абхидхаммадукама̄тикаттхаван̣н̣ана̄
дукама̄тика̄йа пана хет̣т̣ха̄ ана̄гатападаттхаван̣н̣анам̣йева карисса̄ма. хетугоччхаке та̄ва хетӯ дхамма̄ти еттха хетухету паччайахету уттамахету са̄дха̄ран̣ахетӯти чатуббидха̄ хетӯ. таттха алобха̄дайо чха дхамма̄ хетухетӯ на̄ма, упа̄да̄рӯпа̄дӣнам̣ маха̄бхӯта̄дайо паччайахетӯ на̄ма, випа̄куппаттийам̣ кусала̄кусалам̣, ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ан̃ча уттамахетӯ на̄ма, сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ авиджджа̄дайо са̄дха̄ран̣ахетӯ на̄ма. идха пана хетухету адхиппето. хетӯ дхамма̄ти мӯлат̣т̣хена хетусан̇кха̄та̄ дхамма̄, ‘‘хетудхамма̄’’типи па̄т̣хо, сойеваттхо. на хетӯти тесан̃н̃ева пат̣иккхепавачанам̣.
таттха алобхо адосо амохоти кусала̄бйа̄ката̄ тайо, лобхо досо мохоти акусала̄ тайо ча̄ти име чха дхамма̄ хетӯ на̄ма. име т̣хапетва̄ авасеса̄ четасика̄, сабба̄ни ча читта̄ни, рӯпанибба̄на̄ни ча̄ти име дхамма̄ на хетӯ на̄ма, идан̃ча ниппадесадуканти ведитаббам̣. хетудукам̣ пат̣хамам̣.
сампайогато паваттена саха хетуна̄ти сахетука̄. татхева паватто наттхи етесам̣ хетӯти ахетука̄.
таттха ахетукачиттаваджджита̄ни екасаттати читта̄ни сахетука̄ на̄ма. тесу две мохамӯла̄ни мохенева сахетука̄ни, ат̣т̣ха лобхамӯла̄ни лобхамохехи двӣхи, две досамӯла̄ни досамохехи, два̄даса н̃а̄н̣авиппайуттакусала̄бйа̄ката̄ни алобха̄досехи, сеса̄ни саттачатта̄лӣса алобха̄дӣхи тӣхипи сахетука̄нӣти, мохамӯлесу пана мохо, двипан̃чавин̃н̃а̄н̣ам̣, манодха̄ту, сантӣран̣аттайам̣, вот̣т̣хаббанам̣, хаситуппа̄дака̄ни ат̣т̣ха̄раса читта̄ни, рӯпанибба̄на̄ни ча̄ти име дхамма̄ ахетука̄ на̄ма. четасикесу пана лобхадоса̄, вичикиччха̄ ча мохенева сахетука̄, дит̣т̣хима̄но лобхамохехи двӣхи, исса̄маччхарийакуккучча̄ни досамохехи, мохо пана сийа̄ лобхена, сийа̄ досена̄ти двӣхи сахетукопи мохамӯлесу ахетукопи, тхинамиддха̄ни сийа̄ лобхамохехи, сийа̄ досамохехӣти тӣхипи сахетука̄ни, ахирика̄ноттаппауддхачча̄ни татха̄ ча кеваламохена ча, амохо пана алобха̄досехева двӣхи, алобхо сийа̄ адоса̄мохехи, сийа̄ адосена̄ти двӣхи, адосо сийа̄ алобха̄мохехи, сийа̄ алобхена̄ти двӣхи, сеса̄ пана два̄вӣсати кусала̄бйа̄ката̄ сийа̄ тӣхи, сийа̄ двӣхипи хетӯхи сахетука̄, чхандо пана йатха̄йогам̣ тӣхи, пӣтидосаваджджитехи пан̃чахи сийа̄ сахетука̄пи ахетука̄пи, сеса̄ ека̄даса тиджа̄тика̄ чхахи хетӯхи сахетука̄пи ахетука̄пи, ведана̄ четтха доманассабхӯта̄ двихетука̄ва, соманассаупеккха̄ йатха̄йогам̣ досаваджджитехи пан̃чахи сахетука̄пи ахетука̄пи, сукхадуккхабхӯта̄ ахетука̄ва, идан̃ча ниппадесадуканти. дутийам̣.
екуппа̄да̄дита̄йа хетуна̄ сампайутта̄ти хетусампайутта̄. хетуна̄ виппайутта̄ти хетувиппайутта̄. айам̣ хетусампайуттадуко анантаре вуттасахетукадукена аттхато нинна̄на̄каран̣о. сахетукадуко ева хи бхагавата̄ десана̄вила̄сена, татха̄ буджджханакапуггала̄нам̣ ва̄ аджджха̄сайавасена хетусампайуттадукабха̄вена̄пи вутто. евам̣ упарипи сама̄наттхадука̄нам̣ вачане ка̄ран̣ам̣ ведитаббам̣. татийам̣.
чатуттха̄дайо пана йасма̄ пат̣хамадукадутийататийадукесу пат̣хамападена йоджетва̄ две дука̄, пат̣хамадуке ча паччхимападам̣ дутийадукена йоджетва̄ екам̣ дуканти тайо дука̄ десита̄, тасма̄ тесам̣ падаттхо вуттанайова.
таттха ча йатхева ‘‘хетӯ чева дхамма̄ сахетука̄ ча, сахетука̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ’’ти айам̣ дуко самбхавати, татха̄ ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄ ча, ахетука̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ’’ти айампи самбхавати. имина̄ найена хетусампайуттадукена йоджана̄йапи еко лаббхати. йатха̄ ча ‘‘на хетӯ кхо пана дхамма̄ сахетука̄пи, ахетука̄пӣ’’ти айам̣ лаббхати, татха̄ ‘‘хетӯ кхо пана дхамма̄ сахетука̄пи, ахетука̄пӣ’’ти айампи. йатха̄ четтха сахетукадуке две дука̄, евам̣ хетусампайуттадукепи ‘‘на хетӯ кхо пана дхамма̄ хетусампайутта̄пи, хетувиппайутта̄пӣ’’ти ча ‘‘хетӯ кхо пана дхамма̄ хетусампайутта̄пи, хетувиппайутта̄пӣ’’ти ча две дука̄ лаббхантӣти апарепи пан̃ча дука̄ хетугоччхаке йоджетум̣ сакка̄. те пана бхагавата̄ вутта̄нуса̄ренева сакка̄ н̃а̄тунти чхасу ева сан̇гахита̄ти ведитабба̄. таттха йе та̄ва екасмим̣ читте две тайо хетӯ екато уппаджджанти, те хетӯ чева ан̃н̃он̃н̃а̄пеккха̄йа сахетука̄ ча на̄ма. сахетукачиттесу пана хетум̣ т̣хапетва̄ сеса̄ читтачетасика̄ дхамма̄ сахетука̄ чева на ча хетӯ на̄ма. имасмим̣ дуке саббе ахетукадхамма̄ на ваттабба̄. четасикесу пана хетуваджджита̄ акусала̄ чева кусала̄бйа̄ката̄ ча, чхандо ча сахетуко чева на хету ева, сеса̄ тиджа̄тика̄, татха̄ наваттабба̄ ча, мохо пана хету чева сахетуко ча наваттаббо ча. чатуттхам̣.
анантарадукопи имина̄ дукена саббатха̄пи садисова̄ти. пан̃чамам̣.
сахетукачиттесу хетуваджджита̄ читтачетасика̄ дхамма̄ нахетӯ сахетӯ на̄ма, ахетукачиттарӯпанибба̄на̄ни нахетӯ ахетука̄ на̄ма. имасмим̣ пана дуке чха хетӯ на ваттабба̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти. чхат̣т̣хам̣.
хетугоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
саттасу чӯл̣антарадукесу аттано ниппха̄дакена саха паччайена̄ти саппаччайа̄, читтачетасикарӯпа̄ни. наттхи етесам̣ уппа̄де ва̄ т̣хитийам̣ ва̄ паччайо ахутва̄ бхаванассева̄бха̄ва̄ти аппаччайа̄, нибба̄намева. десана̄йа панеттха парамата̄йа сотапатитавасена бахувачананиддесо като. евам̣ санидассана̄дӣсупи. идан̃ча ито пара̄ни чха ча ниппадесадука̄нӣти ведитабба̄ни. тато паран̃ча йаттха ‘‘име на ваттабба̄’’ти на ваккха̄ма, там̣ ниппадесанти гахетаббам̣. саппаччайадукам̣.
