1. маггасам̣йуттам̣

1. авиджджа̄вагго

1. авиджджа̄суттам̣

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘авиджджа̄, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄, анвадева [анудева (сӣ. пӣ. ка.)] ахирикам̣ аноттаппам̣. авиджджа̄гатасса, бхиккхаве, авиддасуно миччха̄дит̣т̣хи пахоти; миччха̄дит̣т̣хисса миччха̄сан̇каппо пахоти; миччха̄сан̇каппасса миччха̄ва̄ча̄ пахоти; миччха̄ва̄часса миччха̄камманто пахоти; миччха̄каммантасса миччха̄а̄джӣво пахоти; миччха̄а̄джӣвасса миччха̄ва̄йа̄мо пахоти; миччха̄ва̄йа̄масса миччха̄сати пахоти; миччха̄сатисса миччха̄сама̄дхи пахоти.

‘‘виджджа̄ ча кхо, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄, анвадева хироттаппам̣. виджджа̄гатасса, бхиккхаве, виддасуно самма̄дит̣т̣хи пахоти; самма̄дит̣т̣хисса самма̄сан̇каппо пахоти; самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄ча̄ пахоти; самма̄ва̄часса самма̄камманто пахоти; самма̄каммантасса самма̄а̄джӣво пахоти; самма̄а̄джӣвасса самма̄ва̄йа̄мо пахоти; самма̄ва̄йа̄масса самма̄сати пахоти; самма̄сатисса самма̄сама̄дхи пахотӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. упад̣д̣хасуттам̣

2. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ сакйесу вихарати нагаракам̣ на̄ма [на̄гаракам̣ на̄ма (сӣ.), саккарам̣ на̄ма (сйа̄. ка.)] сакйа̄нам̣ нигамо. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘упад̣д̣хамидам̣, бханте, брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄’’ти.

‘‘ма̄ хевам̣, а̄нанда, ма̄ хевам̣, а̄нанда! сакаламевидам̣, а̄нанда, брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄. калйа̄н̣амиттассетам̣, а̄нанда, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ калйа̄н̣асаха̄йасса калйа̄н̣асампаван̇касса – арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессати, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкариссати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, бхиккху калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вети, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкароти? идха̄нанда, бхиккху самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣; самма̄сан̇каппам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ …пе… самма̄ва̄чам̣ бха̄вети …пе… самма̄каммантам̣ бха̄вети…пе… самма̄а̄джӣвам̣ бха̄вети…пе… самма̄ва̄йа̄мам̣ бха̄вети…пе… самма̄сатим̣ бха̄вети…пе… самма̄сама̄дхим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вети, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкароти.

‘‘тадамина̄петам̣, а̄нанда, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ сакаламевидам̣ брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄. маман̃хи, а̄нанда, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти; джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти; маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти; сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти. имина̄ кхо етам̣, а̄нанда, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ сакаламевидам̣ брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄’’ти. дутийам̣.

3. са̄рипуттасуттам̣

3. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сакаламидам̣, бханте, брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄’’ти.

‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! сакаламидам̣, са̄рипутта, брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄. калйа̄н̣амиттассетам̣, са̄рипутта, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ калйа̄н̣асаха̄йасса калйа̄н̣асампаван̇касса – арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессати, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкариссати. катхан̃ча, са̄рипутта, бхиккху калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вети, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкароти?

‘‘идха, са̄рипутта, бхиккху самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… самма̄сама̄дхим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, са̄рипутта, бхиккху калйа̄н̣амитто калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вети, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкароти.

‘‘тадамина̄петам̣, са̄рипутта, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ сакаламидам̣ брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄. маман̃хи, са̄рипутта, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти; джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти; маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти; сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти. имина̄ кхо етам̣, са̄рипутта, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ сакаламидам̣ брахмачарийам̣, йадидам̣ – калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄’’ти. татийам̣.

