̣самут̣т̣ха̄нарӯпесу хетупаччайата̄ на сампаджджати, ахетукачитта̄нан̃ча вина̄ етехи абйа̄катабха̄во сиддхо, сахетука̄нампи ча йонисоманасика̄ра̄дипат̣ибаддхо кусала̄дибха̄во, на сампайуттахетупат̣ибаддхо. йади ча сийа̄, хетӯсупи кусала̄дибха̄васа̄дхакена ан̃н̃ена бхавитаббам̣, кусала̄дибха̄васа̄дханавасена пана хетӯнам̣ мӯлат̣т̣хам̣ аггахетва̄ суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханавасена гайхама̄не на кин̃чи вируджджхати. ладдхахетупаччайа̄ хи дхамма̄ вирул̣хамӯла̄ вийа па̄дапа̄ тхира̄ хонти суппатит̣т̣хита̄, итаре пана тилабӣджака̄дисева̄ла̄ вийа на суппатит̣т̣хита̄, ити мӯлат̣т̣хена упака̄ракоти суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханена упака̄рако дхаммо хетупаччайоти ведитаббо.
ниддесе ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’ти вуттам̣, таттха ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти аватва̄ ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти идам̣ ачиттасамут̣т̣ха̄на̄нампи сан̇ган̣ханаттхам̣. пан̃ха̄ва̄расмим̣ хи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’ти а̄гатам̣, касма̄ пана̄йам̣ хету пат̣исандхийамева кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо хоти, на паваттети? пат̣исандхийам̣ каммаджарӯпа̄нам̣ читтапат̣ибаддхавуттита̄йа, бхавапат̣хаманипа̄тато читтаджа̄ти. итарарӯпасантатиуппаттхамбха̄бха̄вена ева дуббалаваттхум̣ читтамева нисса̄йа уппаджджати чева тит̣т̣хати ча. там̣ читтампи хи пат̣исандхиккхан̣е каммавегаккхиттата̄йа чева апуреджа̄таваттхуката̄йа ча аппатит̣т̣хитам̣, папа̄те патитаматтако пурисо на кин̃чи сиппам̣ ка̄тум̣ вийа читтаджарӯпам̣ джанетум̣ на саккоти, тамева кат̣атта̄рӯпам̣ нисса̄йа патит̣т̣ха̄ти. пат̣исандхичитта̄ни хи рӯпам̣ на джаненти, каммаджарӯпамева пана тесам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, паваттийам̣ пана пат̣иладдхупаттхамбхата̄йа там̣ рӯпам̣ вина̄пи каммапат̣ибаддха̄ва паватти, хетупаччайасса панеттха кусала̄дибхедато, бхӯмибхедато ча вибха̄го хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабботи айам̣ хетупаччайе найо.
тато паресу а̄рамман̣абха̄вена упака̄рако дхаммо а̄рамман̣апаччайо, со ниддесе ‘‘рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣…пе… рӯпа̄йатанам̣ саддагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄…пе… саббе дхамма̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти евам̣ ниддит̣т̣хатта̄ на кочи дхаммо на хоти. йатха̄ хи дуббалапурисо дан̣д̣ам̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ а̄ламбитва̄ ут̣т̣хахати чева тит̣т̣хати ча, евам̣ читтачетасика̄ дхамма̄ рӯпа̄дӣсу чхасу йам̣ кин̃чи а̄ламбитва̄ уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча, тасма̄ локийалокуттара̄дибхеда̄ саббепи дхамма̄ йатха̄йогам̣ читтачетасика̄нам̣ а̄рамман̣апаччайоти ведитабботи айам̣ а̄рамман̣апаччайе найо.
джет̣т̣хакат̣т̣хена упака̄рако дхаммо адхипатипаччайо, со ниддесе ‘‘чханда̄дхипати чхандасампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣…пе… вӣрийачиттавӣмам̣са̄дхипати…пе… адхипатипаччайена паччайо, йам̣ йам̣ дхаммам̣ гарум̣ катва̄ йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ адхипатипаччайена паччайо’’ти евам̣ двидха̄ ниддит̣т̣хо. таттха чханда̄дайо сахаджа̄та̄дхипатибха̄вена вутта̄, гарука̄таббам̣ а̄рамман̣а̄дхипатибха̄вена. таттха ча локийакусалабхӯто а̄рамман̣а̄дхипати локийакусала̄нан̃чева лобхасахагатачитта̄нан̃ча а̄рамман̣а̄дхипати хоти, на̄н̃н̃асса, акусалабхӯто пана лобхасахагатачиттуппа̄доти вуччати итаресу гарука̄таббата̄йа абха̄вато, со двихетука̄хетука̄дилокийавипа̄карӯпаккхандхабхӯто ча лобхасахагатассева, на̄н̃н̃асса, татха̄ кирийабхӯтопӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатам̣, там̣ н̃а̄н̣асампайуттакирийа̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄бхин̃н̃а̄дипуббавасаппаватта̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусалехи гарука̄таббабха̄васса̄виродхабха̄васса дассанато вӣмам̣ситаббам̣. локуттаракусала̄ни пана ка̄ма̄вачаран̃а̄н̣асампайуттаджавана̄намева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайа̄ хонти, нибба̄нам̣ пана тесан̃н̃ева локуттаракусалавипа̄ка̄нан̃ча̄ти ведитаббанти айам̣ адхипатипаччайе найо.
анантарабха̄вена упака̄рако дхаммо анантарапаччайо, сова саманантарапаччайо, бйан̃джанаматтамева на̄нам̣ ‘‘упачайасантатӣ’’тиа̄дӣсу вийа. йампи ‘‘аттха̄нантарата̄йа анантарапаччайо, ка̄ла̄нантарата̄йа саманантарапаччайо’’ти а̄чарийа̄нам̣ матам̣, там̣ ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусалам̣ пхаласама̄паттийа̄ саманантарапаччайена паччайо’’тиа̄дӣхи вируджджхати, там̣ниддесе ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту там̣сампайуттака̄ ча дхамма̄ манодха̄туйа̄…пе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄ту…пе… манодха̄ту…пе… мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… абйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… пурима̄ пурима̄ акусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ акусала̄нам̣…пе… абйа̄ката̄нам̣…пе… йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ анантара̄ йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти имина̄ анантарапаччайаниддесасамако ева саманантарапаччайо ниддит̣т̣хо ан̃н̃атра на̄мана̄на̄тта̄ти айам̣ анантарасаманантарапаччайадвайе найо.
уппаджджама̄нова саха уппаджджама̄набха̄вена упака̄рако дхаммо сахаджа̄тапаччайо, со ниддесе ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣…пе… оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣…пе… читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣…пе… маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣…пе… рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ кин̃чика̄ле сахаджа̄тапаччайена паччайо, кин̃чика̄ле насахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти евам̣ чхаббидхо ниддит̣т̣хо. таттха ан̃н̃аман̃н̃анти имина̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ екаккхан̣е паччайабха̄ван̃чева паччайуппаннабха̄ван̃ча дӣпети, пат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпам̣ рӯпам̣ на̄ма. читтачетасика̄ти паваттийам̣ чатта̄ро кхандха̄, пат̣исандхийампӣти кечи таттха кат̣атта̄рӯпа̄нампи читтасамут̣т̣ха̄не павит̣т̣хатта̄. тесам̣ хи пат̣исандхичиттачетасика̄ сахаджа̄тапаччайа̄ хонтийева, та̄ни пана ваттхувирахита̄ни рӯпа̄ни паваттийам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ вийа читтачетасика̄нам̣ паччайаттхам̣ на пхаранти, тасма̄ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нти на вуттам̣, татха̄ бхӯта̄нам̣ упа̄да̄рӯпам̣. евам̣ хи агайхама̄не пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ сахаджа̄та̄ на̄ма ниссайата̄ на вутта̄ти сахаджа̄тапаччайаниддесо апарипун̣н̣о ева сийа̄. кин̃чика̄лети идампи оккантиккхан̣е хадайаваттхумева сандха̄йа вуттатта̄ татийакот̣т̣ха̄самева бхаджатӣти аттхато айам̣ паччайо пан̃чавидхоти айам̣ сахаджа̄тапаччайе найо.
ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уппа̄данупаттхамбханабха̄вена упака̄рако дхаммо ан̃н̃аман̃н̃апаччайо тидан̣д̣акам̣ вийа. со ниддесе ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччайо, чатта̄ро маха̄бхӯта̄…пе… оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччайо’’ти евам̣ тидха̄ ниддит̣т̣хоти айам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайе найо.
адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена, ниссайа̄ка̄рена ча упака̄рако дхаммо ниссайапаччайо таручиттакамма̄дӣнам̣ патхавӣпат̣а̄дайо вийа, со ниддесе сахаджа̄тапаччайе вийа чхадха̄ва ниддит̣т̣хо. чхат̣т̣хо панеттха кот̣т̣ха̄со ‘‘чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄, сотагха̄надживха̄ка̄йа̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа манодха̄ту ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттанти, там̣ рӯпам̣ манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ ниссайапаччайена паччайо’’ти евам̣ пуреджа̄таниссайадассанавасена вибхатто, сесам̣ та̄дисамева. таттха рӯпанти хадайаваттху.
упаниссайапаччайоти еттха пана̄йам̣ вачанаттхо – тададхӣнавуттита̄йа аттано пхалена ниссито, наппат̣иккхиттоти ниссайо, йатха̄ пана бхусо а̄йа̄со упа̄йа̄со, евам̣ бхусо ниссайо упаниссайо, балавака̄ран̣ассетам̣ адхивачанам̣, тасма̄ балавака̄ран̣абха̄вена упака̄рако дхаммо упаниссайапаччайоти ведитаббо. со а̄рамман̣ӯпаниссайо анантарӯпаниссайо пакатӯпаниссайоти тивидхо хоти. таттха а̄рамман̣ӯпаниссайо та̄ва а̄рамман̣а̄дхипатина̄ саддхим̣ на̄наттам̣ акатва̄ вибхатто. таттха йам̣ а̄рамман̣ам̣ гарум̣ катва̄ читтачетасика̄ уппаджджанти, там̣ нийамато тесам̣ а̄рамман̣есу балава̄рамман̣ам̣ хоти, ити гарука̄таббаматтат̣т̣хена а̄рамман̣а̄дхипати, балавака̄ран̣ат̣т̣хена а̄рамман̣ӯпаниссайоти еваметесам̣ на̄наттам̣ ведитаббам̣.
анантарӯпаниссайопи анантарапаччайена на̄наттам̣ акатва̄ва вибхатто, евам̣ сантепи аттано аттано анантарам̣ анурӯпасса читтуппа̄дасса паваттанасаматтхата̄йа анантарата̄, пуримачиттасса паччхимачиттуппа̄дане балавата̄йа анантарӯпаниссайата̄ ча ведитабба̄. йатха̄ хи хетупаччайа̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ вина̄пи читтам̣ уппаджджати, на евам̣ анантарачиттам̣ вина̄ читтасса уппатти на̄ма аттхи, тасма̄ балавапаччайо хоти, ити балавака̄ран̣ат̣т̣хена анантарова анантарӯпаниссайоти еваметесам̣ на̄наттам̣ ведитаббам̣.
пакато упаниссайо пакатӯпаниссайо, пакато на̄ма аттано санта̄не уппа̄дито ва̄ саддха̄сӣла̄диупасевито ва̄ утубходжана̄дипакатийа̄йева ва̄ упаниссайо пакатӯпаниссайо, ити парӯпаниссайена амиссоти аттхо. со ча пакатӯпаниссайо ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, джха̄нам̣ уппа̄дети; випассанам̣, маггам̣, абхин̃н̃ам̣, сама̄паттим̣ уппа̄дети; сӣлам̣, сутам̣, ча̄гам̣, пан̃н̃ам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети…пе… сама̄паттим̣ уппа̄детӣ’’тиа̄дина̄ имесам̣ саддха̄дӣнам̣ васена бахудха̄ вибхатто, евам̣ упаниссайапаччайо тивидхо. ниддесе пана̄йам̣ ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ …пе… акусала̄нам̣ кесан̃чи…пе… абйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… пурима̄ пурима̄ акусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ акусала̄нам̣…пе… кусала̄нам̣ кесан̃чи…пе… абйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… пурима̄ пурима̄ абйа̄ката̄ дхамма̄…пе… абйа̄ката̄нам̣, кусала̄нам̣, акусала̄нам̣ упаниссайапаччайена паччайо, пуггалопи упаниссайапаччайена паччайо, сена̄санампӣ’’ти евам̣ ниддит̣т̣хо. таттха пурима̄ти анантарӯпаниссайе саманантара̄тӣта̄ва лаббханти.
а̄рамман̣ӯпаниссайапакатӯпаниссайесу пана на̄на̄видхивасена пуриматара̄ва̄ти тайопи ра̄сӣ кусалена кусалападе лаббханти. кусалена пана̄кусале саманантара̄тӣта̄ на лаббханти, тена̄ха ‘‘кесан̃чӣ’’ти. идам̣ хи ‘‘кусало дхаммо акусаласса дхаммасса а̄рамман̣ӯпаниссайо пакатӯпаниссайо, а̄рамман̣ӯпаниссайо пана да̄нам̣ датва̄…пе… там̣ гарум̣ катва̄ ра̄го уппаджджати…пе… пакатӯпаниссайо саддхам̣ упанисса̄йа ма̄нам̣ джаппетӣ’’тиа̄дина̄ пан̃ха̄ва̄ре а̄гатам̣ имам̣ найам̣ сандха̄йа вуттам̣.
акусалена кусалападе хи саманантара̄тӣта̄ на лаббханти, тена̄ха ‘‘кесан̃чӣ’’ти. идам̣ пана ‘‘акусало дхаммо кусаласса дхаммасса пакатӯпаниссайо. ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети…пе… па̄н̣ам̣ хантва̄ тасса пат̣игха̄таттха̄йа да̄нам̣ детӣ’’тиа̄дина̄ найена пан̃ха̄ва̄ре а̄гатам̣ пакатӯпаниссайамева сандха̄йа вуттам̣. йатха̄ хи акусалам̣ кусаласса анантарӯпаниссайо на хоти, татха̄ а̄рамман̣ӯпаниссайопи на хоти. на хи там̣ гарум̣ катва̄ кусалам̣ паваттати.
акусалена абйа̄катападе пана а̄рамман̣ӯпаниссайова на лаббхати. на хи там̣ абйа̄ката̄ гарум̣ каронти, анантара̄ панасса хонти. теневеттха ‘‘кесан̃чӣ’’ти на вуттам̣. сесападесу тайопи упаниссайа̄ лаббхантева. ‘‘пуггалопи, сена̄санампӣ’’ти идампи двайам̣ пакатӯпаниссайавасеневеттха вуттам̣, утубходжана̄дайо четтха сан̇гахетабба̄. имасмин̃ча паччайе екачча̄йа пан̃н̃аттийа̄ саддхим̣ саббепи чатубхӯмака̄ дхамма̄ сан̇гахита̄ти ведитабба̄ти айам̣ упаниссайапаччайе найо.
пат̣хаматарам̣ уппаджджитва̄ ваттама̄набха̄вена упака̄рака̄ рӯпадхамма̄ пуреджа̄тапаччайо, со паса̄датаббисайахадайаваттхувасена ека̄дасавидхо. ниддесе ча ‘‘чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо…пе… ка̄йа̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ …пе… рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… рӯпа̄йатанам̣ саддагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄…пе… йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа…пе… там̣ рӯпам̣ манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча кин̃чика̄ле пуреджа̄тапаччайена паччайо, кин̃чика̄ле на пуреджа̄тапаччайена паччайо’’ти евам̣ саббатха̄пи пан̃чадва̄ре ваттха̄рамман̣авасена, манодва̄ре ваттхувасенева ча̄йам̣ ниддит̣т̣хо. пан̃ха̄ва̄ре пана а̄рамман̣апуреджа̄там̣ ‘‘араха̄ чаккхум̣ аниччато дуккхато анаттато випассатӣ’’ти а̄гататта̄ манодва̄репи ат̣т̣ха̄расаннам̣ рӯпа̄нам̣ васена а̄рамман̣апуреджа̄тампи лаббхатева̄ти айам̣ пуреджа̄тапаччайе найо.
пуреджа̄та̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рако арӯпадхаммо паччха̄джа̄тапаччайо гиджджхапотакасарӣра̄нам̣ а̄ха̄ра̄са̄ четана̄ вийа. ниддесепи часса ‘‘паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти евам̣ вуттам̣. таттха имасса ка̄йасса̄ти чатусамут̣т̣ха̄никатисамут̣т̣ха̄никабхӯтупа̄да̄йарӯпака̄йасса. дхаммато ча̄йам̣ т̣хапетва̄ пат̣исандхивипа̄ке а̄руппавипа̄ке авасеса̄ саббе чатубхӯмака̄ арӯпадхамма̄ти ведитабба̄ти айам̣ паччха̄джа̄тапаччайе найо.
а̄севанат̣т̣хена анантара̄нам̣ пагун̣абалавабха̄вена упака̄рако дхаммо а̄севанапаччайо гантха̄дипурима̄бхийого вийа. со кусала̄кусалакирийаджаванавасена тивидхо. ниддесе панасса ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… кирийа̄бйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севанапаччайена паччайо’’ти ниддит̣т̣хо. таттха пурима̄ пурима̄ти саббаттха саманантара̄тӣта̄ва дат̣т̣хабба̄, таттха̄пи кусала̄дайо абйа̄ката̄дӣнам̣ бхиннаджа̄тика̄нам̣ саманантара̄нампи ва̄сана̄сан̇кха̄тена а̄севанена пагун̣атарабалавабха̄вависит̣т̣хам̣ аттано кусала̄дибха̄васан̇кха̄тагатим̣ га̄ха̄петум̣ асаматтхата̄йа а̄севанапаччайа̄ на хонти, бхӯмито, пана а̄рамман̣ато ча бхинна̄пи ка̄ма̄вачаратихетукакусалакирийа̄ аттана̄ садисаведана̄намева махаггаталокуттаракусалакирийа̄нампи, сан̇кха̄ра̄рамман̣ан̃ча ануломакусалам̣ нибба̄на̄рамман̣асса готрабхукусаласса а̄севанапаччайа̄ хонтийева. локуттаро пана а̄севанапаччайо наттхи, татха̄ випа̄ко каммапарин̣а̄митатта̄ти айам̣ а̄севанапаччайе найо.
читтаппайогасан̇кха̄тена кирийабха̄вена упака̄рако дхаммо каммапаччайо. со на̄наккхан̣ика̄йа кусала̄кусалачетана̄йа чева сахаджа̄та̄йа ча сабба̄йапи четана̄йа васена дувидхо хоти. ниддесепи часса ‘‘кусала̄кусалам̣ каммам̣ випа̄ка̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣…пе… четана̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ каммапаччайена паччайо’’ти двидха̄ва вутто. таттха камманти четана̄каммамева. кат̣атта̄ ча рӯпа̄нанти каммасса кат̣атта̄ упачитатта̄ ниппха̄дитатта̄ уппанна̄нам̣ каммаджа̄нам̣ рӯпа̄нам̣ кат̣атта̄ ева, каммампи ка̄лантарейева авасесапаччайасама̄йоге сати аттано пхалам̣ уппа̄дети, на ту винат̣т̣хатта̄ т̣хитатта̄ там̣ ва̄ т̣хитам̣ пана каммам̣ на джанети. евам̣ там̣самут̣т̣ха̄нанти имина̄ пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпаггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббанти айам̣ каммапаччайе найо.
нирусса̄хасантабха̄вена нирусса̄хасантабха̄ва̄йа упака̄рако випа̄кадхаммо випа̄капаччайо. со паватте читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, пат̣исандхиккхан̣е кат̣атта̄рӯпа̄нам̣, саббаттха ча сампайуттадхамма̄нам̣ паччайо хоти. йатха̄ха саббапан̃ха̄ва̄ре – ‘‘випа̄ка̄бйа̄като еко кхандхо тин̣н̣аннам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ пат̣исандхиккхан̣е…пе… кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ випа̄капаччайена паччайо’’тиа̄ди. ниддесе панасса ‘‘випа̄ка̄ чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ випа̄капаччайена паччайо’’ти еттакамева вуттам̣. там̣ пан̃ха̄ва̄ре вуттавидха̄нам̣ сандха̄йа са̄васесам̣ вуттанти айам̣ випа̄капаччайе найо.
рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ а̄ха̄рапаччайо. ниддесе пана ‘‘кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса…пе… арӯпино а̄ха̄ра̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ а̄ха̄рапаччайена паччайо’’ти евам̣ ниддит̣т̣хо. таттха чатусамут̣т̣ха̄намупагата̄ оджа̄ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро на̄ма. со йасма̄ а̄ха̄рӯпасевӣнан̃н̃ева аджджхохат̣а̄ха̄раутуджа̄ха̄рӯпаттхаддхо ева ча каммаджа̄диа̄ха̄ро имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ паваттати, на ан̃н̃атха̄, тасма̄ кабал̣ӣка̄таббаутуджаваттхусаннисситата̄дассанаттхам̣ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄роти вутто. кин̃ча̄пи ча̄йам̣ ‘‘имасса ка̄йасса̄’’ти ависесена вутто, висесато пана а̄ха̄раджарӯпасса джанако чева анупа̄лако ча хутва̄ сесатисантатисамут̣т̣ха̄нарӯпасса анупа̄лако ева хутва̄ а̄ха̄рапаччайо хоти. там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти имина̄ пат̣исандхийам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄ни гахита̄нева. пан̃ха̄ва̄ре хи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ а̄ха̄ра̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ а̄ха̄рапаччайена паччайо’’ти вуттанти айам̣ а̄ха̄рапаччайе найо.
адхипатийат̣т̣хена упака̄рака̄ иттхиндрийапурисиндрийаваджджа̄ вӣсати индрийа̄ индрийапаччайо. иттхиндрийапурисиндрийа̄ни хи кин̃ча̄пи иттхипурисалин̇га̄каппа̄дӣнам̣ бӣджабхӯта̄ни, нева пана тесам̣, на ан̃н̃есам̣ индрийа̄дипаччайатам̣ пхаранти. суттантикапарийа̄йена пана тесам̣ пакатӯпаниссайабха̄вам̣ пхарантӣти ба̄вӣсатева индрийа̄ни. таттха чаккхундрийа̄дайо пан̃ча арӯпадхамма̄намева индрийапаччайо, рӯпаджӣвитиндрийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄намева, сеса̄ рӯпа̄рӯпа̄нам̣. ниддесе ‘‘чаккхундрийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣…пе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… рӯпаджӣвитиндрийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣, арӯпино индрийа̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ индрийапаччайена паччайо’’ти евам̣ ниддит̣т̣хо. там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти еттха̄пи кат̣атта̄рӯпампи сан̇гахитам̣. пан̃ха̄ва̄ре хи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ индрийа̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нти вуттанти айам̣ индрийапаччайе найо.
упаниджджха̄йанат̣т̣хена упака̄рака̄ни т̣хапетва̄ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есу ведана̄ттайам̣, екаггатан̃ча сеса̄ни кусала̄дибхеда̄ни сатта джха̄нан̇га̄ни джха̄напаччайо. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ хи абхинипа̄таматтатта̄ тесу веданекаггата̄ упаниджджха̄йана̄ка̄расса абха̄вена джха̄нан̇гесу на уддхат̣а̄, ниддесе панасса ‘‘джха̄нан̇га̄ни джха̄насампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ джха̄напаччайена паччайо’’ти ниддит̣т̣хо. идха̄пи там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти имина̄ ча кат̣атта̄рӯпампи гахитам̣. пан̃ха̄ва̄рехи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ни джха̄нан̇га̄ни сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нти вуттанти айам̣ джха̄напаччайе найо.
йато тато ва̄ ниййа̄нат̣т̣хена упака̄рака̄ни кусала̄дибхеда̄ни два̄даса магган̇га̄ни маггапаччайо. ниддесе пана ‘‘магган̇га̄ни маггасампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ маггапаччайена паччайо’’ти ниддит̣т̣хо. еттха̄пи там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти имина̄ кат̣атта̄рӯпаггахан̣ам̣. пан̃ха̄ва̄ре хи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ни магган̇га̄ни сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нти вуттам̣, ахетукачиттесу четтха виджджама̄на̄ни магган̇га̄ни маггапаччайа̄ на хонти. айам̣ маггапаччайе найо.