паччайехи сама̄гантва̄ ката̄ти сан̇кхата̄. на сан̇кхата̄ти асан̇кхата̄. идан̃ча саббатха̄ саппаччайадукасадисамева. саппаччайасан̇кхатаубхайадукам̣ саббатха̄ садисамева. сан̇кхатадукам̣.
рӯпа̄йатанам̣ санидассанам̣ на̄ма. сесарӯпачиттачетасиканибба̄на̄ни анидассана̄ на̄ма. санидассанадукам̣.
паса̄дависайарӯпа̄ни два̄даса саппат̣игха̄ на̄ма. сесарӯпачиттачетасиканибба̄на̄ни аппат̣игха̄ на̄ма. саппат̣игхадукам̣.
авиниббхогавасена рӯпам̣ етесам̣ аттхӣти рӯпино, руппаналаккхан̣ам̣ ва̄ рӯпам̣, там̣ етесам̣ аттхӣти рӯпино, бхӯтопа̄да̄йарӯпамева. на рӯпино арӯпино, читтачетасиканибба̄на̄ни. рӯпидукам̣.
локо вуччати луджджанапалуджджанат̣т̣хена ват̣т̣ам̣, тасмим̣ парийа̄паннабха̄вена локе нийутта̄ти локийа̄, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. тато локато таттха апарийа̄паннабха̄вена уттин̣н̣а̄ти локуттара̄, арийамаггапхаланибба̄на̄ни. четасикесу панеттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ асекхаттике вуттанайена ведитаббам̣. локийадукам̣.
кеначи вин̃н̃еййа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу кеначи екена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена ва̄ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дина̄ ва̄ виджа̄нитабба̄. кеначи на вин̃н̃еййа̄ти тенева чаккхувин̃н̃а̄н̣ена ва̄ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дина̄ ва̄ на кеначи виджа̄нитабба̄ни. евам̣ хи сати двиннампи пада̄нам̣ аттхана̄наттато дуко хоти. падабха̄джанӣйасмимпи ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄’’ти (дха. са. 1101) еттакам̣ екадуканти аггахетва̄ ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄, йе ва̄ пана те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄’’ти (дха. са. 1101) айамеко дукоти ведитаббо. тасса пана рӯпам̣ чаккхувин̃н̃еййам̣, саддо на чаккхувин̃н̃еййоти айаматтхо. евам̣ сесесупи дукапариччхедо н̃а̄таббо. таттха рӯпа̄йатанам̣ чаккхуна̄ ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена ва̄ вин̃н̃еййам̣ на̄ма. сесарӯпа̄рӯпадхамма̄ тенева чаккхуна̄ ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена ва̄ кеначи навин̃н̃еййа̄. евам̣ сотагха̄надживха̄ка̄йатаббин̃н̃а̄н̣амӯлика̄супи чатӯсу йоджана̄су вибха̄го йатха̄нурӯпам̣ н̃а̄таббо. рӯпа̄дайо пана пан̃чависайа̄ манодха̄туттайена кеначи вин̃н̃еййа̄. сесарӯпа̄рӯпадхамма̄ тенева манодха̄туттайена кеначи навин̃н̃еййа̄. кин̃ча̄пи са̄ман̃н̃ато мановин̃н̃а̄н̣ена авин̃н̃еййасса абха̄вато па̄л̣ийам̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййавасена дуко на вутто, татха̄пи висесато ваттаббова. татха̄ хи чхаббидха̄пи ка̄ма̄вачарадхамма̄ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄дина̄ мановин̃н̃а̄н̣ена кеначи вин̃н̃еййа̄, рӯпа̄рӯпа̄вачаралокуттарапан̃н̃аттийо тенева кеначи навин̃н̃еййа̄. татха̄ ка̄марӯпа̄рӯпа̄вачарапан̃н̃аттийо акусала̄дина̄ кеначи вин̃н̃еййа̄, локуттара̄ тенева кеначи навин̃н̃еййа̄. татха̄ нибба̄нам̣ локуттарена кеначи вин̃н̃еййам̣, сесалокийалокуттара̄ тенева кеначи навин̃н̃еййа̄ти имина̄ найена рӯпа̄рӯпа̄вачара̄дибхедена мановин̃н̃а̄н̣ена кеначи вин̃н̃еййа̄вин̃н̃еййадхамма̄ йатха̄йогам̣ йоджетабба̄. евам̣ саббе дхамма̄ кеначи вин̃н̃еййа̄, кеначи на вин̃н̃еййа̄ на̄ма. имасмин̃ча дуке пан̃н̃аттийопи лаббхантӣти ведитабба̄ти. кеначивин̃н̃еййадукам̣.
чӯл̣антарадука̄ нит̣т̣хита̄.
а̄савагоччхаке а̄самантато савантӣти а̄сава̄, чаккхутопи…пе… манатопи саванти, паваттантӣти вуттам̣ хоти. дхаммато йа̄ваготрабхум̣, ока̄сато йа̄вабхавагга̄ савантӣти ва̄ а̄сава̄, ете дхамме, етан̃ча ока̄сам̣ антокаритва̄ паваттантӣти аттхо. антокаран̣аттхо хи айам̣ а̄-ка̄ро. чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена мадира̄диа̄сава̄ вийа̄типи а̄сава̄. йади ча чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена а̄сава̄, ете ева бхавитум̣ араханти. ана̄дитта̄ а̄йатам̣ ва̄ сам̣са̄радуккхам̣ саванти пасавантӣтипи а̄сава̄. тато ан̃н̃е но а̄сава̄ на̄ма.
таттха ка̄ма̄саво бхава̄саво дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄савоти име чатта̄ро а̄сава̄ на̄ма. таттха ат̣т̣хасу лобхасахагатачиттесу уппанно саббопи лобхо ка̄ма̄саво на̄ма. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана ‘‘пан̃чака̄магун̣ико ра̄го ка̄ма̄саво’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1102) ча, ‘‘дит̣т̣хисахаджа̄то ра̄го ка̄ма̄саво на хоти, дит̣т̣хира̄го на̄ма хотӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1105) ча, ‘‘йо брахма̄нам̣ вима̄накаппаруккха̄бхаран̣есу чхандара̄го уппаджджати, со ка̄ма̄саво на хоти пан̃чака̄магун̣икасса ра̄гасса идхева пахӣнатта̄’’ти ча вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘ка̄ма̄саво ат̣т̣хасу лобхасахагатесу читтуппа̄десу уппаджджатӣ’’ти (дха. са. 1465) ча, ‘‘ка̄ма̄савам̣ пат̣ичча дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄саво’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.3.1) ча вуттатта̄ бхава̄савам̣ т̣хапетва̄ авасесо саббопи лобхо ка̄ма̄савоти пан̃н̃а̄йати дит̣т̣хисампайуттара̄гасса, брахма̄нам̣ ваттха̄бхаран̣а̄дӣсу ра̄гасса ча бхава̄саватта̄бха̄ва̄. дит̣т̣хивиппайуттара̄го ева хи рӯпа̄рӯпабхавапаттхана̄васена паваттийам̣ бхава̄саво хоти ‘‘рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ еттха бхавара̄га̄нусайо анусетӣ’’тиа̄дивачанато (йама. 2.анусайайамака.2), на ча ка̄ма̄савабхава̄сававинимутто лобхо аттхи. йади сийа̄, ‘‘лобхо сийа̄ а̄саво, сийа̄ но а̄саво’’ти па̄л̣ийам̣ ваттаббо бхавеййа, ‘‘дит̣т̣хивиппайутталобхена сампайутто авиджджа̄саво сийа̄ а̄савасампайутто, сийа̄ а̄сававиппайутто’’ти ча ваттаббо сийа̄. падабха̄джанӣйе ча ка̄ма̄саваниддесе а̄гатасса ‘‘ка̄месу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. 1103) имасса падасса ат̣т̣хаса̄линийам̣ ‘‘пан̃чака̄магун̣есу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. а. 1103) аттхо вутто, тасса пана падасса ваттхука̄месу килесака̄мотипи аттхайоджана̄ сакка̄ ка̄тум̣ тебхумакасса дхаммасса ваттхука̄матта̄, таттха саббаттха ра̄гасса ча килесака̄матта̄. вуттам̣ хетам̣ дхаммасена̄патина̄ маха̄ниддесе –
‘‘катаме ваттхука̄ма̄? мана̄пика̄ рӯпа̄…пе… саббепи ка̄ма̄вачара̄ дхамма̄, саббепи рӯпа̄вачара̄ дхамма̄, саббепи арӯпа̄вачара̄ дхамма̄…пе… име вуччанти ваттхука̄ма̄.
