1. пат̣хамавагго

1. тин̣акат̣т̣хасуттам̣

124. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘анаматаггойам̣ [анаматагга̄йам̣ (пӣ. ка.)] бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо йам̣ имасмим̣ джамбудӣпе тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ там̣ чхетва̄ [таччхетва̄ (бахӯсу)] екаджджхам̣ сам̣харитва̄ чатуран̇гулам̣ чатуран̇гулам̣ гхат̣икам̣ катва̄ никкхипеййа – ‘айам̣ ме ма̄та̄, тасса̄ ме ма̄ту айам̣ ма̄та̄’ти, апарийа̄динна̄ва [апарийа̄дин̣н̣а̄ва (сӣ.)] бхиккхаве, тасса пурисасса ма̄тума̄таро ассу, атха имасмим̣ джамбудӣпе тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. евам̣ дӣгхараттам̣ во, бхиккхаве, дуккхам̣ паччанубхӯтам̣ тиббам̣ паччанубхӯтам̣ бйасанам̣ паччанубхӯтам̣, кат̣асӣ [кат̣аси (сӣ. пӣ. ка.) кат̣а̄ чхава̄ сайанти еттха̄ти кат̣асӣ] вад̣д̣хита̄. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣ алам̣ вираджджитум̣ алам̣ вимуччиту’’нти. пат̣хамам̣.

2. патхавӣсуттам̣

125. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, пурисо имам̣ маха̄патхавим̣ колат̣т̣химаттам̣ колат̣т̣химаттам̣ маттика̄гул̣икам̣ каритва̄ никкхипеййа – ‘айам̣ ме пита̄, тасса ме питу айам̣ пита̄’ти, апарийа̄динна̄ва бхиккхаве, тасса пурисасса питупитаро ассу, атха̄йам̣ маха̄патхавӣ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. евам̣ дӣгхараттам̣ во, бхиккхаве, дуккхам̣ паччанубхӯтам̣ тиббам̣ паччанубхӯтам̣ бйасанам̣ паччанубхӯтам̣, кат̣асӣ вад̣д̣хита̄. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджитум̣, алам̣ вимуччиту’’нти. дутийам̣.

3. ассусуттам̣

126. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо бахутарам̣, йам̣ ва̄ во имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ амана̄пасампайога̄ мана̄павиппайога̄ канданта̄нам̣ роданта̄нам̣ [руданта̄нам̣ (сӣ.)] ассу пассаннам̣ [пассандам̣ (ка. сӣ.), пасандам̣ (сйа̄. кам̣.), пасаннам̣ (пӣ. ка.)] паггхаритам̣, йам̣ ва̄ чатӯсу маха̄самуддесу удака’’нти? ‘‘йатха̄ кхо майам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ма, етадева, бханте, бахутарам̣ йам̣ но имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ амана̄пасампайога̄ мана̄павиппайога̄ канданта̄нам̣ роданта̄нам̣ ассу пассаннам̣ паггхаритам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удака’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве, са̄дху кхо ме тумхе, бхиккхаве, евам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄тха. етадева, бхиккхаве, бахутарам̣ йам̣ во имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ амана̄пасампайога̄ мана̄павиппайога̄ канданта̄нам̣ роданта̄нам̣ ассу пассаннам̣ паггхаритам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удакам̣. дӣгхараттам̣ во, бхиккхаве, ма̄тумаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣; тесам̣ ва̄ ма̄тумаран̣ам̣ паччанубхонта̄нам̣ амана̄пасампайога̄ мана̄павиппайога̄ канданта̄нам̣ роданта̄нам̣ ассу пассаннам̣ паггхаритам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удакам̣. дӣгхараттам̣ во, бхиккхаве, питумаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣ …пе… бха̄тумаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣… бхагинимаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣… путтамаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣… дхӣтумаран̣ам̣ паччанубхӯтам̣… н̃а̄тибйасанам̣ паччанубхӯтам̣… бхогабйасанам̣ паччанубхӯтам̣. дӣгхараттам̣ во, бхиккхаве, рогабйасанам̣ паччанубхӯтам̣, тесам̣ во рогабйасанам̣ паччанубхонта̄нам̣ амана̄пасампайога̄ мана̄павиппайога̄ канданта̄нам̣ роданта̄нам̣ ассу пассаннам̣ паггхаритам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удакам̣. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро …пе… йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджитум̣, алам̣ вимуччиту’’нти. татийам̣.

4. кхӣрасуттам̣

127. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо бахутарам̣, йам̣ ва̄ во имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ ма̄тутхан̃н̃ам̣ пӣтам̣, йам̣ ва̄ чатӯсу маха̄самуддесу удака’’нти? ‘‘йатха̄ кхо майам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ма, етадева, бханте, бахутарам̣ йам̣ но имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ ма̄тутхан̃н̃ам̣ пӣтам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удака’’нти.

‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве, са̄дху кхо ме тумхе, бхиккхаве, евам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄тха. етадева, бхиккхаве, бахутарам̣ йам̣ во имина̄ дӣгхена аддхуна̄ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣ ма̄тутхан̃н̃ам̣ пӣтам̣, на твева чатӯсу маха̄самуддесу удакам̣. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро…пе… алам̣ вимуччиту’’нти. чатуттхам̣.

5. паббатасуттам̣

128. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… а̄ра̄ме. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кӣвадӣгхо ну кхо, бханте, каппо’’ти? ‘‘дӣгхо кхо, бхиккху, каппо. со на сукаро сан̇кха̄тум̣ еттака̄ни васса̄ни ити ва̄, еттака̄ни вассасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни вассасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни вассасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти.

‘‘сакка̄ пана, бханте, упамам̣ ка̄ту’’нти? ‘‘сакка̄, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккху, маха̄село паббато йоджанам̣ а̄йа̄мена йоджанам̣ виттха̄рена йоджанам̣ уббедхена аччхинно асусиро екаггхано. таменам̣ пурисо вассасатасса вассасатасса аччайена ка̄сикена ваттхена саким̣ саким̣ паримаджджеййа. кхиппатарам̣ кхо со, бхиккху, маха̄село паббато имина̄ упаккамена париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа, на твева каппо. евам̣ дӣгхо, бхиккху, каппо. евам̣ дӣгха̄нам̣ кхо, бхиккху, каппа̄нам̣ неко каппо сам̣сито, некам̣ каппасатам̣ сам̣ситам̣, некам̣ каппасахассам̣ сам̣ситам̣, некам̣ каппасатасахассам̣ сам̣ситам̣. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккху, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и…пе… йа̄ван̃чидам̣, бхиккху, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджитум̣, алам̣ вимуччиту’’нти. пан̃чамам̣.

6. са̄сапасуттам̣

129. са̄ваттхийам̣ вихарати. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄…пе… екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кӣвадӣгхо, ну кхо, бханте, каппо’’ти? ‘‘дӣгхо кхо, бхиккху, каппо. со на сукаро сан̇кха̄тум̣ еттака̄ни васса̄ни ити ва̄…пе… еттака̄ни вассасатасахасса̄ни ити ва̄’’ти.

‘‘сакка̄ пана, бханте, упамам̣ ка̄ту’’нти? ‘‘сакка̄, бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘сеййатха̄пи, бхиккху, а̄йасам̣ нагарам̣ йоджанам̣ а̄йа̄мена йоджанам̣ виттха̄рена йоджанам̣ уббедхена, пун̣н̣ам̣ са̄сапа̄нам̣ гул̣ика̄баддхам̣ [чӯл̣ика̄баддхам̣ (сӣ. пӣ.)]. тато пурисо вассасатасса вассасатасса аччайена екамекам̣ са̄сапам̣ уддхареййа. кхиппатарам̣ кхо со, бхиккху маха̄са̄сапара̄си имина̄ упаккамена париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййа, на твева каппо. евам̣ дӣгхо кхо, бхиккху, каппо. евам̣ дӣгха̄нам̣ кхо, бхиккху, каппа̄нам̣ неко каппо сам̣сито, некам̣ каппасатам̣ сам̣ситам̣, некам̣ каппасахассам̣ сам̣ситам̣, некам̣ каппасатасахассам̣ сам̣ситам̣. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккху, сам̣са̄ро …пе… алам̣ вимуччиту’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. са̄вакасуттам̣

130. са̄ваттхийам̣ вихарати. атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄…пе… екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘кӣвабахука̄ ну кхо, бханте, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄’’ти? ‘‘бахука̄ кхо, бхиккхаве, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄. те на сукара̄ сан̇кха̄тум̣ – ‘еттака̄ каппа̄ ити ва̄, еттака̄ни каппасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасатасахасса̄ни ити ва̄’’’ти.

‘‘сакка̄ пана, бханте, упамам̣ ка̄ту’’нти? ‘‘сакка̄, бхиккхаве’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘идхассу, бхиккхаве, чатта̄ро са̄вака̄ вассасата̄йука̄ вассасатаджӣвино. те дивасе дивасе каппасатасахассам̣ каппасатасахассам̣ ануссареййум̣. анануссарита̄ва бхиккхаве, техи каппа̄ ассу, атха кхо те чатта̄ро са̄вака̄ вассасата̄йука̄ вассасатаджӣвино вассасатасса аччайена ка̄лам̣ кареййум̣. евам̣ бахука̄ кхо, бхиккхаве, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄. те на сукара̄ сан̇кха̄тум̣ – ‘еттака̄ каппа̄ ити ва̄, еттака̄ни каппасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасатасахасса̄ни ити ва̄’ти. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро…пе… алам̣ вимуччиту’’нти. саттамам̣.