екаваттхукаека̄рамман̣аекуппа̄даеканиродхасан̇кха̄тена сампайуттабха̄вена упака̄рака̄ арӯпино дхамма̄ сампайуттапаччайо. ниддесе пана ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампайуттапаччайена паччайо’’ти ниддит̣т̣хоти айам̣ сампайуттапаччайе найо.
екаваттхука̄дибха̄ва̄нупагамена упака̄рака̄ рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣, арӯпино дхамма̄ рӯпӣнам̣ виппайуттапаччайо, со сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тавасена тивидхо хоти. вуттам̣ хетам̣ ‘‘сахаджа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣…пе… паччха̄джа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса виппайуттапаччайена паччайо’’тиа̄ди. пуреджа̄там̣ пана чхаваттхувасенева ведитаббам̣. ниддесе панасса ‘‘рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣…пе… арӯпино дхамма̄ рӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайо’’ти евам̣ са̄ман̃н̃ато ниддит̣т̣хо. таттха рӯпиноти идам̣ чхаваттхӯнам̣ васена вуттам̣, рӯпа̄дайо пана а̄рамман̣адхамма̄ сампайога̄сан̇ка̄йа̄бха̄вена виппайуттапаччайа̄ на вутта̄. чаккха̄дӣнам̣ хи ваттхӯнам̣ аббхантарато арӯпадхамма̄ никкхаманта̄ вийа уппаджджанти, таттха сампайога̄сан̇ка̄ хоти. пан̃ха̄ва̄репи хи ‘‘ваттху кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣…пе… чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄’’тиа̄дина̄ чха ваттхӯнева уддхат̣а̄ни, арӯпино дхамма̄ рӯпӣнанти еттха̄пи нибба̄нам̣ арӯпампи сама̄нам̣ рӯпасса виппайуттапаччайо на хоти саббатха̄ сампайога̄сан̇ка̄бха̄вато, ‘‘чатӯхи сампайого чатӯхи виппайого’’ти (дха̄ту. 3) хи вуттанти айам̣ виппайуттапаччайе найо.
паччуппанналаккхан̣ена аттхибха̄вена та̄дисассева дхаммасса упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рако дхаммо аттхипаччайо, со ниддесе ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣…пе… чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣, маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣, чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣…пе… рӯпа̄йатанам̣…пе… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄…пе… манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ сахаджа̄тапуреджа̄тавасена ча бахудха̄ ниддит̣т̣хо, пан̃ха̄ва̄ре пана ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти имесам̣ пан̃чаннампи васена а̄гататта̄ паччха̄джа̄такабал̣ӣка̄раа̄ха̄рарӯпаджӣвитиндрийа̄нам̣ васена̄пи аттхипаччайо гахетаббова̄ти айам̣ аттхипаччайе найо.
аттано анантарам̣ уппаджджама̄на̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ паваттиока̄сада̄навасена упака̄рака̄ саманантаранируддха̄ арӯпадхамма̄ наттхипаччайо, ниддесе пана ‘‘саманантаранируддха̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пат̣уппанна̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ наттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ са̄ман̃н̃атова ниддит̣т̣хо. саббатха̄ анантарапаччайасадисата̄йа таттха ниддит̣т̣ханайеневеттха висесо н̃а̄табботи айам̣ наттхипаччайе найо.
наттхипаччайадхамма̄ва вигатабха̄вена упака̄ракатта̄ вигатапаччайоти саха ниддесена наттхипаччайасадисова̄ти.
авигатапаччайопи саббатха̄ аттхипаччайасадисова, десана̄вила̄сена, венеййавасена ва̄ айам̣ дуко вуттоти айам̣ авигатапаччайе найо.
пакин̣н̣акавиниччхайо
имесу пана чатувӣсатийа̄ паччайесу н̃а̄н̣ача̄расса висадабха̄ваттхам̣ –
дхаммато ка̄лато чева, екасса̄некапаччайа̄;
анекесан̃ча дхамма̄нам̣, екапаччайабха̄вато.
сабха̄га̄ висабха̄га̄ ча, йугал̣а̄ джанака̄дито;
саббат̣т̣ха̄на̄дибхеда̄ ча, рӯпа̄рӯпавикаппато;
бхавато сан̇гаха̄ н̃еййо, пакин̣н̣акавиниччхайо.
таттха дхамматоти имесу хи паччайесу хетупаччайо та̄ва на̄марӯпадхаммесу на̄мадхаммекадесо, татха̄ сахаджа̄та̄дхипатикаммаджха̄намаггапаччайа̄, татха̄ а̄севанавипа̄капаччайа̄, чатуккхандхасан̇гахита̄пи випа̄кадхамма̄ анантарасаманантарапаччха̄джа̄тасампайуттанаттхивигатапаччайа̄. нибба̄насса асан̇гахато на̄мекадесотипи ваттум̣ ват̣т̣ати. пуреджа̄тапаччайо рӯпадхаммова, сеса̄ йатха̄ла̄бхавасена на̄марӯпадхамма̄. таттха ча а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайапакатӯпаниссайесу пан̃н̃аттипи сан̇гахита̄ти айам̣ дхаммато виниччхайо.
ка̄лато пана хетусахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайапуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄каа̄ха̄раиндрийаджха̄намаггасампайуттавиппайуттааттхиавигатапаччайа̄ паннараса паччуппанна̄ва хутва̄ аттано пхаласса паччайа̄ хонти, анантарасаманантараа̄севананаттхивигатапаччайа̄ пан̃ча атӣта̄ ева хутва̄, каммапаччайо панеко паччуппаннопи атӣтопи хутва̄, сеса̄ а̄рамман̣аадхипатиупаниссайапаччайа̄ тайопи тека̄лика̄пи, нибба̄напан̃н̃аттивасена ка̄лавимутта̄пи хутва̄ аттано пхаласса паччайа̄ хонтӣти айам̣ ка̄лато виниччхайо.
екасса̄некапаччайа̄ти екадхаммасса, екапаччайасса ча анекапаччайабха̄вато. катхам̣? хетупаччайе та̄ва амохо еко дхаммо, со пуреджа̄такаммаа̄ха̄раджха̄наваджджа̄нам̣ вӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ васена анекапаччайо хоти, хетупаччайаттам̣ авиджахантова адхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄киндрийамаггасампайуттавиппайуттааттхиавигата̄нам̣ ан̃н̃есам̣ ека̄дасаннам̣ васена ва̄ анекапаччайо хоти, татха̄ алобха̄дайо, тесу пана алобха̄доса̄ индрийамаггапаччайа̄ на хонти, те тайо авипа̄кабхӯта̄ лобхадосамоха̄ випа̄капаччайа̄пи на хонти, те пана амохаваджджита̄ пан̃ча адхипатипаччайа̄ на хонти, татха̄ сеса̄пи авипа̄кабхӯта̄.
а̄рамман̣апаччайе рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣апуреджа̄тааттхиавигата̄нам̣ чатуннам̣ васена анекапаччайо хоти, татха̄ манодха̄туйа̄, ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча. сахетука̄йа пана а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄нампи васена, садда̄дӣсупи есева найо. дхамма̄йатанам̣ пана ниссайавиппайутта̄нам̣ васена̄пи анекапаччайо хоти, татха̄ а̄рамман̣апаччайаттам̣ авиджахантова а̄рамман̣а̄дхипатиниссайаупаниссайапуреджа̄тавиппайуттааттхиавигата̄нам̣ васена апаресампи саттаннам̣ васена анекапаччайо хотӣти айаметтха уккат̣т̣хапариччхедо. таттха арӯпа̄нам̣ пана рӯпа̄нам̣ ва̄ атӣта̄на̄гата̄нам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄ве сати а̄рамман̣а̄дхипатиупаниссайаматтамева уттари лаббхати.
адхипатипаччайе а̄рамман̣а̄дхипати вуттанайова. сахаджа̄та̄дхипатӣсу читтам̣ хетупуреджа̄такаммаджха̄намаггаваджджа̄нам̣ екӯнавӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ васена анекапаччайо хоти, адхипатипаччайаттам̣ авиджаханто апаресам̣ сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄ка̄ха̄риндрийасампайуттавиппайуттааттхиавигата̄нам̣ дасаннам̣ васенева, татха̄ вӣрийам̣ а̄ха̄рапаччайаваджджа̄нам̣ маггапаччайасахита̄нам̣ васена, чхандо а̄ха̄риндрийаваджджа̄нам̣ васена анекапаччайо хоти, вӣмам̣са̄ хетупаччайе вуттанайа̄ва.
анантарапаччайе чатӯсу кхандхесу ведана̄ккхандхо та̄ва хетупуреджа̄такамма̄ха̄рамаггапаччайаваджджа̄нам̣ екӯнавӣсатийа̄ васена, сан̃н̃а̄ккхандхо тесу индрийаджха̄наваджджа̄нам̣ саттарасаннам̣ васена, сан̇кха̄раккхандхо хетупуреджа̄такамминдрийаджха̄намаггаваджджа̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ васена, татха̄ четана̄ каммасахита̄нам̣, витакко хетупуреджа̄такаммаа̄ха̄риндрийаваджджа̄нам̣ джха̄намаггасахита̄нам̣, вича̄ро, пӣти ча а̄нантарийа̄нам̣ маггаваджджа̄нам̣, екаггата̄ хетупуреджа̄такамма̄ха̄раваджджа̄нам̣ вӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ васена, саддха̄, джӣвитиндрийан̃ча анантара̄нам̣ хетупуреджа̄такамма̄ха̄раджха̄намаггаваджджа̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣, сати маггасахита̄нам̣ екӯнавӣсатийа̄, хириоттаппака̄йапассаддха̄дичхайуга̄, йева̄панакесу адхимоккхаманасика̄рататрамаджджхаттата̄, карун̣а̄мудита̄ ча хетупуреджа̄такамма̄ха̄раджха̄намаггиндрийаваджджа̄нам̣ саттарасаннам̣, виратийо пана маггасахита̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣, миччха̄дит̣т̣хи тато випа̄каваджджа̄нам̣ саттарасаннам̣ васена, миччха̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ техи чева камма̄ха̄рапаччайехи ча̄ти екӯнавӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ васена, ахирикам̣ аноттаппам̣ ма̄но тхинам̣ миддхам̣ уддхаччанти име хетупуреджа̄такаммавипа̄ка̄ха̄риндрийаджха̄намаггаваджджа̄нам̣ сол̣асаннам̣, вичикиччха̄ исса̄маччхарийакуккучча̄ни тато адхипативаджджа̄нам̣ паннарасаннам̣ васена анекапаччайа̄ хонти. анантарапаччайаттам̣ авиджаханта̄нам̣ панетесам̣ саманантараупаниссайакамманаттхивигата̄нам̣ апаресам̣ чханнам̣ васена ча. вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса адхипатипаччайенева анекапаччайабха̄во ведитаббо.
сахаджа̄тапаччайе маха̄бхӯта̄ни а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайаупаниссайапуреджа̄тааттхиавигата̄нам̣ наваннам̣, хадайаваттху тесан̃н̃ева виппайуттасахита̄нам̣ васена. ниссайапаччайе чаккха̄йатана̄дӣни а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиниссайаупаниссайапуреджа̄таиндрийавиппайуттааттхиавигата̄нам̣ наваннам̣ васена. пуреджа̄тапаччайе рӯпасаддагандхараса̄йатана̄дӣни а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиупаниссайапуреджа̄тааттхиавигата̄нам̣ чханнам̣ васена. а̄ха̄рапаччайе оджа̄ а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиупаниссайа̄ха̄рааттхиавигата̄нам̣ чханнам̣ паччайа̄нам̣ васена анекадха̄ паччайо хоти. там̣там̣паччайаттам̣ авиджаханта̄нам̣ тесам̣ тесам̣ саббаттха а̄рамман̣а̄дхипатианантарасаманантарӯпаниссайа̄дипаччайата̄ вуттанайена ведитабба̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти айам̣ екасса̄некапаччайато виниччхайо.