‘‘катаме килесака̄ма̄? чхандо ка̄мо ра̄го ка̄мо…пе… йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄маснехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣ ка̄могхо ка̄майого ка̄мупа̄да̄нам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣…пе… име вуччанти килесака̄ма̄’’ти (маха̄ни. 1).
апичеттха ‘‘ка̄могхо ка̄майого’’тиа̄дина̄ килесака̄масса ка̄могха̄дибха̄вам̣ вадата̄ дхаммасена̄патина̄ ваттхука̄маттависайасса ра̄гасса а̄сава̄дибха̄во анун̃н̃а̄то, на пан̃чакаа̄магун̣икассева ра̄гасса. на ча огха̄савесу кочи висесо аттхи. ат̣т̣хаса̄линийампи хи упа̄да̄нагоччхакасса падабха̄джанӣйе ‘‘ка̄месу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. 1220) имасса ‘‘ваттхука̄месу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. а. 1220) айамеваттхо вутто. тато ан̃н̃есу хетугантхакилесагоччхакесу лобхассева анавасесапарийа̄да̄нам̣ вуттам̣, на итарагоччхакесу. тесу ча лобхасса па̄л̣иануса̄рато олокийама̄не килесака̄маматтако. анавасесалобхапарийа̄да̄нам̣ пан̃н̃а̄йати. вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
чатӯсу пана дит̣т̣хигатавиппайуттачиттесу уппанно рӯпа̄рӯпабхавесу чхандара̄габха̄вена, ка̄маджджхоса̄наникантибха̄вена ча паватто лобхо бхава̄саво на̄ма. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана ‘‘сассатадит̣т̣хисахаджа̄то ра̄го бхава̄саво’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1102) вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘бхава̄саво чатӯсу дит̣т̣хигатавиппайутталобхасахагатесӯ’’ти (дха. са. 1465) нийамитатта̄ на сакка̄ гахетум̣, адхиппа̄йо пана гавеситаббо. два̄сат̣т̣хипабхеда̄ сабба̄пи дит̣т̣хи дит̣т̣ха̄саво на̄ма. ат̣т̣хаваттхуко саббопи мохо авиджджа̄саво на̄ма. тесу дит̣т̣ха̄саво пат̣хамена маггена пахӣйати, ка̄ма̄саво чатӯхипӣти ваттум̣ йуттам̣, ‘‘татийена̄’’ти пана вуттам̣. бхава̄саво, авиджджа̄саво ча чатуттхена пахӣйати. имесан̃ча ка̄ма̄савабхава̄сава̄нам̣ лобхасабха̄ватта̄ сабха̄вато тайо дхамма̄ вибха̄гато чатта̄ро а̄сава̄ на̄ма джа̄та̄. име т̣хапетва̄ сеса̄ локийалокуттара̄ саббе дхамма̄ но а̄сава̄ на̄ма. а̄савадукам̣ пат̣хамам̣.
атта̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттехи саха а̄савехӣти са̄сава̄, саббе локийадхамма̄. евам̣ паваттама̄на̄ наттхи етесам̣ а̄сава̄ти ана̄сава̄, нава локуттарадхамма̄ва. четасика̄ панеттха локийадуке вуттасадиса̄ва. са̄савадукам̣ дутийам̣.
татийа̄дӣнам̣ чатуннам̣ дука̄нам̣ падаттхо вуттанайова. сесаметтха хетугоччхаке вуттанайена ведитаббам̣. айам̣ пана висесо – йатха̄ таттха ‘‘на хетӯ кхо пана дхамма̄ сахетука̄пи, ахетука̄пӣ’’ти айам̣ оса̄надуко пат̣хамадуке дутийападам̣ дутийадукена йоджетва̄ вутто, евамидха ‘‘но а̄сава̄ кхо пана дхамма̄ са̄сава̄пи, ана̄сава̄пӣ’’ти на вутто. айан̃ча таттха таттха вуттанайена иха сан̇гахитоти ведитаббо. йатха̄ четтха, евам̣ сан̃н̃оджанагоччхака̄дӣсупи йатха̄нурӯпам̣ н̃а̄таббам̣.
таттха два̄даса акусалачиттуппа̄да̄ а̄савасампайутта̄ на̄ма. досамохамӯлачиттесу мохо, кусала̄бйа̄катачиттарӯпанибба̄на̄ни ча а̄сававиппайутта̄ на̄ма. четасикесу пана мохам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ акусала̄ а̄савасампайутта̄ва, мохо пана тиджа̄тико ча двидха̄пи хоти, сеса̄ а̄сававиппайутта̄ ева̄ти. татийам̣.
чатта̄ро а̄сава̄ а̄сава̄ чева са̄сава̄ ча на̄ма. тадавасеса̄ локийадхамма̄ са̄сава̄ чева но ча а̄сава̄ на̄ма. идха пана локуттара̄ на ваттабба̄. четасикесу пана а̄сава̄ти вуттехи сеса̄ акусала̄, карун̣а̄мудита̄ ча са̄сава̄ чева но ча а̄сава̄ ева, сеса̄ татха̄ ча на ваттабба̄ ча. чатуттхам̣.
йе пана лобхамӯлесу лобхамоха̄, лобхадит̣т̣химохо ча̄ти две тайо екато катва̄ уппаджджанти, те а̄сава̄ чева а̄савасампайутта̄ ча на̄ма. два̄даса акусалачитта̄ни чева а̄сававаджджита̄ там̣сампайутта̄ ча а̄савасампайутта̄ чева но ча а̄сава̄ на̄ма. идха пана а̄сававиппайутта̄ на ваттабба̄. четасикесу пана а̄сававаджджита̄ акусала̄ а̄савасампайутта̄ чева но ча а̄сава̄ ева, мохо сийа̄ а̄саво чева а̄савасампайутто ча, сийа̄ на ваттаббо, тиджа̄тика̄ сийа̄ а̄савасампайутта̄ чева но ча а̄сава̄, сийа̄ на ваттабба̄, кусала̄бйа̄ката̄ на ваттабба̄ва. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. пан̃чамам̣.
локуттараваджджита̄ а̄сававиппайутта̄ са̄сава̄ на̄ма. локуттара̄ а̄сававиппайутта̄ ана̄сава̄ на̄ма. идха пана а̄савасампайутта̄ на ваттабба̄ва. четасикесу пана карун̣а̄мудита̄ а̄сававиппайутта̄ са̄сава̄ ева, мохо татха̄ ча на ваттаббо ча, сесакусала̄бйа̄ката̄ двидха̄пи хонти, тиджа̄тика̄ двидха̄пи на ваттабба̄ва, мохаваджджита̄ пана акусала̄ на ваттабба̄ва. чхат̣т̣хам̣.
а̄савагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
сам̣йоджанагоччхаке йасса сам̣виджджанти, там̣ пуггалам̣ ват̣т̣асмим̣ сам̣йодженти бандхантӣти сам̣йоджана̄. тато ан̃н̃е но сам̣йоджана̄.
таттха ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣ бхавара̄гапат̣игхама̄надит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄саисса̄маччхарийаавиджджа̄сам̣йоджананти име даса дхамма̄ сам̣йоджана̄ на̄ма. тесу ка̄мабхавадит̣т̣хиавиджджа̄сам̣йоджана̄ни а̄савагоччхаке вуттанайа̄нева. ‘‘анаттхам̣ ме ачари, чарати, чариссати, пийасса ме анаттхам̣ ачари, чарати, чариссати, аппийасса ме аттхам̣ ачари, чарати, чариссатӣ’’ти (дха. са. 1066) евам̣ вуттехи навахи а̄ка̄рехи саттесу, ат̣т̣ха̄накопавасена сан̇кха̄ресу ча уппаджджама̄но саббопи досо пат̣игхасам̣йоджанам̣ на̄ма.
‘‘сеййохамасми, садисохамасми, хӣнохамасмӣ’’ти евам̣ тӣхи а̄ка̄рехи паватто саббо ма̄но ма̄насам̣йоджанам̣ на̄ма. таттха сеййассева сато пуггаласса ‘‘сеййохамасми, садисо, хӣно’’ти ча тидха̄ ма̄но уппаджджати, татха̄ садисахӣна̄нампи. таттха сеййасса сеййама̄нова йа̄тха̄вама̄но. татха̄ садисасса садисама̄но, хӣнасса хӣнама̄но ча. тин̣н̣ампи итаре две две ма̄на̄ айа̄тха̄вама̄на̄ти н̃а̄табба̄.
