4. пуггалапан̃н̃аттима̄тика̄
екакама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
ида̄ни пуггалапан̃н̃аттима̄тика̄сам̣ван̣н̣ана̄найо хоти. таттха анутта̄наттхато та̄ва чха пан̃н̃аттийоти еттха ‘‘а̄чиккхати десети пан̃н̃апети пат̣т̣хапетӣ’’ти (сам̣. ни. 2.20) а̄гатат̣т̣ха̄не сандассана̄ пака̄сана̄ пан̃н̃атти на̄ма. ‘‘супан̃н̃аттам̣ ман̃чапӣт̣ха’’нти (па̄ра̄. 269) а̄гатат̣т̣ха̄не т̣хапана̄ никкхипана̄ пан̃н̃атти на̄ма, идха убхайампи ват̣т̣ати. чха пан̃н̃аттийоти хи чха пан̃н̃а̄пана̄ чха сандассана̄ пака̄сана̄типи, чха т̣хапана̄ никкхипана̄типи вуттам̣ хоти. на̄мапан̃н̃аттийева хи те те виджджама̄на̄виджджама̄не дхамме сандассетӣтипи. тена тена кот̣т̣ха̄сена т̣хапетӣтипи. кхандхапан̃н̃аттӣтиа̄ди пана сан̇кхепато та̄сам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ сарӯпадассанам̣. таттха кхандха̄нам̣ ‘‘кхандха̄’’ти пан̃н̃а̄пана̄ сандассана̄ пака̄сана̄ ча т̣хапана̄ никкхипана̄ ча кхандхапан̃н̃атти на̄ма…пе… пуггала̄нам̣ ‘‘пуггала̄’’ти пан̃н̃а̄пана̄ сандассана̄ пака̄сана̄ ча т̣хапана̄ никкхипана̄ ча пуггалапан̃н̃атти на̄ма. има̄ ева чха пан̃н̃аттийо виджджанти. ан̃н̃а̄сампи саммутипараматтхакатха̄нам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ анантатта̄, упалаккхан̣авасена пана падха̄набха̄вато ча ета̄ва вутта̄. па̄л̣имуттаканайена пана саббасан̇га̄хика̄ виджджама̄напан̃н̃аттиа̄дайо чха на̄мапан̃н̃аттийо ат̣т̣хакатха̄су (пу. па. ат̣т̣ха. ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ 1) а̄гата̄, та̄ ча хет̣т̣ха̄ вутта̄ти идха на вутта̄. та̄су идха пуггалапан̃н̃аттипадена авиджджама̄напан̃н̃атти, сесехи виджджама̄напан̃н̃атти ча̄ти две ева лаббханти.
ат̣т̣хакатха̄муттакена пана а̄чарийанайена апара̄пи чха пан̃н̃аттийо – упа̄да̄пан̃н̃атти упанидха̄пан̃н̃атти самодха̄напан̃н̃атти упаниккхиттапан̃н̃атти таджджа̄пан̃н̃атти сантатипан̃н̃аттӣти, йа̄ ‘‘аттхапан̃н̃аттӣ’’ти вуччати. таттха йа̄ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа нисса̄йа саммата̄ сатта̄дика̄, ан̇га̄ни упа̄да̄йа ратха̄дика̄, чанда̄дипариватта̄дайо упа̄да̄йа ка̄ладиса̄дика̄, там̣там̣бхӯтанимиттам̣, бха̄вана̄висесан̃ча упа̄да̄йа касин̣а̄диуггахапат̣ибха̄ганимитта̄дика̄ти айам̣ еварӯпа̄ сабха̄вадхаммехи екаттена ва̄ саччхикат̣т̣хапараматтхена анупалаббхасабха̄ва̄ упа̄да̄пан̃н̃атти на̄ма. пан̃н̃а̄петаббат̣т̣хена чеса̄ пан̃н̃атти вутта̄, на пана пан̃н̃а̄панат̣т̣хена. йа̄ тасса тассаттхасса пан̃н̃а̄пана̄, са̄ авиджджама̄напан̃н̃аттийева.
йа̄ пана ан̃н̃ам̣ пат̣хама̄дим̣ упанидха̄йа апеккхитва̄ дутийам̣ рассам̣ дӣгхам̣ дӯрам̣ сантикантиа̄дика̄ тадан̃н̃а̄пеккхӯпанидха̄, чхаттапа̄н̣ӣтиа̄дика̄ хаттхагатӯпанидха̄, кун̣д̣алӣтиа̄дика̄ сампайуттӯпанидха̄, дхан̃н̃асакат̣анти а̄дика̄ сама̄ропитӯпанидха̄, индаса̄лагуха̄тиа̄дика̄ авидӯрагатӯпанидха̄, суван̣н̣аван̣н̣отиа̄дика̄ пат̣ибха̄гӯпанидха̄, бра̄хман̣ага̄мотиа̄дика̄ таббахулӯпанидха̄, ман̣икат̣акантиа̄дика̄ таббисит̣т̣хӯпанидха̄ти евама̄ди анекаппака̄ра̄ пан̃н̃а̄пана̄, айам̣ упанидха̄пан̃н̃атти на̄ма.
