2. аггиваччхасуттам̣

187. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ваччхаготто парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ваччхаготто парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи [евам̣дит̣т̣хӣ (сӣ. сйа̄. кам̣. ка.)] бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ пана, бхо готама, ‘асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘антава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘антава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ пана, бхо готама, ‘анантава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘анантава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ пана, бхо готама, ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ пана, бхо готама, ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

‘‘ким̣ пана, бхо готама, ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’’ти? ‘‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’’нти.

188. ‘‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси [могхаман̃н̃антӣти вадеси (сӣ.), могхаман̃н̃анти ити вадеси (?)]. ‘ким̣ пана, бхо готама, асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – асассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, антава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – антава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, анантава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – анантава̄ локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣрам̣, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси.

‘‘‘ким̣ пана, бхо готама, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ ну кхо, бхо готама, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси. ‘ким̣ пана, бхо готама, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти – евам̣дит̣т̣хи бхавам̣ готамо’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на кхо ахам̣, ваччха, евам̣дит̣т̣хи – нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’нти вадеси.

‘‘ким̣ пана бхо готамо а̄дӣнавам̣ сампассама̄но евам̣ има̄ни саббасо дит̣т̣хигата̄ни анупагато’’ти?

189. ‘‘‘сассато локо’ти кхо, ваччха, дит̣т̣хигатаметам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро [дит̣т̣хиканта̄рам̣ (сӣ. пӣ.)] дит̣т̣хивисӯкам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисам̣йоджанам̣ садуккхам̣ савигха̄там̣ саупа̄йа̄сам̣ сапарил̣а̄хам̣, на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати. ‘асассато локо’ти кхо, ваччха…пе… ‘антава̄ локо’ти кхо, ваччха…пе… ‘анантава̄ локо’ти кхо, ваччха…пе… ‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’нти кхо, ваччха…пе… ‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’нти кхо, ваччха…пе… ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, ваччха …пе… ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, ваччха…пе… ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, ваччха…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, ваччха, дит̣т̣хигатаметам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро дит̣т̣хивисӯкам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисам̣йоджанам̣ садуккхам̣ савигха̄там̣ саупа̄йа̄сам̣ сапарил̣а̄хам̣, на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати. имам̣ кхо ахам̣, ваччха, а̄дӣнавам̣ сампассама̄но евам̣ има̄ни саббасо дит̣т̣хигата̄ни анупагато’’ти.

‘‘аттхи пана бхото готамасса кин̃чи дит̣т̣хигата’’нти? ‘‘дит̣т̣хигатанти кхо, ваччха, апанӣтаметам̣ татха̄гатасса. дит̣т̣хан̃хетам̣, ваччха, татха̄гатена – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄, ити ведана̄йа самудайо, ити ведана̄йа аттхан̇гамо; ити сан̃н̃а̄, ити сан̃н̃а̄йа самудайо, ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо; ити сан̇кха̄ра̄, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо; ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. тасма̄ татха̄гато саббаман̃н̃ита̄нам̣ саббаматхита̄нам̣ саббаахам̣ка̄рамамам̣ка̄рама̄на̄нусайа̄нам̣ кхайа̄ вира̄га̄ ниродха̄ ча̄га̄ пат̣иниссагга̄ анупа̄да̄ вимуттоти вада̄мӣ’’ти.

190. ‘‘евам̣ вимуттачитто пана, бхо готама, бхиккху кухим̣ упападжджатӣ’’ти? ‘‘упападжджатӣти кхо, ваччха, на упети’’. ‘‘тена хи, бхо готама, на упападжджатӣ’’ти? ‘‘на упападжджатӣти кхо, ваччха, на упети’’. ‘‘тена хи, бхо готама, упападжджати ча на ча упападжджатӣ’’ти? ‘‘упападжджати ча на ча упападжджатӣти кхо, ваччха, на упети’’. ‘‘тена хи, бхо готама, нева упападжджати на на упападжджатӣ’’ти? ‘‘нева упападжджати на на упападжджатӣти кхо, ваччха, на упети’’.

‘‘‘евам̣ вимуттачитто пана, бхо готама, бхиккху кухим̣ упападжджатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘упападжджатӣти кхо, ваччха, на упетӣ’ти вадеси. ‘тена хи, бхо готама, на упападжджатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘на упападжджатӣти кхо, ваччха, на упетӣ’ти вадеси. ‘тена хи, бхо готама, упападжджати ча на ча упападжджатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘упападжджати ча на ча упападжджатӣти кхо, ваччха, на упетӣ’ти вадеси. ‘тена хи, бхо готама, нева упападжджати на на упападжджатӣ’ти ити пут̣т̣хо сама̄но ‘нева упападжджати на на упападжджатӣти кхо, ваччха, на упетӣ’ти вадеси. еттха̄хам̣, бхо готама, ан̃н̃а̄н̣ама̄па̄дим̣, еттха саммохама̄па̄дим̣. йа̄пи ме еса̄ бхото готамасса пуримена катха̄салла̄пена аху паса̄даматта̄ са̄пи ме етарахи антарахита̄’’ти. ‘‘алан̃хи те, ваччха, ан̃н̃а̄н̣а̄йа, алам̣ саммоха̄йа. гамбхӣро ха̄йам̣, ваччха, дхаммо дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо. со тайа̄ дуджджа̄но ан̃н̃адит̣т̣хикена ан̃н̃акхантикена ан̃н̃аручикена ан̃н̃атрайогена [ан̃н̃атра̄йогена (дӣ. ни. 1.420)] ан̃н̃атра̄чарийакена’’ [ан̃н̃аттха̄чарийакена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)].