4. джа̄н̣уссон̣ибра̄хман̣асуттам̣

4. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо джа̄н̣уссон̣им̣ бра̄хман̣ам̣ саббасетена вал̣ава̄бхиратхена [вал̣абхӣратхена (сӣ.)] са̄ваттхийа̄ ниййа̄йантам̣. сета̄ судам̣ асса̄ йутта̄ хонти сета̄лан̇ка̄ра̄, сето ратхо, сетапарива̄ро, сета̄ расмийо, сета̄ патодалат̣т̣хи, сетам̣ чхаттам̣, сетам̣ ун̣хӣсам̣, сета̄ни ваттха̄ни, сета̄ упа̄хана̄, сета̄йа судам̣ ва̄лабӣджанийа̄ бӣджӣйати. таменам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘‘брахмам̣ вата, бхо, йа̄нам̣! брахмайа̄нарӯпам̣ вата, бхо’’ти!!

атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идха̄хам̣, бханте, пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа па̄висим̣. аддасам̣ кхва̄хам̣, бханте, джа̄н̣уссон̣им̣ бра̄хман̣ам̣ саббасетена вал̣ава̄бхиратхена са̄ваттхийа̄ ниййа̄йантам̣. сета̄ судам̣ асса̄ йутта̄ хонти сета̄лан̇ка̄ра̄, сето ратхо, сетапарива̄ро, сета̄ расмийо, сета̄ патодалат̣т̣хи, сетам̣ чхаттам̣, сетам̣ ун̣хӣсам̣, сета̄ни ваттха̄ни, сета̄ упа̄хана̄, сета̄йа судам̣ ва̄лабӣджанийа̄ бӣджӣйати. таменам̣ джано дисва̄ евама̄ха – ‘брахмам̣ вата, бхо, йа̄нам̣! брахмайа̄нарӯпам̣ вата, бхо’ти!! сакка̄ ну кхо, бханте, имасмим̣ дхаммавинайе брахмайа̄нам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти?

‘‘сакка̄, а̄нанда̄’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘имассева кхо етам̣, а̄нанда, арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса адхивачанам̣ – ‘брахмайа̄нам̣’ итипи, ‘дхаммайа̄нам̣’ итипи, ‘ануттаро сан̇га̄мавиджайо’ итипӣ’’ти.

‘‘самма̄дит̣т̣хи, а̄нанда, бха̄вита̄ бахулӣката̄ ра̄гавинайапарийоса̄на̄ хоти, досавинайапарийоса̄на̄ хоти, мохавинайапарийоса̄на̄ хоти. самма̄сан̇каппо, а̄нанда, бха̄вито бахулӣкато ра̄гавинайапарийоса̄но хоти, досавинайапарийоса̄но хоти, мохавинайапарийоса̄но хоти. самма̄ва̄ча̄, а̄нанда, бха̄вита̄ бахулӣката̄ ра̄гавинайапарийоса̄на̄ хоти, доса…пе… мохавинайапарийоса̄на̄ хоти. самма̄камманто, а̄нанда, бха̄вито бахулӣкато ра̄гавинайапарийоса̄но хоти, доса… мохавинайапарийоса̄но хоти. самма̄а̄джӣво, а̄нанда, бха̄вито бахулӣкато ра̄гавинайапарийоса̄но хоти, доса… мохавинайапарийоса̄но хоти. самма̄ва̄йа̄мо, а̄нанда, бха̄вито бахулӣкато ра̄гавинайапарийоса̄но хоти, доса… мохавинайапарийоса̄но хоти. самма̄сати, а̄нанда, бха̄вита̄ бахулӣката̄ ра̄гавинайапарийоса̄на̄ хоти, доса… мохавинайапарийоса̄на̄ хоти. самма̄сама̄дхи, а̄нанда, бха̄вито бахулӣкато ра̄гавинайапарийоса̄но хоти, доса… мохавинайапарийоса̄но хоти.

‘‘имина̄ кхо етам̣, а̄нанда, парийа̄йена ведитаббам̣ йатха̄ имассеветам̣ арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса адхивачанам̣ – ‘брахмайа̄нам̣’ итипи, ‘дхаммайа̄нам̣’ итипи, ‘ануттаро сан̇га̄мавиджайо’ итипӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘йасса саддха̄ ча пан̃н̃а̄ ча, дхамма̄ йутта̄ сада̄ дхурам̣;

хирӣ ӣса̄ мано йоттам̣, сати а̄раккхаса̄ратхи.

