7. читтасам̣йуттам̣
1. сам̣йоджанасуттам̣
343. екам̣ самайам̣ самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихаранти амба̄т̣акаване. тена кхо пана самайена самбахула̄нам̣ тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄ уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? татрекаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ хоти – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча̄’’ти. екаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ хоти – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти.
тена кхо пана самайена читто гахапати мигапатхакам̣ ануппатто хоти кеначидева каран̣ӣйена. ассоси кхо читто гахапати самбахула̄нам̣ кира тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄ уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? татрекаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча̄’’ти. екаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ ‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄нанти. атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте, самбахула̄нам̣ кира тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄ уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? екаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ – ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча̄’’ти. екаччехи тхерехи бхиккхӯхи евам̣ бйа̄катам̣ ‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, а̄вусо, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти. ‘‘евам̣, гахапатӣ’’ти.
‘‘‘сам̣йоджана’нти ва̄, бханте, ‘сам̣йоджанийа̄ дхамма̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча. тена хи, бханте, упамам̣ во карисса̄ми. упама̄йапидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. сеййатха̄пи, бханте, ка̄л̣о ча балӣбаддо ода̄то ча балӣбаддо екена да̄мена ва̄ йоттена ва̄ сам̣йутта̄ ассу. йо ну кхо евам̣ вадеййа – ‘ка̄л̣о балӣбаддо ода̄тасса балӣбаддасса сам̣йоджанам̣, ода̄то балӣбаддо ка̄л̣асса балӣбаддасса сам̣йоджана’нти, самма̄ ну кхо со вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хетам̣, гахапати! на кхо, гахапати, ка̄л̣о балӣбаддо ода̄тасса балӣбаддасса сам̣йоджанам̣, напи ода̄то балӣбаддо ка̄л̣асса бал̣ӣбаддасса сам̣йоджанам̣; йена кхо те екена да̄мена ва̄ йоттена ва̄ сам̣йутта̄ там̣ таттха сам̣йоджана’’нти. ‘‘евамева кхо, бханте, на чаккху рӯпа̄нам̣ сам̣йоджанам̣, на рӯпа̄ чаккхусса сам̣йоджанам̣; йан̃ча таттха тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати чхандара̄го там̣ таттха сам̣йоджанам̣. на сотам̣ садда̄нам̣… на гха̄нам̣ гандха̄нам̣… на дживха̄ раса̄нам̣… на ка̄йо пхот̣т̣хабба̄нам̣ сам̣йоджанам̣, на пхот̣т̣хабба̄ ка̄йасса сам̣йоджанам̣; йан̃ча таттха тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати чхандара̄го там̣ таттха сам̣йоджанам̣. на мано дхамма̄нам̣ сам̣йоджанам̣, на дхамма̄ манасса сам̣йоджанам̣; йан̃ча таттха тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати чхандара̄го там̣ таттха сам̣йоджана’’нти. ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати, йасса те гамбхӣре буддхавачане пан̃н̃а̄чаккху каматӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. пат̣хамаисидаттасуттам̣
344. екам̣ самайам̣ самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихаранти амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘адхива̄сенту ме, бханте, тхера̄ сва̄тана̄йа бхатта’’нти. адхива̄сесум̣ кхо тхера̄ бхиккхӯ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо читто гахапати тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена читтасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣су.
атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘‘дха̄туна̄наттам̣, дха̄туна̄натта’нти, бханте тхера, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, дха̄туна̄наттам̣ вуттам̣ бхагавата̄’’ти? евам̣ вутте а̄йасма̄ тхеро тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘‘дха̄туна̄наттам̣, дха̄туна̄натта’нти, бханте тхера, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, дха̄туна̄наттам̣ вуттам̣ бхагавата̄’’ти? дутийампи кхо а̄йасма̄ тхеро тун̣хӣ ахоси. татийампи кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘‘дха̄туна̄наттам̣, дха̄туна̄натта’нти, бханте тхера, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, дха̄туна̄наттам̣ вуттам̣ бхагавата̄’’ти? татийампи кхо а̄йасма̄ тхеро тун̣хӣ ахоси.
тена кхо пана самайена а̄йасма̄ исидатто тасмим̣ бхиккхусан̇гхе саббанавако хоти. атха кхо а̄йасма̄ исидатто а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄каромахам̣, бханте тхера, читтасса гахапатино етам̣ пан̃ха’’нти? ‘‘бйа̄карохи твам̣, а̄вусо исидатта, читтасса гахапатино етам̣ пан̃ха’’нти. ‘‘еван̃хи твам̣, гахапати, пуччхаси – ‘дха̄туна̄наттам̣, дха̄туна̄наттанти, бханте тхера, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, бханте, дха̄туна̄наттам̣, вуттам̣ бхагавата̄’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘идам̣ кхо, гахапати, дха̄туна̄наттам̣ вуттам̣ бхагавата̄ – чаккхудха̄ту, рӯпадха̄ту, чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту…пе… манодха̄ту, дхаммадха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. етта̄вата̄ кхо, гахапати, дха̄туна̄наттам̣ вуттам̣ бхагавата̄’’ти.
