1. сота̄паттивагго
1. ва̄тасуттам̣
206. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. бхагава̄ етадавоча – ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’’ти?
‘‘бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. са̄дху вата, бханте, бхагавантан̃н̃ева пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’ти. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘ведана̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄’’ти… ‘‘сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ [йамидам̣ (ан̃н̃аттха)] дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘на ва̄та̄ ва̄йанти, на наджджо санданти, на габбхинийо виджа̄йанти, на чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча [имесу чхасу (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) евамупарипи] т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхасамудайеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккханиродхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. пат̣хамам̣.
2. етам̣мамасуттам̣
207. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати … сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. дутийам̣.
3. соатта̄суттам̣
208. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘со атта̄, со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе….
‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘со атта̄, со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘со атта̄, со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣ бханте’’…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘со атта̄…пе… авипарин̣а̄мадхаммо’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣ бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘со атта̄…пе… авипарин̣а̄мадхаммо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘со атта̄, со локо, со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. татийам̣.
4. ночамесийа̄суттам̣
209. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе….
‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти. ведана̄йа сати… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘но чассам̣, но ча ме сийа̄, на̄бхависса, на ме бхависсатӣ’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. чатуттхам̣.
5. наттхидиннасуттам̣
210. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣, наттхи хутам̣, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ [суккат̣адуккат̣а̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко; наттхи айам̣ локо, наттхи паро локо, наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄; наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ [самаггата̄ (ка.)] самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведенти. ча̄тумаха̄бхӯтико [ча̄туммаха̄бхӯтико (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] айам̣ пурисо йада̄ ка̄лан̇кароти патхавӣ патхавӣка̄йам̣ анупети анупагаччхати, а̄по а̄пока̄йам̣ анупети анупагаччхати, теджо теджока̄йам̣ анупети анупагаччхати, ва̄йо ва̄йока̄йам̣ анупети анупагаччхати. а̄ка̄сам̣ индрийа̄ни сан̇каманти. а̄сандипан̃чама̄ пуриса̄ матам̣ а̄да̄йа гаччханти. йа̄ва а̄л̣а̄хана̄ пада̄ни пан̃н̃а̄йанти. ка̄потака̄ни ат̣т̣хӣни бхаванти. бхассанта̄ а̄хутийо. даттупан̃н̃аттам̣ йадидам̣ да̄нам̣ [даттупан̃н̃аттамидам̣ да̄нам̣ на̄ма (саббаттха)]. тесам̣ туччхам̣ муса̄ вила̄по йе кечи аттхикава̄дам̣ ваданти. ба̄ле ча пан̣д̣ите ча ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе кечи аттхикава̄дам̣ ваданти; ба̄ле ча пан̣д̣ите ча ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджанти винассанти на хонти парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. пан̃чамам̣.
