2. чӯл̣авагго

1. ратанасуттам̣

224. йа̄нӣдха бхӯта̄ни сама̄гата̄ни, бхумма̄ни [бхӯма̄ни (ка.)] ва̄ йа̄ни ва анталиккхе;

саббева бхӯта̄ сумана̄ бхаванту, атхопи саккачча сун̣анту бха̄ситам̣.

225. тасма̄ хи бхӯта̄ ниса̄метха саббе, меттам̣ каротха ма̄нусийа̄ паджа̄йа;

дива̄ ча ратто ча харанти йе балим̣, тасма̄ хи не раккхатха аппаматта̄.

226. йам̣ кин̃чи виттам̣ идха ва̄ хурам̣ ва̄, саггесу ва̄ йам̣ ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

на но самам̣ аттхи татха̄гатена, идампи буддхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

етена саччена суваттхи хоту.

227. кхайам̣ вира̄гам̣ аматам̣ пан̣ӣтам̣, йададжджхага̄ сакйамунӣ сама̄хито;

на тена дхаммена саматтхи кин̃чи, идампи дхамме ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

етена саччена суваттхи хоту.

228. йам̣ буддхасет̣т̣хо париван̣н̣айӣ сучим̣, сама̄дхима̄нантарикан̃н̃ама̄ху;

сама̄дхина̄ тена само на виджджати, идампи дхамме ратанам̣ пан̣ӣтам̣;

етена саччена суваттхи хоту.

229. йе пуггала̄ ат̣т̣ха сатам̣ пасаттха̄, чатта̄ри ета̄ни йуга̄ни хонти;

те даккхин̣еййа̄ сугатасса са̄вака̄, етесу динна̄ни махаппхала̄ни;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

230. йе суппайутта̄ манаса̄ дал̣хена, никка̄мино готамаса̄санамхи;

те паттипатта̄ аматам̣ вигайха, ладдха̄ мудха̄ ниббутим̣ [ниббути (ка.)] бхун̃джама̄на̄;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

231. йатхиндакхӣло патхависсито [падависсито (ка. сӣ.), пат̣хавим̣ сито (ка. сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сийа̄, чатуббхи ва̄техи асампакампийо;

татхӯпамам̣ саппурисам̣ вада̄ми, йо арийасачча̄ни авечча пассати;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

232. йе арийасачча̄ни вибха̄вайанти, гамбхӣрапан̃н̃ена судесита̄ни;

кин̃ча̄пи те хонти бхусам̣ паматта̄, на те бхавам̣ ат̣т̣хамама̄дийанти;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

233. саха̄васса дассанасампада̄йа [саха̄васаддассанасампада̄йа (ка.)], тайассу дхамма̄ джахита̄ бхаванти;

сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччхитан̃ча, сӣлаббатам̣ ва̄пи йадаттхи кин̃чи.

234. чатӯхапа̄йехи ча виппамутто, чхачча̄бхит̣ха̄на̄ни [чха ча̄бхит̣ха̄на̄ни (сӣ. сйа̄.)] бхабба ка̄тум̣ [абхаббо ка̄тум̣ (сӣ.)];

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

235. кин̃ча̄пи со камма [каммам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] кароти па̄пакам̣, ка̄йена ва̄ча̄ уда четаса̄ ва̄;

абхабба [абхаббо (бахӯсу)] со тасса пат̣иччхада̄йа [пат̣иччха̄да̄йа (сӣ.)], абхаббата̄ дит̣т̣хападасса вутта̄;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

236. ванаппагумбе йатха [йатха̄ (сӣ. сйа̄.)] пхусситагге, гимха̄нама̄се пат̣хамасмим̣ [пат̣хамасми (?)] гимхе;

татхӯпамам̣ дхаммаварам̣ адесайи [адесайӣ (сӣ.)], нибба̄нага̄мим̣ парамам̣ хита̄йа;

идампи буддхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

237. варо варан̃н̃ӯ варадо вара̄харо, ануттаро дхаммаварам̣ адесайи;

идампи буддхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

238. кхӣн̣ам̣ пура̄н̣ам̣ нава наттхи самбхавам̣, вираттачитта̄йатике бхавасмим̣;

те кхӣн̣абӣджа̄ авирӯл̣хичханда̄, ниббанти дхӣра̄ йатха̄йам̣ [йатхайам̣ (ка.)] падӣпо;

идампи сан̇гхе ратанам̣ пан̣ӣтам̣, етена саччена суваттхи хоту.

239. йа̄нӣдха бхӯта̄ни сама̄гата̄ни, бхумма̄ни ва̄ йа̄ни ва анталиккхе;

татха̄гатам̣ девамануссапӯджитам̣, буддхам̣ намасса̄ма суваттхи хоту.