атха кхо читто гахапати а̄йасмато исидаттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ тхере бхиккхӯ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ бхутта̄вино онӣтапаттапа̄н̣ино ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су. атха кхо а̄йасма̄ тхеро а̄йасмантам̣ исидаттам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху кхо там̣, а̄вусо исидатта, есо пан̃хо пат̣ибха̄си, несо пан̃хо мам̣ пат̣ибха̄си. тенаха̄вусо исидатта, йада̄ ан̃н̃атха̄пи [йада̄ ан̃н̃ада̄пи (сӣ. пӣ.) ан̃н̃ада̄пи (?)] еварӯпо пан̃хо а̄гаччхеййа, тан̃н̃еветтха пат̣ибха̄сеййа̄’’ти. дутийам̣.
3. дутийаисидаттасуттам̣
345. екам̣ самайам̣ самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихаранти амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘адхива̄сенту ме, бханте тхера̄, сва̄тана̄йа бхатта’’нти. адхива̄сесум̣ кхо тхера̄ бхиккхӯ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо читто гахапати тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена читтасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣су.
атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘йа̄ има̄, бханте тхера, анекавихита̄ дит̣т̣хийо локе уппаджджанти – ‘сассато локоти ва̄, асассато локоти ва̄, антава̄ локоти ва̄, анантава̄ локоти ва̄, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти ва̄. йа̄ни чима̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни брахмаджа̄ле бхан̣ита̄ни; има̄ ну кхо, бханте, дит̣т̣хийо кисмим̣ сати хонти, кисмим̣ асати на хонтӣ’’ти?
евам̣ вутте, а̄йасма̄ тхеро тун̣хӣ ахоси. дутийампи кхо читто гахапати…пе… татийампи кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘йа̄ има̄, бханте тхера, анекавихита̄ дит̣т̣хийо локе уппаджджанти – сассато локоти ва̄, асассато локоти ва̄, антава̄ локоти ва̄, анантава̄ локоти ва̄, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄. йа̄ни чима̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни брахмаджа̄ле бхан̣ита̄ни; има̄ ну кхо, бханте, дит̣т̣хийо кисмим̣ сати хонти, кисмим̣ асати на хонтӣ’’ти? татийампи кхо а̄йасма̄ тхеро тун̣хӣ ахоси.
тена кхо пана самайена а̄йасма̄ исидатто тасмим̣ бхиккхусан̇гхе саббанавако хоти. атха кхо а̄йасма̄ исидатто а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘бйа̄каромахам̣, бханте тхера, читтасса гахапатино етам̣ пан̃ха’’нти? ‘‘бйа̄карохи твам̣, а̄вусо исидатта, читтасса гахапатино етам̣ пан̃ха’’нти. ‘‘еван̃хи твам̣, гахапати, пуччхаси – ‘йа̄ има̄, бханте тхера, анекавихита̄ дит̣т̣хийо локе уппаджджанти – сассато локоти ва̄…пе…; има̄ ну кхо, бханте, дит̣т̣хийо кисмим̣ сати хонти, кисмим̣ асати на хонтӣ’’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йа̄ има̄, гахапати, анекавихита̄ дит̣т̣хийо локе уппаджджанти – ‘сассато локоти ва̄, асассато локоти ва̄, антава̄ локоти ва̄ анантава̄ локоти ва̄, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄. йа̄ни чима̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни брахмаджа̄ле бхан̣ита̄ни; има̄ кхо, гахапати, дит̣т̣хийо сакка̄йадит̣т̣хийа̄ сати хонти, сакка̄йадит̣т̣хийа̄ асати на хонтӣ’’’ти.
‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти? ‘‘идха, гахапати, ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто рӯпам̣ аттато саманупассати, рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; веданам̣ аттато саманупассати…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, гахапати, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти.
‘‘катхам̣ пана, бханте, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти? ‘‘идха, гахапати, сутава̄ арийаса̄вако арийа̄нам̣ дасса̄вӣ арийадхаммасса ковидо арийадхамме сувинӣто саппуриса̄нам̣ дасса̄вӣ саппурисадхаммасса ковидо саппурисадхамме сувинӣто на рӯпам̣ аттато саманупассати, на рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, на аттани ва̄ рӯпам̣, на рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣; на веданам̣… на сан̃н̃ам̣… на сан̇кха̄ре… на вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати, на вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣, на аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. евам̣ кхо, гахапати, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣ’’ти.
‘‘куто, бханте, аййо исидатто а̄гаччхатӣ’’ти? ‘‘авантийа̄ кхо, гахапати, а̄гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘аттхи, бханте, авантийа̄ исидатто на̄ма кулапутто амха̄кам̣ адит̣т̣хасаха̄йо паббаджито? дит̣т̣хо со а̄йасмата̄’’ти? ‘‘евам̣, гахапатӣ’’ти. ‘‘кахам̣ ну кхо со, бханте, а̄йасма̄ етарахи вихаратӣ’’ти? евам̣ вутте, а̄йасма̄ исидатто тун̣хӣ ахоси. ‘‘аййо но, бханте, исидатто’’ти? ‘‘евам̣, гахапатӣ’’ти. ‘‘абхирамату, бханте, аййо исидатто маччхика̄сан̣д̣е. раман̣ӣйам̣ амба̄т̣акаванам̣. ахам̣ аййасса исидаттасса уссуккам̣ карисса̄ми чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄на’’нти. ‘‘калйа̄н̣ам̣ вуччати, гахапатӣ’’ти.
атха кхо читто гахапати а̄йасмато исидаттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ тхере бхиккхӯ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ бхутта̄вино онӣтапаттапа̄н̣ино ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су. атха кхо а̄йасма̄ тхеро а̄йасмантам̣ исидаттам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху кхо там̣, а̄вусо исидатта, есо пан̃хо пат̣ибха̄си. несо пан̃хо мам̣ пат̣ибха̄си. тенаха̄вусо исидатта, йада̄ ан̃н̃атха̄пи еварӯпо пан̃хо а̄гаччхеййа, тан̃н̃еветтха пат̣ибха̄сеййа̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ исидатто сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа маччхика̄сан̣д̣амха̄ пакка̄ми. йам̣ маччхика̄сан̣д̣амха̄ пакка̄ми, татха̄ паккантова ахоси, на пуна пачча̄гаччхӣти. татийам̣.
4. махакапа̄т̣иха̄рийасуттам̣
346. екам̣ самайам̣ самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихаранти амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘адхива̄сенту ме, бханте тхера̄, сва̄тана̄йа гокуле бхатта’’нти. адхива̄сесум̣ кхо тхера̄ бхиккхӯ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо читто гахапати тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тхере бхиккхӯ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена читтасса гахапатино гокулам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣдим̣су.
атха кхо читто гахапати тхере бхиккхӯ пан̣ӣтена саппипа̄йа̄сена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ бхутта̄вино онӣтапаттапа̄н̣ино ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ паккамим̣су. читтопи кхо гахапати ‘сесакам̣ виссаджджетха̄’ти ватва̄ тхере бхиккхӯ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. тена кхо пана самайена ун̣хам̣ хоти кутхитам̣ [кут̣т̣хитам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; те ча тхера̄ бхиккхӯ павелийама̄нена ман̃н̃е ка̄йена гаччханти, йатха̄ там̣ бходжанам̣ бхутта̄вино.
тена кхо пана самайена а̄йасма̄ махако тасмим̣ бхиккхусан̇гхе саббанавако хоти. атха кхо а̄йасма̄ махако а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху кхвасса, бханте тхера, сӣтако ча ва̄то ва̄йеййа, аббхасампила̄по [аббхасам̣била̄по (сӣ.), аббхасам̣вила̄по (пӣ.)] ча асса, дево ча екамекам̣ пхуса̄йеййа̄’’ти.
‘‘са̄дху кхвасса, а̄вусо махака, йам̣ сӣтако ча ва̄то ва̄йеййа, аббхасампила̄по ча асса, дево ча екамекам̣ пхуса̄йеййа̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ махако татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхари [абхисан̇кха̄си (сӣ.)] йатха̄ сӣтако ча ва̄то ва̄йи, аббхасампила̄по ча асса [а̄си (?)], дево ча екамекам̣ пхуси. атха кхо читтасса гахапатино етадахоси – ‘‘йо кхо имасмим̣ бхиккхусан̇гхе саббанавако бхиккху тасса̄йам̣ еварӯпо иддха̄нубха̄во’’ти. атха кхо а̄йасма̄ махако а̄ра̄мам̣ сампа̄пун̣итва̄ а̄йасмантам̣ тхерам̣ етадавоча – ‘‘аламетта̄вата̄, бханте тхера̄’’ти? ‘‘аламетта̄вата̄, а̄вусо махака! катаметта̄вата̄, а̄вусо махака! пӯджитаметта̄вата̄, а̄вусо махака̄’’ти. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ йатха̄виха̄рам̣ агамам̣су. а̄йасма̄пи махако сакам̣ виха̄рам̣ агама̄си.
атха кхо читто гахапати йена̄йасма̄ махако тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ махакам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ махакам̣ етадавоча – ‘‘са̄дху ме, бханте, аййо махако уттаримануссадхаммам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассетӯ’’ти. ‘‘тена хи твам̣, гахапати, а̄линде уттара̄сан̇гам̣ пан̃н̃апетва̄ тин̣акала̄пам̣ ока̄сехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо читто гахапати а̄йасмато махакасса пат̣иссутва̄ а̄линде уттара̄сан̇гам̣ пан̃н̃апетва̄ тин̣акала̄пам̣ ока̄сеси. атха кхо а̄йасма̄ махако виха̄рам̣ пависитва̄ сӯчигхат̣икам̣ датва̄ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхари йатха̄ та̄лаччхиггал̣ена ча аггал̣антарика̄йа ча аччи никкхамитва̄ тин̣а̄ни джха̄песи, уттара̄сан̇гам̣ на джха̄песи. атха кхо читто гахапати уттара̄сан̇гам̣ паппхот̣етва̄ сам̣вигго ломахат̣т̣хаджа̄то екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха кхо а̄йасма̄ махако виха̄ра̄ никкхамитва̄ читтам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘аламетта̄вата̄, гахапатӣ’’ти?
‘‘аламетта̄вата̄, бханте махака! катаметта̄вата̄, бханте, махака! пӯджитаметта̄вата̄, бханте махака! абхирамату, бханте, аййо махако маччхика̄сан̣д̣е. раман̣ӣйам̣ амба̄т̣акаванам̣. ахам̣ аййасса махакасса уссуккам̣ карисса̄ми чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄на’’нти. ‘‘калйа̄н̣ам̣ вуччати, гахапатӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ махако сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа маччхика̄сан̣д̣амха̄ пакка̄ми. йам̣ маччхика̄сан̣д̣амха̄ пакка̄ми, татха̄ паккантова ахоси; на пуна пачча̄гаччхӣти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамака̄мабхӯсуттам̣
347. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ка̄мабхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихарати амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена̄йасма̄ ка̄мабхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ка̄мабхум̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо читтам̣ гахапатим̣ а̄йасма̄ ка̄мабхӯ етадавоча –
‘‘вуттамидам̣, гахапати –
‘‘нелан̇го сетапаччха̄до, ека̄ро ваттатӣ ратхо;
анӣгхам̣ пасса а̄йантам̣ [аппаттам̣ (сйа̄. кам̣. ка.)], чхиннасотам̣ абандхана’’нти.
‘‘имасса ну кхо, гахапати, сам̣кхиттена бха̄ситасса катхам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти? ‘‘ким̣ ну кхо етам̣, бханте, бхагавата̄ бха̄сита’’нти? ‘‘евам̣, гахапатӣ’’ти. ‘‘тена хи, бханте, мухуттам̣ а̄гамехи йа̄васса аттхам̣ пеккха̄мӣ’’ти. атха кхо читто гахапати мухуттам̣ тун̣хӣ хутва̄ а̄йасмантам̣ ка̄мабхум̣ етадавоча –
‘‘‘нелан̇га’нти кхо, бханте, сӣла̄наметам̣ адхивачанам̣. ‘сетапаччха̄до’ти кхо, бханте, вимуттийа̄ етам̣ адхивачанам̣. ‘ека̄ро’ти кхо, бханте, сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. ‘ваттатӣ’ти кхо, бханте, абхиккамапат̣иккамассетам̣ адхивачанам̣. ‘ратхо’ти кхо, бханте, имассетам̣ ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса адхивачанам̣ ма̄та̄петтикасамбхавасса оданакумма̄сӯпачайасса аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммасса. ра̄го кхо, бханте, нӣгхо, досо нӣгхо, мохо нӣгхо. те кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ‘анӣгхо’ти вуччати. ‘а̄йанта’нти кхо, бханте, арахато етам̣ адхивачанам̣. ‘сото’ти кхо, бханте, тан̣ха̄йетам̣ адхивачанам̣. са̄ кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ‘чхиннасото’ти вуччати. ра̄го кхо, бханте, бандханам̣, досо бандханам̣, мохо бандханам̣. те кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. тасма̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху ‘абандхано’ти вуччати. ити кхо, бханте, йам̣ там̣ бхагавата̄ вуттам̣ –
‘‘нелан̇го сетапаччха̄до, ека̄ро ваттатӣ ратхо;
анӣгхам̣ пасса а̄йантам̣, чхиннасотам̣ абандхана’’нти.
‘‘имасса кхо, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! йасса те гамбхӣре буддхавачане пан̃н̃а̄чаккху каматӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийака̄мабхӯсуттам̣
348. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ ка̄мабхӯ маччхика̄сан̣д̣е вихарати амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена̄йасма̄ ка̄мабхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати а̄йасмантам̣ ка̄мабхум̣ етадавоча – ‘‘кати ну кхо, бханте, сан̇кха̄ра̄’’ти? ‘‘тайо кхо, гахапати, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо читто гахапати а̄йасмато ка̄мабхусса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ ка̄мабхум̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘катамо пана, бханте, ка̄йасан̇кха̄ро, катамо вачӣсан̇кха̄ро, катамо читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘асса̄сапасса̄са̄ кхо, гахапати, ка̄йасан̇кха̄ро, витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро, сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти.
‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо читто гахапати…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘касма̄ пана, бханте, асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро, касма̄ витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро, касма̄ сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘асса̄сапасса̄са̄ кхо, гахапати, ка̄йика̄. ете дхамма̄ ка̄йаппат̣ибаддха̄, тасма̄ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро. пуббе кхо, гахапати, витаккетва̄ вича̄ретва̄ паччха̄ ва̄чам̣ бхиндати, тасма̄ витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро. сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄. ете дхамма̄ читтаппат̣ибаддха̄, тасма̄ сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти.
са̄дху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘катхам̣ пана, бханте, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти хотӣ’’ти? ‘‘на кхо, гахапати, сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса бхиккхуно евам̣ хоти – ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджисса’нти ва̄ ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджа̄мӣ’ти ва̄ ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно’ти ва̄. атха кхвасса пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хоти йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣ’’ти.
са̄дху …пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса пана, бханте, бхиккхуно катаме дхамма̄ пат̣хамам̣ нируджджханти, йади ва̄ ка̄йасан̇кха̄ро, йади ва̄ вачӣсан̇кха̄ро, йади ва̄ читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджантасса кхо, гахапати, бхиккхуно вачӣсан̇кха̄ро пат̣хамам̣ нируджджхати, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато читтасан̇кха̄ро’’ти.
са̄дху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘йва̄йам̣, бханте, мато ка̄лан̇като, йо ча̄йам̣ бхиккху сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно, имесам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти? ‘‘йва̄йам̣ гахапати, мато ка̄лан̇като тасса ка̄йасан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, вачӣсан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, читтасан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, а̄йу париккхӣн̣о, усма̄ вӯпасанта̄, индрийа̄ни випарибхинна̄ни. йо ча кхва̄йам̣, гахапати, бхиккху сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно, тассапи ка̄йасан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, вачӣсан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, читтасан̇кха̄ро нируддхо пат̣иппассаддхо, а̄йу апариккхӣн̣о, усма̄ авӯпасанта̄, индрийа̄ни виппасанна̄ни. йва̄йам̣, гахапати, мато ка̄лан̇като, йо ча̄йам̣ бхиккху сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно, идам̣ несам̣ на̄на̄каран̣а’’нти.
са̄дху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘катхам̣ пана, бханте, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣ’’ти? ‘‘на кхо, гахапати, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса бхиккхуно евам̣ хоти – ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахисса’нти ва̄ ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хаха̄мӣ’ти ва̄ ‘ахам̣ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хито’ти ва̄. атха кхвасса пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хоти, йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣ’’ти.
са̄дху, бханте…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса пана, бханте, бхиккхуно катаме дхамма̄ пат̣хамам̣ уппаджджанти, йади ва̄ ка̄йасан̇кха̄ро, йади ва̄ вачӣсан̇кха̄ро, йади ва̄ читтасан̇кха̄ро’’ти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хахантасса, гахапати, бхиккхуно читтасан̇кха̄ро пат̣хамам̣ уппаджджати, тато ка̄йасан̇кха̄ро, тато вачӣсан̇кха̄ро’’ти.
са̄дху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитам̣ пана, бханте, бхиккхум̣ кати пхасса̄ пхусанти’’? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитам̣ кхо, гахапати, бхиккхум̣ тайо пхасса̄ пхусанти – сун̃н̃ато пхассо, анимитто пхассо, аппан̣ихито пхассо’’ти.
са̄дху…пе… уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса пана, бханте, бхиккхуно ким̣ниннам̣ читтам̣ хоти, ким̣пон̣ам̣, ким̣паббха̄ра’’нти? ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса кхо, гахапати, бхиккхуно вивеканиннам̣ читтам̣ хоти вивекапон̣ам̣ вивекапаббха̄ра’’нти.
‘‘са̄дху, бханте’’ти кхо читто гахапати а̄йасмато ка̄мабхусса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ ка̄мабхум̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ пана, бханте, кати дхамма̄ бахӯпака̄ра̄’’ти? ‘‘аддха̄ кхо твам̣, гахапати, йам̣ пат̣хамам̣ пуччхитаббам̣ там̣ пуччхаси. апи ча тйа̄хам̣ бйа̄карисса̄ми. сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттийа̄ кхо, гахапати, две дхамма̄ бахӯпака̄ра̄ – саматхо ча випассана̄ ча̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. годаттасуттам̣
349. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ годатто маччхика̄сан̣д̣е вихарати амба̄т̣акаване. атха кхо читто гахапати йена̄йасма̄ годатто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ годаттам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо читтам̣ гахапатим̣ а̄йасма̄ годатто етадавоча – ‘‘йа̄ ча̄йам̣, гахапати, аппама̄н̣а̄ четовимутти, йа̄ ча а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимутти, йа̄ ча сун̃н̃ата̄ четовимутти, йа̄ ча анимитта̄ четовимутти, име дхамма̄ на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄ уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? ‘‘аттхи, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча. аттхи пана, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти.
‘‘катамо ча, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча? идха, бханте, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣ [чатуттхим̣ (?)]. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена [абйа̄паджджхена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), абйа̄баджджхена (?)] пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. айам̣ вуччати, бханте, аппама̄н̣а̄ четовимутти.
‘‘катама̄ ча, бханте, а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимутти? идха, бханте, бхиккху саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма, ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бханте, а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимутти.
‘‘катама̄ ча, бханте, сун̃н̃ата̄ четовимутти? идха, бханте, бхиккху аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ ити пат̣исан̃чиккхати – ‘сун̃н̃амидам̣ аттена ва̄ аттанийена ва̄’ти. айам̣ вуччати, бханте, сун̃н̃ата̄ четовимутти.
‘‘катама̄ ча, бханте, анимитта̄ четовимутти? идха, бханте, бхиккху саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бханте, анимитта̄ четовимутти. айам̣ кхо, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча.
‘‘катамо ча, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄нам̣? ра̄го, бханте, пама̄н̣акаран̣о, досо пама̄н̣акаран̣о, мохо пама̄н̣акаран̣о. те кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йа̄вата̄ кхо, бханте, аппама̄н̣а̄ четовимуттийо, акуппа̄ та̄сам̣ четовимутти аггамаккха̄йати. са̄ кхо пана акуппа̄ четовимутти сун̃н̃а̄ ра̄гена, сун̃н̃а̄ досена, сун̃н̃а̄ мохена. ра̄го кхо, бханте, кин̃чанам̣, досо кин̃чанам̣, мохо кин̃чанам̣. те кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йа̄вата̄ кхо, бханте, а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимуттийо, акуппа̄ та̄сам̣ четовимутти аггамаккха̄йати. са̄ кхо пана акуппа̄ четовимутти сун̃н̃а̄ ра̄гена, сун̃н̃а̄ досена, сун̃н̃а̄ мохена. ра̄го кхо, бханте, нимиттакаран̣о, досо нимиттакаран̣о, мохо нимиттакаран̣о. те кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄ван̇ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. йа̄вата̄ кхо, бханте, анимитта̄ четовимуттийо, акуппа̄ та̄сам̣ четовимутти аггамаккха̄йати. са̄ кхо пана акуппа̄ четовимутти сун̃н̃а̄ ра̄гена, сун̃н̃а̄ досена, сун̃н̃а̄ мохена. айам̣ кхо, бханте, парийа̄йо йам̣ парийа̄йам̣ а̄гамма име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти. ‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! йасса те гамбхӣре буддхавачане пан̃н̃а̄чаккху каматӣ’’ти. саттамам̣.
8. ниган̣т̣хана̄т̣апуттасуттам̣
350. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто [на̄тапутто (сӣ.)] маччхика̄сан̣д̣ам̣ ануппатто хоти махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхим̣. ассоси кхо читто гахапати – ‘‘ниган̣т̣хо кира на̄т̣апутто маччхика̄сан̣д̣ам̣ ануппатто махатийа̄ ниган̣т̣хапариса̄йа саддхи’’нти. атха кхо читто гахапати самбахулехи упа̄сакехи саддхим̣ йена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ниган̣т̣хена на̄т̣апуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо читтам̣ гахапатим̣ ниган̣т̣хо на̄т̣апутто етадавоча – ‘‘саддахаси твам̣, гахапати, саман̣асса готамасса – аттхи авитакко авича̄ро сама̄дхи, аттхи витаккавича̄ра̄нам̣ ниродхо’’ти?
‘‘на кхва̄хам̣ еттха, бханте, бхагавато саддха̄йа гаччха̄ми. аттхи авитакко авича̄ро сама̄дхи, аттхи витаккавича̄ра̄нам̣ ниродхо’’ти. евам̣ вутте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто уллокетва̄ [сакам̣ парисам̣ апалокетва̄ (сӣ. сйа̄. кам̣.), олокетва̄ (сӣ. ат̣т̣ха. сйа̄. ат̣т̣ха.)] етадавоча – ‘‘идам̣ бхаванто пассанту, йа̄ва уджуко ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва асат̣хо ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва ама̄йа̄вӣ ча̄йам̣ читто гахапати, ва̄там̣ ва̄ со джа̄лена ба̄дхетаббам̣ ман̃н̃еййа, йо витаккавича̄ре ниродхетаббам̣ ман̃н̃еййа, сакамут̣т̣хина̄ ва̄ со ган̇га̄йа сотам̣ а̄ва̄ретаббам̣ ман̃н̃еййа, йо витаккавича̄ре ниродхетаббам̣ ман̃н̃еййа̄’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, бханте, катамам̣ ну кхо пан̣ӣтатарам̣ – н̃а̄н̣ам̣ ва̄ саддха̄ ва̄’’ти? ‘‘саддха̄йа кхо, гахапати, н̃а̄н̣ам̣йева пан̣ӣтатара’’нти. ‘‘ахам̣ кхо, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахам̣ кхо, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахам̣ кхо, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахам̣ кхо, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. на со кхва̄хам̣, бханте, евам̣ джа̄нанто евам̣ пассанто касса ан̃н̃асса саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ саддха̄йа гамисса̄ми? аттхи авитакко авича̄ро сама̄дхи, аттхи витаккавича̄ра̄нам̣ ниродхо’’ти.
евам̣ вутте, ниган̣т̣хо на̄т̣апутто сакам̣ парисам̣ апалокетва̄ етадавоча – ‘‘идам̣ бхаванто пассанту, йа̄ва ануджуко ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва сат̣хо ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва ма̄йа̄вӣ ча̄йам̣ читто гахапатӣ’’ти.
‘‘ида̄нева кхо те [ида̄нева ча пана (сйа̄. кам̣. ка.)] майам̣, бханте, бха̄ситам̣ – ‘евам̣ а̄джа̄на̄ма идам̣ бхаванто пассанту, йа̄ва уджуко ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва асат̣хо ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва ама̄йа̄вӣ ча̄йам̣ читто гахапатӣ’ти. ида̄нева ча пана майам̣, бханте, бха̄ситам̣ – ‘евам̣ а̄джа̄на̄ма идам̣ бхаванто пассанту, йа̄ва ануджуко ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва сат̣хо ча̄йам̣ читто гахапати, йа̄ва ма̄йа̄вӣ ча̄йам̣ читто гахапатӣ’ти. саче те, бханте, пуримам̣ саччам̣, паччхимам̣ те миччха̄. саче пана те, бханте, пуримам̣ миччха̄, паччхимам̣ те саччам̣. име кхо пана, бханте, даса сахадхаммика̄ пан̃ха̄ а̄гаччханти. йада̄ несам̣ аттхам̣ а̄джа̄неййа̄си, атха мам̣ пат̣ихареййа̄си саддхим̣ ниган̣т̣хапариса̄йа. еко пан̃хо, еко уддесо, екам̣ веййа̄каран̣ам̣. две пан̃ха̄, две уддеса̄, две веййа̄каран̣а̄ни. тайо пан̃ха̄, тайо уддеса̄, тӣн̣и веййа̄каран̣а̄ни. чатта̄ро пан̃ха̄, чатта̄ро уддеса̄, чатта̄ри веййа̄каран̣а̄ни. пан̃ча пан̃ха̄, пан̃ча уддеса̄, пан̃ча веййа̄каран̣а̄ни. чха пан̃ха̄, чха уддеса̄, чха веййа̄каран̣а̄ни. сатта пан̃ха̄, сатта уддеса̄, сатта веййа̄каран̣а̄ни. ат̣т̣ха пан̃ха̄, ат̣т̣ха уддеса̄, ат̣т̣ха веййа̄каран̣а̄ни. нава пан̃ха̄, нава уддеса̄, нава веййа̄каран̣а̄ни. даса пан̃ха̄, даса уддеса̄, даса веййа̄каран̣а̄нӣ’’ти. атха кхо читто гахапати ниган̣т̣хам̣ на̄т̣апуттам̣ име даса сахадхаммике пан̃хе а̄пуччхитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄мӣти. ат̣т̣хамам̣.
9. ачелакассапасуттам̣
351. тена кхо пана самайена ачело кассапо маччхика̄сан̣д̣ам̣ ануппатто хоти читтасса гахапатино пура̄н̣агихисаха̄йо. ассоси кхо читто гахапати – ‘‘ачело кира кассапо маччхика̄сан̣д̣ам̣ ануппатто амха̄кам̣ пура̄н̣агихисаха̄йо’’ти. атха кхо читто гахапати йена ачело кассапо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ачелена кассапена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо читто гахапати ачелам̣ кассапам̣ етадавоча – ‘‘кӣвачирам̣ паббаджитасса, бханте, кассапа̄’’ти? ‘‘тим̣саматта̄ни кхо ме, гахапати, васса̄ни паббаджитасса̄’’ти. ‘‘имехи пана те, бханте, тим̣саматтехи вассехи аттхи кочи уттаримануссадхамма̄ [уттаримануссадхаммо (сйа̄. кам̣.)] аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘имехи кхо ме, гахапати, тим̣саматтехи вассехи паббаджитасса наттхи кочи уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро, ан̃н̃атра наггеййа̄ ча мун̣д̣еййа̄ ча па̄вал̣аниппхот̣ана̄йа ча̄’’ти. евам̣ вутте, читто гахапати ачелам̣ кассапам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣ вата, бхо, аббхутам̣ вата, бхо! дхаммасса сва̄ккха̄тата̄ [саббаттхапи евамева диссати] йатра хи на̄ма тим̣саматтехи вассехи на кочи уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато абхависса пха̄сувиха̄ро, ан̃н̃атра наггеййа̄ ча мун̣д̣еййа̄ ча па̄вал̣аниппхот̣ана̄йа ча̄’’ти!
‘‘туйхам̣ пана, гахапати, кӣвачирам̣ упа̄сакаттам̣ упагатасса̄’’ти? ‘‘майхампи кхо пана, бханте, тим̣саматта̄ни васса̄ни упа̄сакаттам̣ упагатасса̄’’ти. ‘‘имехи пана те, гахапати, тим̣саматтехи вассехи аттхи кочи уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄сувиха̄ро’’ти? ‘‘гихинопи сийа̄, бханте. ахан̃хи, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахан̃хи, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ …пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахан̃хи, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. ахан̃хи, бханте, йа̄вадева а̄кан̇кха̄ми, сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихара̄ми. саче кхо пана̄хам̣, бханте, бхагавато [бхагавата̄ (сйа̄. кам̣.)] пат̣хаматарам̣ ка̄лам̣ кареййам̣, аначчхарийам̣ кхо панетам̣ йам̣ мам̣ бхагава̄ евам̣ бйа̄кареййа – ‘наттхи там̣ сам̣йоджанам̣ йена сам̣йоджанена сам̣йутто читто гахапати пуна имам̣ локам̣ а̄гаччхеййа̄’’’ти. евам̣ вутте, ачело кассапо читтам̣ гахапатим̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, аббхутам̣ вата бхо! дхаммасса сва̄ккха̄тата̄, йатра хи на̄ма гихӣ ода̄тавасано [гихӣ ода̄тавасана̄ (сӣ. пӣ.)] еварӯпам̣ уттаримануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ адхигамиссати [адхигамиссанти (сӣ. пӣ.)] пха̄сувиха̄рам̣. лабхеййа̄хам̣, гахапати, имасмим̣ дхаммавинайе паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти.