‘‘ратхо сӣлапариккха̄ро, джха̄наккхо чаккавӣрийо;

упеккха̄ дхурасама̄дхи, аниччха̄ парива̄ран̣ам̣.

‘‘абйа̄па̄до авихим̣са̄, вивеко йасса а̄вудхам̣;

титиккха̄ чаммасанна̄хо [ваммасанна̄хо (сӣ.)], йогаккхема̄йа ваттати.

‘‘етадаттани самбхӯтам̣, брахмайа̄нам̣ ануттарам̣;

ниййанти дхӣра̄ локамха̄, ан̃н̃адаттху джайам̣ джайа’’нти. чатуттхам̣;

5. киматтхийасуттам̣

5. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су…пе… екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ –

‘‘идха но, бханте, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ амхе евам̣ пуччханти – ‘киматтхийам̣, а̄вусо, саман̣е готаме брахмачарийам̣ вуссатӣ’ти? евам̣ пут̣т̣ха̄ майам̣, бханте, тесам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ евам̣ бйа̄карома – ‘дуккхасса кхо, а̄вусо, парин̃н̃аттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссатӣ’ти. каччи майам̣, бханте, евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄карама̄на̄ вуттава̄дино чева бхагавато хома, на ча бхагавантам̣ абхӯтена аббха̄чиккха̄ма, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄карома, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхатӣ’’ти?

‘‘таггха тумхе, бхиккхаве, евам̣ пут̣т̣ха̄ евам̣ бйа̄карама̄на̄ вуттава̄дино чева ме хотха, на ча мам̣ абхӯтена аббха̄чиккхатха, дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каротха, на ча кочи сахадхаммико ва̄да̄нува̄до га̄райхам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати. дуккхасса хи парин̃н̃аттхам̣ майи брахмачарийам̣ вуссати. саче во, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийа̄ парибба̄джака̄ евам̣ пуччхеййум̣ – ‘аттхи пана̄вусо, магго, аттхи пат̣ипада̄ етасса дуккхасса парин̃н̃а̄йа̄’ти, евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, бхиккхаве, тесам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ евам̣ бйа̄кареййа̄тха – ‘аттхи кхо, а̄вусо, магго, аттхи пат̣ипада̄ етасса дуккхасса парин̃н̃а̄йа̄’’’ти.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, магго, катама̄ пат̣ипада̄ етасса дуккхасса парин̃н̃а̄йа̄ти? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣, бхиккхаве, магго, айам̣ пат̣ипада̄ етасса дуккхасса парин̃н̃а̄йа̄ти. евам̣ пут̣т̣ха̄ тумхе, бхиккхаве, тесам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ евам̣ бйа̄кареййа̄тха̄’’ти. пан̃чамам̣.

6. пат̣хамаан̃н̃атарабхиккхусуттам̣

6. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘брахмачарийам̣, брахмачарийа’нти, бханте, вуччати. катамам̣ ну кхо, бханте, брахмачарийам̣, катамам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти?

‘‘айамева кхо, бхиккху, арийо ат̣т̣хан̇гико магго брахмачарийам̣, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. йо кхо, бхиккху, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо – идам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. дутийаан̃н̃атарабхиккхусуттам̣

7. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘‘ра̄гавинайо досавинайо мохавинайо’ти, бханте, вуччати. кисса ну кхо етам̣, бханте, адхивачанам̣ – ‘ра̄гавинайо досавинайо мохавинайо’’’ти? ‘‘нибба̄надха̄туйа̄ кхо етам̣, бхиккху, адхивачанам̣ – ‘ра̄гавинайо досавинайо мохавинайо’ти. а̄сава̄нам̣ кхайо тена вуччатӣ’’ти.

евам̣ вутте со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘аматам̣, амата’нти, бханте, вуччати. катамам̣ ну кхо, бханте, аматам̣, катамо аматага̄мимагго’’ти? ‘‘йо кхо, бхиккху, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо – идам̣ вуччати аматам̣. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго аматага̄мимагго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхӣ’’ти. саттамам̣.