дхан̃н̃ара̄сӣтиа̄дика̄ пана самодха̄напан̃н̃атти на̄ма. пуримасса пуримасса упаниккхипитва̄ две тӣн̣ӣтиа̄дика̄ упаниккхиттапан̃н̃атти на̄ма. там̣там̣сабха̄ваниссита̄ патхавӣа̄дика̄ таджджа̄пан̃н̃атти на̄ма. а̄сӣтикотиа̄дика̄ пана сантатипан̃н̃атти на̄ма.
ат̣т̣хакатха̄муттакенева а̄чарийанайена апара̄пи дхаммакатхика̄дика̄ киччапан̃н̃атти, кисатхӯла̄дика̄ сан̣т̣ха̄напан̃н̃атти, иттхипуриса̄дика̄ лин̇гапан̃н̃атти, ка̄ма̄вачара̄дика̄, косалака̄дика̄ ча бхӯмипан̃н̃атти, тиссо на̄готиа̄дика̄ паччаттапан̃н̃атти, ниродха̄дика̄ асан̇кхатапан̃н̃атти ча̄ти чха пан̃н̃аттийо.
ета̄су пана два̄дасасу таджджа̄пан̃н̃атти, екачча̄ бхӯмипан̃н̃атти, асан̇кхатапан̃н̃атти ча виджджама̄напан̃н̃аттисан̇кха̄та̄ на̄мапан̃н̃атти, тадан̃н̃а̄ параматтха̄васеса̄, пана аттхапан̃н̃аттӣти дӣпита̄ авиджджама̄на̄дипан̃н̃аттийо ча̄ти. айам̣ та̄веттха анутта̄наттхато сам̣ван̣н̣ана̄.
аттханиччхайо панеттха̄пи па̄л̣инайенева саддхим̣ хоти, на вина̄ па̄л̣им̣ тасса ваттумасаккун̣еййатта̄. па̄л̣ийан̃ча йасма̄ а̄дито пан̃ча пан̃н̃аттийо, тадаттхабхӯта̄ кхандха̄дайо ча хет̣т̣ха̄ вибхан̇гаппакаран̣е ниппадесато катхита̄ти та̄ идха ‘‘китта̄вата̄ кхандха̄нам̣ кхандхапан̃н̃атти, йа̄вата̄ пан̃чаккхандха̄ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ сан̇кхепенева ниддит̣т̣ха̄, та̄ четтха̄пи вуттаттха̄. пуггалапан̃н̃атти пана хет̣т̣ха̄ на вутта̄ти ‘‘китта̄вата̄ пуггала̄нам̣ пуггалапан̃н̃атти? самайавимутто, асамайавимутто’’тиа̄дина̄ екака̄дибхедена йа̄ва дасака̄ дасадха̄ ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ виттха̄ренева вибхатта̄, са̄ ча н̃а̄таббапабхедато авуччама̄на̄ дуббин̃н̃еййа̄, тасма̄ пуггалапан̃н̃аттийа̄ ева четтха па̄л̣инайа̄нуса̄рена сан̇кхепато аттханиччхайо хоти, со четтха ма̄тика̄йам̣ вутте саббапуггале ануддхаритва̄ н̃а̄табба̄нам̣ дуббин̃н̃еййа̄нам̣ пуггала̄нам̣ екака̄дибхедатова ма̄тикам̣ уддхаритва̄ вибхаджанавасена сан̇кхепатова хоти. катхам̣? ‘‘самайавимутто асамайавимутто, куппадхаммо акуппадхаммо, четана̄бхаббо анураккхан̣а̄бхаббо, бхайӯпарато абхайӯпарато, бхабба̄гамано абхабба̄гамано, нийато анийато, пат̣ипаннако пхале т̣хито, самасӣсӣ т̣хитакаппӣ, сота̄панно саттаккхаттупарамо колам̣коло екабӣджӣ, сакада̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣ антара̄паринибба̄йӣ упахаччапаринибба̄йӣ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ, араха̄’’ти екакама̄тика̄.
таттха йо аппанам̣ ниббаттетум̣ йуттапаттака̄ле рӯпа̄рӯпасама̄паттисан̇кха̄техи ат̣т̣хахи вимоккхехи паччанӣкадхаммато вимуччитва̄ тӣсу маггесу йена кеначи йатха̄сакам̣ а̄саве кхепетва̄ вут̣т̣хито, айам̣ самайавимутто на̄ма. ‘‘екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄’’тиа̄дивачанато (пу. па. 1) хи ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ путхуджджано ва̄ кхӣн̣а̄саво ва̄ идха на гахито, сама̄паттила̄бхино пана пхалат̣т̣хасекха̄ва гахита̄ти ведитабба̄. суккхавипассакакхӣн̣а̄саво, саббепи ча арийа̄ маггавимоккхам̣ сандха̄йа асамайавимутта̄ на̄ма. ба̄хира̄нан̃хи ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ сама̄паджджантасса павивекат̣т̣ха̄нала̄бха̄дисамайопи аттхи, ваттакаран̣ака̄ла̄диасамайопи аттхи. маггавимоккхена вимуччанасса пана та̄дисо самайо ва̄ асамайо ва̄ наттхи, йасса саддха̄ балаватӣ, випассана̄ ча а̄раддха̄, тасса гаччхантасса ва̄ бхун̃джантасса ва̄ маггапхалапат̣иведхо на̄ма на хотӣти наттхи, тасма̄ саббе арийа̄ арийавимоккхе асамайавимутта̄ти ведитабба̄. пуримападепи локийасама̄паттин̃н̃ева сандха̄йа секха̄ самайавимутта̄ на̄ма джа̄та̄.