саттхудхаммасан̇гхасиккха̄су, пуббанта̄парантатадубхайапат̣иччасамуппаннесу ча кан̇кхата̄васена паватта̄ сабба̄пи вичикиччха̄ вичикиччха̄сам̣йоджанам̣ на̄ма.
госӣлаговата̄дӣхи суддхӣти гахан̣а̄ка̄раппаватта̄ дит̣т̣хи ева сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанам̣ на̄ма.
тадавасеса̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хисам̣йоджананти гахетаббам̣.
парала̄бхасакка̄рагарука̄рама̄нанаванданапӯджана̄дӣсу асахана̄ка̄рена паватта̄ исса̄ исса̄сам̣йоджанам̣ на̄ма. а̄ва̄самаччхарийам̣ кулала̄бхаван̣н̣адхаммамаччхарийанти пан̃чавидхам̣ маччхарийам̣ маччхарийасам̣йоджанам̣ на̄ма. сакала̄ра̄мепи хи паривен̣оварака̄дӣсу ва̄ васанто таттха ан̃н̃асса ваттасампаннасса песаласса бхиккхуно а̄гаманам̣ на иччхати, а̄гатасса̄пи кхиппам̣ гаманан̃н̃ева иччхати, идам̣ а̄ва̄самаччхарийам̣ на̄ма. бхан̣д̣анака̄рака̄дӣнам̣ пана таттха ва̄сам̣ аниччхато а̄ва̄самаччхарийам̣ на̄ма на хоти.
аттано пана упат̣т̣ха̄какуле ва̄ н̃а̄тикуле ва̄ ан̃н̃асса песаласса упасан̇каманам̣ аниччхато куламаччхарийам̣ хоти, па̄папуггаласса аниччхато пана на хоти. со хи тесам̣ паса̄дабхеда̄йа пат̣ипаджджатӣти.
аттана̄ лабханат̣т̣ха̄не чатупаччайам̣ лабханте сӣлаванте дисва̄ ‘‘ма̄ лабхантӯ’’ти чинтентасса ла̄бхамаччхарийам̣ хоти. йо пана саддха̄деййам̣ винипа̄тети, пӯтибха̄вампи гаччхантам̣ ан̃н̃асса на дети, там̣ лабхантам̣ дисва̄ ‘‘саче имам̣ ан̃н̃о сӣлава̄ лабхеййа, парибхогам̣ гаччхеййа̄’’ти чинтентасса маччхарийам̣ на̄ма наттхи.
ван̣н̣о на̄ма аттана̄ садисо сарӣраван̣н̣опи гун̣аван̣н̣опи. таттха ‘‘рӯпава̄ па̄са̄дико’’ти парасса сарӣраван̣н̣ам̣, ‘‘сӣлава̄, дхутава̄’’тиа̄дина̄ гун̣аван̣н̣ан̃ча аттано ван̣н̣абхан̣анат̣т̣ха̄не вуччама̄нам̣ асахантасса дувидхам̣ ван̣н̣амаччхарийам̣ на̄ма хоти, апесалам̣ пана випаннам̣ пасам̣ситва̄ париса̄су упаттхамбхентам̣ дисва̄ па̄пагарахита̄йа асахантасса на хоти.
дхаммоти парийаттийева, на пат̣иведхо арийа̄нам̣ таттха маччхарийа̄бха̄ва̄. парийаттим̣ пана гул̣хагантхам̣ ан̃н̃есам̣ акатхетука̄масса дхаммамаччхарийам̣ на̄ма хоти, дхамма̄нуггахена пана лоласса, ка̄лена саман̣о, ка̄лена ниган̣т̣ха̄ди ча хутва̄ вичарантасса павен̣иа̄гатам̣ тантим̣ ‘‘сан̣хасукхумам̣ дхаммантарам̣ бхиндитва̄ а̄лул̣иссати, амха̄кам̣ самайам̣ бхиндиссатӣ’’ти ча на дентасса, пуггала̄нуггахена ва̄ пакатийа̄ сат̣хасса ма̄йа̄вино ‘‘сан̣хасукхумадхаммам̣ угган̣хитва̄ ан̃н̃ам̣ бйа̄каритва̄ нассиссатӣ’’ти на дентасса ча дхаммамаччхарийам̣ на хоти. йатха̄ ча бхиккхӯнам̣, евам̣ гахат̣т̣ха̄нампи пан̃чавидхам̣ маччхарийам̣ йатха̄нурӯпам̣ н̃а̄таббам̣. сан̇кхепато пана гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ аттасампаттинигӯханалаккхан̣ам̣ маччхарийам̣ на̄ма̄ти гахетаббам̣.
имесу ча сам̣йоджанесу дит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄саисса̄маччхарийа̄ни сота̄паттимаггена пахӣйанти, пат̣игхо ана̄га̄мимаггена, ка̄мара̄го чатӯхипӣти ваттаббам̣, ‘‘татийена̄’’ти пана вуттам̣. ма̄набхавара̄гаавиджджа̄ арахаттамаггена. таттха ча айа̄тха̄вама̄но пат̣хамамаггена пахӣйатӣти дат̣т̣хаббо, имесам̣ ка̄мара̄габхавара̄га̄нам̣ лобхасабха̄ватта̄ дит̣т̣хисӣлаббатапара̄ма̄са̄нам̣ миччха̄дит̣т̣хисабха̄ватта̄ сабха̄вато ат̣т̣хева дхамма̄ даса сам̣йоджана̄ на̄ма джа̄та̄. име даса т̣хапетва̄ сеса̄ локийалокуттарадхамма̄ но сам̣йоджана̄ на̄ма. сесам̣ а̄савадукасадисам̣. сам̣йоджанадукам̣ пат̣хамам̣.
а̄рамман̣абха̄вам̣ упагантва̄ сам̣йоджанасам̣вад̣д̣ханена сам̣йоджана̄нам̣ хита̄ти сам̣йоджанийа̄, са̄савадхамма̄ ева. татха̄ нӣваран̣ийа̄ти еттха̄пи. на сам̣йоджанийа̄ асам̣йоджанийа̄, ана̄сава̄. сесам̣ са̄савадукасадисамева. дутийам̣.
татийа̄дайопи а̄савагоччхаке татийа̄дисадиса̄ ева, висесаматтамеветтха ваккха̄ма. таттха хи два̄даса̄кусалачитта̄ни сам̣йоджанасампайутта̄ на̄ма, уддхаччасахагато мохо, сесачиттарӯпанибба̄на̄ни сам̣йоджанавиппайутта̄ на̄ма. сесам̣ самамева. татийам̣.
даса сам̣йоджана̄ни сам̣йоджана̄ чева сам̣йоджанийа̄ ча на̄ма. тадавасесалокийадхамма̄ сам̣йоджанийа̄ чева но ча сам̣йоджана̄ на̄ма. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. чатуттхам̣.
йе пана уддхаччавирахитесу ека̄дасасу акусалачиттесу вичикиччха̄моха̄ досамоха̄ досаисса̄моха̄ досамаччхарийамоха̄ лобхама̄намоха̄ лобхадит̣т̣химоха̄ ча̄ти две тайо екато уппаджджанти, те сам̣йоджана̄ чева сам̣йоджанасампайутта̄ ча на̄ма. два̄даса̄кусалачитта̄ни чева сам̣йоджанаваджджитатам̣сампайутта̄ ча сам̣йоджанасампайутта̄ чева но ча сам̣йоджана̄ на̄ма. сесамидха анантарадукан̃ча а̄савагоччхаке пан̃чамачхат̣т̣хадукасадисамева. кевалам̣ а̄савападат̣т̣ха̄не сам̣йоджанападамева висесо. пан̃чамачхат̣т̣хадука̄ни.
сам̣йоджанагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
гантхагоччхаке йасса сам̣виджджанти, там̣ чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гантхенти гхат̣ентӣти гантха̄. тато ан̃н̃е но гантха̄.
таттха абхиджджха̄ка̄йагантхо, бйа̄па̄до, сӣлаббатапара̄ма̄со, идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхоти име чатта̄ро дхамма̄ гантха̄ на̄ма. таттха абхиджджха̄ ева на̄мака̄йам̣ вуттанайена гантхетӣти абхиджджха̄ка̄йагантхо. евам̣ сесесупи. саббан̃н̃убха̄ситампи пат̣иккхипитва̄ ‘‘сассато локо, идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти имина̄ а̄ка̄рена абхинивисанато сӣлаббатапара̄ма̄савирахита̄ сабба̄пи дит̣т̣хи идам̣сачча̄бхинивесо на̄ма. сеса̄ вуттаттха̄ва. имесу ча паччхима̄ две гантха̄ пат̣хамена маггена пахӣйанти, бйа̄па̄до татийена, абхиджджха̄ чатӯхипи. име ча сабха̄вато тайо дхамма̄ чатта̄ро гантха̄ на̄ма джа̄та̄. име пана т̣хапетва̄ сеса̄ саббе дхамма̄ но гантха̄ на̄ма. гантхадукам̣ пат̣хамам̣.