191. ‘‘тена хи, ваччха, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми; йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ваччха, саче те пурато агги джалеййа, джа̄неййа̄си твам̣ – ‘айам̣ ме пурато агги джалатӣ’’’ти? ‘‘саче ме, бхо готама, пурато агги джалеййа, джа̄неййа̄хам̣ – ‘айам̣ ме пурато агги джалатӣ’’’ти.

‘‘саче пана там̣, ваччха, евам̣ пуччхеййа – ‘йо те айам̣ пурато агги джалати айам̣ агги ким̣ пат̣ичча джалатӣ’ти, евам̣ пут̣т̣хо твам̣, ваччха, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘саче мам̣, бхо готама, евам̣ пуччхеййа – ‘йо те айам̣ пурато агги джалати айам̣ агги ким̣ пат̣ичча джалатӣ’ти, евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бхо готама, евам̣ бйа̄кареййам̣ – ‘йо ме айам̣ пурато агги джалати айам̣ агги тин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ пат̣ичча джалатӣ’’’ти.

‘‘саче те, ваччха, пурато со агги нибба̄йеййа, джа̄неййа̄си твам̣ – ‘айам̣ ме пурато агги ниббуто’’’ти? ‘‘саче ме, бхо готама, пурато со агги нибба̄йеййа, джа̄неййа̄хам̣ – ‘айам̣ ме пурато агги ниббуто’’’ти.

‘‘саче пана там̣, ваччха, евам̣ пуччхеййа – ‘йо те айам̣ пурато агги ниббуто со агги ито катамам̣ дисам̣ гато – пураттхимам̣ ва̄ даккхин̣ам̣ ва̄ паччхимам̣ ва̄ уттарам̣ ва̄’ти, евам̣ пут̣т̣хо твам̣, ваччха, кинти бйа̄кареййа̄сӣ’’ти? ‘‘на упети, бхо готама, йан̃хи со, бхо готама, агги тин̣акат̣т̣хупа̄да̄нам̣ пат̣ичча аджали [джалати (сйа̄. кам̣. ка.)] тасса ча парийа̄да̄на̄ ан̃н̃асса ча анупаха̄ра̄ ана̄ха̄ро ниббуто твева сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти.

192. ‘‘евамева кхо, ваччха, йена рӯпена татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа там̣ рӯпам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. рӯпасан̇кхайавимутто [рӯпасан̇кха̄вимутто (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) евам̣ ведана̄сан̇кхайа̄дӣсупи] кхо, ваччха, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄л̣хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. упападжджатӣти на упети, на упападжджатӣти на упети, упападжджати ча на ча упападжджатӣти на упети, нева упападжджати на на упападжджатӣти на упети.

‘‘йа̄йа ведана̄йа татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа са̄ ведана̄ татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. ведана̄сан̇кхайавимутто кхо, ваччха, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄л̣хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. упападжджатӣти на упети, на упападжджатӣти на упети, упападжджати ча на ча упападжджатӣти на упети, нева упападжджати на на упападжджатӣти на упети.

‘‘йа̄йа сан̃н̃а̄йа татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа са̄ сан̃н̃а̄ татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сан̃н̃а̄сан̇кхайавимутто кхо, ваччха, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄л̣хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. упападжджатӣти на упети, на упападжджатӣти на упети, упападжджати ча на ча упападжджатӣти на упети, нева упападжджати на на упападжджатӣти на упети.

‘‘йехи сан̇кха̄рехи татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа те сан̇кха̄ра̄ татха̄гатасса пахӣна̄ уччхиннамӯла̄ та̄ла̄ваттхуката̄ анабха̄вам̣ката̄ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄. сан̇кха̄расан̇кхайавимутто кхо, ваччха, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄л̣хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. упападжджатӣти на упети, на упападжджатӣти на упети, упападжджати ча на ча упападжджатӣти на упети, нева упападжджати на на упападжджатӣти на упети.

‘‘йена вин̃н̃а̄н̣ена татха̄гатам̣ пан̃н̃а̄пайама̄но пан̃н̃а̄пеййа там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса пахӣнам̣ уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммам̣. вин̃н̃а̄н̣асан̇кхайавимутто кхо, ваччха, татха̄гато гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄л̣хо – сеййатха̄пи маха̄самуддо. упападжджатӣти на упети, на упападжджатӣти на упети, упападжджати ча на ча упападжджатӣти на упети, нева упападжджати на на упападжджатӣти на упети’’.

евам̣ вутте, ваччхаготто парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сеййатха̄пи, бхо готама, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре маха̄са̄ларуккхо. тасса аниччата̄ са̄кха̄пала̄са̄ палуджджеййум̣ [са̄кха̄пала̄сам̣ палуджджеййа], тачапапат̣ика̄ палуджджеййум̣, пхеггӯ палуджджеййум̣ [пхеггу палуджджеййа (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; со апарена самайена апагатаса̄кха̄пала̄со апагататачапапат̣ико апагатапхеггуко суддхо асса, са̄ре патит̣т̣хито; евамева бхото готамасса па̄вачанам̣ апагатаса̄кха̄пала̄сам̣ апагататачапапат̣икам̣ апагатапхеггукам̣ суддхам̣, са̄ре патит̣т̣хитам̣. абхиккантам̣, бхо готама…пе… упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ готамо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гата’’нти.

аггиваччхасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дутийам̣.