1. кандаракасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ чампа̄йам̣ вихарати гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. атха кхо пессо [пейо (ка.)] ча хаттха̄рохапутто кандарако ча парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ пессо хаттха̄рохапутто бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. кандарако пана парибба̄джако бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ [са̄ра̄н̣ӣйам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣ пӣ.)] вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо кандарако парибба̄джако тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бхо готама, аббхутам̣, бхо готама, йа̄ван̃чидам̣ бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито! йепи те, бхо готама, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄десум̣ – сеййатха̄пи етарахи бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито. йепи те, бхо готама, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄дессанти – сеййатха̄пи етарахи бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито’’ти.
2. ‘‘еваметам̣, кандарака, еваметам̣, кандарака. йепи те, кандарака, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄десум̣ – сеййатха̄пи етарахи майа̄ самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито. йепи те, кандарака, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄ тепи бхагаванто етапарамам̣йева самма̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ипа̄дессанти – сеййатха̄пи етарахи майа̄ самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито.
‘‘санти хи, кандарака, бхиккхӯ имасмим̣ бхиккхусан̇гхе араханто кхӣн̣а̄сава̄ вуситаванто катакаран̣ӣйа̄ охитабха̄ра̄ ануппаттасадаттха̄ париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄ саммадан̃н̃а̄ вимутта̄. санти хи, кандарака, бхиккхӯ имасмим̣ бхиккхусан̇гхе секкха̄ сантатасӣла̄ сантатавуттино нипака̄ нипакавуттино; те чатӯсу [нипакавуттино чатӯсу (сӣ.)] сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ [супат̣т̣хитачитта̄ (сӣ. пӣ. ка.)] вихаранти. катамесу чатӯсу? идха, кандарака, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти.
3. евам̣ вутте, пессо хаттха̄рохапутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ва супан̃н̃атта̄ чиме, бханте, бхагавата̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ [сокапариддава̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа. майампи хи, бханте, гихӣ ода̄тавасана̄ ка̄лена ка̄лам̣ имесу чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ вихара̄ма. идха майам̣, бханте, ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассино вихара̄ма а̄та̄пино сампаджа̄на̄ сатиманто, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, бхагава̄ евам̣ мануссагахане евам̣ мануссакасат̣е евам̣ мануссаса̄т̣хеййе ваттама̄не сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄ти. гаханан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ пасаво. ахан̃хи, бханте, пахоми хаттхидаммам̣ са̄ретум̣. йа̄ватакена антарена чампам̣ гата̄гатам̣ кариссати сабба̄ни та̄ни са̄т̣хеййа̄ни кӯт̣еййа̄ни ван̇кеййа̄ни джимхеййа̄ни па̄тукариссати. амха̄кам̣ пана, бханте, да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ ан̃н̃атха̄ва ка̄йена самуда̄чаранти ан̃н̃атха̄ва ва̄ча̄йа ан̃н̃атха̄ва несам̣ читтам̣ хоти. аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте! йа̄ван̃чидам̣, бханте, бхагава̄ евам̣ мануссагахане евам̣ мануссакасат̣е евам̣ мануссаса̄т̣хеййе ваттама̄не сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄ти. гаханан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, бханте, йадидам̣ пасаво’’ти.
4. ‘‘еваметам̣, песса, еваметам̣, песса. гаханан̃хетам̣, песса, йадидам̣ манусса̄; утта̄накан̃хетам̣, песса, йадидам̣ пасаво. чатта̄роме, песса, пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме чатта̄ро? идха, песса, екаччо пуггало аттантапо хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало парантапо хоти парапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало аттантапо ча хоти аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто; идха пана, песса, екаччо пуггало неваттантапо хоти на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто [сӣтибхӯто (сӣ. пӣ. ка.)] сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати. имесам̣, песса, чатуннам̣ пуггала̄нам̣ катамо те пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти?
‘‘йва̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айам̣ ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, айампи ме пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йо ча кхо айам̣, бханте, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати – айамева [айам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме пуггало читтам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти.