а̄рамман̣акаран̣авасена гантхехи гантхитабба̄ти гантханийа̄. на гантханийа̄ агантханийа̄. сесам̣ са̄савадукасадисамева. дутийам̣.
мохамӯлаваджджита̄ни даса акусалачитта̄ни, дит̣т̣хивиппайуттачиттесу лобхам̣, досамӯлесу ча досам̣ т̣хапетва̄ там̣сампайутта̄ ча гантхасампайутта̄ на̄ма. йатха̄вутто лобхо, досо, мохамӯла̄ни, кусала̄бйа̄ката̄ни читта̄ни, рӯпанибба̄на̄ни ча гантхавиппайутта̄ на̄ма. четасикесу пана дит̣т̣хима̄наисса̄маччхарийакуккуччатхинамиддха̄ни гантхасампайутта̄ ева. досавичикиччха̄, кусала̄бйа̄ката̄ ча гантхавиппайутта̄ ева, сеса̄ двидха̄пи хонти. татийам̣.
чатта̄ро гантха̄ гантха̄ чева гантханийа̄ ча на̄ма. тадавасеса̄ локийа̄ гантханийа̄ чева но ча гантха̄ на̄ма. татха̄ четасикесу гантхаваджджита̄ акусала̄, аппаман̃н̃а̄ ча, сеса̄ четасика̄ пана татха̄ ча на ваттабба̄ ча, идха пана локуттара̄ на ваттабба̄. чатуттхам̣.
дит̣т̣хи гантха̄чева гантхасампайутта̄ ча на̄ма. лобхо татха̄ ча на ваттаббо ча, гантхасампайуттесу гантхе т̣хапетва̄ сеса̄ гантхасампайутта̄ чева но ча гантха̄ на̄ма. идха пана гантхавиппайутта̄ на ваттабба̄. четасикесу пана ма̄наисса̄маччхарийакуккуччатхинамиддха̄ни гантхасампайутта̄ чева но ча гантха̄ ева, моха̄хирика̄ноттаппауддхачча̄ни тиджа̄тика̄ ча сийа̄, татха̄ наваттабба̄ ча, сеса̄ на ваттабба̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. пан̃чамам̣.
локуттараваджджита̄ гантхавиппайутта̄ гантханийа̄ на̄ма. локуттара̄ пана гантхавиппайутта̄ агантханийа̄ на̄ма. идха пана гантхасампайутта̄ на ваттабба̄. четасикесу пана досо вичикиччха̄ карун̣а̄ мудита̄ гантхавиппайутта̄ гантханийа̄ ева, моха̄хирика̄ноттаппауддхаччалобха̄ татха̄ на ваттабба̄ ча, сеса̄ кусала̄бйа̄ката̄ двидха̄пи хонти, тиджа̄тика̄ пана двидха̄пи на ваттабба̄ ча, сеса̄ акусала̄пи на ваттабба̄ ча. чхат̣т̣хам̣.
гантхагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
огхайогагоччхака̄ни саббатха̄ а̄савагоччхакасадиса̄ни. падаттхаматтамева, хеттха на̄маматтан̃ча висесо. таттха йасса сам̣виджджанти, там̣ ват̣т̣асмим̣ охананти осӣда̄пентӣти огха̄. а̄рамман̣ам̣ катва̄ атиккаманӣйато огхехи атиккамитабба̄ти огханийа̄. татха̄ йоганийа̄ти еттха̄пи. ват̣т̣асмим̣ йоджентӣти йога̄. сесам̣ та̄дисамева.
огхайогагоччхака̄ни нит̣т̣хита̄ни.
нӣваран̣агоччхаке читтам̣ нӣваранти парийонандхантӣти нӣваран̣а̄. таттха ка̄маччханданӣваран̣ам̣ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣ вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣анти име чха нӣваран̣а̄ на̄ма. таттха тхинанти саппипин̣д̣о вийа авиппха̄риката̄йа читтасса гханабха̄во, тхаддхата̄ти аттхо. медхатӣти миддхам̣, акамман̃н̃абха̄во, пачала̄йикабха̄вакароти аттхо. идан̃ча секхапутхуджджана̄нам̣ нидда̄йа пуббабха̄ге, апарабха̄ге ча пачала̄йанахетукам̣ уппаджджати, на ниддоккаманака̄ле. кхӣн̣а̄сава̄нампи хи караджака̄йасса дуббалабха̄вена асаммиссабхаван̇гасантативасена ниддоккаманам̣ хоти, там̣ пана тесам̣ тхинамиддхахетукам̣ на хоти, итаресамева хоти.
кечи пана рӯпамева ‘‘миддха’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣, ‘‘тхинамиддханӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣ена нӣваран̣ан̃чева нӣваран̣асампайуттан̃ча̄’’ти арӯпадхаммехи сампайогавачанато арӯпамева. акусалан̃ча ‘‘тхинамиддханӣваран̣асса пахӣнатта̄’’тиа̄дипаха̄навачанато. акусала̄ ева хи паха̄табба̄, тасма̄ а̄руппепи четам̣ уппаджджати. ‘‘нӣваран̣ам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нӣваран̣о дхаммо уппаджджати на пуреджа̄тапаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.8.8) етасса вибхан̇ге ‘‘а̄руппе ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча тхинамиддхауддхаччаавиджджа̄нӣваран̣а’’нти (пат̣т̣ха̄. 3.8.8) саббам̣ виттха̄ретаббам̣. ‘‘соппам̣ пачала̄йика̄’’ти (дха. са. 1163) падабха̄джанӣйе панасса пхалӯпача̄рена вуттанти ведитаббам̣. тхинам̣ миддхан̃ча̄ти идам̣ двайам̣ нӣваран̣ат̣т̣ха̄не еканӣваран̣ам̣ вуттам̣, татха̄ уддхаччакуккуччан̃ча̄ти идам̣ двайам̣. таттха куккуччанти ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣ам̣, катам̣ па̄па’’нтиа̄дина̄ уппаджджама̄но виппат̣иса̄ро. теневасса падабха̄джанӣйе ‘‘четасо виппат̣иса̄ро мановилекхо’’ти ча вуттам̣. ‘‘акаппийе каппийасан̃н̃ита̄’’тиа̄ди пана куккуччамӯладассанаттхам̣. евам̣сан̃н̃ита̄йа хи кате вӣтиккаме паччха̄ ‘‘дут̣т̣ху майа̄ ката’’нти судинна̄дӣнам̣ вийа виппат̣иса̄ро уппаджджати. йам̣ пана винайе ‘‘атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто…пе… куккучча̄йанто на пат̣иггахесӣ’’ти (па̄чи. 204) куккуччам̣ а̄гатам̣, там̣ нӣваран̣акуккуччам̣. на хи арахато нӣваран̣ам̣ аттхи, нӣваран̣аватирӯпакам̣ пана ‘‘каппати, на каппатӣ’’ти вӣмам̣санасан̇кха̄там̣ винайакуккуччам̣ на̄метанти ведитаббам̣. сесанӣваран̣а̄ни вуттаттха̄ни ева. имесу ча куккуччавичикиччха̄ пат̣хамена маггена пахӣйанти, бйа̄па̄до татийена, тхинамиддхуддхачча̄виджджа̄ чатуттхена, ка̄маччхандо чатӯхипӣти ваттаббам̣, ‘‘татийена̄’’ти пана вуттам̣. име ча сабха̄вато ат̣т̣ха дхамма̄ чха нӣваран̣а̄ на̄ма джа̄та̄, име пана т̣хапетва̄ сеса̄ но нӣваран̣а̄ на̄ма. нӣваран̣адукам̣ пат̣хамам̣.
дутийам̣ са̄савадукасадисамева. два̄даса акусалачитта̄ни нӣваран̣асампайутта̄ на̄ма. сесачиттарӯпанибба̄на̄ни нӣваран̣авиппайутта̄ на̄ма. четасикесу акусала̄ нӣваран̣асампайутта̄ва, кусала̄бйа̄ката̄ нӣваран̣авиппайутта̄ва, сеса̄ двидха̄пи хонти. татийам̣.