авасибха̄ва̄ ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ пана путхуджджано, сота̄паннасакада̄га̄мино две секха̄ ат̣т̣хасама̄паттим̣ сандха̄йа куппадхаммо на̄ма. париха̄надхаммотипи дувидха̄ ева. ана̄га̄миа̄дайо суппахӣнасама̄дхипа̄рипантхикатта̄ васибха̄ва̄ сама̄паттила̄бхӣ путхуджджано, арийа̄ ча локуттарадхаммепи сандха̄йа акуппадхаммо на̄ма. апариха̄надхаммоти те ева. четана̄бхабботи четана̄сан̇кха̄тена джха̄насама̄паттивал̣ан̃джанена апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо. йо хи рӯпа̄рӯпаджджха̄несу а̄чин̣н̣авасита̄йа четана̄сан̇кха̄та̄йа джха̄насама̄паттийа̄ нирантарам̣ вал̣ан̃джама̄но техи на париха̄йати, авал̣ан̃джама̄но ча париха̄йати, айам̣ вал̣ан̃джама̄но четана̄бхаббо на̄ма. анураккхан̣а̄бхабботи джха̄насса упака̄ра̄нупака̄радхамме джа̄нитва̄ анураккхан̣а̄йа авал̣ан̃джама̄нопи апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо, есо ча пуримато балаватаро, а̄чин̣н̣авасино пан̃н̃а̄сампада̄йа упака̄ра̄нупака̄радхамме джа̄нитва̄ таданурӯпам̣ пат̣ипаджджанатоти ведитаббо.
бхайӯпаратоти бхайена па̄пато упарато вирато секхо, калйа̄н̣апутхуджджано ча. тесу паччхимо дуггативат̣т̣акилесаупава̄дасан̇кха̄техи чатӯхи бхайехи па̄пато орамати, секхо дуггативаджджехи, апа̄йехи муттатта̄. кхӣн̣а̄саво пана абхайӯпарато на̄ма самуччхиннабхайатта̄, упава̄дато пана орамитаббо.
абхабба̄гаманоти самматтанийа̄ма̄гаманасса абхаббо, йе а̄нантарийасан̇кха̄тена камма̄варан̣ена, нийатамиччха̄дит̣т̣хисан̇кха̄тена килеса̄варан̣ена, ахетукадухетукапат̣исандхисан̇кха̄тена випа̄ка̄варан̣ена ча саманна̄гата̄, буддха̄дӣсу ча саддха̄рахита̄, маггабха̄вана̄йа ча уттаракурука̄дайо вийа аччхандика̄, пуббӯпаниссайарахита̄ ча, саббете абхабба̄гамана̄ на̄ма. випарӣта̄ бхабба̄гамана̄ на̄ма. пан̃ча̄нантарийанийатамиччха̄дит̣т̣хика̄ нирайагамане, ат̣т̣ха арийапуггала̄ анупа̄да̄паринибба̄на̄дӣсу нийата̄ на̄ма. авасесапуггала̄ анибаддхагатиката̄йа анийата̄ на̄ма, уттаракурука̄ пана сугатинийата̄пи миччхаттасамматтанийа̄массева идха̄дхиппетатта̄ ‘‘нийата̄’’ти на вутта̄. маггасаман̇гӣ пуггало маггаккхан̣е пхалаттха̄йа пат̣ипаннако на̄ма, пхаласаман̇гӣ пхала̄нуппаттийампи пхале т̣хито на̄ма.
йасса пана апубба̄чаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча, айам̣ самасӣсӣ на̄ма. со ча тивидхо хоти ирийа̄патхасамасӣсӣ рогасамасӣсӣ джӣвитасамасӣсӣти. таттха йо чатӯсу ирийа̄патхесу екасмим̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ тасмин̃н̃ева ирийа̄патхе паринибба̄ти, айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма. йо пана екам̣ рогам̣ патва̄ антороге ева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ тенева рогена паринибба̄ти, айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма. йасса пана килесасӣсасан̇кха̄та̄ авиджджа̄, арахаттамаггена паваттасӣсасан̇кха̄там̣ джӣвитиндрийан̃ча чутичиттена самам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхати, айам̣ джӣвитасамасӣсӣ на̄ма. катхамидам̣ самам̣ хотӣти? ва̄расамата̄йа. йасмим̣ хи ва̄ре маггена килесе кхепите паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни паваттанти, тасса̄нантарамева паринибба̄йато има̄йа ва̄расамата̄йа идам̣ убхайасӣсапарийа̄да̄нампи самам̣ хоти на̄ма, айамева джӣвитасамасӣсӣ идха̄дхиппето.
т̣хитакаппӣти т̣хито каппо т̣хитакаппо, сва̄сса аттхӣти т̣хитакаппӣ, каппамхи винассама̄намхи каппам̣ т̣хапетум̣ саматтхоти аттхо.