8. вибхан̇гасуттам̣

8. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘арийам̣ во, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ десесса̄ми вибхаджисса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘катамо ча, бхиккхаве, арийо ат̣т̣хан̇гико магго? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи? йам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо? йо кхо, бхиккхаве, неккхаммасан̇каппо, абйа̄па̄дасан̇каппо, авихим̣са̄сан̇каппо – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄? йа̄ кхо, бхиккхаве, муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто? йа̄ кхо, бхиккхаве, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ, абрахмачарийа̄ вераман̣ӣ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄камманто.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвитам̣ каппети – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄ва̄йа̄мо? идха, бхиккхаве, бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати, уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети…пе… ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети…пе… уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄ва̄йа̄мо.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄сати? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣ – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сати.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сама̄дхи? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сама̄дхӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. сӯкасуттам̣

9. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, са̄лисӯкам̣ ва̄ йавасӯкам̣ ва̄ миччха̄пан̣ихитам̣ хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ аккантам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ бхиндиссати [бхеччхати (ка.)], лохитам̣ ва̄ уппа̄дессатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. там̣ кисса хету? миччха̄пан̣ихитатта̄, бхиккхаве, сӯкасса. евамева кхо, бхиккхаве, со вата бхиккху миччха̄пан̣ихита̄йа дит̣т̣хийа̄ миччха̄пан̣ихита̄йа маггабха̄вана̄йа авиджджам̣ бхиндиссати, виджджам̣ уппа̄дессати, нибба̄нам̣ саччхикариссатӣти – нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. там̣ кисса хету? миччха̄пан̣ихитатта̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, са̄лисӯкам̣ ва̄ йавасӯкам̣ ва̄ самма̄пан̣ихитам̣ хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ аккантам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ бхиндиссати, лохитам̣ ва̄ уппа̄дессатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати. там̣ кисса хету? самма̄пан̣ихитатта̄, бхиккхаве, сӯкасса. евамева кхо, бхиккхаве, со вата бхиккху самма̄пан̣ихита̄йа дит̣т̣хийа̄ самма̄пан̣ихита̄йа маггабха̄вана̄йа авиджджам̣ бхиндиссати, виджджам̣ уппа̄дессати, нибба̄нам̣ саччхикариссатӣти – т̣ха̄наметам̣ виджджати. там̣ кисса хету? самма̄пан̣ихитатта̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху самма̄пан̣ихита̄йа дит̣т̣хийа̄ самма̄пан̣ихита̄йа маггабха̄вана̄йа авиджджам̣ бхиндати, виджджам̣ уппа̄дети, нибба̄нам̣ саччхикаротӣти? идха, бхиккхаве, бхиккху самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣…пе… самма̄сама̄дхим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху самма̄пан̣ихита̄йа дит̣т̣хийа̄ самма̄пан̣ихита̄йа маггабха̄вана̄йа авиджджам̣ бхиндати, виджджам̣ уппа̄дети, нибба̄нам̣ саччхикаротӣ’’ти. навамам̣.

10. нандийасуттам̣

10. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо нандийо парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо нандийо парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кати ну кхо, бхо готама, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ нибба̄нан̇гама̄ хонти нибба̄напара̄йана̄ нибба̄напарийоса̄на̄’’ти?

‘‘ат̣т̣химе кхо, нандийа, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ нибба̄нан̇гама̄ хонти нибба̄напара̄йана̄ нибба̄напарийоса̄на̄. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, нандийа, ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ нибба̄нан̇гама̄ хонти нибба̄напара̄йана̄ нибба̄напарийоса̄на̄’’ти. евам̣ вутте нандийо парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама …пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. дасамам̣.

авиджджа̄вагго пат̣хамо.

тассудда̄нам̣ –

авиджджан̃ча упад̣д̣хан̃ча, са̄рипутто ча бра̄хман̣о;

киматтхийо ча две бхиккхӯ, вибхан̇го сӯканандийа̄ти.

2. виха̄равагго

1. пат̣хамавиха̄расуттам̣

11. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллийитум̣. намхи кеначи упасан̇камитаббо, ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссутва̄ на̄ссудха кочи бхагавантам̣ упасан̇камати, ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена.