анекесан̃ча дхамма̄нам̣, екапаччайабха̄ватоти етесу хи т̣хапетва̄ каммапаччайам̣ сесесу тевӣсатийа̄ паччайесу анеке анекесам̣ дхамма̄нам̣ екато екекам̣ паччайа̄ хонти. каммапаччайо пана четана̄ екадхаммова̄ти айам̣ анекадхамма̄нам̣ екапаччайабха̄вато виниччхайо.
сабха̄га̄ висабха̄га̄ ча̄ти етесу хи анантарасаманантараанантарӯпаниссайа̄севананаттхивигатапаччайа̄ сабха̄га̄, татха̄ а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄. пуреджа̄тапаччайо панеттха паччха̄джа̄тена висабха̄го, татха̄ сампайутто виппайуттена, аттхи наттхина̄, вигато авигатена̄ти айам̣ сабха̄гависабха̄гато виниччхайо.
йугал̣а̄ти еттха аттхасариккхата̄йа саддасариккхата̄йа ка̄лапат̣ипаккхата̄йа хетупхалата̄йа ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхата̄йа̄ти имехи ка̄ран̣ехи йугал̣ам̣ ведитаббам̣. анантарасаманантара̄ хи аттхасариккхата̄йа екам̣ йугал̣ам̣ на̄ма. ниссайӯпаниссайа̄ саддасариккхата̄йа, пуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ ка̄лапат̣ипаккхата̄йа, каммавипа̄ка̄ хетупхалата̄йа, сампайуттавиппайутта̄ ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхата̄йа екам̣ йугал̣ам̣, татха̄ аттхинаттхипаччайа̄, вигатаавигатапаччайа̄ти айам̣ йугал̣ато виниччхайо.
джанака̄дитоти джанакопаттхамбхакато. етесу хи анантарасаманантарӯпаниссайапакатӯпаниссайа̄севанапаччайа̄, на̄наккхан̣ико каммапаччайо, наттхивигатапаччайа̄ ча̄ти име джанака̄ ева, на упаттхамбхака̄. паччха̄джа̄тапаччайо упаттхамбхако ева, на джанако. сеса̄ джанака̄ чева упаттхамбхака̄ ча̄ти айам̣ джанака̄дито виниччхайо.
саббат̣т̣ха̄на̄дибхеда̄ти саббат̣т̣ха̄никаасаббат̣т̣ха̄никабхедато. етесу хи сахаджа̄таниссайааттхиавигатапаччайа̄ саббат̣т̣ха̄ника̄. саббесу паччайуппаннесу иччхитабба̄. етехи вина̄ уппаджджама̄но екадхаммопи наттхи. сеса̄ асаббат̣т̣ха̄ника̄. таттха ча а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатианантарасаманантара̄нантарӯпаниссайапакатӯпаниссайапуреджа̄та̄севанасампайутта аттхинаттхивигатапаччайа̄ арӯпадхамма̄нан̃н̃ева ка̄ран̣ато асаббат̣т̣ха̄ника̄. татха̄ паччха̄джа̄тапаччайо рӯпа̄нан̃н̃ева ка̄ран̣ато, сеса̄ екачча̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ ка̄ран̣ато асаббат̣т̣ха̄ника̄. айам̣ саббат̣т̣ха̄на̄дибхедато виниччхайо.
рӯпа̄рӯпавикаппатоти рӯпам̣ рӯпасса, рӯпам̣ арӯпасса̄тиа̄ди викаппато. етесу хи екопи паччайо рӯпамева хутва̄ рӯпассева паччайо бхаванто на̄ма наттхи, рӯпамева пана арӯпассева аттхи, со пуреджа̄тапаччайо еко ева. рӯпамева хутва̄ рӯпа̄рӯпассева паччайо на̄ма̄типи наттхи, арӯпамева хутва̄ арӯпассева паччайопи аттхи, со анантарасаманантараа̄севанасампайуттанаттхивигатавасена чхаббидхо. арӯпамева пана рӯпассева паччайопи аттхи, со паччха̄джа̄тапаччайо еко ева. арӯпамева хутва̄ рӯпа̄рӯпа̄нампи аттхи, со хетукаммавипа̄каджха̄намаггавасена пан̃чавидхо. рӯпа̄рӯпапан̃н̃атти хутва̄ арӯпассева паччайопи аттхи, со а̄рамман̣аупаниссайавасена дувидхо. рӯпа̄рӯпам̣ пана рӯпа̄рӯпасса̄пи аттхи, со адхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайа̄ха̄риндрийавиппайуттааттхиавигатавасена нававидхоти айам̣ рӯпа̄рӯпавикаппато виниччхайо.
бхаватоти имесу хи паччайесу пан̃чавока̄рабхаве та̄ва на кочи паччайо на лаббхати на̄ма, саббепи лаббханти. чатувока̄рабхаве пана пуреджа̄тапаччха̄джа̄тавиппайуттапаччайе апанетва̄ сеса̄ екавӣсатимева. екавока̄рабхаве сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайакамминдрийааттхиавигатавасена саттева. ба̄хире пана аниндрийабаддхарӯпе тесу камминдрийаваджджа̄ пан̃чева лаббхантӣти айам̣ бхавато виниччхайо.
сан̇гаха̄ти саббепи хи име чатувӣсати паччайа̄ а̄рамман̣асахаджа̄таупаниссайапуреджа̄тапаччха̄джа̄такамма̄ха̄риндрийесу ат̣т̣хасу ча паччайесу сан̇гахам̣ гаччханти. катхам̣? тесу хи хетуан̃н̃аман̃н̃авипа̄каджха̄намаггасампайуттапаччайа̄ чха сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. анантарасаманантара̄севананаттхивигатапаччайа̄ пан̃ча анантарӯпаниссайе упаниссайапаччайе. ниссайапаччайо сахаджа̄тапуреджа̄табхедато дувидхо. таттха сахаджа̄то сахаджа̄тапаччайе, пуреджа̄то пуреджа̄тапаччайе. адхипатипаччайопи а̄рамман̣абхӯто а̄рамман̣ӯпаниссайе, сахаджа̄табхӯто сахаджа̄тапаччайе. виппайуттапаччайопи сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄табхӯтата̄йа таттха таттха сан̇гахам̣ гаччхати. аттхиавигатапаччайа̄пи сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийабхӯтата̄йа таттха таттха паччайесу сан̇гахам̣ гаччханти. евам̣ имесу паччайесу саббапаччайа̄нам̣ сан̇гахо ведитаббо. тенева тикапат̣т̣ха̄напа̄л̣ийам̣ паччанӣйанайе имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ васенева катипайапан̃ха̄ виссаджджита̄. имесам̣ пана ат̣т̣ханнампи ан̃н̃аман̃н̃асан̇гахопи аттхийева. тесу хи а̄рамман̣апаччайо адхипатибхӯто упаниссайе, анадхипатибхӯто на каттхачӣти а̄рамман̣апаччайо хутва̄ висун̃н̃ева тит̣т̣хати. каммапаччайопи сахаджа̄то сахаджа̄те. на̄наккхан̣ико пана балава̄ випа̄кадхамма̄нам̣ упаниссайо хотӣти упаниссайапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. балава̄пи пана каммаджарӯпа̄нам̣, дуббало арӯпа̄нам̣ на̄наккхан̣икакаммапаччайо хутва̄ висун̃н̃ева тит̣т̣хати. а̄ха̄рапаччайопи арӯпабхӯто сахаджа̄те, рӯпабхӯто на каттхачӣти висун̃н̃ева тит̣т̣хати, индрийапаччайопи арӯпабхӯто сахаджа̄те, паса̄диндрийа̄ пуреджа̄те, рӯпаджӣвитиндрийам̣ на каттхачи сан̇гахам̣ гаччхатӣти индрийапаччайо хутва̄ висун̃н̃ева тит̣т̣хатӣти евамевам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇гахопи аттхева. саббепи панете чатувӣсати паччайа̄ а̄рамман̣аупаниссайакаммааттхипаччайесу чатӯсупи сан̇гахам̣ гаччхантӣти айам̣ сан̇гахато виниччхайо. айам̣ анутта̄нападаттхасахито сан̇кхепаттхавиниччхайо.
пакин̣н̣акавиниччхайо нит̣т̣хито.
вибхан̇ганайе панеттха па̄л̣иваваттха̄нам̣ та̄ва сан̇кхепато евам̣ ведитаббам̣. пат̣т̣ха̄напа̄л̣ийам̣ хи ‘‘хетупаччайо…пе… авигатапаччайо’’ти паччайапада̄ни ма̄тика̄васена никкхипитва̄ тесам̣ паччайа̄нам̣ – ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена паччайабха̄джанӣйасан̇кха̄то ниддесава̄ро пат̣хамам̣ вутто. сопи ча анантарасан̇кхепаттхавиниччхайо таттха таттха дассито ева. таданантарам̣ тесам̣ чатувӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ кусалаттика̄дайо два̄вӣсатитике, хетудука̄дайо сатам̣ дуке ча нисса̄йа на̄на̄найато вибхаджанавасена чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄насамодха̄нам̣ анантанайасамантапат̣т̣ха̄нам̣ вибхаттам̣. катхам̣? чатуббидхам̣ хи пат̣т̣ха̄нам̣ – ануломапат̣т̣ха̄нам̣, паччанӣкапат̣т̣ха̄нам̣, ануломапаччанӣкапат̣т̣ха̄нам̣, паччанӣка̄нуломапат̣т̣ха̄нанти. таттха ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄, ‘‘хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча хетудхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ кусала̄дӣнам̣, хетуа̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ ануломавасена паваттам̣ ануломапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ‘‘накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄…пе… нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахетудхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ кусала̄дӣнам̣, хетуа̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ паччанӣкавасена паваттам̣ паччанӣкапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄…пе… хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахетудхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ паваттам̣ ануломапаччанӣкапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. ‘‘накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо…пе… нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча хетудхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ паваттам̣ паччанӣка̄нуломапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма.
еваметесу чатӯсу пат̣т̣ха̄несу йам̣ дхаммам̣ ануломапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, там̣ та̄ва чхаббидхам̣ хоти – тикапат̣т̣ха̄нам̣ дукапат̣т̣ха̄нам̣ дукатикапат̣т̣ха̄нам̣ тикадукапат̣т̣ха̄нам̣ тикатикапат̣т̣ха̄нам̣ дукадукапат̣т̣ха̄нанти. йатха̄ четам̣, евам̣ паччанӣкапат̣т̣ха̄на̄дӣнипи тӣн̣и тӣн̣и паччеканти чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄насамодха̄нам̣ пат̣т̣ха̄наппакаран̣ам̣ ведитаббам̣. самма̄самбуддхена хи ануломапат̣т̣ха̄не два̄вӣсатитике нисса̄йа тикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ниддит̣т̣хам̣. сатам̣ дуке нисса̄йа дукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тато тике дукесу паккхипитва̄ дукатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тато дуке тикесу паккхипитва̄ тикадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тике пана тикесуйева паккхипитва̄ тикатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. дуке ча дукесу ева паккхипитва̄ дукадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ниддит̣т̣хам̣. пат̣хамам̣ та̄веттха ануломапат̣т̣ха̄не тикапат̣т̣ха̄нанайо ниддит̣т̣хо. евам̣ паччанӣкапат̣т̣ха̄не, ануломапаччанӣкапат̣т̣ха̄не, паччанӣка̄нуломапат̣т̣ха̄нети чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄нам̣ деситам̣.
