1. пуббасуттам̣
823. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘ко ну кхо хету, ко паччайо иддхипа̄дабха̄вана̄йа̄’ти? тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘идха бхиккху чхандасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети – ити ме чхандо на ча атилӣно бхависсати, на ча атиппаггахито бхависсати, на ча аджджхаттам̣ сам̣кхитто бхависсати, на ча бахиддха̄ виккхитто бхависсати. паччха̄пуресан̃н̃ӣ ча вихарати – йатха̄ пуре татха̄ паччха̄, йатха̄ паччха̄ татха̄ пуре; йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣, йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо; йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄вети’’’.
‘‘вӣрийасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети – ити ме вӣрийам̣ на ча атилӣнам̣ бхависсати, на ча атиппаггахитам̣ бхависсати, на ча аджджхаттам̣ сам̣кхиттам̣ бхависсати, на ча бахиддха̄ виккхиттам̣ бхависсати. паччха̄пуресан̃н̃ӣ ча вихарати – йатха̄ пуре татха̄ паччха̄, йатха̄ паччха̄ татха̄ пуре; йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣, йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо; йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄вети.
‘‘читтасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети – ити ме читтам̣ на ча атилӣнам̣ бхависсати, на ча атиппаггахитам̣ бхависсати, на ча аджджхаттам̣ сам̣кхиттам̣ бхависсати, на ча бахиддха̄ виккхиттам̣ бхависсати. паччха̄пуресан̃н̃ӣ ча вихарати – йатха̄ пуре татха̄ паччха̄, йатха̄ паччха̄ татха̄ пуре; йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣, йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо; йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄вети.
‘‘вӣмам̣са̄сама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети – ити ме вӣмам̣са̄ на ча атилӣна̄ бхависсати, на ча атиппаггахита̄ бхависсати, на ча аджджхаттам̣ сам̣кхитта̄ бхависсати, на ча бахиддха̄ виккхитта̄ бхависсати. паччха̄пуресан̃н̃ӣ ча вихарати – йатха̄ пуре татха̄ паччха̄, йатха̄ паччха̄ татха̄ пуре; йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣, йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо; йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄вети.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу, анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти – екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хоти; а̄вибха̄вам̣, тиробха̄вам̣; тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароти, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄не [абхиджджама̄но (сӣ. пӣ. ка.)] гаччхати, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камати, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасати [пара̄масати (сӣ. сйа̄. кам̣.)] паримаджджати; йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣а̄ти – диббе ча ма̄нусе ча, дӯре сантике ча̄ти.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу, парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти. сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ ‘сара̄гам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтара̄гам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; садосам̣ ва̄ читтам̣ ‘садосам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтадосам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; самохам̣ ва̄ читтам̣ ‘самохам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтамохам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣ ‘сам̣кхиттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; виккхиттам̣ ва̄ читтам̣ ‘виккхиттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; махаггатам̣ ва̄ читтам̣ ‘махаггатам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; амахаггатам̣ ва̄ читтам̣ ‘амахаггатам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; сауттарам̣ ва̄ читтам̣ ‘сауттарам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; ануттарам̣ ва̄ читтам̣ ‘ануттарам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ ‘сама̄хитам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ ‘асама̄хитам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; вимуттам̣ ва̄ читтам̣ ‘вимуттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти; авимуттам̣ ва̄ читтам̣ ‘авимуттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти’’.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу, анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣ [уппа̄дим̣ (сӣ.)]; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу, диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата, бхонто, сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄; те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана, бхонто, сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄; те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.
‘‘евам̣ бха̄витесу кхо, бхиккху, чатӯсу иддхипа̄десу евам̣ бахулӣкатесу, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. пат̣хамам̣.