чха нӣваран̣а̄ нӣваран̣а̄ чева нӣваран̣ийа̄ ча на̄ма. сеса̄ локийа̄ нӣваран̣ийа̄ чева но ча нӣваран̣а̄ на̄ма. локуттара̄ на ваттабба̄. сесам̣ а̄савагоччхаке чатуттхасадисамева. чатуттхам̣.
чха нӣваран̣а̄ нӣваран̣а̄ чева нӣваран̣асампайутта̄ ча на̄ма. тадан̃н̃е нӣваран̣асампайутта̄ пана нӣваран̣асампайутта̄ чева но ча нӣваран̣а̄ на̄ма. татха̄ четасикесу нӣваран̣авирахита̄ акусала̄, тиджа̄тика̄ пана татха̄ ча на ваттабба̄ ча, кусала̄бйа̄ката̄ на ваттабба̄ва. идха пана нӣваран̣авиппайутта̄ саббе на ваттабба̄. пан̃чамам̣.
локуттараваджджита̄ нӣваран̣авиппайутта̄ нӣваран̣ийа̄ на̄ма. локуттара̄ нӣваран̣авиппайутта̄ анӣваран̣ийа̄ на̄ма. идха пана нӣваран̣асампайутта̄ на ваттабба̄. четасикесу пана карун̣а̄мудита̄ нӣваран̣авиппайутта̄ нӣваран̣ийа̄ва, кусала̄бйа̄ката̄ двидха̄пи хонти, тиджа̄тика̄ татха̄ ча на ваттабба̄ ча, акусала̄ пана на ваттабба̄ва. чхат̣т̣хам̣.
нӣваран̣агоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
пара̄ма̄сагоччхаке дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ аничча̄диа̄ка̄рам̣ атиккамитва̄ ‘‘ничча’’нтиа̄дивасена паваттама̄на̄ парато а̄масантӣти пара̄ма̄са̄. миччха̄дит̣т̣хи. бахувачананиддесе ка̄ран̣ам̣ вуттамева. тадан̃н̃е саббе дхамма̄ но пара̄ма̄са̄ на̄ма. пара̄ма̄садукам̣ пат̣хамам̣.
пара̄ма̄сехи а̄рамман̣акаран̣авасена пара̄мат̣т̣хатта̄ пара̄мат̣т̣ха̄. сесам̣ а̄савадукасадисамева. дутийам̣.
дит̣т̣хисампайуттачиттесу дит̣т̣хивирахита̄ дхамма̄ пара̄ма̄сасампайутта̄ на̄ма. сесачиттарӯпанибба̄на̄ни пара̄ма̄савиппайутта̄ на̄ма. идха пана дит̣т̣хи на ваттабба̄, сесачетасикесу пана ма̄надосаисса̄маччхарийакуккуччавичикиччха̄, кусала̄бйа̄ката̄ ча пара̄ма̄савиппайутта̄ ева, сеса̄ двидха̄пи хонти. татийам̣.
дит̣т̣хи ева пара̄ма̄са̄ чева пара̄мат̣т̣ха̄ ча на̄ма. сесалокийа̄ пара̄мат̣т̣ха̄ чева но ча пара̄ма̄са̄ на̄ма. идха пана локуттара̄ на ваттабба̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. чатуттхам̣.
имасмим̣ пана гоччхаке ‘‘пара̄ма̄са̄ чева дхамма̄ пара̄ма̄сасампайутта̄ ча̄’’ти айам̣ дуко на лаббхати. на хи дит̣т̣хи дит̣т̣хийа̄ сампайуджджати. паччхимадуке локуттараваджджита̄ пара̄ма̄савиппайутта̄ пара̄мат̣т̣ха̄ на̄ма. локуттара̄ пара̄ма̄савиппайутта̄ апара̄мат̣т̣ха̄ на̄ма. идха пана пара̄ма̄со, там̣сампайутта̄ ча на ваттабба̄. сесам̣ вуттанайамева.
пара̄ма̄сагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
махантарадукесу а̄рамман̣ам̣ аггахетва̄ аппаваттито саха а̄рамман̣ена̄ти са̄рамман̣а̄, читтачетасика̄. наттхи а̄рамман̣аметесанти ана̄рамман̣а̄, рӯпанибба̄на̄ни. са̄рамман̣адукам̣.
чинтанат̣т̣хена читтам̣, читтата̄йа ва̄ читтам̣. там̣ хи ваттхудва̄ра̄рамман̣акичча̄дибхедато, атӣта̄дибхедато ча аттано вичиттата̄йа читтанти вуччати читтакаран̣ата̄йа ва̄. локасмим̣ хи читтакаммато уттаритарам̣ читтам̣ на̄ма наттхи, тасмимпи чаран̣ам̣ на̄ма читтам̣ атичиттам̣ хоти. йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи локе сиппаджа̄там̣, саббам̣ там̣ читтенева карӣйати. евам̣ тасса тасса читтасса ниппха̄дакам̣ читтампи татхева читтам̣ хоти. йатха̄ чинтитасса ва̄ анавасесасса аниппхаджджанато татопи читтамева читтатарам̣, татха̄ йадетам̣ девамануссанирайатираччха̄набхеда̄су гатӣсу кусала̄кусалакаммана̄наттам̣, тена та̄су гатӣсу апададвипада̄диуччаттанӣчатта̄дина̄наттам̣, тасмим̣ тасмим̣ аттабха̄ве дӣгхарассатхӯла̄тхӯласуван̣н̣адуббан̣н̣а̄дила̄бха̄ла̄бха̄ди ча̄ти евама̄ди аджджхаттам̣ читтам̣, бахиддха̄ ча патхавӣпаббататин̣аруккхалата̄дидевабрахмавима̄накаппаруккха̄дибхӯтам̣ каммапаччайам̣ читтам̣, тампи читтенева катам̣, тато читтамева читтатарам̣ чинтитанийа̄мена сабба̄ка̄расса асамбхавато. евам̣ чинтанат̣т̣хена, читтавичиттат̣т̣хена, читтакаран̣ат̣т̣хена ча ‘‘читта’’нти вин̃н̃а̄н̣ам̣ ведитаббам̣, тадева вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ на̄ма. четасикарӯпанибба̄на̄ни но читта̄ на̄ма. читтадукам̣.
авиппайогавасена четаси нийутта̄ четасика̄, пхасса̄дайо двипан̃н̃а̄са дхамма̄. читтарӯпанибба̄на̄ни ачетасика̄ на̄ма. четасикадукам̣.
четасика̄ ева читтасампайутта̄ на̄ма. рӯпанибба̄на̄ни читтавиппайутта̄ на̄ма, идха пана читтам̣ на ваттаббам̣. читтасампайуттадукам̣.
нирантарабха̄вӯпагаманата̄йа уппа̄дато йа̄ва бхан̇га̄читтена сам̣сат̣т̣ха̄ти читтасам̣сат̣т̣ха̄. екато ваттама̄на̄пи нирантарабха̄вам̣ анупагаманата̄йа читтена висам̣сат̣т̣ха̄ти читтависам̣сат̣т̣ха̄. сесам̣ анантарадукасадисамева. читтасам̣сат̣т̣хадукам̣.
самут̣т̣хаханти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, читтам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ етесанти читтасамут̣т̣ха̄на̄, четасика̄ни чева читтаджарӯпакала̄па̄ ча. читтам̣, пана ачиттаджарӯпакала̄па̄, нибба̄нан̃ча но читтасамут̣т̣ха̄на̄ на̄ма. читтасамут̣т̣ха̄надукам̣.
саха бхавантӣти сахабхуно, читтена сахабхуно читтасахабхуно, четасика̄ни чева ка̄йавачӣвин̃н̃аттийо ча. читтам̣, пана вин̃н̃аттиваджджитарӯпанибба̄на̄ни ча но читтасахабхуно на̄ма. читтасахабхудукам̣.
анупариваттантӣти анупариваттино, ким̣ анупариваттанти? читтам̣, читтасса анупариваттино читта̄нупариваттино. сесам̣ анантарадукасадисамева. читта̄нупариваттидукам̣.
ито паре пана тайо дука̄ четасикадукасадиса̄ва, кевалам̣ падаттхаматтамева висесо. таттха читтасам̣сат̣т̣ха̄ ча те читтасамут̣т̣ха̄на̄ ева ча̄ти читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄. читтасам̣сат̣т̣ха̄ ча те читтасамут̣т̣ха̄на̄ ча читтасахабхуно ева ча̄ти читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄насахабхуно, читтасам̣сат̣т̣ха̄ ча те читтасамут̣т̣ха̄на̄ ча читта̄нупариваттино ева ча̄ти читтасам̣сат̣т̣хасамут̣т̣ха̄на̄нупариваттино. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
таданантаре пана аджджхаттикадуке аджджхаттаджджхаттам̣ аджджхаттаттике вуттавасена аджджхатта̄ва аджджхаттика̄. паса̄дарӯпачиттасан̇кха̄та̄ни чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. тато бахибхӯта̄ ба̄хира̄. сесарӯпачетасиканибба̄напан̃н̃аттисан̇кха̄та̄ни чха ба̄хира̄йатана̄ни, идха пана пан̃н̃аттийопи лаббханти. аджджхаттикадукам̣.
