9. самма̄дит̣т̣хисуттам̣
89. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘‘самма̄дит̣т̣хи [самма̄дит̣т̣хӣ (сӣ. сйа̄.)] самма̄дит̣т̣хӣ’ти, а̄вусо, вуччати. китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти?
‘‘дӯратопи кхо майам̣, а̄вусо, а̄гаччхеййа̄ма а̄йасмато са̄рипуттасса сантике етасса бха̄ситасса аттхаман̃н̃а̄тум̣. са̄дху вата̄йасмантам̣йева са̄рипуттам̣ пат̣ибха̄ту етасса бха̄ситасса аттхо. а̄йасмато са̄рипуттасса сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, а̄вусо, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако акусалан̃ча паджа̄на̄ти, акусаламӯлан̃ча паджа̄на̄ти, кусалан̃ча паджа̄на̄ти, кусаламӯлан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, акусалам̣, катамам̣ акусаламӯлам̣, катамам̣ кусалам̣, катамам̣ кусаламӯлам̣? па̄н̣а̄типа̄то кхо, а̄вусо, акусалам̣, адинна̄да̄нам̣ акусалам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро акусалам̣, муса̄ва̄до акусалам̣, писун̣а̄ ва̄ча̄ [писун̣ава̄ча̄ (ка.)] акусалам̣, пхаруса̄ ва̄ча̄ [пхарусава̄ча̄ (ка.)] акусалам̣, сампхаппала̄по акусалам̣, абхиджджха̄ акусалам̣, бйа̄па̄до акусалам̣, миччха̄дит̣т̣хи акусалам̣ – идам̣ вуччата̄вусо акусалам̣. катаман̃ча̄вусо, акусаламӯлам̣? лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, акусаламӯлам̣.
‘‘катаман̃ча̄вусо, кусалам̣? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ кусалам̣, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ кусалам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ кусалам̣, муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ кусалам̣, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ кусалам̣, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ кусалам̣, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ кусалам̣, анабхиджджха̄ кусалам̣, абйа̄па̄до кусалам̣, самма̄дит̣т̣хи кусалам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, кусалам̣. катаман̃ча̄вусо, кусаламӯлам̣? алобхо кусаламӯлам̣, адосо кусаламӯлам̣, амохо кусаламӯлам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, кусаламӯлам̣.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ акусалам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ акусаламӯлам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ кусалам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ кусаламӯлам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хевадхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
90. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уттари [уттарим̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] пан̃хам̣ апуччхум̣ [апуччхим̣су (сйа̄.)] – ‘‘сийа̄ пана̄вусо, ан̃н̃опи парийа̄йо йатха̄ арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти?
‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако а̄ха̄ран̃ча паджа̄на̄ти, а̄ха̄расамудайан̃ча паджа̄на̄ти, а̄ха̄раниродхан̃ча паджа̄на̄ти, а̄ха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамо пана̄вусо, а̄ха̄ро, катамо а̄ха̄расамудайо, катамо а̄ха̄раниродхо, катама̄ а̄ха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чатта̄роме, а̄вусо, а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄, самбхавесӣнам̣ ва̄ ануггаха̄йа. катаме чатта̄ро? кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. тан̣ха̄самудайа̄ а̄ха̄расамудайо, тан̣ха̄ниродха̄ а̄ха̄раниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго а̄ха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто, самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхи’.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ а̄ха̄рам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄ха̄расамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄ха̄раниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄ха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хевадхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
91. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уттари пан̃хам̣ апуччхум̣ – ‘‘сийа̄ пана̄вусо, ан̃н̃опи парийа̄йо йатха̄ арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти?
‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако дуккхан̃ча паджа̄на̄ти, дуккхасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, дуккханиродхан̃ча паджа̄на̄ти, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, дуккхам̣, катамо дуккхасамудайо, катамо дуккханиродхо, катама̄ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, аппийехи сампайогопи дуккхо, пийехи виппайогопи дуккхо, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣, сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [пан̃чупа̄да̄наккхандха̄пи (ка.)] дуккха̄ – идам̣ вуччата̄вусо, дуккхам̣. катамо ча̄вусо, дуккхасамудайо? йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ нандӣра̄гасахагата̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] татрататра̄бхинандинӣ [нандира̄гасахагата̄ (сӣ. пӣ.)], сеййатхидам̣, ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ – айам̣ вуччата̄вусо, дуккхасамудайо. катамо ча̄вусо, дуккханиродхо? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо – айам̣ вуччата̄вусо, дуккханиродхо. катама̄ ча̄вусо, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣, самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи – айам̣ вуччата̄вусо, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ дуккхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ дуккхасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ дуккханиродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хевадхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
92. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уттари пан̃хам̣ апуччхум̣ – ‘‘сийа̄ пана̄вусо, ан̃н̃опи парийа̄йо йатха̄ арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти?
‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако джара̄маран̣ан̃ча паджа̄на̄ти, джара̄маран̣асамудайан̃ча паджа̄на̄ти, джара̄маран̣аниродхан̃ча паджа̄на̄ти, джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, джара̄маран̣ам̣, катамо джара̄маран̣асамудайо, катамо джара̄маран̣аниродхо, катама̄ джара̄маран̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко – айам̣ вуччата̄вусо, джара̄. катаман̃ча̄вусо, маран̣ам̣? йа̄ [йам̣ (пӣ. ка.), сатипат̣т̣ха̄насуттепи] тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лам̣кирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо, кал̣еварасса никкхепо, джӣвитиндрийассупаччхедо – идам̣ вуччата̄вусо, маран̣ам̣. ити айан̃ча джара̄ идан̃ча маран̣ам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, джара̄маран̣ам̣. джа̄тисамудайа̄ джара̄маран̣асамудайо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго джара̄маран̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ джара̄маран̣ам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣асамудам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джара̄маран̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
93. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако джа̄тин̃ча паджа̄на̄ти, джа̄тисамудайан̃ча паджа̄на̄ти, джа̄тиниродхан̃ча паджа̄на̄ти, джа̄тиниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катама̄ пана̄вусо, джа̄ти, катамо джа̄тисамудайо, катамо джа̄тиниродхо, катама̄ джа̄тиниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во, а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо – айам̣ вуччата̄вусо, джа̄ти. бхавасамудайа̄ джа̄тисамудайо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго джа̄тиниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ джа̄тим̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джа̄тисамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джа̄тиниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ джа̄тиниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
94. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако бхаван̃ча паджа̄на̄ти, бхавасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, бхаваниродхан̃ча паджа̄на̄ти, бхаваниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамо пана̄вусо, бхаво, катамо бхавасамудайо, катамо бхаваниродхо, катама̄ бхаваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? тайоме, а̄вусо, бхава̄ – ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво. упа̄да̄насамудайа̄ бхавасамудайо, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго бхаваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ бхавам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ бхавасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ бхаваниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ бхаваниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти. етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
95. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако упа̄да̄нан̃ча паджа̄на̄ти, упа̄да̄насамудайан̃ча паджа̄на̄ти, упа̄да̄наниродхан̃ча паджа̄на̄ти, упа̄да̄наниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, упа̄да̄нам̣, катамо упа̄да̄насамудайо, катамо упа̄да̄наниродхо, катама̄ упа̄да̄наниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чатта̄рима̄ни, а̄вусо, упа̄да̄на̄ни – ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. тан̣ха̄самудайа̄ упа̄да̄насамудайо, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго упа̄да̄наниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ упа̄да̄нам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ упа̄да̄насамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ упа̄да̄наниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ упа̄да̄наниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
96. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако тан̣хан̃ча паджа̄на̄ти, тан̣ха̄самудайан̃ча паджа̄на̄ти, тан̣ха̄ниродхан̃ча паджа̄на̄ти, тан̣ха̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катама̄ пана̄вусо, тан̣ха̄, катамо тан̣ха̄самудайо, катамо тан̣ха̄ниродхо, катама̄ тан̣ха̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чхайиме, а̄вусо, тан̣ха̄ка̄йа̄ – рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄. ведана̄самудайа̄ тан̣ха̄самудайо, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго тан̣ха̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ тан̣хам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ тан̣ха̄самудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ тан̣ха̄ниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ тан̣ха̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
97. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако веданан̃ча паджа̄на̄ти, ведана̄самудайан̃ча паджа̄на̄ти, ведана̄ниродхан̃ча паджа̄на̄ти, ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катама̄ пана̄вусо, ведана̄, катамо ведана̄самудайо, катамо ведана̄ниродхо, катама̄ ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чхайиме, а̄вусо, ведана̄ка̄йа̄ – чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сотасампхассаджа̄ ведана̄, гха̄насампхассаджа̄ ведана̄, дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄, ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄, маносампхассаджа̄ ведана̄. пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ веданам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄самудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄ниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
98. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако пхассан̃ча паджа̄на̄ти, пхассасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, пхассаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, пхассаниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамо пана̄вусо, пхассо, катамо пхассасамудайо, катамо пхассаниродхо, катама̄ пхассаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чхайиме, а̄вусо, пхассака̄йа̄ – чаккхусампхассо, сотасампхассо, гха̄насампхассо, дживха̄сампхассо, ка̄йасампхассо, маносампхассо. сал̣а̄йатанасамудайа̄ пхассасамудайо, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго пхассаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ пхассам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ пхассасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ пхассаниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ пхассаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
99. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако сал̣а̄йатанан̃ча паджа̄на̄ти, сал̣а̄йатанасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, сал̣а̄йатананиродхан̃ча паджа̄на̄ти, сал̣а̄йатананиродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, сал̣а̄йатанам̣, катамо сал̣а̄йатанасамудайо, катамо сал̣а̄йатананиродхо, катама̄ сал̣а̄йатананиродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чхайима̄ни, а̄вусо, а̄йатана̄ни – чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣. на̄марӯпасамудайа̄ сал̣а̄йатанасамудайо, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сал̣а̄йатананиродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ сал̣а̄йатанам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сал̣а̄йатанасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сал̣а̄йатананиродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сал̣а̄йатананиродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
100. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако на̄марӯпан̃ча паджа̄на̄ти, на̄марӯпасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, на̄марӯпаниродхан̃ча паджа̄на̄ти, на̄марӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, на̄марӯпам̣, катамо на̄марӯпасамудайо, катамо на̄марӯпаниродхо, катама̄ на̄марӯпаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄, пхассо, манасика̄ро – идам̣ вуччата̄вусо, на̄мам̣; чатта̄ри ча маха̄бхӯта̄ни, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, рӯпам̣. ити идан̃ча на̄мам̣ идан̃ча рӯпам̣ – идам̣ вуччата̄вусо, на̄марӯпам̣. вин̃н̃а̄н̣асамудайа̄ на̄марӯпасамудайо, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго на̄марӯпаниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ на̄марӯпам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ на̄марӯпасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ на̄марӯпаниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ на̄марӯпаниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
101. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако вин̃н̃а̄н̣ан̃ча паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣асамудайан̃ча паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣аниродхан̃ча паджа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамам̣ пана̄вусо, вин̃н̃а̄н̣ам̣, катамо вин̃н̃а̄н̣асамудайо, катамо вин̃н̃а̄н̣аниродхо, катама̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? чхайиме, а̄вусо, вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. сан̇кха̄расамудайа̄ вин̃н̃а̄н̣асамудайо, сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ вин̃н̃а̄н̣асамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа…пе… дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
102. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако сан̇кха̄ре ча паджа̄на̄ти, сан̇кха̄расамудайан̃ча паджа̄на̄ти, сан̇кха̄раниродхан̃ча паджа̄на̄ти, сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катаме пана̄вусо, сан̇кха̄ра̄, катамо сан̇кха̄расамудайо, катамо сан̇кха̄раниродхо, катама̄ сан̇кха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? тайоме, а̄вусо, сан̇кха̄ра̄ – ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро. авиджджа̄самудайа̄ сан̇кха̄расамудайо, авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇кха̄раниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ сан̇кха̄ре паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄расамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄раниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ сан̇кха̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
103. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо…пе… апуччхум̣ – сийа̄ пана̄вусо…пе… ‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако авиджджан̃ча паджа̄на̄ти, авиджджа̄самудайан̃ча паджа̄на̄ти, авиджджа̄ниродхан̃ча паджа̄на̄ти, авиджджа̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катама̄ пана̄вусо, авиджджа̄, катамо авиджджа̄самудайо, катамо авиджджа̄ниродхо, катама̄ авиджджа̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄? йам̣ кхо, а̄вусо, дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччата̄вусо, авиджджа̄. а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо, а̄саваниродха̄ авиджджа̄ниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго авиджджа̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ авиджджам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ авиджджа̄самудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ авиджджа̄ниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ авиджджа̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
104. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уттари пан̃хам̣ апуччхум̣ – ‘‘сийа̄ пана̄вусо, ан̃н̃опи парийа̄йо йатха̄ арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти?
‘‘сийа̄, а̄вусо. йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако а̄саван̃ча паджа̄на̄ти, а̄савасамудайан̃ча паджа̄на̄ти, а̄саваниродхан̃ча паджа̄на̄ти, а̄саваниродхага̄миним̣ пат̣ипадан̃ча паджа̄на̄ти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхаммам̣. катамо пана̄вусо, а̄саво, катамо а̄савасамудайо, катамо а̄саваниродхо, катама̄ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти? тайоме, а̄вусо, а̄сава̄ – ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво. авиджджа̄самудайа̄ а̄савасамудайо, авиджджа̄ниродха̄ а̄саваниродхо, айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.
‘‘йато кхо, а̄вусо, арийаса̄вако евам̣ а̄савам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄савасамудайам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄саваниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ а̄саваниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа, пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄, ‘асмӣ’ти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄, авиджджам̣ паха̄йа виджджам̣ уппа̄детва̄, дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хоти – етта̄вата̄пи кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хоти, уджугата̄сса дит̣т̣хи, дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато, а̄гато имам̣ саддхамма’’нти.
идамавоча̄йасма̄ са̄рипутто. аттамана̄ те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандунти.
самма̄дит̣т̣хисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣. [ито парам̣ кесучи поттхакесу има̄пи га̄тха̄йо§евам̣ диссанти –§дуккхам̣ джара̄маран̣ам̣ упа̄да̄нам̣, сал̣а̄йатанам̣ на̄марӯпам̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ йа̄ са̄ паре, катама̄ пана̄вусо пада̄нам̣§ким̣ джа̄ти тан̣ха̄ ча ведана̄, авиджджа̄йа чатукканайо. чатта̄ри паре катама̄, пана̄вусо пада̄нам̣ кевалам̣§а̄ха̄ро ча бхаво пхассо, сан̇кха̄ро а̄савапан̃чамо. йа̄ва пан̃ча паре катама̄, пана̄вусо пада̄нам̣ ким̣§катаманти чхаббидха̄ вуттам̣, катама̄ни чатуббидха̄ни. катамо пан̃чавидхо вутто, саббесам̣ екасан̇кха̄нам̣ пан̃чанайапада̄ни ча̄ти]