еттха ча дувидхам̣ ануломам̣, паччанӣкан̃ча дхамма̄нуломам̣ дхаммапаччанӣкам̣, паччайа̄нуломам̣ паччайапаччанӣканти. таттха ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо’’тиа̄дина̄ кусала̄дӣнам̣ тикадхамма̄нам̣, хетуа̄дӣнам̣ дукадхамма̄нан̃ча ануломадесана̄васена дхамма̄нуломам̣ ведитаббам̣. ‘‘накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало дхаммо’’тиа̄дина̄ тикадукадхамма̄нам̣ паччанӣкавасена дхаммапаччанӣкам̣ ведитаббам̣. ‘‘хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄’’ти евам̣ чатувӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ ануломадесана̄васена паччайа̄нуломам̣ ведитаббам̣. ‘‘нахетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄’’ти евам̣ паччайа̄нам̣ паччанӣкавасена паччайапаччанӣкан̃ча ведитаббам̣. татра йадидам̣ дхамма̄нуломам̣ дхаммапаччанӣкан̃ча, тасса васена чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. паччайа̄нуломам̣ паччайапаччанӣкан̃ча ануломатикапат̣т̣ха̄на̄дӣсу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекатикадукесу евам̣ лаббхати. тан̃ча упари па̄л̣инайадассане ева па̄кат̣ам̣ бхависсати. татрима̄ни чатувӣсати пат̣т̣ха̄на̄ни имесам̣ тикадука̄нам̣ васена ниддит̣т̣хатта̄ тикапат̣т̣ха̄нам̣…пе… дукадукапат̣т̣ха̄нанти вуччати.
тесу тикадукесу екекам̣ тикадукам̣ имесам̣ хетупаччайа̄дӣнам̣ чатувӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ анулома̄динайачатуккавасена саттахи саттахи маха̄ва̄рехи виттха̄рато вибхаттам̣. катамехи саттахи? пат̣иччава̄ро сахаджа̄тава̄ро паччайава̄ро ниссайава̄ро сам̣сат̣т̣хава̄ро сампайуттава̄ро пан̃ха̄ва̄роти имехи. таттха ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо’’тиа̄дина̄ пат̣ичча̄бхидха̄нена вутто пат̣иччава̄ро на̄ма. ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то, кусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄, кусалам̣ дхаммам̣ нисса̄йа, кусалам̣ дхаммам̣ сам̣сат̣т̣хо, кусалам̣ дхаммам̣ сампайутто’’ти евам̣ сахаджа̄та̄диабхидха̄нехи вутта̄ пан̃ча ва̄ра̄ сахаджа̄та̄дива̄ра̄ни. парато ча сам̣сат̣т̣хасампайуттава̄ресу двӣсу арӯпадхаммавасенева паччайапаччайуппанна̄ ча, сесесу чатӯсу ва̄ресу, саттамева пан̃ха̄ва̄ре ча рӯпа̄рӯпавасена, паччайава̄ре, ниссайава̄ре ча сахаджа̄тапаччха̄джа̄тапуреджа̄тавасена, сесесу сахаджа̄тавасена паччайапаччайуппанна̄ ча катхита̄ти айам̣ висесо. саттамава̄ре пана йасма̄ ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена те те пан̃хе уддхаритва̄ пуна ‘‘кусала̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄на’’нтиа̄дина̄ найена саббепи те пан̃ха̄ ниджджат̣а̄, ниггумба̄ ча катва̄ вибхатта̄, тасма̄ со ва̄ро пан̃ха̄нам̣ са̄дхукам̣ вибхаттатта̄ пан̃ха̄ва̄ротвева сан̇кхам̣ гато. ити имехи саттахи маха̄ва̄рехи чатувӣсатийа̄ самантапат̣т̣ха̄несу саббепи тикадука̄ чатувӣсатийа̄ паччайа̄нам̣ анулома̄дивасена виттха̄рато вибхатта̄. катхам̣? ануломапат̣т̣ха̄не хи йадидам̣ два̄вӣсатитике нисса̄йа тикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма саббапат̣хамам̣ ниддит̣т̣хам̣. таттха кусалаттикам̣ та̄ва имехи пат̣иччава̄ра̄дӣхи маха̄ва̄рехи паччайа̄нулома̄динайачатуккато вибхаттам̣. таттха йо та̄веса саббапат̣хамо пат̣иччава̄ро на̄ма, со уддесаниддесато дувидхо хоти.
таттха уддесава̄ро кусала̄дайо пат̣ичча хетупаччайа̄дивасена кусала̄дӣнам̣ йутта̄нам̣, акусала̄дӣнам̣ айуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ уппаттипуччханавасенева паваттатта̄ ‘‘пуччха̄ва̄ро’’типи, пуччха̄нан̃н̃ева пан̃н̃а̄панато ‘‘пан̣н̣аттива̄ро’’типи вуччати. на хи таттха виссаджджанам̣ аттхи. ниддесава̄ро пана пуччха̄ва̄ре парипуччхитесу пан̃хесу ‘‘сийа̄ акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджеййа̄’’тиа̄дикам̣ айуттам̣ пан̃хам̣ ануддхаритва̄ лаббхама̄на̄нан̃н̃ева пан̃ха̄нам̣ васена паватто. итаресу пана сахаджа̄та̄дӣсу, сесесу ча тикесу, сесапат̣т̣ха̄несу ча саббаттха пуччха̄ва̄ро наттхи, лаббхама̄навасена саббависсаджджанамева дасситанти идаметтха сан̇кхепато па̄л̣иваваттха̄нам̣.
ида̄ни панеттха а̄дито пат̣т̣ха̄йа евам̣ вибхан̇ганайо ведитаббо. ануломапат̣т̣ха̄насмин̃хи тикапат̣т̣ха̄не кусалаттикасса саттасу маха̄ва̄ресу пат̣хамасса пат̣иччава̄расса пуччха̄ва̄ре та̄ва – ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджеййа хетупаччайа̄…пе… акусало дхаммо…пе… абйа̄като…пе… кусало ча абйа̄като ча…пе… акусало ча абйа̄като ча…пе… кусало ча акусало ча…пе… кусало ча акусало ча абйа̄като ча дхамма̄ уппаджджеййум̣ хетупаччайа̄’’ти кусалападамӯла̄ сатта пуччха̄ уддхат̣а̄.
евам̣ акусалападамӯла̄, абйа̄катападамӯла̄ ча. ‘‘сийа̄ кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча акусало…пе… сийа̄ акусалан̃ча абйа̄катан̃ча…пе… сийа̄ кусалан̃ча акусалан̃ча…пе… сийа̄ кусалан̃ча акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча̄’’ти двимӯлака̄, тимӯлака̄ ча сатта сатта пуччха̄ти екӯнапан̃н̃а̄са пуччха̄ хетупаччайамӯлака̄ уддхат̣а̄.
имина̄ва найена ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджеййа а̄рамман̣апаччайа̄…пе… авигатапаччайа̄’’ти евам̣ сесапаччайамӯлака̄пи пуччха̄ведитабба̄. екамӯлаканайо.
йатха̄ ча екамӯлаке, евам̣ ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджеййа хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄…пе… хетупаччайа̄ авигатапаччайа̄’’тиа̄дина̄ двимӯлакепи. ‘‘хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄ адхипатипаччайа̄…пе… хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄ анантарапаччайа̄…пе… хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄ авигатапаччайа̄’’тиа̄дина̄ тимӯлака̄дӣсу саббамӯлакапарийоса̄несу ва̄ресу найа̄ ведитабба̄. хетупаччайамӯлаканайо.
йатха̄ ча хетумӯлаке, евам̣ ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджеййа а̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ сесапаччайамӯлакесупи найо н̃а̄таббо. паччайа̄нуломава̄ро. етенева упа̄йена ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджеййа нахетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ саббаппака̄райутто паччайапаччанӣкава̄ропи. ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣…пе… уппаджджати хетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ ануломапаччанӣкапаччайава̄ропи. ‘‘сийа̄ кусалам̣ дхаммам̣…пе… уппаджджеййа нахетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ паччанӣйа̄нуломава̄ропи саббаттха нетабботи айам̣ та̄веттха пуччха̄ва̄ре найо.
ниддесава̄ро пана уддесава̄ре дассита̄су пуччха̄су кусала̄кусала̄дӣнам̣ сахуппаттийа̄ абха̄вато йа̄ ета̄ ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дика̄ пуччха̄ саббасо виссаджджанам̣ лабханти, та̄ паха̄йа йа̄ виссаджджанам̣ лабханти, та̄самева виссаджджанавасена паватто. татра̄йам̣ найо – ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄. тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо. две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄. кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. кусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ уппаджджанти хетупаччайа̄. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣. тайо кхандхе пат̣ичча еко кхандхо читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣. две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпа’’нти евам̣ кусалападамӯла̄су саттасу пуччха̄су тиссова лаббхама̄на̄ виссаджджита̄. татха̄ акусалападамӯла̄супи тиссова. абйа̄катападамӯла̄су пана ‘‘абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣…пе… две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣. пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпам̣…пе… две кхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпам̣. кхандхе пат̣ичча ваттху, ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄. екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча тайо маха̄бхӯта̄…пе… две маха̄бхӯте пат̣ичча две маха̄бхӯта̄. маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти ека̄ва. двимӯлика̄дӣсу ча ‘‘кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти ека̄. татха̄ ‘‘акусалан̃ча абйа̄катан̃ча пат̣ичча̄’’ти, евам̣ хетупаччайамӯлика̄су екӯнапан̃н̃а̄са̄йа пуччха̄су навева лаббхама̄на̄ виссаджджита̄. сеса̄ чатта̄лӣса могхапуччха̄ти на виссаджджита̄. евам̣ упари а̄рамман̣апаччайа̄дӣсу виссаджджита̄васеса̄ могхапуччха̄ти гахетабба̄. виджа̄нанасукхаттхам̣ пана бхагавата̄ пуччха̄ва̄ре лаббхама̄на̄, алаббхама̄на̄ ча сабба̄пи та̄ дассита̄ти ведитабба̄ти.
таттха кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄ти сахаджа̄тесу ведана̄ккхандха̄дибхедам̣ екам̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча пат̣игантва̄, сахуппаттисан̇кха̄тена садисабха̄вена патва̄ти аттхо. садисаттхо хи еттха пат̣исаддо ‘‘пат̣ипуггало’’тиа̄дӣсу вийа. кусало дхаммоти сан̃н̃а̄ккхандха̄дибхедо сахуппанно кусало дхаммо. уппаджджатӣти па̄кат̣абха̄вато уддхам̣ уппа̄да̄дим̣ па̄пун̣а̄ти, атта̄нам̣ ва̄ пат̣илабхати. хетупаччайа̄ти на кевалам̣ кусаладхаммаматтамева пат̣ичча уппаджджати, атха кхо кусалахетуна̄ хетупаччайатам̣ са̄дхентена ча уппаджджатӣти еваматтхо гахетаббо.
евамидам̣ ‘‘уппаджджеййа̄’’ти пуччха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти ависесена виссаджджанам̣ ватва̄ ида̄ни йам̣ дхаммам̣ пат̣ичча йе дхамма̄ уппаджджанти, те паччайапаччайуппанне кхандхавасена висесетва̄ дассетум̣ ‘‘кусалам̣ екам̣ кхандха’’нтиа̄ди вуттам̣. йасма̄ панеттха еко кхандхо екассева, двиннам̣йева ва̄, две ва̄ пана екассева паччайа̄ на̄ма на хонти, тасма̄ те пака̄рена ана̄маситва̄ ‘‘екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄’’тиа̄дина̄ паччайабха̄вена гахита̄васесам̣ саббам̣ паччайуппаннам̣ катва̄ дасситанти ведитаббам̣. евам̣ упарипи саббаттха. читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпанти идам̣ пат̣иччаттхасса сахаджа̄таттхатта̄ йам̣ кусалена сахаджа̄тан̃чева хетупаччайан̃ча лабхати, там̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄ката’’нти. еттха хетупаччайа̄дхика̄ре ахетука̄ на гахетабба̄. кхандхе пат̣ичча ваттхӯтиа̄ди кат̣атта̄рӯпаггахан̣ена ваттхусмим̣ гахитепи ваттхум̣ пат̣ичча арӯпаккхандха̄нам̣ уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣. екам̣ маха̄бхӯтантиа̄ди пана рӯпа̄бйа̄катам̣ пат̣ичча рӯпа̄бйа̄катасса уппаттидассанаттхам̣. хетупаччайе упаттхамбхака̄намева четтха читтаджа̄нам̣, пат̣исандхийам̣ каммаджа̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ паччайапаччайуппанната̄ гахетабба̄, на ахетукачиттаджаутуджа̄дӣнам̣ тесам̣ хетупаччайа̄ уппаттийа̄ абха̄вато. маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нантиа̄ди маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄дӣнам̣ уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣. имина̄ упа̄йена а̄рамман̣апаччайа̄дӣсупи виссаджджана̄нам̣ аттхо ведитаббо.