саче хи йесам̣ маггасаман̇гиккхан̣е каппавина̄со бхавеййа, нева та̄ва каппо винассеййа, йа̄ва̄йам̣ йатха̄сакам̣ пхалам̣ на саччхикаротӣти те винассама̄нампи каппам̣ т̣хапентӣти т̣хитакаппино на̄ма джа̄та̄ти. кин̃ча̄пи каппавина̄санака̄ле са̄санам̣ наттхи, гатакот̣ике хи ка̄ле каппавина̄со хоти, евам̣ сантепи магга̄нантарапхаласса анантара̄йам̣ дӣпетум̣ идам̣ абхӯтампи ка̄ран̣ам̣ а̄хат̣ам̣.
сота̄панноти нибба̄насамудданинната̄йа сотасан̇кха̄тасса маггасса пат̣хамасаман̇гӣ вуччати, идха пана пхалат̣т̣хо адхиппето. тассева ча пабхедадассанаттхам̣ ‘‘саттаккхаттупарамо’’тиа̄ди вуттам̣. саттава̄ра̄ парама̄ асса бхавӯпапаттӣти саттаккхаттупарамо, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти аттхо. сота̄панно хи йо саттаккхаттум̣ девесу, мануссесу ча пат̣исандхим̣ гахетва̄ саттаме бхаве дуккхассантам̣ кароти, айам̣ саттаккхаттупарамо на̄ма. кулато кулам̣ бхавато бхавам̣ гаччхатӣти колам̣коло. со хи девамануссавасена две гатийо бхаве сам̣саритва̄ дуккхассантам̣ кароти, айам̣ колам̣коло на̄ма. каммапат̣исандхийа̄ екам̣ каммам̣ килесабӣджам̣ асса̄ти екабӣджӣ. со хи екасмин̃н̃ева бхаве кхӣн̣а̄саво хоти. ким̣ панасса бхедасса нийа̄маканти? випассана̄бхин̃н̃а̄бхеда̄. сота̄паннесу хи йо випассана̄йа паматто, со саттаккхаттупарамо хоти. йо кин̃чи аппаматто, со колам̣коло. йо пана випассана̄йа ативийа аппаматто, со екабӣджӣ хоти. йе пана абхивийа паматта̄ ват̣т̣аджджха̄сайа̄ ана̄тхапин̣д̣икависа̄кха̄сакка̄дайо, те пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева вичаранта̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чха девалоке оса̄петва̄ брахмалокесупи йатха̄ккамам̣ ниббаттитва̄ аканит̣т̣хе т̣хатва̄ париниббанти, на те идха гахита̄. те хи мануссагатим̣ пунаппунам̣ а̄дийанти. йе пана мануссагатийампи бхавам̣ а̄дийанти, тесам̣ васена саттаккхаттупарамо колам̣коло ма̄нусикабхаваниббаттако ева екабӣджӣ гахито. те пана саддха̄дхурена а̄гата̄ тайо, пан̃н̃а̄дхурена а̄гата̄ тайоти сота̄панно чхаббидхо хотӣти ведитаббо.
пат̣исандхивасена пана саким̣ имам̣ мануссагатим̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ, дутийамаггапхаласаман̇гӣ. имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи сакада̄га̄мипхале т̣хатва̄ пуна дутийабхаве идхева паринибба̄ти, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ дутийабхаве таттхева паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти, име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке ниббаттитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти, айамекова идха гахито. имасса ча две пат̣исандхийо, екабӣджисса пана ека̄ва̄ти идам̣ тесам̣ на̄на̄каран̣анти ведитаббам̣.
пат̣исандхивасена ка̄мабхавам̣ на̄гаччхатӣти ана̄га̄мӣ, татийамаггапхаласаман̇гӣ. тассева пана пабхедадассанаттхам̣ ‘‘антара̄паринибба̄йӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха антара̄паринибба̄йӣти а̄йувемаджджхасса антара̄ ева арахаттамаггам̣ уппа̄детва̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йанасӣло еко ана̄га̄мӣ. со ча уппаннасаманантарам̣ паринибба̄йӣ, а̄йувемаджджхам̣ аппатва̄ паринибба̄йӣ, а̄йувемаджджхам̣ патва̄ паринибба̄йӣти тивидхо хоти. упахаччапаринибба̄йӣти а̄йувемаджджхам̣ упахачча атиккамитва̄, маран̣асамайам̣ ва̄ упахачча упагантва̄ паринибба̄йӣ, а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ йа̄ва маран̣асамайа̄ паринибба̄йӣти аттхо. асан̇кха̄рапаринибба̄йӣти асан̇кха̄рена аппадуккхена адхиматтаппайогам̣ акатва̄ паринибба̄йанасӣло. сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣти сасан̇кха̄рена дуккхена касирена адхиматтаппайогена паринибба̄йанасӣло. уддхам̣сототи уддхам̣ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотан̃ча, уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхам̣ маггасотамасса̄типи уддхам̣сото. аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ. имесам̣ пана ана̄га̄мӣнам̣ пабхедадассанаттхампеттха уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣтиа̄ди чатуккам̣ ведитаббам̣.
таттха йо авихато пат̣т̣ха̄йа чатӯсу йатха̄ккамам̣ уппаджджитва̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ чуто аканит̣т̣хе уппаджджитва̄ паринибба̄ти, айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана аканит̣т̣хам̣ аппатва̄ антара̄ паринибба̄ти, айам̣ уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо мануссалоко аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄ти, айам̣ на уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ чатӯсу суддха̄ва̄сесу ан̃н̃атарасмим̣ уппаджджитва̄ таттхева паринибба̄ти, айам̣ на уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. евамете ана̄га̄мино ат̣т̣хачатта̄лӣсавидха̄ хонти. катхам̣? авихесу та̄ва тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сототи пан̃ча, те асан̇кха̄рапаринибба̄йисасан̇кха̄рапаринибба̄йивасена даса хонти, евам̣ атаппасудассасудассӣсӯти чатта̄лӣсам̣, аканит̣т̣хе пана уддхам̣сото наттхи, тасма̄ таттха там̣ сасан̇кха̄ра̄сан̇кха̄равасена дувидхам̣ уддхам̣сотам̣ ваджджетва̄ ат̣т̣ха ча̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣса хонти.
араха̄ти килеса̄рӣнам̣ хататта̄дина̄ кхӣн̣а̄саво араха̄ на̄ма. со сун̃н̃ата̄дивимоккхаттайавасена тивидхо хутва̄ пуна паччекам̣ пат̣ипада̄чатуккавасена два̄дасавидха̄ хонти. йатха̄ ча араха̄ два̄дасавидхо, евам̣ два̄дасева сакада̄га̄мино, чатувӣсати сота̄панна̄ ат̣т̣хачатта̄лӣса ана̄га̄минова паччеканти ведитаббам̣. име ча саббе арийа̄ имасмим̣ са̄сане ева уппаджджанти, но бахиддха̄ти. екаканайо.
дука̄дима̄тикаттхаван̣н̣ана̄
дука̄дӣсу ‘‘две пуггала̄ – кодхано ча упана̄хӣ ча маккхӣ ча пал̣а̄сӣ ча̄’’тиа̄дина̄ дукан̃ча, ‘‘тайо пуггала̄ – нира̄со а̄сам̣со вигата̄со’’тиа̄дина̄ тикан̃ча, ‘‘чатта̄ро пуггала̄ – асаппурисо, асаппурисенаасаппурисатаро, саппурисо, саппурисенасаппурисатаро’’тиа̄дина̄ чатуккан̃ча, ‘‘пан̃ча пуггала̄ – аттхекаччо пуггало а̄рабхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хоти, тан̃ча четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. йаттхасса те уппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ апарисеса̄ нируджджханти, аттхекаччо пуггало а̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ ча хоти…пе… апарисеса̄ нируджджханти, аттхекаччо пуггало на̄рабхати виппат̣иса̄рӣ ча хоти…пе… апарисеса̄ нируджджханти. аттхекаччо пуггало на̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ хоти…пе… апарисеса̄ нируджджхантӣ’’тиа̄дина̄ пан̃чакан̃ча виттха̄рато ма̄тикам̣ никкхипитва̄ саббепи те пуггала̄ ниддит̣т̣ха̄, идха пана те гантхавиттха̄рабхайена саббе на уддит̣т̣ха̄, па̄л̣ийа̄ ева н̃а̄табба̄ти.
таттха тике нира̄соти арахатта̄са̄йа вирахито дуссӣло. тасса хи аттано абхаббата̄йа бхаббасаха̄йакасса сӣлавато арахаттаппаттим̣ сутва̄, чан̣д̣а̄лапуттасса вийа кассачи ра̄джапуттасса раджджа̄бхисекам̣ сутва̄ абхисекаппаттийам̣, ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хампи арахаттам̣ па̄пун̣еййа’’нти арахаттаппаттийам̣ паттхана̄пи на уппаджджати. а̄сам̣соти арахаттам̣ а̄сӣсама̄но паттхайама̄но сӣлава̄. тасса хи арахаттапаттхана̄йа сӣласампаттийа̄ т̣хитатта̄ кассачи арахаттаппаттим̣ сутва̄, убхатосуджа̄тасса ра̄джакума̄расса вийа та̄дисасса кассачи раджджа̄бхисекам̣ сутва̄ абхисекаппаттийам̣, арахаттаппаттийам̣ паттхана̄ уппаджджати. вигата̄соти араха̄. со хи паттаарахаттата̄йа таттха вигата̄со хоти патта̄бхисеко вийа кхаттийо абхисекаппаттийанти ведитаббам̣.
чатукке пана па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалакаммапатхасаманна̄гато асаппурисо на̄ма. йо пана сайампи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни катва̄ паран̃ча таттха сама̄дапети, айам̣ асаппурисенаасаппурисатаро, асаппурисатопи асаппурисатароти аттхо. вуттапат̣ипаккхакусалавасена саппурисо, саппурисенасаппурисатаро ча ведитаббо.