240. йа̄нӣдха бхӯта̄ни сама̄гата̄ни, бхумма̄ни ва̄ йа̄ни ва анталиккхе;

татха̄гатам̣ девамануссапӯджитам̣, дхаммам̣ намасса̄ма суваттхи хоту.

241. йа̄нӣдха бхӯта̄ни сама̄гата̄ни, бхумма̄ни ва̄ йа̄ни ва анталиккхе;

татха̄гатам̣ девамануссапӯджитам̣, сан̇гхам̣ намасса̄ма суваттхи хотӯти.

ратанасуттам̣ пат̣хамам̣ нит̣т̣хитам̣.

2. а̄магандхасуттам̣

242. ‘‘са̄ма̄качин̇гӯлакачӣнака̄ни ча, паттаппхалам̣ мӯлапхалам̣ гавиппхалам̣;

дхаммена ладдхам̣ сатамаснама̄на̄ [сатамасама̄на̄ (сӣ. пӣ.), сатамассама̄на̄ (сйа̄. кам̣.)], на ка̄мака̄ма̄ аликам̣ бхан̣анти.

243. ‘‘йадаснама̄но сукатам̣ сунит̣т̣хитам̣, парехи диннам̣ пайатам̣ пан̣ӣтам̣;

са̄лӣнаманнам̣ парибхун̃джама̄но, со бхун̃джасӣ кассапа а̄магандхам̣.

244. ‘‘на а̄магандхо мама каппатӣти, иччева твам̣ бха̄саси брахмабандху;

са̄лӣнаманнам̣ парибхун̃джама̄но, сакунтамам̣сехи сусан̇кхатехи;

пуччха̄ми там̣ кассапа етаматтхам̣, катхам̣ пака̄ро тава а̄магандхо’’.

245. ‘‘па̄н̣а̄типа̄то вадхачхедабандханам̣, тхеййам̣ муса̄ва̄до никативан̃чана̄ни ча;

аджджхенакуттам̣ [аджджхена куджджам̣ (сӣ. пӣ.)] парада̄расевана̄, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

246. ‘‘йе идха ка̄месу асан̃н̃ата̄ джана̄, расесу гиддха̄ асучибха̄вамассита̄ [асучӣкамиссита̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)];

наттхикадит̣т̣хӣ висама̄ дураннайа̄, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

247. ‘‘йе лӯкхаса̄ да̄рун̣а̄ пит̣т̣химам̣сика̄ [йе лӯкхараса̄ да̄рун̣а̄ парапит̣т̣химам̣сика̄ (ка.)], миттаддуно никкарун̣а̄тима̄нино;

ада̄насӣла̄ на ча денти кассачи, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

248. ‘‘кодхо мадо тхамбхо паччупат̣т̣ха̄пана̄ [паччут̣т̣ха̄пана̄ ча (сӣ. сйа̄.), паччут̣т̣ха̄пана̄ (пӣ.)], ма̄йа̄ усӯйа̄ бхассасамуссайо ча;

ма̄на̄тима̄но ча асаббхи сантхаво, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

249. ‘‘йе па̄пасӣла̄ ин̣агха̄тасӯчака̄, воха̄ракӯт̣а̄ идха па̄т̣ирӯпика̄ [па̄тирӯпика̄ (?)];

нара̄дхама̄ йедха каронти киббисам̣, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

250. ‘‘йе идха па̄н̣есу асан̃н̃ата̄ джана̄, паресама̄да̄йа вихесамуййута̄;

дуссӣлалудда̄ пхаруса̄ ана̄дара̄, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

251. ‘‘етесу гиддха̄ вируддха̄типа̄тино, ниччуййута̄ печча тамам̣ ваджанти йе;

патанти сатта̄ нирайам̣ авам̣сира̄, еса̄магандхо на хи мам̣сабходжанам̣.

252. ‘‘на маччхамам̣са̄намана̄сакаттам̣ [на маччхамам̣сам̣ на ана̄сакаттам̣ (сӣ. ат̣т̣ха мӯлапа̄т̣хо), на мам̣ччхамам̣са̄на̄на̄сакаттам̣ (сйа̄. ка.)], на наггийам̣ на мун̣д̣ийам̣ джат̣а̄джаллам̣;

кхара̄джина̄ни на̄ггихуттассупасевана̄, йе ва̄пи локе амара̄ бахӯ тапа̄;

манта̄хутӣ йан̃н̃амутӯпасевана̄, содхенти маччам̣ авитин̣н̣акан̇кхам̣.