упа̄дийантева бхӯта̄ни, на бхӯта̄ вийа упа̄дийантӣти упа̄да̄, чатувӣсати упа̄да̄рӯпа̄ни ева. на упа̄дийантӣти но упа̄да̄, чатумаха̄бхӯтачиттачетасиканибба̄на̄ни. упа̄да̄дукам̣.
дваттим̣са локийавипа̄качитта̄ни, каммаджарӯпан̃ча упа̄динна̄ на̄ма. сесалокийалокуттара̄ни, нибба̄нан̃ча анупа̄динна̄ на̄ма. сесам̣ упа̄диннупа̄да̄нийаттике вутта̄нуса̄рена н̃а̄таббам̣. упа̄диннадукам̣.
махантарадука̄ нит̣т̣хита̄.
упа̄да̄нагоччхакебхусам̣ а̄дийантӣти упа̄да̄на̄, дал̣хагга̄хам̣ ган̣хантӣти аттхо. дал̣хаттхо хи еттха упа-саддо ‘‘упа̄йа̄со’’тиа̄дӣсу вийа. тато ан̃н̃е но упа̄да̄на̄. таттха ка̄мупа̄да̄нам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нанти име упа̄да̄на̄ на̄ма. таттха ваттхука̄месу уппанно килесака̄мова вуттанайена упа̄да̄нанти ка̄мупа̄да̄нам̣. евам̣ сесесупи. таттха вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи аттава̄дупа̄да̄нам̣ на̄ма. сеса̄ни пуббе вутта̄нева. паччхима̄ни панеттха тӣн̣и упа̄да̄на̄ни татха̄паваттадит̣т̣хи ева. та̄ни ча пат̣хамена маггена пахӣйанти, ка̄мупа̄да̄нам̣ чатӯхипи. име ча сабха̄вато две дхамма̄ вибха̄гато чатурупа̄да̄на̄ на̄ма джа̄та̄. име пана т̣хапетва̄ сеса̄ саббе дхамма̄ но упа̄да̄на̄ на̄ма. упа̄да̄надукам̣ пат̣хамам̣.
упа̄да̄нийадуко сам̣йоджанийадукасадисова. дутийам̣.
ат̣т̣халобхасахагатачитта̄ни, там̣сампайуттесу дит̣т̣хивиппайутталобхам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ ча упа̄да̄насампайутта̄ на̄ма. дит̣т̣хивиппайутталобхадосамохамӯла̄ни, кусала̄бйа̄ката̄ни ча читта̄ни, рӯпанибба̄на̄ни ча упа̄да̄навиппайутта̄ на̄ма. четасикесу пана дит̣т̣хима̄на̄ упа̄да̄насампайутта̄ва, досаисса̄маччхарийакуккуччавичикиччха̄, кусала̄бйа̄ката̄ ча упа̄да̄навиппайутта̄ ева. сеса̄ дувидха̄пи хонти. татийам̣.
чатта̄ри упа̄да̄на̄ни упа̄да̄на̄ чева упа̄да̄нийа̄ ча на̄ма. тадавасеса̄ локийа̄ упа̄да̄нийа̄ чева ноча упа̄да̄на̄ на̄ма. идха пана локуттара̄ на ваттабба̄. сесам̣ вуттанайамева. чатуттхам̣.
пан̃чамачхат̣т̣хадука̄ па̄т̣хато гантхагоччхаке пан̃чамачхат̣т̣хадукасадиса̄ва, кевалам̣ пан̃чамадуке ‘‘четасикесу ма̄но упа̄да̄насампайутто чева но ча упа̄да̄но ева, моха̄хирика̄ноттаппауддхаччатхинамиддха̄ни тиджа̄тика̄ни татха̄ ча на ваттабба̄ ча̄’’ти идан̃ча, чхат̣т̣хадуке ‘‘четасикесу досаисса̄маччхарийакуккуччавичикиччха̄ аппаман̃н̃а̄ упа̄да̄навиппайутта̄ упа̄да̄нийа̄ ева, моха̄хирика̄ноттаппауддхаччалобхатхинамиддха̄ни татха̄ ча на ваттабба̄ни ча̄’’ти еттакамева па̄т̣хато висесо, аттхато пана на̄маматтакова висесо. сесо сувин̃н̃еййова. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни.
упа̄да̄нагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
килесагоччхаке сам̣килит̣т̣хаттике вуттанайена падаттхо ведитаббо. лобхо досо мохо ма̄но дит̣т̣хи вичикиччха̄ тхинам̣ уддхаччам̣ ахирикам̣ аноттаппанти име даса дхамма̄ килеса̄ на̄ма. име ча вуттаттха̄ ева, идха пана лобхо, хетугантханӣваран̣аупа̄да̄нагоччхакесу лобхо ча ниппадесато чатумаггаваджджхопи екенева кот̣т̣ха̄сена т̣хито, сесагоччхакесу со саббопи лобхо ‘‘ка̄ма̄саво бхава̄саво’’тиа̄дина̄ две две кот̣т̣ха̄са̄ хутва̄ т̣хито, имина̄ пана ат̣т̣хакатха̄вачанена̄пи бхава̄сава̄дибйатиритто саббо чатумаггаваджджхопи ра̄го ка̄ма̄сава̄дӣсу сан̇гахито. ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пана бхавара̄гопи на пан̃чака̄магун̣икара̄гаматтова̄ти пан̃н̃а̄йати, ‘‘а̄руппе ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча тхинамиддханӣваран̣а’’нтиа̄дипа̄л̣ито (пат̣т̣ха̄. 3.8.8) четам̣ дат̣т̣хаббам̣ пан̃чака̄магун̣икара̄гасса рӯпа̄рӯпабхӯмӣсу ануппаджджанато. имесу ча килесесу дит̣т̣хивичикиччха̄ пат̣хамена маггена пахӣйанти, досо татийена, лобха̄дайо чатӯхипи. име пана даса дхамме т̣хапетва̄ сеса̄ но килеса̄ на̄ма. килесадукам̣ пат̣хамам̣.
сам̣килесикадуко са̄савадукасадисова. дутийам̣.
сам̣килит̣т̣хадуко, килесасампайуттадуко ча̄ти двепи сама̄наттха̄ва. те ча нӣваран̣агоччхаке татийадукасадиса̄ва. татийачатуттха̄ни.
даса килеса̄ килеса̄ чева сам̣килесика̄ ча на̄ма. сеса̄ локийадхамма̄ сам̣килесика̄ чева но ча килеса̄ на̄ма. идха пана локуттара̄ на ваттабба̄. сесам̣ нӣваран̣агоччхаке чатуттхадукасадисамева. пан̃чамам̣.
чхат̣т̣хасаттамадука̄нипи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄наттха̄нева. та̄ни чхат̣т̣хасаттама̄ни нӣваран̣агоччхаке йатха̄ккамам̣ па̄т̣хато пан̃чамачхат̣т̣хадукасадиса̄ни, аттхато пана на̄маматтакова висесо. сесо сувин̃н̃еййо. чхат̣т̣хасаттамаат̣т̣хама̄ни.
килесагоччхакам̣ нит̣т̣хитам̣.
пит̣т̣хидукесу а̄дито чатта̄ро дука̄ дассаненапаха̄таббаттике, дассаненапаха̄таббахетуке ча вуттанайена ведитабба̄. кевалам̣ пана таттха пат̣хаматтике вуттесу дассаненапаха̄таббе дхамме т̣хапетва̄ сеса̄ идха пат̣хамадукасса дутийападе дассаненапаха̄таббесу пависанти, бха̄вана̄йапаха̄таббе т̣хапетва̄ сеса̄ идха дутийадуке набха̄вана̄йапаха̄таббесу пависанти. таттха ча дутийаттике вуттесу дассаненапаха̄таббахетуке т̣хапетва̄ сеса̄ идха татийадуке надассаненапаха̄таббахетуке, бха̄вана̄йапаха̄таббахетуке ча т̣хапетва̄ сеса̄ идха чатуттхадуке набха̄вана̄йапаха̄таббахетукесу пависанти.
