4. чатуттхавагго

1. чатудха̄тусуттам̣

114. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме…пе… ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, дха̄туйо. катама̄ чатассо? патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту – има̄ кхо, бхиккхаве, чатассо дха̄туйо’’ти. пат̣хамам̣.

2. пуббесамбодхасуттам̣

115. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄ анабхисамбуддхасса бодхисаттассева сато етадахоси – ‘ко ну кхо патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣; ко а̄подха̄туйа̄ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣; ко теджодха̄туйа̄ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣ам̣; ко ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до, ко а̄дӣнаво, ким̣ ниссаран̣а’’’нти?

‘‘тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахоси – ‘йам̣ кхо патхавӣдха̄тум̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до; йам̣ [йа̄ (сӣ.)] патхавӣдха̄ту аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнаво; йо патхавӣдха̄туйа̄ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣. йам̣ а̄подха̄тум̣ пат̣ичча…пе… йам̣ теджодха̄тум̣ пат̣ичча…пе… йам̣ ва̄йодха̄тум̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до; йам̣ ва̄йодха̄ту аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ ва̄йодха̄туйа̄ а̄дӣнаво; йо ва̄йодха̄туйа̄ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ ва̄йодха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣’’’.

‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на аббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти [абхисамбуддхо (сӣ. сйа̄. кам̣.)] паччан̃н̃а̄сим̣.

‘‘йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ евам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти [четовимутти (сӣ. пӣ. ка.)], айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. дутийам̣.

3. ачарим̣суттам̣

116. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘патхавӣдха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣, йо патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. патхавӣдха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣, йо патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнаво тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. патхавӣдха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣, йам̣ патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣’’.

‘‘а̄подха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве…пе… теджодха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве… ва̄йодха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, асса̄дапарийесанам̣ ачарим̣, йо ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. ва̄йодха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, а̄дӣнавапарийесанам̣ ачарим̣, йо ва̄йодха̄туйа̄ а̄дӣнаво тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ ва̄йодха̄туйа̄ а̄дӣнаво пан̃н̃а̄йа ме со судит̣т̣хо. ва̄йодха̄туйа̄хам̣, бхиккхаве, ниссаран̣апарийесанам̣ ачарим̣, йам̣ ва̄йодха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ тададжджхагамам̣, йа̄вата̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йа ме там̣ судит̣т̣хам̣.

‘‘йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на аббхан̃н̃а̄сим̣, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣.

‘‘йато ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃а̄сим̣, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – ‘акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’’ти. татийам̣.

4. ночедам̣суттам̣

117. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘но чедам̣, бхиккхаве, патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи патхавӣдха̄туйа̄ асса̄до, тасма̄ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниссаранти’’.

‘‘но чедам̣, бхиккхаве, а̄подха̄туйа̄ асса̄до абхависса…пе… но чедам̣, бхиккхаве, теджодха̄туйа̄…пе… но чедам̣, бхиккхаве, ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до абхависса, найидам̣ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи ва̄йодха̄туйа̄ асса̄до, тасма̄ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ са̄раджджанти. но чедам̣, бхиккхаве, ва̄йодха̄туйа̄ а̄дӣнаво абхависса, найидам̣ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи ва̄йодха̄туйа̄ а̄дӣнаво, тасма̄ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббинданти. но чедам̣, бхиккхаве, ва̄йодха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣ абхависса, найидам̣ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниссареййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи ва̄йодха̄туйа̄ ниссаран̣ам̣, тасма̄ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниссаранти.

‘‘йа̄вакӣван̃чиме, бхиккхаве, сатта̄ има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ на аббхан̃н̃ам̣су, нева та̄виме бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дикатена четаса̄ вихарим̣су.

‘‘йато ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча асса̄дато а̄дӣнаван̃ча а̄дӣнавато ниссаран̣ан̃ча ниссаран̣ато йатха̄бхӯтам̣ аббхан̃н̃ам̣су, атха, бхиккхаве, сатта̄ садевака̄ лока̄ сама̄рака̄ сабрахмака̄ сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ниссат̣а̄ висам̣йутта̄ виппамутта̄ вимарийа̄дикатена четаса̄ вихарантӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. екантадуккхасуттам̣

118. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘патхавӣдха̄ту че [ча (сӣ. сйа̄. кам̣.)] хидам̣, бхиккхаве, екантадуккха̄ абхависса дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, найидам̣ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, патхавӣдха̄ту сукха̄ сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, тасма̄ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ са̄раджджанти’’.

‘‘а̄подха̄ту че хидам̣, бхиккхаве…пе… теджодха̄ту че хидам̣, бхиккхаве… ва̄йодха̄ту че хидам̣, бхиккхаве, екантадуккха̄ абхависса дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, найидам̣ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ва̄йодха̄ту сукха̄ сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, тасма̄ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ са̄раджджанти.