253. ‘‘йо тесу [сотесу (сӣ. пӣ.)] гутто видитиндрийо чаре, дхамме т̣хито аджджавамаддаве рато;

сан̇га̄тиго саббадуккхаппахӣно, на липпати [на лимпати (сйа̄. кам̣ ка.)] дит̣т̣хасутесу дхӣро’’.

254. иччетаматтхам̣ бхагава̄ пунаппунам̣, аккха̄си нам̣ [там̣ (сӣ. пӣ.)] ведайи мантапа̄рагӯ;

читра̄хи га̄тха̄хи мунӣ пака̄сайи, нира̄магандхо асито дураннайо.

255. сутва̄на буддхасса субха̄ситам̣ падам̣, нира̄магандхам̣ саббадуккхаппанӯданам̣;

нӣчамано ванди татха̄гатасса, таттхева паббаджджамарочайиттха̄ти.

а̄магандхасуттам̣ дутийам̣ нит̣т̣хитам̣.

3. хирисуттам̣

256. хирим̣ тарантам̣ виджигуччхама̄нам̣, тава̄хамасми [сакха̄хамасми (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ити бха̄сама̄нам̣;

сайха̄ни камма̄ни ана̄дийантам̣, несо маманти ити нам̣ виджан̃н̃а̄.

257. ананвайам̣ [аттханвайам̣ (ка.)] пийам̣ ва̄чам̣, йо миттесу пакуббати;

акаронтам̣ бха̄сама̄нам̣, париджа̄нанти пан̣д̣ита̄.

258. на со митто йо сада̄ аппаматто, бхеда̄сан̇кӣ рандхамева̄нупассӣ;

йасмин̃ча сети урасӣва путто, са ве митто йо парехи абхеджджо.

259. па̄муджджакаран̣ам̣ т̣ха̄нам̣, пасам̣са̄ваханам̣ сукхам̣;

пхала̄нисам̣со бха̄вети, ваханто порисам̣ дхурам̣.

260. павивекарасам̣ питва̄, расам̣ упасамасса ча;

ниддаро хоти ниппа̄по, дхаммапӣтирасам̣ пиванти.

хирисуттам̣ татийам̣ нит̣т̣хитам̣.

4. ман̇галасуттам̣

евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ джетаванам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо са̄ девата̄ бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

261. ‘‘бахӯ дева̄ манусса̄ ча, ман̇гала̄ни ачинтайум̣;

а̄кан̇кхама̄на̄ соттха̄нам̣, брӯхи ман̇галамуттамам̣’’.

262. ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄нам̣, пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄;

пӯджа̄ ча пӯджанеййа̄нам̣ [пӯджанӣйа̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], етам̣ ман̇галамуттамам̣.

263. ‘‘патирӯпадесава̄со ча, пуббе ча катапун̃н̃ата̄;

аттасамма̄пан̣идхи [аттасамма̄пан̣ӣдхӣ (каттхачи)] ча, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

264. ‘‘ба̄хусаччан̃ча сиппан̃ча, винайо ча сусиккхито;

субха̄сита̄ ча йа̄ ва̄ча̄, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

265. ‘‘ма̄та̄питу упат̣т̣ха̄нам̣, путтада̄расса сан̇гахо;

ана̄кула̄ ча камманта̄, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

266. ‘‘да̄нан̃ча дхаммачарийа̄ ча, н̃а̄така̄нан̃ча сан̇гахо;

анаваджджа̄ни камма̄ни, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

267. ‘‘а̄ратӣ виратӣ па̄па̄, маджджапа̄на̄ ча сам̣йамо;

аппама̄до ча дхаммесу, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

268. ‘‘га̄раво ча нива̄то ча, сантут̣т̣хи ча катан̃н̃ута̄;

ка̄лена дхаммассаванам̣ [дхаммасаван̣ам̣ (каттхачи), дхаммасаванам̣ (сӣ. ка.)], етам̣ ман̇галамуттамам̣.

269. ‘‘кхантӣ ча совачассата̄, саман̣а̄нан̃ча дассанам̣;

ка̄лена дхаммаса̄каччха̄, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

270. ‘‘тапо ча брахмачарийан̃ча, арийасачча̄на дассанам̣;

нибба̄насаччхикирийа̄ ча, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

271. ‘‘пхут̣т̣хасса локадхаммехи, читтам̣ йасса на кампати;

асокам̣ вираджам̣ кхемам̣, етам̣ ман̇галамуттамам̣.

272. ‘‘ета̄диса̄ни катва̄на, саббаттхамапара̄джита̄;

саббаттха соттхим̣ гаччханти, там̣ тесам̣ ман̇галамуттама’’нти.