пан̃чаке а̄рабхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хотӣти еттха а̄рамбха-саддо а̄паттивӣтиккаме ваттати, тасма̄ а̄паттивӣтиккамавасена а̄рабхати чева таппаччайа̄ ча виппат̣иса̄рӣ хотӣти аттхо. четовимуттинти пхаласампайуттасама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти пхаласампайуттан̃а̄н̣ам̣. йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣти анадхигататта̄ йатха̄сабха̄вато наппаджа̄на̄ти. йаттхасса̄ти йасмим̣ арахаттапхаласан̇кха̄те джха̄не адхигате асса пуггаласса саббе па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ ниравасеса̄ нируджджханти, те наппаджа̄на̄тӣти самбандхо. кин̃ча̄пи те маггаккхан̣е ева нируджджханти на̄ма, пхалаккхан̣е пана нируддха̄ на̄ма хонти, идха пана маггакиччавасена ‘‘пхалаккхан̣е нируджджхантӣ’’ти вутта̄ти ведитабба̄.
а̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ ча хотӣти а̄паттим̣ а̄паджджати, там̣ пана десетум̣ сабха̄гапуггалам̣ парийесати, вут̣т̣ха̄пети ва̄, тасма̄ на виппат̣иса̄рӣ хоти. на̄рабхати виппат̣иса̄рӣ ча хотӣти а̄паттим̣ на̄паджджати, винайапан̃н̃аттийам̣ пана аковидатта̄ ана̄паттийа̄ а̄паттисан̃н̃ита̄йа вут̣т̣хита̄йапи там̣ а̄паттийа̄ виппат̣иса̄рам̣ винодетум̣ асаккун̣еййата̄йа виппат̣иса̄рӣ хоти. на̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ хотӣти на̄рабхати нева а̄паттим̣ а̄паджджати, на виппат̣иса̄рӣ хоти. арахаттан̃ча на па̄пун̣а̄ти. катаро панеса пуггалоти? сӣлава̄ оссат̣т̣хавӣрийо пуггало. со хи ‘‘ким̣ ме имасмим̣ буддхака̄ле паринибба̄нена, ана̄гате меттеййасамма̄самбуддхака̄ле паринибба̄йисса̄мӣ’’ти висуддхасӣлопи пат̣ипаттим̣ на пӯрети. име чатта̄ропи пуггала̄ татха̄ татха̄ овадитва̄ а̄саваккхайе патит̣т̣ха̄петабба̄. евам̣ хи тепи йва̄йам̣ пан̃чамо пуггало на̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ а̄раддхавӣрийо арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тена самасама̄ва бхависсантӣти.
чхакка̄дӣсу –
‘‘чха пуггала̄ – аттхекаччо пуггало пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхати, таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти балесу ча васӣбха̄вам̣. аттхекаччо пуггало…пе… абхисамбуджджхати, на ча таттха саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти, на ча балесу васибха̄вам̣. аттхекаччо пуггало…пе… анабхисамбуджджхати, дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти, са̄вакапа̄рамин̃ча па̄пун̣а̄ти. аттхекаччо пуггало…пе… дуккхассантакаро хоти, на ча са̄вакапа̄рамим̣ па̄пун̣а̄ти. аттхекаччо пуггало…пе… анабхисамбуджджхати, на ча дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти, ана̄га̄мӣ хоти ана̄ганта̄ иттхаттам̣. аттхекаччо пуггало…пе… анабхисамбуджджхати, на ча дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти, а̄га̄мӣ хоти а̄ганта̄ иттхатта’’нти –
чхаккам̣, ‘‘сатта пуггала̄ – сатта удакӯпама̄ пуггала̄ саким̣ нимугго нимуггова хоти, уммуджджитва̄ нимуджджати, уммуджджитва̄ т̣хито хоти, уммуджджитва̄ випассати вилокети, уммуджджитва̄ патарати, уммуджджитва̄ пат̣ига̄дхаппатто хоти, уммуджджитва̄ тин̣н̣о хоти па̄ран̇гато, тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о’’тиа̄дина̄ саттакам̣, ‘‘ат̣т̣ха пуггала̄ – чатта̄ро маггасаман̇гино, чатта̄ро пхаласаман̇гино пуггала̄’’ти ат̣т̣хакам̣, ‘‘нава пуггала̄ – самма̄самбуддхо паччекасамбуддхо убхатобха̄гавимутто пан̃н̃а̄вимутто ка̄йасаккхӣ дит̣т̣хиппатто саддха̄вимутто дхамма̄нуса̄рӣ саддха̄нуса̄рӣ’’ти навакам̣, ‘‘даса пуггала̄ – пан̃чаннам̣ идха нит̣т̣ха̄, пан̃чаннам̣ идха виха̄йа нит̣т̣ха̄’’ти дасакан̃ча ма̄тикам̣ никкхипитва̄ па̄л̣ийам̣ ниддесо като. таттха чхакке пат̣хамена падена самма̄самбуддхо дат̣т̣хаббо. со хи ана̄чарийако аттана̄ уппа̄дитена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нена арахаттамагган̃а̄н̣ена сабба̄ка̄рато сачча̄ни абхисамбуджджхитва̄ саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣и, дасан̃а̄н̣абалесу ча васибха̄ванти. дутийена пана паччекасамбуддхо дат̣т̣хаббо. татийена аггаса̄вако, чатуттхена авасеса̄ араханто, пан̃чамена ана̄га̄мӣ, чхат̣т̣хена сота̄паннасакада̄га̄мино дат̣т̣хабба̄. те хи ‘‘а̄ганта̄ иттхатта’’нти вутта̄ти.