атха кхо бхагава̄ тасса ад̣д̣хама̄сасса аччайена пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йена сва̄хам̣, бхиккхаве, виха̄рена пат̣хама̄бхисамбуддхо вихара̄ми, тасса падесена виха̄сим̣. со евам̣ паджа̄на̄ми – ‘миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайитам̣; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайитам̣…пе… миччха̄сама̄дхипаччайа̄пи ведайитам̣; самма̄сама̄дхипаччайа̄пи ведайитам̣; чхандапаччайа̄пи ведайитам̣; витаккапаччайа̄пи ведайитам̣; сан̃н̃а̄паччайа̄пи ведайитам̣; чхандо ча авӯпасанто хоти, витакко ча авӯпасанто хоти, сан̃н̃а̄ ча авӯпасанта̄ хоти, таппаччайа̄пи ведайитам̣; чхандо ча вӯпасанто хоти, витакко ча вӯпасанто хоти, сан̃н̃а̄ ча вӯпасанта̄ хоти, таппаччайа̄пи ведайитам̣; аппаттасса паттийа̄ аттхи а̄йа̄мам̣ [ва̄йа̄мам̣ (сӣ. сйа̄.)], тасмимпи т̣ха̄не ануппатте таппаччайа̄пи ведайита’’’нти. пат̣хамам̣.

2. дутийавиха̄расуттам̣

12. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, тема̄сам̣ пат̣исаллийитум̣. намхи кеначи упасан̇камитаббо, ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссутва̄ на̄ссудха кочи бхагавантам̣ упасан̇камати, ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена.

атха кхо бхагава̄ тасса тема̄сасса аччайена пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йена сва̄хам̣, бхиккхаве, виха̄рена пат̣хама̄бхисамбуддхо вихара̄ми, тасса падесена виха̄сим̣. со евам̣ паджа̄на̄ми – ‘миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайитам̣; миччха̄дит̣т̣хивӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайитам̣; самма̄дит̣т̣хивӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣…пе… миччха̄сама̄дхипаччайа̄пи ведайитам̣; миччха̄сама̄дхивӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣, самма̄сама̄дхипаччайа̄пи ведайитам̣; самма̄сама̄дхивӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣; чхандапаччайа̄пи ведайитам̣; чхандавӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣; витаккапаччайа̄пи ведайитам̣; витаккавӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣; сан̃н̃а̄паччайа̄пи ведайитам̣; сан̃н̃а̄вӯпасамапаччайа̄пи ведайитам̣; чхандо ча авӯпасанто хоти, витакко ча авӯпасанто хоти, сан̃н̃а̄ ча авӯпасанта̄ хоти, таппаччайа̄пи ведайитам̣; чхандо ча вӯпасанто хоти, витакко ча вӯпасанто хоти, сан̃н̃а̄ ча вӯпасанта̄ хоти, таппаччайа̄пи ведайитам̣; аппаттасса паттийа̄ аттхи а̄йа̄мам̣ [ва̄йа̄мам̣ (сӣ. сйа̄.)], тасмимпи т̣ха̄не ануппатте таппаччайа̄пи ведайита’’’нти. дутийам̣.

3. секкхасуттам̣

13. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘‘секкхо, секкхо’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, секкхо хотӣ’’ти?

‘‘идха, бхиккху, секкха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти…пе… секкхена самма̄сама̄дхина̄ саманна̄гато хоти. етта̄вата̄ кхо, бхиккху, секкхо хотӣ’’ти. татийам̣.

4. пат̣хамауппа̄дасуттам̣

14. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти. чатуттхам̣.

5. дутийауппа̄дасуттам̣

15. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄’’ти. пан̃чамам̣.

6. пат̣хамапарисуддхасуттам̣

16. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄ анан̇ган̣а̄ вигатӯпаккилеса̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄ анан̇ган̣а̄ вигатӯпаккилеса̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. дутийапарисуддхасуттам̣

17. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄ анан̇ган̣а̄ вигатӯпаккилеса̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄ анан̇ган̣а̄ вигатӯпаккилеса̄ ануппанна̄ уппаджджанти, на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄’’ти. саттамам̣.