8. ган̇га̄суттам̣

131. ра̄джагахе вихарати вел̣уване. атха кхо ан̃н̃атаро бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘кӣвабахука̄ ну кхо, бхо готама, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄’’ти? ‘‘бахука̄ кхо, бра̄хман̣а, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄. те на сукара̄ сан̇кха̄тум̣ – ‘еттака̄ каппа̄ ити ва̄, еттака̄ни каппасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасатасахасса̄ни ити ва̄’’’ти.

‘‘сакка̄ пана, бхо готама, упамам̣ ка̄ту’’нти? ‘‘сакка̄, бра̄хман̣а̄’’ти бхагава̄ авоча. ‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, йато ча̄йам̣ ган̇га̄ надӣ пабхавати йаттха ча маха̄самуддам̣ аппети, йа̄ етасмим̣ антаре ва̄лика̄ са̄ на сукара̄ сан̇кха̄тум̣ – ‘еттака̄ ва̄лика̄ ити ва̄, еттака̄ни ва̄ликасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни ва̄ликасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни ва̄ликасатасахасса̄ни ити ва̄’ти. тато бахутара̄ кхо, бра̄хман̣а, каппа̄ аббхатӣта̄ атикканта̄. те на сукара̄ сан̇кха̄тум̣ – ‘еттака̄ каппа̄ ити ва̄, еттака̄ни каппасата̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасахасса̄ни ити ва̄, еттака̄ни каппасатасахасса̄ни ити ва̄’ти. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бра̄хман̣а, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. евам̣ дӣгхараттам̣ кхо, бра̄хман̣а, дуккхам̣ паччанубхӯтам̣ тиббам̣ паччанубхӯтам̣ бйасанам̣ паччанубхӯтам̣, кат̣асӣ вад̣д̣хита̄. йа̄ван̃чидам̣, бра̄хман̣а, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджитум̣, алам̣ вимуччиту’’нти.

евам̣ вутте, со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. дан̣д̣асуттам̣

132. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣саратам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дан̣д̣о упаривеха̄сам̣ кхитто сакимпи мӯлена нипатати, сакимпи маджджхена нипатати, сакимпи антена нипатати; евамева кхо, бхиккхаве, авиджджа̄нӣваран̣а̄ сатта̄ тан̣ха̄сам̣йоджана̄ сандха̄ванта̄ сам̣саранта̄ сакимпи асма̄ лока̄ парам̣ локам̣ гаччханти, сакимпи парасма̄ лока̄ имам̣ локам̣ а̄гаччханти. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро…пе… алам̣ вимуччиту’’нти. навамам̣.

10. пуггаласуттам̣

133. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро…пе… екапуггаласса, бхиккхаве, каппам̣ сандха̄вато сам̣сарато сийа̄ евам̣ маха̄ ат̣т̣хикан̇кало ат̣т̣хипун̃джо ат̣т̣хира̄си йатха̄йам̣ вепулло паббато, саче сам̣ха̄рако асса, самбхатан̃ча на винассеййа. там̣ кисса хету? анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро…пе… алам̣ вимуччиту’’нти.

идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘екассекена каппена, пуггалассат̣т̣хисан̃чайо;

сийа̄ паббатасамо ра̄си, ити вуттам̣ махесина̄.

‘‘со кхо пана̄йам̣ аккха̄то, вепулло паббато маха̄;

уттаро гиджджхакӯт̣асса, магадха̄нам̣ гириббадже.

‘‘йато ча арийасачча̄ни, саммаппан̃н̃а̄йа пассати;

дуккхам̣ дуккхасамуппа̄дам̣, дуккхасса ча атиккамам̣;

арийам̣ чат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣, дуккхӯпасамага̄минам̣.

‘‘са саттаккхаттум̣парамам̣, сандха̄витва̄на пуггало;

дуккхассантакаро хоти, саббасам̣йоджанаккхайа̄’’ти. дасамам̣;

пат̣хамо вагго.

тассудда̄нам̣ –

тин̣акат̣т̣хан̃ча патхавӣ, ассу кхӣран̃ча паббатам̣;

са̄сапа̄ са̄вака̄ ган̇га̄, дан̣д̣о ча пуггалена ча̄ти.