атха кхо читто гахапати ачелам̣ кассапам̣ а̄да̄йа йена тхера̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, ачело кассапо амха̄кам̣ пура̄н̣агихисаха̄йо. имам̣ тхера̄ пабба̄дженту упасампа̄денту. ахамасса уссуккам̣ карисса̄ми чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄на’’нти. алаттха кхо ачело кассапо имасмим̣ дхаммавинайе паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. ачирӯпасампанно ча пана̄йасма̄ кассапо еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ кассапо арахатам̣ ахосӣти. навамам̣.
10. гила̄надассанасуттам̣
352. тена кхо пана самайена читто гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо самбахула̄ а̄ра̄мадевата̄ ванадевата̄ руккхадевата̄ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄ девата̄ сан̇гамма сама̄гамма читтам̣ гахапатим̣ етадавочум̣ – ‘‘пан̣идхехи, гахапати, ана̄гатамаддха̄нам̣ ра̄джа̄ ассам̣ чаккаваттӣ’’ти.
евам̣ вутте, читто гахапати та̄ а̄ра̄мадевата̄ ванадевата̄ руккхадевата̄ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄ девата̄ етадавоча – ‘‘тампи аниччам̣, тампи аддхувам̣, тампи паха̄йа гаманӣйа’’нти. евам̣ вутте, читтасса гахапатино митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ читтам̣ гахапатим̣ етадавочум̣ – ‘‘сатим̣, аййапутта, упат̣т̣хапехи, ма̄ виппалапӣ’’ти. ‘‘ким̣ та̄хам̣ вада̄ми йам̣ мам̣ тумхе евам̣ вадетха – ‘сатим̣, аййапутта, упат̣т̣хапехи, ма̄ виппалапӣ’’’ти? ‘‘евам̣ кхо твам̣, аййапутта, вадеси – ‘тампи аниччам̣, тампи аддхувам̣, тампи паха̄йа гаманӣйа’’’нти. ‘‘татха̄ хи пана мам̣ а̄ра̄мадевата̄ ванадевата̄ руккхадевата̄ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘пан̣идхехи, гахапати, ана̄гатамаддха̄нам̣ ра̄джа̄ ассам̣ чаккаваттӣ’ти. та̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тампи аниччам̣…пе… тампи паха̄йа гаманӣйа’’’нти. ‘‘ким̣ пана та̄, аййапутта, а̄ра̄мадевата̄ ванадевата̄ руккхадевата̄ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄ девата̄ аттхавасам̣ сампассама̄на̄ евама̄хам̣су – ‘пан̣идхехи, гахапати, ана̄гатамаддха̄нам̣ ра̄джа̄ ассам̣ чаккаваттӣ’’’ти? ‘‘та̄сам̣ кхо а̄ра̄мадевата̄нам̣ ванадевата̄нам̣ руккхадевата̄нам̣ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄нам̣ девата̄нам̣ евам̣ хоти – ‘айам̣ кхо читто гахапати, сӣлава̄ [сӣлаванто (ка.)] калйа̄н̣адхаммо. саче пан̣идахиссати – ана̄гатамаддха̄нам̣ ра̄джа̄ ассам̣ чаккаваттӣ’ти, ‘тасса кхо айам̣ иджджхиссати, сӣлавато четопан̣идхи висуддхатта̄ дхаммико дхаммикам̣ пхалам̣ анупассатӣ’ти. имам̣ кхо та̄ а̄ра̄мадевата̄ ванадевата̄ руккхадевата̄ осадхитин̣аванаппатӣсу адхиваттха̄ девата̄ аттхавасам̣ сампассама̄на̄ евама̄хам̣су – ‘пан̣идхехи, гахапати, ана̄гатамаддха̄нам̣ ра̄джа̄ ассам̣ чаккаваттӣ’ти. та̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тампи аниччам̣, тампи аддхувам̣, тампи паха̄йа гаманӣйа’’’нти.
‘‘тена хи, аййапутта, амхепи овада̄хӣ’’ти. ‘‘тасма̄ хи во евам̣ сиккхитаббам̣ – буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄ бхависса̄ма – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄ бхависса̄ма – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гата̄ бхависса̄ма – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄ еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. йам̣ кхо пана кин̃чи куле деййадхаммам̣ саббам̣ там̣ аппат̣ивибхаттам̣ бхависсати сӣлавантехи калйа̄н̣адхаммехӣти еван̃хи во сиккхитабба’’нти. атха кхо читто гахапати митта̄мачче н̃а̄тиса̄лохите буддхе ча дхамме ча сан̇гхе ча ча̄ге ча сама̄дапетва̄ ка̄ламака̄сӣти. дасамам̣.
читтасам̣йуттам̣ саматтам̣.