8. пат̣хамакуккут̣а̄ра̄масуттам̣

18. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ча а̄нандо а̄йасма̄ ча бхаддо па̄т̣алипутте вихаранти куккут̣а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ бхаддо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ бхаддо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча –

‘‘‘абрахмачарийам̣, абрахмачарийа’нти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, абрахмачарийа’’нти? ‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го, бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘абрахмачарийам̣, абрахмачарийанти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, абрахмачарийа’’’нти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘айамева кхо, а̄вусо, ат̣т̣хан̇гико миччха̄магго абрахмачарийам̣, сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. дутийакуккут̣а̄ра̄масуттам̣

19. па̄т̣алипуттанида̄нам̣. ‘‘‘брахмачарийам̣, брахмачарийа’нти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, брахмачарийам̣, катамам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти? ‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го, бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘брахмачарийам̣, брахмачарийанти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, брахмачарийам̣, катамам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’’нти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘айамева кхо, а̄вусо, арийо ат̣т̣хан̇гико магго брахмачарийам̣, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. йо кхо, а̄вусо, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо – идам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти. навамам̣.

10. татийакуккут̣а̄ра̄масуттам̣

20. па̄т̣алипуттанида̄нам̣. ‘‘‘брахмачарийам̣, брахмачарийа’нти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, брахмачарийам̣, катамо брахмача̄рӣ, катамам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти? ‘‘са̄дху са̄дху, а̄вусо бхадда! бхаддако кхо те, а̄вусо бхадда, умман̇го, бхаддакам̣ пат̣ибха̄нам̣, калйа̄н̣ӣ парипуччха̄. еван̃хи твам̣, а̄вусо бхадда, пуччхаси – ‘брахмачарийам̣, брахмачарийанти, а̄вусо а̄нанда, вуччати. катамам̣ ну кхо, а̄вусо, брахмачарийам̣, катамо брахмача̄рӣ, катамам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’’нти? ‘‘евама̄вусо’’ти. ‘‘айамева кхо, а̄вусо, арийо ат̣т̣хан̇гико магго брахмачарийам̣, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. йо кхо, а̄вусо, имина̄ арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато – айам̣ вуччати брахмача̄рӣ. йо кхо, а̄вусо, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо – идам̣ брахмачарийапарийоса̄на’’нти. дасамам̣.

тӣн̣и суттанта̄ни еканида̄на̄ни.виха̄равагго дутийо.

тассудда̄нам̣ –

две виха̄ра̄ ча секкхо ча, уппа̄да̄ апаре дуве;

парисуддхена две вутта̄, куккут̣а̄ра̄мена тайоти.

3. миччхаттавагго

1. миччхаттасуттам̣

21. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘миччхаттан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, самматтан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаман̃ча, бхиккхаве, миччхаттам̣? сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, миччхаттам̣. катаман̃ча, бхиккхаве, самматтам̣? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, самматта’’нти. пат̣хамам̣.

2. акусаладхаммасуттам̣

22. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘акусале ча кхо, бхиккхаве, дхамме десесса̄ми, кусале ча дхамме. там̣ сун̣а̄тха. катаме ча, бхиккхаве, акусала̄ дхамма̄? сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхи. име вуччанти, бхиккхаве, акусала̄ дхамма̄. катаме ча, бхиккхаве, кусала̄ дхамма̄? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име вуччанти, бхиккхаве, кусала̄ дхамма̄’’ти. дутийам̣.

3. пат̣хамапат̣ипада̄суттам̣

23. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘миччха̄пат̣ипадан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, самма̄пат̣ипадан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄? сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄’’ти. татийам̣.

4. дутийапат̣ипада̄суттам̣

24. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ миччха̄пат̣ипадам̣ на ван̣н̣еми. гихи ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ миччха̄пат̣ипанно миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету на̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣’’.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄? сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипада̄. гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ миччха̄пат̣ипадам̣ на ван̣н̣еми. гихи ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ миччха̄пат̣ипанно миччха̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету на̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣.