‘‘патхавӣдха̄ту че хидам̣, бхиккхаве, екантасукха̄ абхависса сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, найидам̣ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, патхавӣдха̄ту дуккха̄ дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, тасма̄ сатта̄ патхавӣдха̄туйа̄ ниббинданти.

‘‘а̄подха̄ту че хидам̣, бхиккхаве…пе… теджодха̄ту че хидам̣, бхиккхаве… ва̄йодха̄ту че хидам̣, бхиккхаве, екантасукха̄ абхависса сукха̄нупатита̄ сукха̄вакканта̄ анавакканта̄ дуккхена, найидам̣ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббиндеййум̣. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ва̄йодха̄ту дуккха̄ дуккха̄нупатита̄ дуккха̄вакканта̄ анавакканта̄ сукхена, тасма̄ сатта̄ ва̄йодха̄туйа̄ ниббиндантӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. абхинандасуттам̣

119. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йо, бхиккхаве, патхавӣдха̄тум̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо а̄подха̄тум̣ абхинандати…пе… йо теджодха̄тум̣… йо ва̄йодха̄тум̣ абхинандати, дуккхам̣ со абхинандати. йо дуккхам̣ абхинандати, апаримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми’’.

‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, патхавӣдха̄тум̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄ми. йо а̄подха̄тум̣…пе… йо теджодха̄тум̣… йо ва̄йодха̄тум̣ на̄бхинандати, дуккхам̣ со на̄бхинандати. йо дуккхам̣ на̄бхинандати, паримутто со дуккхасма̄ти вада̄мӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. уппа̄дасуттам̣

120. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йо, бхиккхаве, патхавӣдха̄туйа̄ уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до рога̄нам̣ т̣хити джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо а̄подха̄туйа̄…пе… йо теджодха̄туйа̄… йо ва̄йодха̄туйа̄ уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во, дуккхассесо уппа̄до рога̄нам̣ т̣хити джара̄маран̣асса па̄тубха̄во’’.

‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, патхавӣдха̄туйа̄ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо рога̄нам̣ вӯпасамо джара̄маран̣асса аттхан̇гамо. йо а̄подха̄туйа̄…пе… йо теджодха̄туйа̄… йо ва̄йодха̄туйа̄ ниродхо вӯпасамо аттхан̇гамо, дуккхассесо ниродхо рога̄нам̣ вӯпасамо джара̄маран̣асса аттхан̇гамо’’ти. саттамам̣.

8. саман̣абра̄хман̣асуттам̣

121. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, дха̄туйо. катама̄ чатассо? патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄; на ча пана те а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти’’.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти, те ча кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄; те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣

122. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘чатассо има̄, бхиккхаве, дха̄туйо. катама̄ чатассо? патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту. йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ има̄сам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти…пе… паджа̄нанти…пе… сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. навамам̣.

10. татийасаман̣абра̄хман̣асуттам̣

123. са̄ваттхийам̣ вихарати…пе… ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ патхавӣдха̄тум̣ наппаджа̄нанти, патхавӣдха̄тусамудайам̣ наппаджа̄нанти, патхавӣдха̄туниродхам̣ наппаджа̄нанти, патхавӣдха̄туниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти…пе… а̄подха̄тум̣ наппаджа̄нанти… теджодха̄тум̣ наппаджа̄нанти… ва̄йодха̄тум̣ наппаджа̄нанти, ва̄йодха̄тусамудайам̣ наппаджа̄нанти, ва̄йодха̄туниродхам̣ наппаджа̄нанти, ва̄йодха̄туниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄нанти, на ме те, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄; на ча пана те а̄йасманто са̄ман̃н̃аттхам̣ ва̄ брахман̃н̃аттхам̣ ва̄ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти’’.

‘‘йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ патхавӣдха̄тум̣ паджа̄нанти, патхавӣдха̄тусамудайам̣ паджа̄нанти, патхавӣдха̄туниродхам̣ паджа̄нанти, патхавӣдха̄туниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти… йе ча кхо кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄…пе… а̄подха̄тум̣ паджа̄нанти… теджодха̄тум̣ паджа̄нанти… ва̄йодха̄тум̣ паджа̄нанти, ва̄йодха̄тусамудайам̣ паджа̄нанти, ва̄йодха̄туниродхам̣ паджа̄нанти, ва̄йодха̄туниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄нанти, те ча кхо ме, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ саман̣есу чева саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ча бра̄хман̣асаммата̄; те ча пана̄йасманто са̄ман̃н̃аттхан̃ча брахман̃н̃аттхан̃ча дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’’ти. дасамам̣.

чатуттхо вагго.

тассудда̄нам̣ –

чатассо пуббе ачарим̣, ночедан̃ча дуккхена ча;

абхинандан̃ча уппа̄до, тайо саман̣абра̄хман̣а̄ти.

дха̄тусам̣йуттам̣ саматтам̣.