падаттхо ча дассанена паха̄таббо хету етесам̣ аттхӣти дассаненапаха̄таббахетука̄. евам̣ бха̄вана̄йапаха̄таббахетука̄ти еттха̄пи аттхо ведитаббо. евам̣ хи сати ахетука̄нам̣ аггахан̣ам̣ сийа̄ти еттакамева висесо. тикадвайамева хи бхагава̄ десана̄вила̄сена чатта̄ро дуке катва̄ десеси. сесам̣ та̄дисамева. чатта̄ро дука̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чапан̃н̃а̄сасавитаккачиттесу витаккавирахита̄ читтачетасика̄ дхамма̄ савитакка̄ на̄ма. витакко, пана сесачиттарӯпанибба̄на̄ни ча авитакка̄ на̄ма. пан̃чамам̣.
чхасат̣т̣хийа̄ савича̄рачиттесу вича̄равирахита̄ дхамма̄ савича̄ра̄ на̄ма. вича̄ро, пана сесачиттарӯпанибба̄на̄ни ча авича̄ра̄ на̄ма. сесам̣ идха, анантаре вуттадуке ча витаккаттике вутта̄нуса̄рена н̃а̄таббам̣. чхат̣т̣хам̣.
ито паресу саппӣтикадуко, пӣтисахагатадуко ча сама̄наттха̄ва, те ча сукхасахагатаупеккха̄сахагатадука̄ ча̄ти чатта̄ропи дука̄ пӣтиттике вуттанайа̄ва. кевалам̣ панетесам̣ дука̄нам̣ пат̣хамам̣ падам̣ таттха пависати, пӣтиттике итарӣтарапададвайасан̇гахита̄, асан̇гахита̄ ча саббе аттха̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенеттха дука̄нам̣ дутийападесу аттхато сан̇гахита̄, име ча ниппадесадука̄ти айамева висесо. саттамаат̣т̣хаманавамадасама̄.
таданантаресу ка̄ма̄вачара̄ти еттха ‘‘хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито параниммитавасаваттӣ деве анто каритва̄ йам̣ тасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄’’ти евам̣ (дха. са. 1287) па̄л̣ийам̣ париччхинна̄нам̣ чатуннам̣ апа̄йа̄нам̣, манусса̄нам̣, чханнам̣ девалока̄нан̃ча васена ока̄сато ека̄дасавидхо ка̄мабхаво ‘‘ка̄мо’’ти вуччати уттарападалопена йатха̄ ‘‘рӯпӯпапаттийа̄’’тиа̄дӣсу рӯпабхаво ‘‘рӯпа’’нти. тасмим̣ ка̄ме авачаранти паваттантӣти ка̄ма̄вачара̄. йебхуййато четам̣ вуттам̣ рӯпа̄рӯпесу четесан̃ча идха паваттито ‘‘тхалачара̄’’тиа̄дӣсу вийа. ка̄мабхавасан̇кха̄те ва̄ ка̄ме пат̣исандхим̣ авача̄рентӣтипи ка̄ма̄вачара̄, кусала̄кусала̄ни. уддхаччасахагатачиттам̣ пана абйа̄катачиттасадисам̣. тада̄йаттата̄йа, а̄рамман̣акаран̣авасена ва̄ килесака̄мо еттха авачаратӣтипи ка̄ма̄вачарам̣. ка̄ман̃чеса рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммесупи авачарати, рул̣хито пана ‘‘вадатӣти ваччхо’’тиа̄дӣсу вийа име ева ‘‘ка̄ма̄вачара̄’’ти вуччанти. апича ка̄матан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ти еттха вуттака̄матан̣ха̄сан̇кха̄то ка̄мо еттха авачаратӣтипи ка̄ма̄вачара̄. евам̣ брахма̄нам̣ вима̄на̄бхаран̣а̄дӣсу чхандара̄гасса̄пи ка̄матан̣ха̄бха̄во сиддхо, рӯпатан̣ха̄висайа̄нампи ча брахма̄нам̣ каммаджарӯпа̄дӣнам̣ ка̄матан̣ха̄йапи висайата̄йа ка̄ма̄вачарата̄ сиддха̄ хоти. на рӯпа̄рӯпа̄вачара̄нам̣ тадабха̄вато тадан̃н̃е на ка̄ма̄вачара̄. имина̄ найена рӯпа̄вачара̄дидука̄нампи падаттхо йатха̄рахам̣ н̃а̄таббо. таттха чатупан̃н̃а̄са ка̄ма̄вачарачитта̄ни, саббан̃ча рӯпам̣ ка̄ма̄вачара̄ на̄ма. сесачиттанибба̄на̄ни на ка̄ма̄вачара̄ на̄ма. четасикесу ваттаббам̣ парийа̄паннадуке ева а̄ви бхависсати. ека̄дасамам̣.
паннараса рӯпа̄вачарачитта̄ни рӯпа̄вачара̄ на̄ма. сесачиттарӯпанибба̄на̄ни на рӯпа̄вачара̄ на̄ма. два̄дасамам̣.
два̄даса арӯпа̄вачарачитта̄ни арӯпа̄вачара̄ на̄ма. сесачиттарӯпанибба̄на̄ни на арӯпа̄вачара̄ на̄ма. терасамам̣.
тебхӯмакават̣т̣е парийа̄панна̄ антогадха̄ти парийа̄панна̄, локийадхамма̄ва. таттха на парийа̄панна̄ти апарийа̄панна̄, локуттара̄. четасикесу пана ка̄ма̄вачара̄дидука̄нам̣ чатуннампи са̄дха̄ран̣о виниччхайо евам̣ ведитаббо – акусалачетасика̄ ка̄ма̄вачара̄ва, аппаман̃н̃а̄ ка̄марӯпа̄вачара̄, виратийо пана ка̄ма̄вачарапарийа̄панна̄, витаккавича̄рапӣтийо пана ка̄марӯпа̄вачарапарийа̄панна̄, сеса̄ чатубхӯмака̄ти. чуддасамам̣.
ват̣т̣амӯлам̣ чхинданта̄ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ ват̣т̣ато нӣйантӣти ниййа̄ника̄, чатта̄ри локуттарамаггачитта̄ни. имина̄ лаккхан̣ена на ниййантӣти аниййа̄ника̄, сесачиттарӯпанибба̄на̄ни. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. пан̃чадасамам̣.
чутийа̄ ва̄ аттано ва̄ паваттийа̄ анантарам̣ пхалада̄не нийататта̄ нийата̄, миччхаттанийата̄, самматтанийата̄ ча. татха̄ анийататта̄ анийата̄, сесадхамма̄. сесам̣ вуттанайамева. сол̣асамам̣.
ан̃н̃е дхамме уттаранти атиккамантӣти уттара̄, атта̄нам̣ уттаритум̣ саматтхехи саха уттарехӣти сауттара̄, локийа̄ва. наттхи етесам̣ уттара̄ти ануттара̄, локуттара̄. саттарасамам̣.
ран̣анти канданти етехӣти ран̣а̄, йехи абхибхӯта̄ сатта̄ на̄наппака̄рато паридеванти, тесам̣ акусаламӯла̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣, техи сампайогавасена, паха̄некат̣т̣хата̄васена ча саха ран̣ехӣти саран̣а̄. етена̄ка̄рена наттхи етесам̣ ран̣а̄ти аран̣а̄.
таттха два̄даса акусалачитта̄ни саран̣а̄ на̄ма. саран̣адхаммесу четтха лобхадосамоха̄ ран̣а̄ чева саран̣а̄ ча, тесу лобхадоса̄ мохенева сампайогато саран̣а̄, татха̄ вичикиччхуддхаччасахагатачиттам̣, там̣сампайутта̄ ча. мохо пана тесу сампайогато саран̣о, дит̣т̣хисампайуттара̄гена, пана бхавара̄гена ча ран̣абхӯтена паха̄некат̣т̣хата̄васенева саран̣о. лобхадосамохамӯласампайуттесу пана мохо лобхена чева досена ча, сеса̄ лобхамохена чева досамохена ча сампайогато саран̣а̄ти ведитабба̄. сабба̄ни кусала̄бйа̄катачитта̄ни, рӯпанибба̄на̄ни ча аран̣а̄ на̄ма. четасикесу пана акусала̄ саран̣а̄ва, кусала̄бйа̄ката̄ аран̣а̄ва, тиджа̄тика̄ пана двидха̄пи хонтӣти. ат̣т̣ха̄расамам̣.
пит̣т̣хидука̄ нит̣т̣хита̄.
абхидхаммадукама̄тикаттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.