‘‘гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ самма̄пат̣ипадам̣ ван̣н̣еми. гихи ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусалам̣. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипада̄. гихино ва̄хам̣, бхиккхаве, паббаджитасса ва̄ самма̄пат̣ипадам̣ ван̣н̣еми. гихи ва̄, бхиккхаве, паббаджито ва̄ самма̄пат̣ипанно самма̄пат̣ипатта̄дхикаран̣ахету а̄ра̄дхако хоти н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусала’’нти. чатуттхам̣.

5. пат̣хамаасаппурисасуттам̣

25. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘асаппурисан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, саппурисан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, асаппурисо? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти, миччха̄сан̇каппо, миччха̄ва̄чо, миччха̄камманто, миччха̄а̄джӣво, миччха̄ва̄йа̄мо, миччха̄сати, миччха̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, асаппурисо’’.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, саппурисо? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄чо, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, саппурисо’’ти. пан̃чамам̣.

6. дутийаасаппурисасуттам̣

26. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘асаппурисан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, асаппурисена асаппурисатаран̃ча. саппурисан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми саппурисена саппурисатаран̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, асаппурисо? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти…пе… миччха̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, асаппурисо’’.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, асаппурисена асаппурисатаро? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти…пе… миччха̄сама̄дхи, миччха̄н̃а̄н̣ӣ, миччха̄вимутти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, асаппурисена асаппурисатаро.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, саппурисо? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти…пе… самма̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, саппурисо.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, саппурисена саппурисатаро? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти…пе… самма̄сама̄дхи, самма̄н̃а̄н̣ӣ, самма̄вимутти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, саппурисена саппурисатаро’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. кумбхасуттам̣

27. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, кумбхо ана̄дха̄ро суппаваттийо хоти, са̄дха̄ро дуппаваттийо хоти; евамева кхо, бхиккхаве, читтам̣ ана̄дха̄рам̣ суппаваттийам̣ хоти, са̄дха̄рам̣ дуппаваттийам̣ хоти. ко ча, бхиккхаве, читтасса а̄дха̄ро? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣ читтасса а̄дха̄ро. сеййатха̄пи, бхиккхаве, кумбхо ана̄дха̄ро суппаваттийо хоти, са̄дха̄ро дуппаваттийо хоти; евамева кхо, бхиккхаве, читтам̣ ана̄дха̄рам̣ суппаваттийам̣ хоти, са̄дха̄рам̣ дуппаваттийам̣ хотӣ’’ти. саттамам̣.

8. сама̄дхисуттам̣

28. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘арийам̣ во, бхиккхаве, самма̄сама̄дхим̣ десесса̄ми саупанисам̣ сапариккха̄рам̣. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, арийо самма̄сама̄дхи саупанисо сапариккха̄ро? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сати [самма̄сама̄дхи (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)]. йа̄ кхо, бхиккхаве, имехи саттахан̇гехи читтасса екаггата̄ сапариккха̄рата̄ [сапариккхата̄ (сӣ. пӣ.)] – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийо самма̄сама̄дхи саупанисо итипи сапариккха̄ро итипӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. ведана̄суттам̣

29. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, ведана̄. катама̄ тиссо? сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо ведана̄. има̄сам̣ кхо, бхиккхаве, тиссаннам̣ ведана̄нам̣ парин̃н̃а̄йа арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄ветаббо. катамо арийо ат̣т̣хан̇гико магго? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. има̄сам̣ кхо, бхиккхаве, тиссаннам̣ ведана̄нам̣ парин̃н̃а̄йа арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄ветаббо’’ти. навамам̣.

10. уттийасуттам̣

30. са̄ваттхинида̄нам̣. атха кхо а̄йасма̄ уттийо йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ уттийо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘пан̃ча ка̄магун̣а̄ вутта̄ бхагавата̄. катаме ну кхо пан̃ча ка̄магун̣а̄ вутта̄ бхагавата̄’’’ти? ‘‘са̄дху са̄дху, уттийа! пан̃чиме кхо, уттийа, ка̄магун̣а̄ вутта̄ майа̄. катаме пан̃ча? чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄ – име кхо, уттийа, пан̃ча ка̄магун̣а̄ вутта̄ майа̄. имесам̣ кхо, уттийа, пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ паха̄на̄йа арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄ветаббо. катамо арийо ат̣т̣хан̇гико магго? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. имесам̣ кхо, уттийа, пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ паха̄на̄йа айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄ветаббо’’ти. дасамам̣.