а̄рамман̣апаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати а̄рамман̣апаччайа̄. екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄. акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо…пе… абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати а̄рамман̣апаччайа̄. випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄. пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄. ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти евам̣ тиссо виссаджджита̄. сеса̄ рӯпамиссакатта̄, рӯпасса ча а̄рамман̣апаччайена ануппаттито на гахита̄. тенева ‘‘ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти ватва̄ ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттхӯ’’ти на вуттам̣. еттха ча а̄рамман̣апаччайа̄ти сахаджа̄там̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча уппаджджама̄но кусало дхаммо тато ан̃н̃ена асахаджа̄тена чхаббидхена а̄рамман̣абхӯтена паччайена̄ти евам̣ аттхо гахетаббо. на хи аттана̄ сахаджа̄там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтачетасика̄ уппаджджанти.
адхипатипаччайе хетупаччайасадисам̣ виссаджджанам̣. анантарасаманантаресу пана рӯпа̄бха̄вато а̄рамман̣апаччайасадисам̣. сахаджа̄тапаччайепи хетупаччайасадисам̣. абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄катуппаттийа̄ пана ‘‘ба̄хирам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча…пе… две маха̄бхӯта̄. маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпам̣…пе… а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣…пе… две маха̄бхӯта̄…пе… утусамут̣т̣ха̄нам̣ екам̣…пе… две маха̄бхӯта̄…пе… асан̃н̃асатта̄нам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча…пе… две маха̄бхӯта̄…пе… кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти идам̣ адхикам̣. евам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайепи. кевалам̣ таттха кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпан̃ча на гахитам̣ тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайатта̄бха̄ва̄. ниссайапаччайепи сахаджа̄тапаччайасадисам̣ виссаджджанам̣. пат̣иччаттхасса пана сахаджа̄таттхатта̄ чаккха̄дӣсу пуреджа̄таниссайа̄ идха на гахита̄ти. упаниссайапаччайепи рӯпасса упаниссайапаччайуппаннатта̄бха̄ва̄ а̄рамман̣апаччайасадисамева виссаджджанам̣.
пуреджа̄тапаччайе пана ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати пуреджа̄тапаччайа̄. кусалам̣ екам̣…пе… две кхандха̄. ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайа̄. акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало…пе… абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… пуреджа̄тапаччайа̄. випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄. ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайа̄’’ти евам̣ тиссо пуччха̄ виссаджджита̄. таттха ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайа̄ти идам̣ а̄рамман̣апуреджа̄таниваттанаттхам̣ вуттам̣. там̣ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣йева пуреджа̄тапаччайатам̣ са̄дхайати, на мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти идха на гахитам̣.
паччха̄джа̄тапаччайо идха арӯпадхаммесу на лаббхати. рӯпадхаммесу ча упаттхамбхакова, на джанако, тасма̄ ‘‘абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄ди на ваттаббова̄ти айам̣ на гахито. а̄севанапаччайепи а̄рамман̣апаччайе вийа тиссова пуччха̄ виссаджджита̄.
каммапаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати каммапаччайа̄. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… абйа̄като дхаммо уппаджджати…пе… читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣…пе… кусало ча абйа̄като ча дхамма̄…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти кусалападе тиссо, татха̄ акусалападе. абйа̄катападе пана ‘‘абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча…пе… маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпам̣, асан̃н̃асатта̄нам̣…пе… кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти евам̣ тиссо. ‘‘кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ сахаджа̄тасадисам̣ виссаджджанам̣. наттхивигатапаччайесу а̄рамман̣асадисам̣.
евам̣ саббапаччайесу лаббхама̄напан̃хе виссаджджанам̣ дассетва̄ тато хетуадхипатиджха̄намаггапаччайа̄ екасадиса̄. а̄рамман̣а̄нантарасаманантарӯпаниссайа̄севананаттхивигатапаччайа̄ екасадиса̄. сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайааттхиавигата̄ екасадиса̄. а̄севанапаччайе випа̄ко на лаббхати. ан̃н̃аман̃н̃апаччайе читтаджарӯпам̣, упа̄да̄рӯпан̃ча на лаббхатӣтиа̄дина̄ паччайа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асадисаттам̣ ватва̄ пуна тесам̣ ‘‘хетуйа̄ нава. а̄рамман̣е тӣн̣и. адхипатийа̄ нава. анантарасаманантаресу тӣн̣и. сахаджа̄те нава. ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣и. ниссайе нава. упаниссайе тӣн̣и. пуреджа̄те тӣн̣и. а̄севане тӣн̣и. камме нава. випа̄ке екам̣. а̄ха̄ре нава. индрийе нава. джха̄не нава. магге нава. сампайутте тӣн̣и. виппайутте нава. аттхийа̄ нава. наттхийа̄ тӣн̣и. вигате тӣн̣и. авигате нава̄’’ти евам̣ хетупаччайа̄дӣнам̣ екекасмим̣ пуччха̄виссаджджанава̄раган̣ана̄ вутта̄ти айам̣ екамӯлаканайо.
йатха̄ ча екамӯлаке, евам̣ ‘‘хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ двимӯлака̄дӣсупи саббамӯлакапарийоса̄несу йатха̄нурӯпам̣ найо нетаббо. па̄л̣ийампи виттха̄ранайам̣ адассетва̄ ‘‘хетупаччайа̄ а̄рамман̣е тӣн̣ӣ’’тиа̄дина̄ виссаджджанава̄раган̣анабхедо дасситоти айам̣ паччайа̄нуломе найо.
паччайапаччанӣйе пана ‘‘акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄. вичикиччха̄сахагате уддхаччасахагате кхандхе пат̣ичча вичикиччха̄сахагато уддхаччасахагато мохо. абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄. ахетукам̣ випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣. ахетукапат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпам̣…пе… ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄. екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча…пе… маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣, кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпам̣…пе… екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча…пе… упа̄да̄рӯпа’’нти има̄ две виссаджджита̄.
на̄рамман̣апаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале…пе… акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… акусале…пе… абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣, акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти има̄ пан̃ча виссаджджита̄.
на̄дхипатипаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало…пе… кусалам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… две кхандха̄. кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ уппаджджанти…пе… акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало…пе… две кхандхе пат̣ичча две кхандха̄, акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… акусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало ча абйа̄като ча дхамма̄…пе… абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като …пе… маха̄бхӯте пат̣ичча…пе… кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпам̣. кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… акусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти нава пуччха̄ виссаджджита̄. на̄нантаранасаманантарапаччайа̄ на̄рамман̣апаччайасадиса̄.
на̄н̃н̃аман̃н̃апаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… акусале…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… випа̄ка̄бйа̄кате кирийа̄бйа̄кате кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄кате…пе… кат̣атта̄ рӯпам̣. маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпам̣. ба̄хире маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпам̣. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄не маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпам̣. утусамут̣т̣ха̄не…пе… упа̄да̄рӯпам̣. асан̃н̃асатта̄нам̣ маха̄бхӯте пат̣ичча кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпам̣. кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… акусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти пан̃ча виссаджджита̄. таттха випа̄ка̄бйа̄кате кхандхе пат̣ичча кат̣атта̄рӯпанти хадайаваттхуваджджам̣ ведитаббам̣. наупаниссайапаччайо на̄рамман̣апаччайасадисо.
напуреджа̄тапаччайе ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало…пе… арӯпе кусалам̣…пе… две кхандха̄. кусалам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нти кусалападе две, татха̄ акусалападепи. ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… арӯпе випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣…пе… ба̄хирам̣…пе… упа̄да̄рӯпам̣. кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като. кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. акусалан̃ча абйа̄катан̃ча…пе… акусале кхандхе ча…пе… рӯпа’’нти има̄ тиссоти сатта виссаджджита̄. напаччха̄джа̄тана̄севанапаччайа̄ на̄дхипатипаччайасадиса̄. таттха кусала̄кусалакирийа̄нам̣ пат̣хамаджаванавасена на̄севанапаччайаппаватти ведитабба̄.
накаммапаччайе ‘‘кусалам̣ пат̣ичча кусало, кусала̄ четана̄. акусалам̣ пат̣ичча акусало, акусала̄ четана̄. абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като, випа̄какирийа̄ четана̄. ба̄хирам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣, утусамут̣т̣ха̄на’’нти тиссо виссаджджита̄.
навипа̄капаччайе ‘‘кусалам̣ пат̣ичча кусало, абйа̄като. кусало ча абйа̄като ча̄’’ти кусалападе тиссо, татха̄ акусалападепи. ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като…пе… ба̄хирам̣ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣ асан̃н̃а…пе… упа̄да̄рӯпам̣…пе… акусалан̃ча абйа̄катан̃ча абйа̄като’’ти има̄ тиссоти нава виссаджджита̄.
на̄ха̄рапаччайе ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като. ба̄хирам̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣, асан̃н̃а…пе… упа̄да̄рӯпа’’нти ека̄ва.
наиндрийапаччайе ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като. ба̄хирам̣ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣…пе… утусамут̣т̣ха̄нам̣…пе… асан̃н̃асатта̄нам̣ маха̄бхӯте пат̣ичча рӯпаджӣвитиндрийа’’нти ека̄ва.
наджха̄напаччайе ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асахагатам̣…пе… ба̄хирам̣ а̄ха̄раутуасан̃н̃аупа̄да̄рӯпа’’нти ека̄ва.
намаггапаччайе ‘‘абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като. ахетукам̣ випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣…пе… ахетукапат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄…пе… кат̣атта̄ ча рӯпам̣…пе… ба̄хирам̣ а̄ха̄раутуасан̃н̃аупа̄да̄рӯпа’’нти ека̄ва.
насампайуттапаччайо на̄рамман̣апаччайасадисо.
навиппайуттапаччайе ‘‘кусалам̣ пат̣ичча кусало. арӯпе кусалова. акусалам̣…пе… арӯпе акусало. абйа̄катам̣ пат̣ичча абйа̄като, арӯпе випа̄какирийа̄бйа̄катам̣. ба̄хирам̣ асан̃н̃а…пе… упа̄да̄рӯпа’’нти има̄ тиссова пуччха̄ виссаджджита̄. нонаттхиновигатапаччайа̄ на̄рамман̣апаччайасадиса̄. насахаджа̄тананиссайаноаттхиноавигатапаччайа̄ панеттха чатта̄ропи на лаббхантӣти.
евам̣ паччанӣке лаббхама̄напан̃хависсаджджанам̣ дассетва̄ тато ‘‘нахетуйа̄ две. на̄рамман̣е пан̃ча. на̄дхипатийа̄ нава. на̄нантаре насаманантаре на̄н̃н̃аман̃н̃е наупаниссайе пан̃ча. напуреджа̄те сатта. напаччха̄джа̄те на̄севане нава. накамме тӣн̣и. навипа̄ке нава. на̄ха̄ре наиндрийе наджха̄не намагге екам̣. насампайутте пан̃ча. навиппайутте тӣн̣и. нонаттхиновигатесу пан̃ча̄’’ти виссаджджанава̄раган̣ана̄ вутта̄ти айам̣ екамӯлаканайо.
имина̄ва найена двимӯлака̄дӣсупи йатха̄нурӯпам̣ найо нетаббо, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘нахетупаччайа̄ на̄рамман̣е ека’’нтиа̄дина̄ виссаджджанава̄раган̣ана̄ва дассита̄ти айам̣ паччайапаччанӣйанайо.
имина̄ вутта̄нуса̄ренева ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ ануломапаччанӣйанайе, ‘‘акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дина̄ паччанӣйа̄нуломанайе пан̃хависсаджджананайо ведитаббо. па̄л̣ийам̣ панеттха виссаджджанава̄раган̣ана̄ва дассита̄ти айам̣ ануломапаччанӣйакусалаттике пат̣иччава̄ранайо.
сахаджа̄тава̄ра̄дӣсупи чхава̄ресу пат̣иччава̄ре вутта̄нуса̄рена саббаттха найо нетаббо. йе пана таттха таттха па̄л̣ивисеса̄, аттхависеса̄ ча упалаббханти, те пат̣т̣ха̄напа̄л̣иат̣т̣хакатха̄су ева сабба̄ка̄рато гахетабба̄. идха пана те саббе сан̇кхепанайато дассийама̄на̄пи гантхабха̄рийам̣ каронтӣти на дассита̄.