6. каротосуттам̣
211. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘карото ка̄райато чхиндато чхеда̄пайато пачато па̄ча̄пайато сочато соча̄пайато киламато килама̄пайато пхандато пханда̄пайато па̄н̣аматипа̄тайато адиннам̣ а̄дийато сандхим̣ чхиндато ниллопам̣ харато ека̄га̄рикам̣ карото парипантхе тит̣т̣хато парада̄рам̣ гаччхато муса̄ бхан̣ато карото на карӣйати па̄пам̣. кхурапарийантена чепи чаккена йо имисса̄ патхавийа̄ па̄н̣е екамам̣сакхалам̣ екамам̣сапун̃джам̣ кареййа, наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо. даккхин̣ам̣ чепи ган̇га̄йа тӣрам̣ гаччхеййа; хананто гха̄тенто чхинданто чхеда̄пенто пачанто па̄ченто, наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо. уттарам̣ чепи ган̇га̄йа тӣрам̣ гаччхеййа; даданто да̄пенто йаджанто йаджа̄пенто, наттхи татонида̄нам̣ пун̃н̃ам̣, наттхи пун̃н̃асса а̄гамо. да̄нена дамена сам̣йамена саччаваджджена наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’’’ти. бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘карото ка̄райато…пе… наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘карото ка̄райато…пе… наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘карото…пе… наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘карото ка̄райато …пе… наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘карото ка̄райато…пе… наттхи пун̃н̃ам̣ наттхи пун̃н̃асса а̄гамо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. хетусуттам̣
212. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи хету, наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа. ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ сам̣килиссанти. наттхи хету, наттхи паччайо сатта̄нам̣ висуддхийа̄. ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ висуджджханти. наттхи балам̣ наттхи вӣрийам̣ наттхи пурисатха̄мо наттхи пурисапараккамо. саббе сатта̄ саббе па̄н̣а̄ саббе бхӯта̄ саббе джӣва̄ аваса̄ абала̄ авӣрийа̄ нийатисан̇гатибха̄вапарин̣ата̄ чхасвева̄бхиджа̄тӣсу сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи хету, наттхи паччайо…пе… сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘наттхи хету, наттхи паччайо…пе… сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи хету, наттхи паччайо…пе… сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи хету, наттхи паччайо…пе… сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘наттхи хету наттхи паччайо…пе… сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведентӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти …пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. саттамам̣.
8. маха̄дит̣т̣хисуттам̣
213. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄, акат̣авидха̄, аниммита̄, анимма̄та̄, ван̃джха̄, кӯт̣ат̣т̣ха̄, есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄; те на ин̃джанти, на випарин̣аманти [на випарин̣а̄менти (пӣ. ка.)], на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхенти; на̄лам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса сукха̄йа ва̄ дуккха̄йа ва̄ сукхадуккха̄йа ва̄. катаме сатта? патхавӣка̄йо, а̄пока̄йо, теджока̄йо, ва̄йока̄йо, сукхе, дуккхе, джӣве саттаме. име сатта [джӣве. саттиме (бахӯсу)] ка̄йа̄ акат̣а̄, акат̣авидха̄, аниммита̄, анимма̄та̄, ван̃джха̄, кӯт̣ат̣т̣ха̄ есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄; те на ин̃джанти, на випарин̣аманти, на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхенти; на̄лам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса сукха̄йа ва̄ дуккха̄йа ва̄ сукхадуккха̄йа ва̄. йопи тин̣хена саттхена сӣсам̣ чхиндати, на сопи кан̃чи [на кочи кан̃чи (сӣ. сйа̄. кам̣.), на кочи там̣ (пӣ. ка.)] джӣвита̄ воропети; саттаннам̣твева ка̄йа̄намантарена саттхам̣ вивараманупависати [вивараманупатати (каттхачи) дӣгхамаджджхимесупи]. чуддаса кхо панима̄ни йонипамукхасатасахасса̄ни сат̣т̣хи ча сата̄ни чха ча сата̄ни пан̃ча ча каммуно сата̄ни пан̃ча ча камма̄ни, тӣн̣и ча камма̄ни, камме ча ад̣д̣хакамме ча дват̣т̣хипат̣ипада̄, дват̣т̣хантаракаппа̄, чхал̣а̄бхиджа̄тийо, ат̣т̣хапурисабхӯмийо, екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвакасате, екӯнапан̃н̃а̄са парибба̄джакасате, екӯнапан̃н̃а̄са на̄гава̄сасате, вӣсе индрийасате, тим̣се нирайасате, чхаттим̣сараджодха̄туйо, сатта сан̃н̃ӣгаббха̄, сатта асан̃н̃ӣгаббха̄, сатта ниган̣т̣хигаббха̄, сатта дева̄, сатта ма̄нуса̄, сатта песа̄ча̄, сатта сара̄, сатта павут̣а̄ [сапут̣а̄ (ка.), павудха̄ (пӣ.)], сатта папа̄та̄, сатта ча папа̄тасата̄ни, сатта супина̄, сатта супинасата̄ни, чулла̄сӣти маха̄каппино [маха̄каппуно (сӣ. пӣ.)] сатасахасса̄ни, йа̄ни ба̄ле ча пан̣д̣ите ча сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ дуккхассантам̣ кариссанти. таттха наттхи имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ апарипаккам̣ ва̄ каммам̣ парипа̄чесса̄ми; парипаккам̣ ва̄ каммам̣ пхусса пхусса бйантӣкарисса̄мӣти хевам̣ наттхи дон̣амите сукхадуккхе парийантакате сам̣са̄ре, наттхи ха̄йанавад̣д̣хане, наттхи уккам̣са̄вакам̣се. сеййатха̄пи на̄ма суттагул̣е кхитте ниббет̣хийама̄намева палети; евамева ба̄ле ча пан̣д̣ите ча ниббет̣хийама̄на̄ сукхадуккхам̣ палентӣ’’’ти?
бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄, акат̣авидха̄…пе… сукхадуккхам̣ палентӣ’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄, акат̣авидха̄…пе… сукхадуккхам̣ палентӣ’’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄ акат̣авидха̄…пе… сукхадуккхам̣ палентӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄ акат̣авидха̄…пе… ниббет̣хийама̄на̄ сукхадуккхам̣ палентӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. сассатадит̣т̣хисуттам̣
214. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘сассато локо’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘сассато локо’ти. ведана̄йа сати…пе… сан̃н̃а̄йа сати… сан̇кха̄ресу сати… вин̃н̃а̄н̣е сати, вин̃н̃а̄н̣ам̣ упа̄да̄йа, вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘сассато локо’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘сассато локо’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘ведана̄ … сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘сассато локо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘сассато локо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. навамам̣.
10. асассатадит̣т̣хисуттам̣
215. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘асассато локо’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – асассато локоти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте…пе… апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘асассато локо’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти…пе… дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. дасамам̣.
11. антава̄суттам̣
216. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘антава̄ локо’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. ека̄дасамам̣.
12. анантава̄суттам̣
217. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘анантава̄ локо’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. два̄дасамам̣.
13. там̣джӣвам̣там̣сарӣрам̣суттам̣
218. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’’нти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. терасамам̣.
14. ан̃н̃ам̣джӣвам̣ан̃н̃ам̣сарӣрам̣суттам̣
219. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’’’нти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. чуддасамам̣.
15. хотитатха̄гатосуттам̣
220. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. паннарасамам̣.
16. нахотитатха̄гатосуттам̣
221. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. сол̣асамам̣.
17. хотичаначахотитатха̄гатосуттам̣
222. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… нийато самбодхипара̄йано’’ти. саттарасамам̣.
18. невахотинанахотитатха̄гатосуттам̣
223. са̄ваттхинида̄нам̣. ‘‘кисмим̣ ну кхо, бхиккхаве, сати, ким̣ упа̄да̄йа, ким̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘нева хоти, на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти? бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄…пе… ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати, рӯпам̣ упа̄да̄йа, рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати – ‘нева хоти, на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти…пе….
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’…пе… випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘нева хоти, на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄ тампи ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти? ‘‘аниччам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄’’ти? ‘‘дуккхам̣, бханте’’. ‘‘йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, апи ну там̣ анупа̄да̄йа евам̣ дит̣т̣хи уппаджджеййа – ‘нева хоти, на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вакасса имесу ча т̣ха̄несу кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккхасамудайеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккханиродхеписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йаписса кан̇кха̄ пахӣна̄ хоти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако сота̄панно авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йано’’ти. ат̣т̣ха̄расамам̣.
сота̄паттивагго.
ат̣т̣ха̄расавеййа̄каран̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
тассудда̄нам̣ –
ва̄там̣ етам̣ мама, со атта̄ но ча ме сийа̄;
наттхи карото хету ча, маха̄дит̣т̣хена ат̣т̣хамам̣.
сассато локо ча, асассато ча антава̄ ча;
анантава̄ ча там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти;
ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ча.
хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти;
на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти;
нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти.