5. сатока̄рин̃а̄н̣аниддесо
163. катама̄ни ба̄ттим̣са сатока̄рисса н̃а̄н̣а̄ни? идха бхиккху аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со сатова ассасати сато пассасати. дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти. дӣгхам̣ ва̄ пассасанто ‘‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти. рассам̣ ва̄ ассасанто ‘‘рассам̣ ассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти. рассам̣ ва̄ пассасанто ‘‘рассам̣ пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти. ‘‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. пӣтипат̣исам̣ведӣ…пе… сукхапат̣исам̣ведӣ… читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ … пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣… читтапат̣исам̣ведӣ… абхиппамодайам̣ читтам̣… сама̄дахам̣ читтам̣… вимочайам̣ читтам̣… аничча̄нупассӣ… вира̄га̄нупассӣ… ниродха̄нупассӣ… ‘‘пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати.
164. идха̄ти имисса̄ дит̣т̣хийа̄, имисса̄ кхантийа̄, имисса̄ ручийа̄, имасмим̣ а̄да̄йе, имасмим̣ дхамме, имасмим̣ винайе, имасмим̣ дхаммавинайе, имасмим̣ па̄вачане, имасмим̣ брахмачарийе, имасмим̣ саттхуса̄сане. тена вуччати – ‘‘идха̄’’ти. бхиккхӯти путхуджджанакалйа̄н̣ако ва̄ хоти бхиккху секкхо ва̄ араха̄ ва̄ акуппадхаммо. аран̃н̃анти никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃ам̣. руккхамӯланти йаттха бхиккхуно а̄санам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти ман̃чо ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ бхиси ва̄ тат̣т̣ика̄ ва̄ чаммакхан̣д̣о ва̄ тин̣асантхаро [тин̣асан̣т̣харо (сйа̄.)] ва̄ пан̣н̣асантхаро ва̄ пала̄ласантхаро [пала̄сасан̣т̣харо (сйа̄.)] ва̄, таттха бхиккху чан̇камати ва̄ тит̣т̣хати ва̄ нисӣдати ва̄ сеййам̣ ва̄ каппети. сун̃н̃анти кеначи ана̄кин̣н̣ам̣ хоти гахат̣т̣хехи ва̄ паббаджитехи ва̄. ага̄ранти [а̄га̄ранти (сйа̄.)] виха̄ро ад̣д̣хайого па̄са̄до хаммийам̣ гуха̄. нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ти нисинно хоти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти уджуко хоти ка̄йо т̣хито [панидхито (сйа̄.)] супан̣ихито. паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти. парӣти париггахат̣т̣хо. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо. сатӣти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо. тена вуччати – ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти.
165. сатова ассасати, сато пассасатӣти ба̄ттим̣са̄йа а̄ка̄рехи сато ка̄рӣ хоти. дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сато ка̄рӣ хоти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сато ка̄рӣ хоти. рассам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сато ка̄рӣ хоти. рассам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сато ка̄рӣ хоти…пе… пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄савасена пат̣иниссагга̄нупассӣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сато ка̄рӣ хоти.
пат̣хамачатукканиддесо
166. катхам̣ дӣгхам̣ ассасанто ‘‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ пассасанто ‘‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти? дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, дӣгхам̣ пасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те пассасати, дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи чхандо уппаджджати. чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ пасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те пассасати, чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи па̄моджджам̣ уппаджджати. па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ пасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те пассасати, па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи дӣгхам̣ асса̄сапасса̄са̄пи читтам̣ виваттати, упеккха̄ сан̣т̣ха̄ти. имехи наваха̄ка̄рехи дӣгхам̣ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо. упат̣т̣ха̄нам̣ сати. анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
167. анупассатӣти катхам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати? аниччато анупассати, но ниччато. дуккхато анупассати, но сукхато. анаттато анупассати, но аттато. ниббиндати, но нандати. вираджджати, но раджджати. ниродхети, но самудети. пат̣иниссаджджати, но а̄дийати. аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати. дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣ паджахати. анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣ паджахати. ниббинданто нандим̣ паджахати. вираджджанто ра̄гам̣ паджахати. ниродхенто самудайам̣ паджахати. пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахати. евам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати.
бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄ – таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена бха̄вана̄, индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена бха̄вана̄, тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена бха̄вана̄, а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. дӣгхам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти.
катхам̣ видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти? катхам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти? авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайоти – паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄йа уппа̄до видито хоти. тан̣ха̄самудайа̄ ведана̄самудайоти… каммасамудайа̄ ведана̄самудайоти… пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄йа уппа̄до видито хоти. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассатопи ведана̄йа уппа̄до видито хоти. евам̣ ведана̄йа уппа̄до видито хоти.
катхам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. дуккхато манасикарото бхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. анаттато манасикарото сун̃н̃атупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ ведана̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти.
катхам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ ведана̄ниродхоти – паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. тан̣ха̄ниродха̄ ведана̄ниродхоти …пе… камманиродха̄ ведана̄ниродхоти…пе… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассатопи ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ ведана̄йа аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти.
катхам̣ видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти? катхам̣ сан̃н̃а̄йа уппа̄до видито хоти? авиджджа̄самудайа̄ сан̃н̃а̄самудайоти – паччайасамудайат̣т̣хена сан̃н̃а̄йа уппа̄до видито хоти. тан̣ха̄самудайа̄ сан̃н̃а̄самудайоти…пе… каммасамудайа̄ сан̃н̃а̄самудайоти…пе… пхассасамудайа̄ сан̃н̃а̄самудайоти – паччайасамудайат̣т̣хена сан̃н̃а̄йа уппа̄до видито хоти. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассатопи сан̃н̃а̄йа уппа̄до видито хоти. евам̣ сан̃н̃а̄йа уппа̄до видито хоти.
катхам̣ сан̃н̃а̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. дуккхато манасикарото бхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. анаттато манасикарото сун̃н̃атупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ сан̃н̃а̄йа упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти.
катхам̣ сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ сан̃н̃а̄ниродхоти – паччайаниродхат̣т̣хена сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо видито хоти. тан̣ха̄ниродха̄ сан̃н̃а̄ниродхоти…пе… камманиродха̄ сан̃н̃а̄ниродхоти…пе… пхассаниродха̄ сан̃н̃а̄ниродхоти – паччайаниродхат̣т̣хена сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо видито хоти. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассатопи сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти.
катхам̣ видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти? катхам̣ витакка̄нам̣ уппа̄до видито хоти? авиджджа̄самудайа̄ витаккасамудайоти – паччайасамудайат̣т̣хена витакка̄нам̣ уппа̄до видито хоти. тан̣ха̄самудайа̄ витаккасамудайоти…пе… каммасамудайа̄ витаккасамудайоти…пе… сан̃н̃а̄самудайа̄ витаккасамудайоти – паччайасамудайат̣т̣хена витакка̄нам̣ уппа̄до видито хоти. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассатопи витакка̄нам̣ уппа̄до видито хоти. евам̣ витакка̄нам̣ уппа̄до видито хоти.
катхам̣ витакка̄нам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти? аниччато манасикарото кхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. дуккхато манасикарото бхайатупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. анаттато манасикарото сун̃н̃атупат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти. евам̣ витакка̄нам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ видитам̣ хоти.
катхам̣ витакка̄нам̣ аттхан̇гамо видито хоти? авиджджа̄ниродха̄ витакканиродхоти – паччайаниродхат̣т̣хена витакка̄нам̣ аттхан̇гамо видито хоти. тан̣ха̄ниродха̄ витакканиродхоти…пе… камманиродха̄ витакканиродхоти…пе… сан̃н̃а̄ниродха̄ витакканиродхоти – паччайаниродхат̣т̣хена витакка̄нам̣ аттхан̇гамо видито хоти. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассатопи витакка̄нам̣ аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ витакка̄нам̣ аттхан̇гамо видито хоти. евам̣ видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти.
168. дӣгхам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети, гочаран̃ча паджа̄на̄ти, саматтхан̃ча пат̣ивиджджхати…пе… маггам̣ самодха̄нети, дхамме самодха̄нети, гочаран̃ча паджа̄на̄ти, саматтхан̃ча пат̣ивиджджхати.
индрийа̄ни самодха̄нетӣти катхам̣ индрийа̄ни самодха̄нети? адхимоккхат̣т̣хена саддхиндрийам̣ самодха̄нети, паггахат̣т̣хена вӣрийиндрийам̣ самодха̄нети, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сатиндрийам̣ самодха̄нети, авиккхепат̣т̣хена сама̄дхиндрийам̣ самодха̄нети, дассанат̣т̣хена пан̃н̃индрийам̣ самодха̄нети. айам̣ пуггало има̄ни индрийа̄ни имасмим̣ а̄рамман̣е самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘индрийа̄ни самодха̄нетӣ’’ти.
гочаран̃ча паджа̄на̄тӣти йам̣ тасса а̄рамман̣ам̣, там̣ тасса гочарам̣. йам̣ тасса гочарам̣, там̣ тасса а̄рамман̣ам̣. паджа̄на̄тӣти пуггало. паджа̄нана̄ пан̃н̃а̄.
саманти а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄нам̣ самам̣, читтасса авиккхепо самам̣, читтасса адхит̣т̣ха̄нам̣ самам̣, читтасса вода̄нам̣ самам̣. аттхоти анаваджджат̣т̣хо никкилесат̣т̣хо вода̄нат̣т̣хо парамат̣т̣хо. пат̣ивиджджхатӣти а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса авиккхепат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса вода̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
бала̄ни самодха̄нетӣти катхам̣ бала̄ни самодха̄нети? ассаддхийе акампийат̣т̣хена саддха̄балам̣ самодха̄нети, косадждже акампийат̣т̣хена вӣрийабалам̣ самодха̄нети, пама̄де акампийат̣т̣хена сатибалам̣ самодха̄нети, уддхачче акампийат̣т̣хена сама̄дхибалам̣ самодха̄нети, авиджджа̄йа акампийат̣т̣хена пан̃н̃а̄балам̣ самодха̄нети. айам̣ пуггало има̄ни бала̄ни имасмим̣ а̄рамман̣е самодха̄нети. тена вуччати – бала̄ни самодха̄нетӣти. гочаран̃ча паджа̄на̄тӣти…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
боджджхан̇ге самодха̄нетӣти катхам̣ боджджхан̇ге самодха̄нети? упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сатисамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, павичайат̣т̣хена дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, паггахат̣т̣хена вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, пхаран̣ат̣т̣хена пӣтисамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, упасамат̣т̣хена пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, авиккхепат̣т̣хена сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети, пат̣исан̇кха̄нат̣т̣хена упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ самодха̄нети. айам̣ пуггало име боджджхан̇ге имасмим̣ а̄рамман̣е самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘боджджхан̇ге самодха̄нетӣ’’ти. гочаран̃ча паджа̄на̄тӣти…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
маггам̣ самодха̄нетӣти катхам̣ маггам̣ самодха̄нети? дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хим̣ самодха̄нети, абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппам̣ самодха̄нети, париггахат̣т̣хена самма̄ва̄чам̣ самодха̄нети, самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄каммантам̣ самодха̄нети, вода̄нат̣т̣хена самма̄а̄джӣвам̣ самодха̄нети, паггахат̣т̣хена самма̄ва̄йа̄мам̣ самодха̄нети, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄сатим̣ самодха̄нети, авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхим̣ самодха̄нети. айам̣ пуггало имам̣ маггам̣ имасмим̣ а̄рамман̣е самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘маггам̣ самодха̄нетӣ’’ти. гочаран̃ча паджа̄на̄тӣти…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
дхамме самодха̄нетӣти катхам̣ дхамме самодха̄нети? а̄дхипатеййат̣т̣хена индрийа̄ни самодха̄нети, акампийат̣т̣хена бала̄ни самодха̄нети, ниййа̄нат̣т̣хена боджджхан̇ге самодха̄нети, хетут̣т̣хена маггам̣ самодха̄нети, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сатипат̣т̣ха̄нам̣ самодха̄нети, падаханат̣т̣хена саммаппадха̄нам̣ самодха̄нети, иджджханат̣т̣хена иддхипа̄дам̣ самодха̄нети татхат̣т̣хена саччам̣ самодха̄нети, авиккхепат̣т̣хена саматхам̣ самодха̄нети, анупассанат̣т̣хена випассанам̣ самодха̄нети, екарасат̣т̣хена саматхавипассанам̣ самодха̄нети, анативаттанат̣т̣хена йуганаддхам̣ самодха̄нети, сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхим̣ самодха̄нети, авиккхепат̣т̣хена читтависуддхим̣ самодха̄нети, дассанат̣т̣хена дит̣т̣хивисуддхим̣ самодха̄нети, вимуттат̣т̣хена вимоккхам̣ самодха̄нети, пат̣иведхат̣т̣хена виджджам̣ самодха̄нети, паричча̄гат̣т̣хена вимуттим̣ самодха̄нети, самуччхедат̣т̣хена кхайе н̃а̄н̣ам̣ самодха̄нети, пат̣иппассаддхат̣т̣хена ануппа̄де н̃а̄н̣ам̣ самодха̄нети, чхандам̣ мӯлат̣т̣хена самодха̄нети, манасика̄рам̣ самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена самодха̄нети, пхассам̣ самодха̄нат̣т̣хена самодха̄нети, веданам̣ самосаран̣ат̣т̣хена самодха̄нети, сама̄дхим̣ памукхат̣т̣хена самодха̄нети, сатим̣ а̄дхипатеййат̣т̣хена самодха̄нети, пан̃н̃ам̣ татуттарат̣т̣хена самодха̄нети, вимуттим̣ са̄рат̣т̣хена самодха̄нети, аматогадхам̣ нибба̄нам̣ парийоса̄нат̣т̣хена самодха̄нети. айам̣ пуггало име дхамме имасмим̣ а̄рамман̣е самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘дхамме самодха̄нетӣ’’ти.
гочаран̃ча паджа̄на̄тӣти йам̣ тасса а̄рамман̣ам̣, там̣ тасса гочарам̣. йам̣ тасса гочарам̣, там̣ тасса а̄рамман̣ам̣ паджа̄на̄тӣти пуггало. паджа̄нана̄ пан̃н̃а̄. саманти а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄нам̣ самам̣, читтасса авиккхепо самам̣, читтасса адхит̣т̣ха̄нам̣ самам̣, читтасса вода̄нам̣ самам̣. аттхоти анаваджджат̣т̣хо никкилесат̣т̣хо вода̄нат̣т̣хо парамат̣т̣хо. пат̣ивиджджхатӣти а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса авиккхепат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати, читтасса вода̄нат̣т̣хам̣ пат̣ивиджджхати. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
169. катхам̣ рассам̣ ассасанто ‘‘рассам̣ ассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ пассасанто ‘‘рассам̣ пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти? рассам̣ асса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасати, рассам̣ пасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те пассасати, рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи чхандо уппаджджати. чхандавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасати. чхандавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ пасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те пассасати. чхандавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. чхандавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи па̄моджджам̣ уппаджджати. па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасати, па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ пасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те пассасати, па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ рассам̣ асса̄сапасса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи расса̄ асса̄сапасса̄са̄ читтам̣ виваттати, упеккха̄ сан̣т̣ха̄ти. имехи наваха̄ка̄рехи расса̄ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. рассам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато видита̄ ведана̄ уппаджджанти…пе… рассам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
170. катхам̣ ‘‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? ка̄йоти две ка̄йа̄ – на̄мака̄йо ча рӯпака̄йо ча. катамо на̄мака̄йо? ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄, пхассо, манасика̄ро, на̄ман̃ча на̄мака̄йо ча, йе ча вуччанти читтасан̇кха̄ра̄ – айам̣ на̄мака̄йо. катамо рӯпака̄йо? чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣, асса̄со ча пасса̄со ча, нимиттан̃ча упанибандхана̄, йе ча вуччанти ка̄йасан̇кха̄ра̄ – айам̣ рӯпака̄йо.
катхам̣ те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти. рассам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти. рассам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти.
а̄ваджджато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, паджа̄нато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, пассато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, паччавеккхато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, читтам̣ адхит̣т̣хахато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, саддха̄йа адхимуччато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, вӣрийам̣ пагган̣хато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, сатим̣ упат̣т̣ха̄пайато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, читтам̣ сама̄дахато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, пан̃н̃а̄йа паджа̄нато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, паха̄таббам̣ паджахато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, бха̄ветаббам̣ бха̄вайато те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти, саччхика̄таббам̣ саччхикарото те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти. евам̣ те ка̄йа̄ пат̣ивидита̄ хонти. саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати. сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄.
саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ [асса̄сапасса̄са̄ (сйа̄.)] сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи, авиккхепат̣т̣хена читтависуддхи, дассанат̣т̣хена дит̣т̣хивисуддхи. йо таттха сам̣варат̣т̣хо, айам̣ адхисӣласиккха̄. йо таттха авиккхепат̣т̣хо, айам̣ адхичиттасиккха̄. йо таттха дассанат̣т̣хо, айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄. има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхати, джа̄нанто сиккхати, пассанто сиккхати, паччавеккханто сиккхати, читтам̣ адхит̣т̣хаханто сиккхати, саддха̄йа адхимуччанто сиккхати, вӣрийам̣ пагган̣ханто сиккхати, сатим̣ упат̣т̣хапенто сиккхати, читтам̣ сама̄даханто сиккхати, пан̃н̃а̄йа паджа̄нанто сиккхати, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто сиккхати, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто сиккхати, паха̄таббам̣ паджаханто сиккхати, бха̄ветаббам̣ бха̄венто сиккхати, саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхати.
саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато видита̄ ведана̄ уппаджджанти…пе… саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
171. катхам̣ ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамо ка̄йасан̇кха̄ро? дӣгхам̣ асса̄са̄ ка̄йика̄. ете дхамма̄ ка̄йапат̣ибаддха̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄. те ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. дӣгхам̣ пасса̄са̄ ка̄йика̄. ете дхамма̄ ка̄йапат̣ибаддха̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄. те ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. рассам̣ асса̄са̄ рассам̣ пасса̄са̄. саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄са̄ саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пасса̄са̄ ка̄йика̄. ете дхамма̄ ка̄йапат̣ибаддха̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄. те ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати.
йатха̄рӯпехи ка̄йасан̇кха̄рехи йа̄ ка̄йасса а̄намана̄ винамана̄ саннамана̄ пан̣амана̄ ин̃джана̄ пхандана̄ чалана̄ пакампана̄ – пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣти сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати. йатха̄рӯпехи ка̄йасан̇кха̄рехи йа̄ ка̄йасса на а̄намана̄ на винамана̄ на саннамана̄ на пан̣амана̄ анин̃джана̄ апхандана̄ ачалана̄ акампана̄ сантам̣ сукхумам̣ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣти сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати.
ити кира ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ на хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ на хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ на хоти, а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ на хоти; на ча нам̣ там̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи.
ити кира ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти. а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ хоти; тан̃ча нам̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи. йатха̄ катхам̣ вийа? сеййатха̄пи кам̣се а̄кот̣ите пат̣хамам̣ ол̣а̄рика̄ садда̄ паваттанти. ол̣а̄рика̄нам̣ садда̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи ол̣а̄рике садде, атха паччха̄ сукхумака̄ садда̄ паваттанти. сукхумака̄нам̣ садда̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи сукхумаке садде, атха паччха̄ сукхумасадданимитта̄рамман̣ата̄пи читтам̣ паваттати. евамевам̣ пат̣хамам̣ ол̣а̄рика̄ асса̄сапасса̄са̄ паваттанти; ол̣а̄рика̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се, атха паччха̄ сукхумака̄ асса̄сапасса̄са̄ паваттанти. сукхумака̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи сукхумаке асса̄сапасса̄се, атха паччха̄ сукхумакаасса̄сапасса̄са̄нам̣ нимитта̄рамман̣ата̄пи читтам̣ на виккхепам̣ гаччхати.
евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ хоти; тан̃ча нам̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи. пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ ка̄йам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣, асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи, авиккхепат̣т̣хена читтависуддхи, дассанат̣т̣хена дит̣т̣хивисуддхи. йо таттха сам̣варат̣т̣хо, айам̣ адхисӣласиккха̄; йо таттха авиккхепат̣т̣хо, айам̣ адхичиттасиккха̄; йо таттха дассанат̣т̣хо айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄. има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхати…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато видита̄ ведана̄ уппаджджанти…пе… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
ат̣т̣ха анупассана̄н̃а̄н̣а̄ни, ат̣т̣ха ча упат̣т̣ха̄на̄нуссатийо, чатта̄ри суттантикаваттхӯни ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄йа.
бха̄н̣ава̄ро.
дутийачатукканиддесо
172. катхам̣ ‘‘пӣтипат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати ‘‘пӣтипат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катама̄ пӣти? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати пӣти па̄моджджам̣. йа̄ пӣти па̄моджджам̣ а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄. читтасса дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати пӣти па̄моджджам̣…пе… рассам̣ асса̄савасена, рассам̣ пасса̄савасена, саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄савасена, саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄савасена, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати пӣти па̄моджджам̣. йа̄ пӣти па̄моджджам̣ а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄ читтасса – айам̣ пӣти.
катхам̣ са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти? дӣгхам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти. рассам̣ асса̄савасена…пе… рассам̣ пасса̄савасена… саббака̄йапат̣исам̣ведӣ асса̄савасена… саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄савасена… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти. а̄ваджджато са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти, джа̄нато…пе… пассато… паччавеккхато… читтам̣ адхит̣т̣хахато… саддха̄йа адхимуччато… вӣрийам̣ пагган̣хато… сатим̣ упат̣т̣ха̄пайато… читтам̣ сама̄дахато… пан̃н̃а̄йа паджа̄нато… абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нато… парин̃н̃еййам̣ париджа̄нато… паха̄таббам̣ паджахато… бха̄ветаббам̣ бха̄вайато… саччхика̄таббам̣ саччхикарото са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти. евам̣ са̄ пӣти пат̣ивидита̄ хоти.
пӣтипат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ веданам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ведана̄су ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ веданам̣ анупассати? аниччато анупассати…пе… евам̣ там̣ веданам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. пӣтипат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… пӣтипат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
173. катхам̣ ‘‘сукхапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘сукхапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? сукханти две сукха̄ни – ка̄йикан̃ча сукхам̣, четасикан̃ча сукхам̣. катамам̣ ка̄йикам̣ сукхам̣? йам̣ ка̄йикам̣ са̄там̣ ка̄йикам̣ сукхам̣, ка̄йасампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣, ка̄йасампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ ка̄йикам̣ сукхам̣. катамам̣ четасикам̣ сукхам̣? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣, четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣, четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – идам̣ четасикам̣ сукхам̣.
катхам̣ те сукха̄ пат̣ивидита̄ хонти? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те сукха̄ пат̣ивидита̄ хонти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те сукха̄ пат̣ивидита̄ хонти…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикарото те сукха̄ пат̣ивидита̄ хонти. евам̣ те сукха̄ пат̣ивидита̄ хонти. сукхапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ веданам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ведана̄су ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ веданам̣ анупассати. аниччато анупассати…пе… евам̣ там̣ веданам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. сукхапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… сукхапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
174. катхам̣ ‘‘читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамо читтасан̇кха̄ро? дӣгхам̣ асса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄. дӣгхам̣ пасса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄…пе… сукхапат̣исам̣ведӣ асса̄савасена… сукхапат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄ – айам̣ читтасан̇кха̄ро.
катхам̣ те читтасан̇кха̄ра̄ пат̣ивидита̄ хонти? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те читтасан̇кха̄ра̄ пат̣ивидита̄ хонти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те читтасан̇кха̄ра̄ пат̣ивидита̄ хонти…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикарото те читтасан̇кха̄ра̄ пат̣ивидита̄ хонти. евам̣ те читтасан̇кха̄ра̄ пат̣ивидита̄ хонти. читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣ ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ те н̃а̄н̣ена там̣ веданам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ведана̄су ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ веданам̣ анупассати? аниччато анупассати…пе… евам̣ там̣ веданам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
175. катхам̣ ‘‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамо читтасан̇кха̄ро? дӣгхам̣ асса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄. те читтасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. дӣгхам̣ пасса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄. те читтасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ асса̄савасена… читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ – ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄. те читтасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄савасена ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ведана̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ веданам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ведана̄су ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ веданам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ веданам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
ат̣т̣ха анупассана̄н̃а̄н̣а̄ни ат̣т̣ха ча упат̣т̣ха̄на̄нуссатийо чатта̄ри суттантикаваттхӯни ведана̄су ведана̄нупассана̄йа.
татийачатукканиддесо
176. катхам̣ ‘‘читтапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘читтапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамам̣ там̣ читтам̣? дӣгхам̣ асса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣. йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣ хадайам̣ пан̣д̣арам̣ мано мана̄йатанам̣ маниндрийам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. дӣгхам̣ пасса̄савасена …пе… пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ асса̄савасена… пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄рам̣ пасса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣. йам̣ читтам̣ мано ма̄насам̣ хадайам̣ пан̣д̣арам̣ мано ма̄найатанам̣ маниндрийам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – идам̣ читтам̣.
катхам̣ там̣ читтам̣ пат̣ивидитам̣ хоти? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ читтам̣ пат̣ивидитам̣ хоти. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ читтам̣ пат̣ивидитам̣ хоти…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикарото там̣ читтам̣ пат̣ивидитам̣ хоти. евам̣ там̣ читтам̣ пат̣ивидитам̣ хоти. читтапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ читтам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘читте читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ читтам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ читтам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. читтапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… читтапат̣исам̣ведӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
177. катхам̣ ‘‘абхиппамодайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти, ‘‘абхиппамодайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамо читтасса абхиппамодо? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати читтасса абхиппамодо. йа̄ читтасса а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄. читтасса дӣгхам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати читтасса абхиппамодо. йа̄ читтасса а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄ читтасса…пе… читтапат̣исам̣ведӣ асса̄савасена… читтапат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато уппаджджати читтасса абхиппамодо. йа̄ читтасса а̄модана̄ памодана̄ ха̄со паха̄со витти одагйам̣ аттаманата̄ читтасса – айам̣ читтасса абхиппамодо. абхиппамодайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ читтам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘читте читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ читтам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ читтам̣ анупассатӣти. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. абхиппамодайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… абхиппамодайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
178. катхам̣ ‘‘сама̄дахам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘сама̄дахам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катамо сама̄дхи [катаман̃ча сама̄дхиндийам̣ (сйа̄.)]? дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи, йа̄ читтасса т̣хити сан̣т̣хити ават̣т̣хити [адхит̣т̣ити (сйа̄.)] ависа̄ха̄ро авиккхепо ависа̄хат̣ама̄насата̄ [ависа̄хатама̄насата̄ (сйа̄. ка.)] саматхо сама̄дхиндрийам̣ сама̄дхибалам̣ самма̄сама̄дхи. дӣгхам̣ пасса̄савасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи…пе… сама̄дахам̣ читтам̣ асса̄савасена…пе… сама̄дахам̣ читтам̣ пасса̄савасена читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи. йа̄ читтасса т̣хити сан̣т̣хити ават̣т̣хити ависа̄ха̄ро авиккхепо ависа̄хат̣ама̄насата̄ саматхо сама̄дхиндрийам̣ сама̄дхибалам̣ самма̄сама̄дхи – айам̣ сама̄дхи. сама̄дахам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ читтам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘читте читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ там̣ читтам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ читтам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. сама̄дахам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… сама̄дахам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
179. катхам̣ ‘‘вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? ‘‘ра̄гато вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘ра̄гато вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘досато вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘досато вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘мохато вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати…пе… ма̄нато вимочайам̣ читтам̣… дит̣т̣хийа̄ вимочайам̣ читтам̣… вичикиччха̄йа вимочайам̣ читтам̣… тхинато вимочайам̣ читтам̣… уддхаччато вимочайам̣ читтам̣… ахирикато вимочайам̣ читтам̣… ‘‘аноттаппато вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘аноттаппато вимочайам̣ читтам̣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. вимочайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ читтам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ сати…пе….
анупассатӣти катхам̣ там̣ читтам̣ анупассати…пе… евам̣ там̣ читтам̣ анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. вимочайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… вимочайам̣ читтам̣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато …пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
ат̣т̣ха анупассана̄н̃а̄н̣а̄ни ат̣т̣ха ча упат̣т̣ха̄на̄нуссатийо чатта̄ри суттантикаваттхӯни читте читта̄нупассана̄йа.
чатуттхачатукканиддесо
180. катхам̣ ‘‘аничча̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘аничча̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? аниччанти ким̣ аниччам̣? пан̃чаккхандха̄ аничча̄. кенат̣т̣хена аничча̄? уппа̄давайат̣т̣хена аничча̄. пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайам̣ пассанто кати лаккхан̣а̄ни пассати, вайам̣ пассанто кати лаккхан̣а̄ни пассати, удайаббайам̣ пассанто кати лаккхан̣а̄ни пассати? пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассати, вайам̣ пассанто пан̃чавӣсати лаккхан̣а̄ни пассати. пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ пассанто има̄ни пан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни пассати.
‘‘рӯпе аничча̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘рӯпе аничча̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ‘‘ведана̄йа…пе… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е… чаккхусмим̣…пе… джара̄маран̣е аничча̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘джара̄маран̣е аничча̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. аничча̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те дхамме анупассати. тена вуччати – ‘‘дхаммесу дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ те дхамме анупассати…пе… евам̣ те дхамме анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. аничча̄нупассӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… аничча̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
катхам̣ ‘‘вира̄га̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘вира̄га̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? рӯпе а̄дӣнавам̣ дисва̄ рӯпавира̄ге чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘рӯпе вира̄га̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘рӯпе вира̄га̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ведана̄йа…пе… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е… чаккхусмим̣…пе… джара̄маран̣е а̄дӣнавам̣ дисва̄ джара̄маран̣авира̄ге чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘джара̄маран̣е вира̄га̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘джара̄маран̣е вира̄га̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. вира̄га̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те дхамме анупассати. тена вуччати – ‘‘дхаммесу дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ те дхамме анупассати…пе… евам̣ те дхамме анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. вира̄га̄нупассӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… вира̄га̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
катхам̣ ‘‘ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? рӯпе а̄дӣнавам̣ дисва̄ рӯпаниродхе чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘рӯпе ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘рӯпе ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ведана̄йа…пе… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е… чаккхусмим̣…пе… джара̄маран̣е а̄дӣнавам̣ дисва̄ джара̄маран̣аниродхе чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘джара̄маран̣е ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘джара̄маран̣е ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати.
181. катиха̄ка̄рехи авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти? катиха̄ка̄рехи авиджджа̄ нируджджхати? пан̃чаха̄ка̄рехи авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти. ат̣т̣хаха̄ка̄рехи авиджджа̄ нируджджхати.
катамехи пан̃чаха̄ка̄рехи авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти? аниччат̣т̣хена авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти, дуккхат̣т̣хена авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти, анаттат̣т̣хена авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти, санта̄пат̣т̣хена авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти, випарин̣а̄мат̣т̣хена авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти – имехи пан̃чаха̄ка̄рехи авиджджа̄йа а̄дӣнаво хоти.
катамехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи авиджджа̄ нируджджхати? нида̄наниродхена авиджджа̄ нируджджхати, самудайаниродхена авиджджа̄ нируджджхати, джа̄тиниродхена авиджджа̄ нируджджхати, пабхаваниродхена [а̄ха̄раниродхена (сйа̄.)] авиджджа̄ нируджджхати, хетуниродхена авиджджа̄ нируджджхати, паччайаниродхена авиджджа̄ нируджджхати, н̃а̄н̣уппа̄дена авиджджа̄ нируджджхати, ниродхупат̣т̣ха̄нена авиджджа̄ нируджджхати – имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи авиджджа̄ нируджджхати. имехи пан̃чаха̄ка̄рехи авиджджа̄йа а̄дӣнавам̣ дисва̄ – имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи авиджджа̄ниродхе чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘авиджджа̄йа ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘авиджджа̄йа ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати.
катиха̄ка̄рехи сан̇кха̄ресу а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи сан̇кха̄ра̄ нируджджханти…пе… катиха̄ка̄рехи вин̃н̃а̄н̣е а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи вин̃н̃а̄н̣ам̣ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи на̄марӯпе а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи на̄марӯпам̣ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи сал̣а̄йатане а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи сал̣а̄йатанам̣ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи пхассе а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи пхассо нируджджхати… катиха̄ка̄рехи ведана̄йа а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи ведана̄ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи тан̣ха̄йа а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи тан̣ха̄ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи упа̄да̄не а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи упа̄да̄нам̣ нируджджхати… катиха̄ка̄рехи бхаве а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи бхаво нируджджхати… катиха̄ка̄рехи джа̄тийа̄ а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи джа̄ти нируджджхати… катиха̄ка̄рехи джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти, катиха̄ка̄рехи джара̄маран̣ам̣ нируджджхати? пан̃чаха̄ка̄рехи джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти, ат̣т̣хаха̄ка̄рехи джара̄маран̣ам̣ нируджджхати.
катамехи пан̃чаха̄ка̄рехи джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти? аниччат̣т̣хена джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти, дуккхат̣т̣хена…пе… анаттат̣т̣хена…пе… санта̄пат̣т̣хена…пе… випарин̣а̄мат̣т̣хена джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти – имехи пан̃чаха̄ка̄рехи джара̄маран̣е а̄дӣнаво хоти.
катамехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи джара̄маран̣ам̣ нируджджхати? нида̄наниродхена джара̄маран̣ам̣ нируджджхати, самудайаниродхена…пе… джа̄тиниродхена…пе… пабхаваниродхена [бхаваниродхена (сйа̄.)] … хетуниродхена… паччайаниродхена… н̃а̄н̣уппа̄дена…пе… ниродхупат̣т̣ха̄нена джара̄маран̣ам̣ нируджджхати – имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи джара̄маран̣ам̣ нируджджхати. имехи пан̃чаха̄ка̄рехи джара̄маран̣е а̄дӣнавам̣ дисва̄ имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи джара̄маран̣аниродхе чхандаджа̄то хоти саддха̄дхимутто, читтан̃часса сва̄дхит̣т̣хитам̣. ‘‘джара̄маран̣е ниродха̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘джара̄маран̣е ниродха̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. ниродха̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те дхамме анупассати. тена вуччати – ‘‘дхаммесу дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ те дхамме анупассати…пе… евам̣ те дхамме анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. ниродха̄нупассӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи…пе… ниродха̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато…пе… паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети. тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
182. катхам̣ ‘‘пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? пат̣иниссагга̄ти две пат̣иниссагга̄ – паричча̄гапат̣иниссагго ча паккханданапат̣иниссагго ча. рӯпам̣ париччаджатӣти – паричча̄гапат̣иниссагго. рӯпаниродхе нибба̄не читтам̣ паккхандатӣти – паккханданапат̣иниссагго. ‘‘рӯпе пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘рӯпе пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ париччаджатӣти – паричча̄гапат̣иниссагго. джара̄маран̣аниродхе нибба̄не читтам̣ паккхандатӣти – паккханданапат̣иниссагго. ‘‘джара̄маран̣е пат̣иниссагга̄нупассӣ ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати, ‘‘джара̄маран̣е пат̣иниссагга̄нупассӣ пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣ сати анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. дхамма̄ упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена те дхамме анупассати. тена вуччати – ‘‘дхаммесу дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти.
анупассатӣти катхам̣ те дхамме анупассати? аниччато анупассати, но ниччато…пе… пат̣иниссаджджати, но а̄дийати. аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати…пе… пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахати. евам̣ те дхамме анупассати. бха̄вана̄ти чатассо бха̄вана̄. таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена бха̄вана̄…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄. пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ сам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхи, авиккхепат̣т̣хена читтависуддхи, дассанат̣т̣хена дит̣т̣хивисуддхи. йо таттха сам̣варат̣т̣хо, айам̣ адхисӣласиккха̄; йо таттха авиккхепат̣т̣хо, айам̣ адхичиттасиккха̄; йо таттха дассанат̣т̣хо, айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄ – има̄ тиссо сиккха̄йо а̄ваджджанто сиккхати джа̄нанто сиккхати…пе… саччхика̄таббам̣ саччхикаронто сиккхати.
пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти …пе… пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄сапасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нанто индрийа̄ни самодха̄нети гочаран̃ча паджа̄на̄ти саматтхан̃ча пат̣ивиджджхати; бала̄ни самодха̄нети… боджджхан̇ге самодха̄нети… маггам̣ самодха̄нети… дхамме самодха̄нети гочаран̃ча паджа̄на̄ти саматтхан̃ча пат̣ивиджджхати.
индрийа̄ни самодха̄нетӣти катхам̣ индрийа̄ни самодха̄нети? адхимоккхат̣т̣хена саддхиндрийам̣ самодха̄нети…пе… тена вуччати – ‘‘саматтхан̃ча пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
ат̣т̣ха анупассане н̃а̄н̣а̄ни ат̣т̣ха ча упат̣т̣ха̄на̄нуссатийо чатта̄ри суттантикаваттхӯни дхаммесу дхамма̄нупассана̄йа. има̄ни ба̄ттим̣са сатока̄рисса н̃а̄н̣а̄ни.
сатока̄рин̃а̄н̣аниддесо пан̃чамо.