саттаке пат̣хамена падена са̄сане анивит̣т̣хасаддхо нийатамиччха̄дит̣т̣хидхаммехи екантака̄л̣акехи саманна̄гато гахито. со хи самудде удакабхӣрукапурисо вийа сам̣са̄ре апа̄йе нимугго нимуггова хоти, на пуна бхавато вут̣т̣ха̄ти, анантампи ка̄лам̣ бхаве ева вичарати са̄санасама̄йога̄бха̄ва̄. дутийена падена са̄сане пат̣иладдхасаддхопи девадатта̄дайо вийа саддха̄дипариха̄нийам̣ т̣хито дуссӣло гахито. со хи самудде кеначи ка̄ран̣ена уммуджджитва̄ пуна нимугго вийа са̄санасаддха̄йа уммуджджитва̄пи апа̄йе нимуджджати ева, айам̣ пана чирака̄ла̄тиккамена буддха̄дӣхи, аттана̄ ева ва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ена бхавато уддхаран̣ӣйо хоти са̄сане саким̣ уппанна̄йапи саддха̄йа моккхабха̄вена нийамена нибба̄на̄вахатта̄. айамева хисса пуримапуггалато висесо, итаратха̄ тасса висум̣ гахан̣е пайоджанамева на сийа̄ти гахетаббам̣. татийена са̄сане уппаннасаддхо т̣хитибха̄гийехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гато гахито. со хи уммуджджитва̄ тӣрам̣ адисва̄ва самуддамаджджхе на̄ва̄диа̄гаманам̣ олокенто пуна анимуджджитва̄ ун̣н̣атаппадесе т̣хито вийа са̄санасаддха̄йа уммуджджитва̄ нибба̄нам̣ адисва̄ва буддха̄дим̣ олокайама̄но сагге, сӣла̄димхи т̣хито хоти. чатуттхена пана сота̄панно гахито. со хи уммуджджитва̄ т̣хито тӣрам̣ дисва̄ уттаран̣ӯпа̄йам̣ вилокайама̄но вийа локуттарасаддха̄йа уммуджджитва̄ нибба̄натӣрам̣ дисва̄ уттаран̣опа̄йам̣ вилокети. пан̃чамена сакада̄га̄мӣ гахито. со хи самудде тӣрам̣ дисва̄ тадабхимукхам̣ патарама̄но вийа пат̣хамамаггена нибба̄натӣрам̣ дисва̄ тадабхимукхам̣ дутийамаггена патарати на̄ма. чхат̣т̣хена ана̄га̄мӣ гахито. со хи патаритва̄ тӣрам̣ упаггамма кат̣иппама̄н̣е удаке т̣хито вийа арахаттасамӣпе сатикава̄т̣апатиттхе ана̄ваттидхаммата̄йа татийамаггена тит̣т̣хати. саттамена пана араха̄ гахито, со хи таритва̄ па̄рам̣ патва̄ т̣хитапурисо вийа чатта̄ро огхе таритва̄ нибба̄наттхале т̣хито кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о на̄ма хотӣти.
наваке убхатобха̄гавимуттоти рӯпа̄рӯпасама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, арийамаггена самуччхедавимоккхена килесато вимутто, арӯпасама̄паттийа̄ ва̄ рӯпака̄йато, маггена ча на̄мака̄йатоти имехи убхатобха̄гехи вимуттотипи убхатобха̄гавимутто, со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттаппатта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттаппаттаана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо, тесу паччхимова ниппарийа̄йато убхатобха̄гавимутто на̄ма, сеса̄ парийа̄йена. еттха ча рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ килесака̄йато вимуттампи рӯпака̄йато авимуттам̣, арӯпа̄вачарам̣ пана тадабхайатопи вимуттам̣, тасма̄ тадева па̄дакам̣ катва̄ арахаттаппаттова убхатобха̄гавимутто хоти, на рӯпа̄вачаранти ведитаббам̣. пан̃н̃а̄вимуттоти арахаттамаггапан̃н̃а̄йа а̄савехи вимутто. со хи суккхавипассако, чатӯхи рӯпа̄вачараджджха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттаппатта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо. арӯпа̄вачараджджха̄несу хи екасмимпи сати убхатобха̄гавимуттова на̄ма хоти.
ка̄йасаккхӣти рӯпа̄рӯпаджджха̄нала̄бхӣ арийо. со хи сота̄паттимаггат̣т̣хаваджджита̄нам̣ чханнам̣ секха̄нам̣ васена чхаббидхо. тенева хисса ‘‘екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄’’ти ниддесе вуттам̣. сота̄паттимаггат̣т̣хасса ча на кечипи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ти ваттабба̄, париккхӣйиссантӣти пана ваттабба̄, арахато пана саббепи а̄сава̄ париккхӣн̣а̄, на екаччети. со хи пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ, пхут̣т̣ха̄нам̣ пат̣иладдха̄нам̣ джха̄на̄нам̣ анантарам̣ на̄мака̄йена ниродхам̣ саччхикаротӣтипи ка̄йасаккхӣ, ка̄йена̄ти четтха ‘‘на̄мака̄йена чева параматтхасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассатӣ’’ти вачанато арахаттапхалам̣ т̣хапетва̄ сесамаггапхала̄наметам̣ адхивачанам̣, тена ка̄йена пат̣хамаджджха̄на̄нантарам̣ нибба̄насса саччхикаран̣атопи ка̄йасаккхӣти кечи. дит̣т̣хиппаттоти суккхавипассако, рӯпаджджха̄нала̄бхӣ ча йатха̄вутто чхаббидхо секхо ча, айам̣ дит̣т̣хантаппаттоти дит̣т̣хиппатто. дассанам̣ дит̣т̣хи, пат̣хамамагго, тасса анантарам̣ ниродхаппаттоти аттхо. дит̣т̣хаппаттотипи па̄т̣хо, тасса пат̣хамамаггена дит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ пуна паттоти аттхо.