ман̇галасуттам̣ чатуттхам̣ нит̣т̣хитам̣.

5. сӯчиломасуттам̣

евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ гайа̄йам̣ вихарати т̣ан̇китаман̃че сӯчиломасса йаккхасса бхаване. тена кхо пана самайена кхаро ча йаккхо сӯчиломо ча йаккхо бхагавато авидӯре атиккаманти. атха кхо кхаро йаккхо сӯчиломам̣ йаккхам̣ етадавоча – ‘‘есо саман̣о’’ти. ‘‘несо саман̣о, саман̣ако есо. йа̄ва̄хам̣ джа̄на̄ми [йа̄ва джа̄на̄ми (сӣ. пӣ.)] йади ва̄ со саман̣о [йади ва̄ саман̣о (сйа̄.)], йади ва̄ со саман̣ако’’ти [йади ва̄ саман̣акоти (сӣ. сйа̄. пӣ.)].

атха кхо сӯчиломо йаккхо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавато ка̄йам̣ упана̄меси. атха кхо бхагава̄ ка̄йам̣ апана̄меси. атха кхо сӯчиломо йаккхо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘бха̄йаси мам̣, саман̣а̄’’ти? ‘‘на кхва̄хам̣ там̣, а̄вусо, бха̄йа̄ми; апи ча те саппхассо па̄пако’’ти.

‘‘пан̃хам̣ там̣, саман̣а, пуччхисса̄ми. саче ме на бйа̄кариссаси, читтам̣ ва̄ те кхиписса̄ми, хадайам̣ ва̄ те пха̄лесса̄ми, па̄десу ва̄ гахетва̄ па̄раган̇га̄йа кхиписса̄мӣ’’ти.

‘‘на кхва̄хам̣ там̣, а̄вусо, пасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа йо ме читтам̣ ва̄ кхипеййа хадайам̣ ва̄ пха̄леййа па̄десу ва̄ гахетва̄ па̄раган̇га̄йа кхипеййа. апи ча твам̣, а̄вусо, пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти. атха кхо сӯчиломо йаккхо бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

273. ‘‘ра̄го ча досо ча кутонида̄на̄, аратӣ ратӣ ломахам̣со кутоджа̄;

куто самут̣т̣ха̄йа мановитакка̄, кума̄рака̄ дхан̇камивоссаджанти’’.

274. ‘‘ра̄го ча досо ча итонида̄на̄, аратӣ ратӣ ломахам̣со итоджа̄;

ито самут̣т̣ха̄йа мановитакка̄, кума̄рака̄ дхан̇камивоссаджанти.

274. ‘‘снехаджа̄ аттасамбхӯта̄, нигродхассева кхандхаджа̄;

путхӯ висатта̄ ка̄месу, ма̄лува̄ва витата̄ване.

275. ‘‘йе нам̣ паджа̄нанти йатонида̄нам̣, те нам̣ виноденти сун̣охи йаккха;

те дуттарам̣ огхамимам̣ таранти, атин̣н̣апуббам̣ апунаббхава̄йа̄’’ти.

сӯчиломасуттам̣ пан̃чамам̣ нит̣т̣хитам̣.

6. дхаммачарийасуттам̣

276. дхаммачарийам̣ брахмачарийам̣, етада̄ху васуттамам̣;

паббаджитопи че хоти, ага̄ра̄ анага̄рийам̣.

277. со че мукхараджа̄тико, вихеса̄бхирато маго;

джӣвитам̣ тасса па̄пийо, раджам̣ вад̣д̣хети аттано.

278. калаха̄бхирато бхиккху, мохадхаммена а̄вуто;

аккха̄тампи на джа̄на̄ти, дхаммам̣ буддхена деситам̣.

279. вихесам̣ бха̄витатта̄нам̣, авиджджа̄йа пураккхато;

сам̣килесам̣ на джа̄на̄ти, маггам̣ нирайага̄минам̣.

280. винипа̄там̣ сама̄панно, габбха̄ габбхам̣ тама̄ тамам̣;

са ве та̄дисако бхиккху, печча дуккхам̣ нигаччхати.

281. гӯтхакӯпо йатха̄ асса, сампун̣н̣о ган̣авассико;

йо ча еварӯпо асса, дуббисодхо хи са̄н̇ган̣о.

282. йам̣ еварӯпам̣ джа̄на̄тха, бхиккхаво геханисситам̣;

па̄пиччхам̣ па̄пасан̇каппам̣, па̄паа̄ча̄рагочарам̣.

283. саббе самагга̄ хутва̄на, абхиниббаджджийа̄тха [абхиниббаджджайа̄тха (сӣ. пӣ. а. ни. 8.10)] нам̣;