миччхаттавагго татийо.

тассудда̄нам̣ –

миччхаттам̣ акусалам̣ дхаммам̣, дуве пат̣ипада̄пи ча;

асаппурисена две кумбхо, сама̄дхи ведануттийена̄ти.

4. пат̣ипаттивагго

1. пат̣хамапат̣ипаттисуттам̣

31. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘миччха̄пат̣ипаттин̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, самма̄пат̣ипаттин̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катама̄ ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипатти? сеййатхидам̣ – миччха̄дит̣т̣хи…пе… миччха̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипатти. катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипатти? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипаттӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. дутийапат̣ипаттисуттам̣

32. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘миччха̄пат̣ипаннан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, самма̄пат̣ипаннан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катамо ча, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипанно? идха, бхиккхаве, екаччо миччха̄дит̣т̣хико хоти…пе… миччха̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, миччха̄пат̣ипанно. катамо ча, бхиккхаве, самма̄пат̣ипанно? идха, бхиккхаве, екаччо самма̄дит̣т̣хико хоти…пе… самма̄сама̄дхи – айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄пат̣ипанно’’ти. дутийам̣.

3. вираддхасуттам̣

33. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, арийо ат̣т̣хан̇гико магго вираддхо, вираддхо тесам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, арийо ат̣т̣хан̇гико магго а̄раддхо, а̄раддхо тесам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. катамо ча, бхиккхаве, арийо ат̣т̣хан̇гико магго? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго вираддхо, вираддхо тесам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ. йесам̣ кесан̃чи, бхиккхаве, айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго а̄раддхо, а̄раддхо тесам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго самма̄ дуккхаккхайага̄мӣ’’ти. татийам̣.

4. па̄ран̇гамасуттам̣

34. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘ат̣т̣химе, бхиккхаве, дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа сам̣ваттанти. катаме ат̣т̣ха? сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. име кхо, бхиккхаве, ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘аппака̄ те мануссесу, йе джана̄ па̄рага̄мино;

атха̄йам̣ итара̄ паджа̄, тӣрамева̄нудха̄вати.

‘‘йе ча кхо саммадаккха̄те, дхамме дхамма̄нуваттино;

те джана̄ па̄рамессанти, маччудхеййам̣ судуттарам̣.

‘‘кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа, суккам̣ бха̄ветха пан̣д̣ито;

ока̄ анокама̄гамма, вивеке йаттха дӯрамам̣.

‘‘татра̄бхиратимиччхеййа, хитва̄ ка̄ме акин̃чано;

парийодапеййа атта̄нам̣, читтаклесехи пан̣д̣ито.

‘‘йесам̣ самбодхийан̇гесу, самма̄ читтам̣ субха̄витам̣;

а̄да̄напат̣иниссагге, анупа̄да̄йа йе рата̄;

кхӣн̣а̄сава̄ джутиманто, те локе париниббута̄’’ти. чатуттхам̣;

5. пат̣хамаса̄ман̃н̃асуттам̣

35. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘са̄ман̃н̃ан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, са̄ман̃н̃апхала̄ни ча. там̣ сун̣а̄тха. катаман̃ча, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣. катама̄ни ча, бхиккхаве, са̄ман̃н̃апхала̄ни? сота̄паттипхалам̣, сакада̄га̄мипхалам̣, ана̄га̄мипхалам̣, арахаттапхалам̣ – има̄ни вуччанти, бхиккхаве, са̄ман̃н̃апхала̄нӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. дутийаса̄ман̃н̃асуттам̣

36. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘са̄ман̃н̃ан̃ча во, бхиккхаве, десесса̄ми, са̄ман̃н̃аттхан̃ча. там̣ сун̣а̄тха. катаман̃ча кхо, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, са̄ман̃н̃ам̣. катамо ча, бхиккхаве, са̄ман̃н̃аттхо? йо кхо, бхиккхаве, ра̄гаккхайо досаккхайо мохаккхайо – айам̣ вуччати, бхиккхаве, са̄ман̃н̃аттхо’’ти. чхат̣т̣хам̣.