5. ‘‘касма̄ пана те, песса, име тайо пуггала̄ читтам̣ на̄ра̄дхентӣ’’ти? ‘‘йва̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со парам̣ сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йопа̄йам̣, бханте, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ [сукхака̄ме дуккхапат̣иккӯле (сӣ. пӣ.)] а̄та̄пети парита̄пети – имина̄ ме айам̣ пуггало читтам̣ на̄ра̄дхети. йо ча кхо айам̣, бханте, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ [вихарати. имина̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вихарати; со атта̄нан̃ча паран̃ча сукхака̄мам̣ дуккхапат̣иккӯлам̣ нева а̄та̄пети на парита̄пети – имина̄ [вихарати. имина̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ме айам̣ пуггало читтам̣ а̄ра̄дхети. ханда, ча да̄ни майам̣, бханте, гаччха̄ма; бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, песса, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо пессо хаттха̄рохапутто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
6. атха кхо бхагава̄ ачирапакканте пессе хаттха̄рохапутте бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто; маха̄пан̃н̃о, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто. саче, бхиккхаве, пессо хаттха̄рохапутто мухуттам̣ нисӣдеййа йа̄васса̄хам̣ име чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджисса̄ми [вибхаджа̄ми (сӣ. пӣ.)], махата̄ аттхена сам̣йутто абхависса. апи ча, бхиккхаве, етта̄вата̄пи пессо хаттха̄рохапутто махата̄ аттхена сам̣йутто’’ти. ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло, етасса, сугата, ка̄ло, йам̣ бхагава̄ име чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
7. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ачелако хоти мутта̄ча̄ро хаттха̄палекхано [хаттха̄валекхано (сйа̄. кам̣.)] наехибхаддантико натит̣т̣хабхаддантико [наехибхадантико, натит̣т̣хабхадантико (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]; на̄бхихат̣ам̣ на уддиссакатам̣ на нимантанам̣ са̄дийати; со на кумбхимукха̄ пат̣игган̣ха̄ти на кал̣опимукха̄ [кхал̣опимукхо (сӣ.)] пат̣игган̣ха̄ти на ел̣акамантарам̣ на дан̣д̣амантарам̣ на мусаламантарам̣ на двиннам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ на габбхинийа̄ на па̄йама̄на̄йа на пурисантарагата̄йа на сан̇киттӣсу на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти на йаттха маккхика̄ сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣ; на маччхам̣ на мам̣сам̣ на сурам̣ на мерайам̣ на тхусодакам̣ пивати. со ека̄га̄рико ва̄ хоти ека̄лопико, два̄га̄рико ва̄ хоти два̄лопико…пе… сатта̄га̄рико ва̄ хоти сатта̄лопико; екисса̄пи даттийа̄ йа̄пети, двӣхипи даттӣхи йа̄пети…пе… саттахипи даттӣхи йа̄пети; ека̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, двӣхикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети…пе… сатта̄хикампи а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети – ити еварӯпам̣ ад̣д̣хама̄сикам̣ парийа̄йабхаттабходжана̄нуйогамануйутто вихарати. со са̄кабхаккхо ва̄ хоти, са̄ма̄кабхаккхо ва̄ хоти, нӣва̄рабхаккхо ва̄ хоти, даддулабхаккхо ва̄ хоти, хат̣абхаккхо ва̄ хоти, кан̣абхаккхо ва̄ хоти, а̄ча̄мабхаккхо ва̄ хоти, пин̃н̃а̄кабхаккхо ва̄ хоти, тин̣абхаккхо ва̄ хоти, гомайабхаккхо ва̄ хоти; ванамӯлапхала̄ха̄ро йа̄пети паваттапхалабходжӣ. со са̄н̣а̄нипи дха̄рети, маса̄н̣а̄нипи дха̄рети, чхавадусса̄нипи дха̄рети, пам̣сукӯла̄нипи дха̄рети, тирӣт̣а̄нипи дха̄рети, аджинампи дха̄рети, аджинаккхипампи дха̄рети, кусачӣрампи дха̄рети, ва̄качӣрампи дха̄рети, пхалакачӣрампи дха̄рети, кесакамбалампи дха̄рети, ва̄л̣акамбалампи дха̄рети, улӯкапаккхампи дха̄рети; кесамассулочакопи хоти, кесамассулочана̄нуйогамануйутто, уббхат̣т̣хакопи хоти а̄санапат̣иккхитто, уккут̣икопи хоти уккут̣икаппадха̄намануйутто, кан̣т̣ака̄пассайикопи хоти кан̣т̣ака̄пассайе сеййам̣ каппети [пасса ма. ни. 1.155 маха̄сӣхана̄дасутте]; са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто вихарати – ити еварӯпам̣ анекавихитам̣ ка̄йасса а̄та̄панапарита̄пана̄нуйогамануйутто вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало аттантапо аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
8. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ораббхико хоти сӯкарико са̄кун̣ико ма̄гавико луддо маччхагха̄тако чоро чорагха̄тако гогха̄тако бандхана̄га̄рико йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало парантапо парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
9. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто? идха, бхиккхаве, екаччо пуггало ра̄джа̄ ва̄ хоти кхаттийо муддха̄васитто бра̄хман̣о ва̄ маха̄са̄ло. со пураттхимена нагарасса навам̣ сантха̄га̄рам̣ [сандха̄га̄рам̣ (т̣ӣка̄)] ка̄ра̄петва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ саппителена ка̄йам̣ аббхан̃джитва̄ магависа̄н̣ена пит̣т̣хим̣ кан̣д̣увама̄но навам̣ сантха̄га̄рам̣ пависати саддхим̣ махесийа̄ бра̄хман̣ена ча пурохитена. со таттха анантарахита̄йа бхӯмийа̄ харитупалитта̄йа сеййам̣ каппети. екисса̄йа га̄вийа̄ сарӯпаваччха̄йа йам̣ екасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена ра̄джа̄ йа̄пети, йам̣ дутийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена махесӣ йа̄пети, йам̣ татийасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена бра̄хман̣о пурохито йа̄пети, йам̣ чатуттхасмим̣ тхане кхӣрам̣ хоти тена аггим̣ джухати, авасесена ваччхако йа̄пети. со евама̄ха – ‘еттака̄ усабха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатара̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ваччхатарийо хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ аджа̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, еттака̄ ураббха̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа, (еттака̄ асса̄ хан̃н̃анту йан̃н̃аттха̄йа) [( ) наттхи сӣ. пӣ. поттхакесу], еттака̄ руккха̄ чхиджджанту йӯпаттха̄йа, еттака̄ даббха̄ лӯйанту барихисаттха̄йа̄’ти [парихим̣ саттха̄йа (ка.)]. йеписса те хонти да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ тепи дан̣д̣атаджджита̄ бхайатаджджита̄ ассумукха̄ рудама̄на̄ парикамма̄ни каронти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало аттантапо ча аттапарита̄пана̄нуйогамануйутто парантапо ча парапарита̄пана̄нуйогамануйутто.
10. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто, со анаттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихарати? идха, бхиккхаве, татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. там̣ дхаммам̣ сун̣а̄ти гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ куле пачча̄джа̄то. со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхати. со тена саддха̄пат̣ила̄бхена саманна̄гато ити пат̣исан̃чиккхати – ‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо, аббхока̄со паббаджджа̄. найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’нти. со апарена самайена аппам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ паха̄йа, аппам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, махантам̣ ва̄ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа, кесамассум̣ оха̄ретва̄, ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати.
11. ‘‘со евам̣ паббаджито сама̄но бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти нихитадан̣д̣о нихитасаттхо, ладжджӣ дайа̄панно саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихарати. адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихарати. абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ хоти а̄ра̄ча̄рӣ вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса. писун̣ам̣ ва̄чам̣ паха̄йа писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, ито сутва̄ на амутра аккха̄та̄ имесам̣ бхеда̄йа, амутра ва̄ сутва̄ на имесам̣ аккха̄та̄ амӯсам̣ бхеда̄йа – ити бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ сахита̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄ самагга̄ра̄мо самаггарато самагганандӣ самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. пхарусам̣ ва̄чам̣ паха̄йа пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирато хоти, йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманӣйа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄ татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. сампхаппала̄пам̣ паха̄йа сампхаппала̄па̄ пат̣ивирато хоти ка̄лава̄дӣ бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ дхаммава̄дӣ винайава̄дӣ, нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ ка̄лена са̄падесам̣ парийантаватим̣ аттхасам̣хитам̣. со бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хоти, екабхаттико хоти раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄; наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато хоти; ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти; учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато хоти; джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; аджел̣акапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; куккут̣асӯкарапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; хаттхигавассавал̣авапат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; кхеттаваттхупат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато хоти; дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ пат̣ивирато хоти; кайавиккайа̄ пат̣ивирато хоти; тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣а̄ пат̣ивирато хоти; уккот̣анаван̃чананикатиса̄чийога̄ [са̄вийога̄ (сйа̄. кам̣. ка.) са̄чи кут̣илапарийа̄йо] пат̣ивирато хоти; чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти [пасса ма. ни. 1.293 чӯл̣ахаттхипадопаме].
‘‘со сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. сеййатха̄пи на̄ма паккхӣ сакун̣о йена йенева д̣ети, сапаттабха̄рова д̣ети; евамева бхиккху сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена. со йена йенева паккамати, сама̄да̄йева паккамати. со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато аджджхаттам̣ анаваджджасукхам̣ пат̣исам̣ведети.
12. ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. со имина̄ арийена индрийасам̣варена саманна̄гато аджджхаттам̣ абйа̄секасукхам̣ пат̣исам̣ведети.
‘‘со абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти.
13. ‘‘со имина̄ ча арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато, (има̄йа ча арийа̄йа сантут̣т̣хийа̄ саманна̄гато,) [пасса ма. ни. 1.296 чӯл̣ахаттхипадопаме] имина̄ ча арийена индрийасам̣варена саманна̄гато, имина̄ ча арийена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато вивиттам̣ сена̄санам̣ бхаджати аран̃н̃ам̣ руккхамӯлам̣ паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванапаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джам̣. со паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети, бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети; тхӣнамиддхам̣ паха̄йа вигататхӣнамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхӣнамиддха̄ читтам̣ парисодхети; уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ вӯпасантачитто, уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети; вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхети.
‘‘со име пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати; сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.
14. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄лӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
15. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄; име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.
16. ‘‘со евам̣ сама̄хите читте парисуддхе парийода̄те анан̇ган̣е вигатӯпаккилесе мудубхӯте камманийе т̣хите а̄нен̃джаппатте а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄мети. со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄савасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄саваниродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. ‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассато ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, бхава̄сава̄пи читтам̣ вимуччати, авиджджа̄сава̄пи читтам̣ вимуччати. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хоти. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало неваттантапо на̄ттапарита̄пана̄нуйогамануйутто, на парантапо на парапарита̄пана̄нуйогамануйутто. со аттантапо апарантапо дит̣т̣хева дхамме ниччха̄то ниббуто сӣтӣбхӯто сукхаппат̣исам̣ведӣ брахмабхӯтена аттана̄ вихаратӣ’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
кандаракасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ пат̣хамам̣.