саддха̄вимуттоти суккхавипассако, рӯпаджджха̄нала̄бхӣ ча йатха̄вутто чхаббидхо секхо ча. айам̣ хи саддаханто вимуттоти саддха̄вимутто. катхам̣ панетасса дит̣т̣хиппаттато на̄наттанти? а̄гаманӣйапат̣ипада̄йа. дит̣т̣хиппатто хи пан̃н̃а̄сампада̄йа пуббабха̄ге випассана̄йа килесе аппадуккхена виккхамбхенто а̄гато, саддха̄вимутто пана саддха̄бахулата̄йа килесе дуккхена виккхамбхенто а̄гато. етамева хи бхедам̣ сандха̄йа ниддесе ‘‘екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти, но ча кхо йатха̄дит̣т̣хиппаттасса̄’’ти вуттам̣.
дхамма̄нуса̄рӣти йасса сота̄паттимаггаккхан̣е пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, айам̣ пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена сарати ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ, сота̄паттимаггат̣т̣хассетам̣ на̄мам̣. пхале пана патте дит̣т̣хиппатто на̄ма хоти. саддха̄нуса̄рӣти йасса сота̄паттимаггаккхан̣е саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, айам̣ саддха̄йа сарати ануссаратӣти саддха̄нуса̄рӣ, сота̄паттимаггат̣т̣хассетам̣ на̄мам̣. пхале пана патте саддха̄вимутто на̄ма хоти.
локуттарадхаммам̣ хи ниббаттента̄нам̣ две дхура̄ни на̄ма, две абхинивеса̄ на̄ма, две сӣса̄ни на̄ма. таттха саддха̄дхурам̣ пан̃н̃а̄дхуранти две дхура̄ни на̄ма. еко пана саматха̄бхинивесо, еко випассана̄бхинивесоти две абхинивеса̄. еко ча арахаттам̣ маттхакам̣ па̄пун̣анто убхатобха̄гавимутто хоти, еко пан̃н̃а̄вимуттоти има̄ни две сӣса̄ни на̄ма. йе хи кечи локуттарам̣ дхаммам̣ ниббаттенти, саббе те две име дхамме дхурам̣ катва̄ имесу двӣсу т̣ха̄несу абхинивиситва̄ имехи двӣхи т̣ха̄нехи вимуччанти. тесу йо бхиккху ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ катва̄ саматхавасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ сота̄паттимаггаккхан̣е дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣ на̄ма. арахаттапхалам̣ патте убхатобха̄гавимутто на̄ма.
апаро пан̃н̃амева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи сота̄паттимаггаккхан̣е дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу дит̣т̣хиппатто на̄ма, арахаттам̣ патте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма.
апаро пана ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ саддхам̣ дхурам̣ катва̄ сама̄дхивасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма, парато чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣйева на̄ма. арахаттам̣ патте убхатобха̄гавимуттойева на̄ма. апаро саддхамева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма, парато чхасу т̣ха̄несу саддха̄вимутто на̄ма. арахаттаппатте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма. име сатта пуггала̄ самма̄самбуддхапаччекасамбуддхехи саддхим̣ нава локе аггадаккхин̣еййа̄ на̄ма̄ти.
дасаке пан̃чаннам̣ идха нит̣т̣ха̄ти саттаккхаттупарамо, колам̣коло, екабӣджӣ, сакада̄га̄мӣ ка̄ма̄вачарапат̣исандхико, араха̄ ча̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ идха ка̄ма̄вачарабхӯмийан̃н̃ева анупа̄дисесанибба̄насан̇кха̄та̄ нит̣т̣ха̄ти аттхо. ка̄ма̄вачараттабха̄ве ева хи ете паринибба̄йанти, на̄н̃н̃асмим̣. пан̃чаннам̣ идха виха̄йа нит̣т̣ха̄ти антара̄паринибба̄йӣ упахаччапаринибба̄йӣ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ ча̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ идха ка̄ма̄вачаре аттабха̄вам̣ виха̄йа виджахитва̄ брахматтабха̄ве т̣хита̄нан̃н̃ева нит̣т̣ха̄ти аттхо. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти. айаметтха сан̇кхепато па̄л̣инайена саддхим̣ аттханиччхайо, виттха̄ро пана пуггалапан̃н̃аттипа̄л̣иат̣т̣хакатха̄су (пу. па. ма̄тика̄ 1 а̄дайо; пу. па. ат̣т̣ха. ма̄тика̄ван̣н̣ана̄ 1) гахетабботи.
мохавиччхеданийа̄ абхидхаммама̄тикаттхаван̣н̣ана̄йа
пуггалапан̃н̃аттима̄тикаттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.