тесу пана ва̄ресу ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. кусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄… кусалам̣ дхаммам̣ нисса̄йа… кусалам̣ дхаммам̣ сам̣сат̣т̣хо… кусалам̣ дхаммам̣ сампайутто кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’ти евам̣ а̄дито пан̃часу ва̄ресу па̄л̣игати н̃а̄табба̄. тесу ча пат̣иччасахаджа̄та̄ екаттха̄, паччайаниссайа̄ екаттха̄, сам̣сат̣т̣хасампайутта̄ екаттха̄. таттха ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то’’тиа̄дӣсу кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча тена сахаджа̄то хутва̄тиа̄дина̄ йатха̄нурӯпам̣ аттхо ведитаббо. паччхиме пана пан̃ха̄ва̄ре ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо. кусала̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ хетупаччайена паччайо. кусало абйа̄катасса…пе… кусаласса ча абйа̄катасса ча…пе… кусала̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча̄’’тиа̄дина̄ хетупаччайе,
‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо. да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ паччавеккхати. пуббе сучин̣н̣а̄ни…пе… джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ джха̄нам̣… секха̄ готрабхум̣ вода̄нам̣ маггам̣ паччавеккханти. секха̄ ва̄ путхуджджана̄ ва̄ кусалам̣ аниччато дуккхато анаттато випассанти. четопарийан̃а̄н̣ена кусалачиттасаман̇гисса читтам̣ джа̄нанти. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакусаласса а̄рамман̣апаччайена паччайо. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакусалам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусаласса… кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийапуббенива̄сайатха̄каммӯпагаана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо.
кусало акусаласса…пе… да̄нам̣ датва̄…пе… катва̄ там̣ асса̄дети абхинандати. там̣ а̄раббха ра̄го уппаджджати. дит̣т̣хи вичикиччха̄ уддхаччам̣ доманассам̣ уппаджджати. пуббе сучин̣н̣а̄ни асса̄дети …пе… доманассам̣ уппаджджати. джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ джха̄нам̣ асса̄дети…пе… уддхаччам̣ уппаджджати. джха̄не парихӣне виппат̣иса̄рисса доманассам̣ уппаджджати.
кусало абйа̄катасса…пе… паччайо. араха̄ маггам̣ паччавеккхати. пуббе сучин̣н̣а̄ни… кусала…пе… випассати…пе… випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджати. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакусалам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавипа̄касса…пе… кирийасса. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана…пе… випа̄касса ча кирийасса ча. кусала̄ кхандха̄ четопарийа…пе… ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа.
акусало акусаласса…пе… паччайо. ра̄гам̣ асса̄дети…пе… уддхаччам̣ уппаджджати. акусало кусаласса…пе… паччайо. секха̄ пахӣне килесе…пе… ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса. акусало абйа̄катасса… араха̄ пахӣне килесе…пе… а̄ваджджана̄йа.
абйа̄като абйа̄катасса… араха̄ пхалам̣ паччавеккхати. нибба̄нам̣, чаккхум̣…пе… пхот̣т̣хаббам̣ випассати. диббена чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати…пе… а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакирийам̣…пе… кирийасса. рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса…пе… а̄ваджджана̄йа. абйа̄като кусаласса… секха̄ пхалам̣…пе… ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса. абйа̄като акусаласса… чаккхум̣ асса̄детӣ’’тиа̄дина̄ а̄рамман̣апаччайе ча,
‘‘кусало кусаласса адхипатипаччайена паччайо. а̄рамман̣а̄дхипати, сахаджа̄та̄дхипати. а̄рамман̣а̄дхипати – да̄нам̣ датва̄’’тиа̄дина̄ адхипатипаччайе ча,
‘‘кусало кусаласса анантарапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ виттха̄рато анантарасаманантарасахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайапаччайесу ча,
‘‘кусало кусаласса упаниссайапаччайена паччайо. а̄рамман̣ӯпаниссайо анантарӯпаниссайо пакатӯпаниссайо. а̄рамман̣ӯпаниссайо – да̄нам̣ датва̄’’тиа̄дина̄ а̄рамман̣апаччайе вуттанайена, ‘‘анантарӯпаниссайо – пурима̄ пурима̄ кусала̄ кхандха̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄на’’нтиа̄дина̄ анантарапаччайе вуттанайенева, ‘‘пакатӯпаниссайо – саддхам̣ упанисса̄йа…пе… упосатхакаммам̣ кароти. джха̄нам̣, випассанам̣, маггам̣, абхин̃н̃ам̣, сама̄паттим̣ уппа̄дети. сӣлам̣, сутам̣, ча̄гам̣, пан̃н̃ам̣ упанисса̄йа…пе… пат̣хамасса джха̄насса парикаммам̣ пат̣хамасса джха̄насса упаниссайапаччайена паччайо…пе… а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса…пе… йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса…пе… пат̣хамасса маггасса парикаммам̣ пат̣хамасса…пе… татийо магго чатуттхасса. магго секха̄нам̣ аттхапат̣исамбхида̄йа…пе… т̣ха̄на̄т̣ха̄накосалласса упаниссайа. кусало акусаласса…пе… а̄рамман̣ӯпаниссайо. пакатӯпа…пе… пакатӯпаниссайо – саддхам̣ упанисса̄йа ма̄нам̣ джаппети. дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти…пе… саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ ра̄гасса, досасса, мохасса, ма̄насса, дит̣т̣хийа̄. паттхана̄йа…пе… кусало абйа̄катасса…пе… а̄рамман̣ӯпаниссайо. анантарӯпаниссайо. пакатӯпа…пе… пакатӯпаниссайо – саддхам̣ упанисса̄йа атта̄нам̣ а̄та̄пети…пе… ка̄йикасса сукхасса, дуккхасса, пхаласама̄паттийа̄. кусалам̣ каммам̣ випа̄касса…пе… магго арахато аттхапат̣исамбхида̄йа паччайо.
акусало акусаласса…пе… пакатӯпаниссайо – ра̄гам̣ упанисса̄йа па̄н̣ам̣ ханати…пе… сампхам̣ палапати…пе… сан̇гхам̣ бхиндати. досам̣, мохам̣, ма̄нам̣, дит̣т̣хим̣, паттханам̣ упанисса̄йа…пе… сан̇гхам̣ бхиндати…пе… па̄н̣а̄типа̄то па̄н̣а̄типа̄тасса…пе… сан̇гхабхедакаммасса…пе… паччайо.
акусало кусаласса…пе… пакатӯпаниссайо – ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети…пе… маггам̣ уппа̄дети…пе… сама̄паттим̣ уппа̄дети. ра̄го…пе… паттхана̄. саддха̄йа, сӣласса…пе… пан̃н̃а̄йа упаниссайа. па̄н̣ам̣ хантва̄ тасса пат̣игха̄таттха̄йа да̄нам̣ детӣ’’тиа̄дина̄ ча упаниссайапаччайе ча,
‘‘абйа̄като абйа̄катасса пуреджа̄тапаччайена паччайо…пе… а̄рамман̣апуреджа̄там̣ – араха̄ чаккхум̣…пе… пхот̣т̣хаббе, ваттхум̣ випассати…пе… диббена чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати…пе… рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса…пе… ваттхупуреджа̄там̣ – чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса…пе… ваттху випа̄ка̄бйа̄ката̄на’’нтиа̄дина̄ пуреджа̄тапаччайе ча,
‘‘кусало абйа̄катасса…пе… паччха̄джа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса̄’’тиа̄дина̄ паччха̄джа̄тапаччайе ча,
‘‘кусало кусаласса…пе… пурима̄ пурима̄ кусала̄ кхандха̄’’тиа̄дина̄ а̄севанапаччайе ча,
‘‘сахаджа̄та̄ на̄на̄ккхан̣ика̄, сахаджа̄та̄ кусала̄ четана̄…пе… сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣. на̄на̄ккхан̣ика̄ випа̄ка̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нтиа̄дина̄ каммапаччайе ча,
‘‘абйа̄като абйа̄катасса…пе… еко кхандхо тин̣н̣анна’’нтиа̄дина̄ випа̄капаччайе ча,
‘‘кусало кусаласса̄’’тиа̄дина̄ а̄ха̄рапаччайа̄дӣсу ча, ‘‘кусало абйа̄катасса, сахаджа̄там̣, паччха̄джа̄там̣, сахаджа̄та̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣. паччха̄джа̄та̄ имасса ка̄йасса…пе… абйа̄като кусаласса…пе… пуреджа̄там̣ ваттху кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ виппайуттапаччайа̄дӣсу ча па̄л̣игати ведитабба̄.
таттха кусаладхаммо на̄меса йасма̄ уппаджджанто т̣хапетва̄ паччха̄джа̄тапаччайам̣, випа̄капаччайан̃ча сесехи два̄вӣсатийа̄ паччайехи уппаджджати. кусаласса ча паччайо хонто т̣хапетва̄ пуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄кавиппайуттапаччайе сесехи вӣсатийа̄ паччайехи паччайо хоти. евам̣ кусало кусала̄дӣнам̣, акусало ча акусала̄дӣнам̣ йатха̄нурӯпам̣ паччайа̄ хонти, тасма̄ кусала̄дӣнам̣ там̣там̣паччайуппаннавибха̄гам̣ дассетум̣ пан̃ха̄ва̄ро вутто. таттха секха̄ готрабхунти сота̄паннам̣ сандха̄йа вуттам̣, вода̄нанти сакада̄га̄миана̄га̄мино. тесам̣ хи готрабхучиттам̣ вода̄нам̣ на̄ма. магга̄ вут̣т̣хахитва̄ти маггавӣтхито вут̣т̣ха̄йа. на хи магга̄нантара̄ паччавеккхан̣а̄ на̄ма аттхӣти айам̣ ануломапат̣т̣ха̄не кусалаттиканайо.
ведана̄ттика̄дӣсу ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄. две кхандхе пат̣ичча еко кхандхо’’тиа̄дина̄ кусалаттике вутта̄нуса̄рена пат̣иччава̄ра̄дӣсу пан̃ха̄ва̄рапарийоса̄несу саттасу ва̄ресу екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣхи ча екамӯла̄дӣхи найехи ча саббаттикесу лаббхама̄нападавасена ган̣ана̄найо йоджетва̄ н̃а̄таббо. таттха ведана̄ттике ведана̄ккхандхасса алаббханато ‘‘екам̣ кхандхам̣ нисса̄йа две кхандха̄’’тиа̄ди вуттам̣. саббаттха висесо па̄л̣иат̣т̣хакатха̄нуса̄ренева н̃а̄табботи айам̣ ануломапат̣иломе тикапат̣т̣ха̄нанайо.
дукапат̣т̣ха̄не пана ‘‘хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. алобхам̣ пат̣ичча адосо. амохо. адосам̣ амохам̣ пат̣ичча алобхо. адосо. лобхам̣ пат̣ичча мохо. мохам̣ пат̣ичча лобхо. досам̣ пат̣ичча мохо. мохам̣ пат̣ичча досо. пат̣исандхиккхан̣е хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету дхаммо уппаджджати…пе… хетӯ ча нахетӯ ча. нахетум̣ пат̣ичча нахету дхаммо на…пе… хетӯ ча нахетӯ ча̄’’тиа̄дина̄ хетудуке,
‘‘сахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сахетуко дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. сахетукам̣ екам̣ кхандхам̣…пе… сахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча. ахетуко…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. пат̣исандхиккхан̣е…пе… сахетуко ча, ахетуко ча…пе… ахетукам̣ кхандхам̣ пат̣ичча ахетуко. вичикиччха̄сахагатам̣ уддхаччасахагатам̣ мохам̣ пат̣ичча сампайуттака̄ кхандха̄…пе… читтасамут̣т̣ха̄нам̣. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ сахетукадука̄дӣсу ча кеначивин̃н̃еййадукаваджджитесу саббадукесу паччекам̣ пат̣иччава̄ра̄дӣсу саттасу маха̄ва̄ресу екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣсу чатӯсу найесу екамӯлака̄дӣхи саббава̄рехи кусалаттике вутта̄нуса̄рена йатха̄нурӯпам̣ вибхан̇ганайо йоджетва̄ н̃а̄таббо. саббасмимпи хи пат̣т̣ха̄не кеначивин̃н̃еййадукам̣ на лаббхатӣти айам̣ дукапат̣т̣ха̄нанайо.
дукатикапат̣т̣ха̄не пана ‘‘хетум̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ хетудукена саддхим̣ кусалаттике кусалам̣ падам̣ йоджетва̄ пат̣иччава̄ра̄дӣсу саттасу ва̄ресу паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васена лаббхама̄накапаччайа̄ екамӯлака̄динайехи дассита̄. йатха̄ ча кусалам̣ падам̣, евам̣ акусалам̣ падам̣, абйа̄катан̃ча хетудукена йоджетва̄ вуттанайена дассетва̄ хетукусаладукатиканти т̣хапитам̣. па̄л̣и пана атисам̣кхитта̄. йатха̄ кусалаттикам̣, евам̣ ‘‘хетум̣ сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ лаббхама̄накападавасена ведана̄ттика̄дайопи хетудукена йоджетва̄ хетуведанадукатика̄дӣни екавӣсатидукатика̄ни дассита̄нӣти. йатха̄ ча хетудукена саддхим̣ лаббхама̄накападавасена два̄вӣсатитика̄ йоджита̄, евам̣ сахетукадука̄дӣхи саббехи саддхим̣ паччекам̣ два̄вӣсатитика̄ йоджетабба̄. па̄л̣и панеттха ито паресупи саббаттха атисам̣кхитта̄. евам̣ два̄вӣсатитике гахетва̄ дукасате паккхипитва̄ дукатикапат̣т̣ха̄нам̣ деситанти айам̣ дукатикапат̣т̣ха̄нанайо.
тикадукапат̣т̣ха̄непи ‘‘кусалам̣ хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало хету дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ кусалаттикена саддхим̣ хетупадам̣ йоджетва̄ пат̣иччава̄ра̄дӣсу саттасу маха̄ва̄ресу паччайа̄нулома̄динайачатуккавасена лаббхама̄накапаччайа̄ екамӯла̄дӣхи саббава̄рехи дассита̄. йатха̄ хетупадам̣, евам̣ нахетупадампи кусалаттикена саддхим̣ йоджетва̄ кусалахету тикадуканти т̣хапитам̣. йатха̄ ча кусалаттикена саддхим̣ хетудукам̣, евам̣ ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ хетум̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄’’тиа̄дина̄ ведана̄ттика̄дӣхипи там̣ йоджетва̄ ведана̄ттикадука̄дӣни екавӣсатитикадука̄дӣни дассита̄ни. йатха̄ ча хетудукам̣, евам̣ сахетука̄дайопи саббе паччекам̣ два̄вӣсатийа̄ тикехи лаббхама̄нападавасенева йоджита̄. евам̣ дукасатам̣ два̄вӣсатийа̄ тикесу паккхипитва̄ тикадукапат̣т̣ха̄нам̣ деситанти айам̣ тикадукапат̣т̣ха̄нанайо.
тикатикапат̣т̣ха̄непи ‘‘кусалам̣ сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ кусалаттикам̣ ведана̄ттика̄дӣхи саббаттикехи, ведана̄ттика̄дайо ча кусалаттика̄дӣхи вуттанайена йоджетва̄ паччайа̄ дассита̄. евам̣ тикесу ева тике паккхипитва̄ тикатикапат̣т̣ха̄нам̣ деситанти айам̣ тикатикапат̣т̣ха̄нанайо.
дукадукапат̣т̣ха̄непи ‘‘хетум̣ сахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету сахетуко дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ хетудукам̣ сахетука̄дӣхи, сахетукан̃ча хетудука̄дӣхи йоджетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайехи паччайа̄ дассита̄. евам̣ дукесу ева дуке паккхипитва̄ дукадукапат̣т̣ха̄нам̣ деситанти айам̣ дукадукапат̣т̣ха̄нанайо. евам̣ та̄ва ануломапат̣т̣ха̄не –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукатикан̃чева тикадукан̃ча;
тикатикан̃чева дукадукан̃ча,
чха ануломамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти. –
вутта̄ чха найа̄ ведитабба̄. паччайавасена панетесу чхасу екекасмим̣ пат̣т̣ха̄не паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васена етена парийа̄йена чатувӣсатинайапат̣иман̣д̣итамидам̣ дхамма̄нуломапат̣т̣ха̄нанти ведитаббам̣. айам̣ ануломапат̣т̣ха̄нанайо.
паччанӣйапат̣т̣ха̄не пана ‘‘накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. акусалам̣ абйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча…пе… две кхандха̄, читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпа’’нтиа̄дина̄ тикапат̣т̣ха̄не, ‘‘нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. нахетум̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча…пе… читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпа’’нтиа̄дина̄ дукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘нахетум̣ накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету накусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. нахетум̣ накусалам̣ абйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄’’тиа̄дина̄ дукатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘накусалам̣ нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало нахету дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикадукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘накусалам̣ насукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало насукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘нахетум̣ насахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету насахетуко дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ дукадукапат̣т̣ха̄не ча̄ти чхасу паччанӣйапат̣т̣ха̄несу ануломатикапат̣т̣ха̄на̄дӣсу чхасу пат̣т̣ха̄несу вуттена саббена пака̄рена па̄л̣инайо ведитаббо. идан̃ча кусала̄дӣнам̣, хетуа̄дӣнан̃ча дхамма̄нам̣ паччайуппаннабха̄вапат̣иккхепавасена паваттатта̄ дхаммапаччанӣйапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма джа̄там̣. таттха хи накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄ти кусаласса паччайапат̣иккхепо. накусало дхаммо уппаджджатӣти кусаласса паччайуппаннабха̄вапат̣иккхепо. татха̄ ‘‘акусалам̣ абйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча…пе… акусала̄, абйа̄ката̄ кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣ уппаджджатӣ’’ти евама̄дина̄ найенеттха аттхо ведитаббо. еваметтха паччанӣйапат̣т̣ха̄не –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукатикан̃чева тикадукан̃ча;
тикатикан̃чева дукадукан̃ча,
чха паччанӣйамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти. –
вутта̄ чха найа̄ ведитабба̄. паччайавасена панеттха̄пи екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васена чатувӣсатинайапат̣иман̣д̣итамидам̣ дхаммапаччанӣйапат̣т̣ха̄нанти ведитаббанти айам̣ паччанӣйапат̣т̣ха̄нанайо.
ануломапаччанӣйапат̣т̣ха̄не пана ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄. кусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ тикапат̣т̣ха̄не, ‘‘хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ дукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘хетум̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету накусало дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ дукатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘кусалам̣ хетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало нахету дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикадукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘кусалам̣ сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча накусало насукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘хетум̣ сахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нахету насахетуко дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ дукадукапат̣т̣ха̄не ча хет̣т̣ха̄ вуттанайена саббена пака̄рена па̄л̣инайо ведитаббо. идам̣ кусала̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ паччайаттам̣ аппат̣иккхипитва̄ паччайуппанна̄нам̣ кусала̄дибха̄вапат̣иккхепавасена паваттатта̄ дхамма̄нуломапаччанӣйапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма джа̄там̣. таттха хи кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄ти кусаласса паччайабха̄вавидха̄нам̣. накусало дхаммо уппаджджатӣти кусаласса паччайуппаннабха̄ванива̄ран̣ам̣, тасма̄ ‘‘кусале кхандхе пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄ виссаджджанам̣ вуттанти ведитаббанти еваметтха ануломапаччанӣйапат̣т̣ха̄не –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукатикан̃чева тикадукан̃ча;
тикатикан̃чева дукадукан̃ча,
чха ануломапаччанӣйамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти. –
вутта̄ чха найа̄ ведитабба̄. паччайавасена панеттха̄пи екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васена чатувӣсатинайапат̣иман̣д̣итамидам̣ дхамма̄нуломапаччанӣйапат̣т̣ха̄нанти ведитаббанти айам̣ ануломапаччанӣйапат̣т̣ха̄нанайо.
паччанӣйа̄нуломапат̣т̣ха̄не ‘‘накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо…пе… накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ тикапат̣т̣ха̄не, ‘‘нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ дукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘нахетум̣ накусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету акусало дхаммо…пе… хету абйа̄като дхаммо уппаджджатӣти’’а̄дина̄ дукатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘накусалам̣ нахетум̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало хету дхаммо…пе… абйа̄като хету дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикадукапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘накусалам̣ насукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо…пе… абйа̄като сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ тикатикапат̣т̣ха̄не ча, ‘‘нахетум̣ насахетукам̣ дхаммам̣ пат̣ичча хету сахетуко дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ дукадукапат̣т̣ха̄не ча, хет̣т̣ха̄ вуттена пака̄рена па̄л̣инайо ведитаббо. идан̃ча кусала̄дидхамма̄нам̣ паччайаттам̣ пат̣иккхипитва̄ тесам̣ паччайуппаннабха̄вааппат̣иккхепавасена паваттатта̄ дхаммапаччанӣйа̄нуломапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма джа̄там̣. таттха накусалам̣ дхамманти кусаласса паччайабха̄ванива̄ран̣ам̣. акусало дхаммо уппаджджатӣти акусаласса уппаттивидха̄нам̣. кусалам̣ пана пат̣ичча кусаласса уппаттиабха̄вато ‘‘кусало дхаммо уппаджджатӣ’’ти аватва̄ ‘‘акусало дхаммо уппаджджатӣ’’ти лаббхама̄нападавасена вуттам̣. кусалам̣, хи акусалам̣, абйа̄катам̣ ва̄ сахаджа̄тапаччайам̣ катва̄ уппаджджама̄но кусало на̄ма наттхи, тасма̄ акусаласса ча абйа̄катасса ча васена десана̄ ката̄. еваман̃н̃аттха. еваметтха дхаммапаччанӣйа̄нуломапат̣т̣ха̄не –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукатикан̃чева тикадукан̃ча;
тикатикан̃чева дукадукан̃ча,
чха паччанӣйа̄нуломамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти. –
вутта̄ чха найа̄ ведитабба̄. паччайавасена панеттха̄пи тикапат̣т̣ха̄на̄дӣсу екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васена екена парийа̄йена чатувӣсатинайапат̣иман̣д̣итамидам̣ дхаммапаччанӣйа̄нуломапат̣т̣ха̄нанти ведитаббанти айам̣ паччанӣйа̄нуломапат̣т̣ха̄нанайо.
евамидам̣ бхагавата̄ ануломапат̣т̣ха̄на̄дӣсу чатӯсу екекасмим̣ пат̣т̣ха̄не тикадука̄дӣнан̃н̃ева чханнам̣ чханнам̣ найа̄нам̣ васена чатувӣсатинайапат̣иман̣д̣итам̣ самантапат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣ам̣ деситам̣. паччайавасена панетесу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекасмим̣ паччайа̄нулома̄дӣнам̣ чатуннам̣ чатуннам̣ найа̄нам̣ васенетам̣ чханнавутинайапат̣иман̣д̣итам̣ хоти, дхаммавасенева четам̣ пакаран̣ам̣ чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄нам̣ вуттанти айаметтха вибхан̇ганайо.
мохавиччхеданийа̄ абхидхаммама̄тикаттхаван̣н̣ана̄йа
пат̣т̣ха̄нама̄тикаттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманакатха̄
етта̄вата̄ ча –
1. ма̄тика̄йа̄бхидхаммасса, а̄раддха̄ аттхаван̣н̣ана̄;
мохавиччхеданӣ на̄ма, йа̄ са̄ нит̣т̣хамупа̄гата̄.
2. нит̣т̣хам̣ йатха̄йам̣ сампатта̄, ладжджӣхи абхипаттхита̄;
саббе нит̣т̣хам̣ татха̄ санта̄, саменту суманоратха̄.
3. йо гамбхӣро саса̄дӣнам̣, самуддова бхайа̄вахо;
ка̄лесмим̣ дхӣматан̃ча̄пи, апи гантха̄валокане.