7. ха̄расампа̄табхӯми

72. джха̄нам̣ вира̄го. чатта̄ри джха̄на̄ни виттха̄рена ка̄табба̄ни. та̄ни дувидха̄ни; боджджхан̇гавиппайутта̄ни ча боджджхан̇гасампайутта̄ни ча. таттха боджджхан̇гавиппайутта̄ни ба̄хирака̄ни, боджджхан̇гасампайутта̄ни арийапуггала̄ни. таттха йена чха пуггаламӯла̄ни тесам̣ никкхипетва̄ ра̄гачарито, досачарито, мохачарито, ра̄гадосачарито, ра̄гамохачарито, досамохачарито, самабха̄гачарито, ити имесам̣ пуггала̄нам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджита̄нам̣ пан̃ча нӣваран̣а̄ни пат̣ипаккхо тесам̣ пат̣игха̄та̄йа йатха̄ асаматтхо тӣн̣и акусаламӯла̄ни нигган̣ха̄ти. лобхена акусаламӯлена абхиджджха̄ ча уддхаччан̃ча уппилаватам̣ алобхена кусаламӯлена нигган̣ха̄ти, куккуччан̃ча вичикиччха̄ ча мохапаккхо, там̣ амохена нигган̣ха̄ти. досо ча тхинамиддхан̃ча досапаккхо, там̣ адосена нигган̣ха̄ти.

таттха алобхасса па̄рипӯрийа̄ неккхаммавитаккам̣ витаккети. таттха адосасса па̄рипӯрийа̄ абйа̄па̄давитаккам̣ витаккети. таттха амохасса па̄рипӯрийа̄ авихим̣са̄витаккам̣ витаккети. таттха алобхасса па̄рипӯрийа̄ вивитто хоти ка̄мехи. таттха адосасса па̄рипӯрийа̄ амохасса па̄рипӯрийа̄ ча вивитто хоти па̄пакехи акусалехи дхаммехи, савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати.

витакка̄ти тайо витакка̄ – неккхаммавитакко абйа̄па̄давитакко авихим̣са̄витакко. таттха пат̣хама̄бхинипа̄то витакко, пат̣иладдхасса вичаран̣ам̣ вича̄ро. йатха̄ пурисо дӯрато пурисам̣ пассати а̄гаччхантам̣, на ча та̄ва джа̄на̄ти есо иттхӣти ва̄ пурисоти ва̄ йада̄ ту пат̣илабхати иттхӣти ва̄ пурисоти ва̄ евам̣ ван̣н̣оти ва̄ евам̣ сан̣т̣ха̄ноти ва̄ име витаккайанто уттари упапариккханти ким̣ ну кхо айам̣ сӣлава̄ уда̄ху дуссӣло ад̣д̣хо ва̄ дуггатоти ва̄. евам̣ вича̄ро витакке аппети, вича̄ро чарийати ча ануваттати ча. йатха̄ паккхӣ пуббам̣ а̄йӯхати паччха̄ на̄йӯхати йатха̄ а̄йӯхана̄ евам̣ витакко, йатха̄ паккха̄нам̣ паса̄ран̣ам̣ евам̣ вича̄ро анупа̄лати витаккети вичарати вича̄рети. витаккайати витаккети, анувичарати вича̄рети. ка̄масан̃н̃а̄йа пат̣ипаккхо витакко, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄йа вихим̣сасан̃н̃а̄йа ча пат̣ипаккхо вича̄ро. витакка̄нам̣ каммам̣ акусаласса аманасика̄ро, вича̄ра̄нам̣ каммам̣ джет̣т̣ха̄нам̣ сам̣ва̄ран̣а̄. йатха̄ палико тун̣хико саджджха̄йам̣ кароти евам̣ витакко, йатха̄ там̣йева анупассати евам̣ вича̄ро. йатха̄ апарин̃н̃а̄ евам̣ витакко. йатха̄ парин̃н̃а̄ евам̣ вича̄ро. нируттипат̣исамбхида̄йан̃ча пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄йан̃ча витакко, дхаммапат̣исамбхида̄йан̃ча аттхапат̣исамбхида̄йан̃ча вича̄ро. каллита̄ косаллаттам̣ читтасса витакко, абхинӣха̄ракосаллам̣ читтасса вича̄ро. идам̣ кусалам̣ идам̣ акусалам̣ идам̣ бха̄ветаббам̣ идам̣ паха̄таббам̣ идам̣ саччхика̄таббанти витакко, йатха̄ паха̄нан̃ча бха̄вана̄ ча саччхикирийа̄ ча евам̣ вича̄ро. имесу витаккавича̄ресу т̣хитасса дувидхам̣ дуккхам̣ на уппаджджати ка̄йикан̃ча четасикан̃ча; дувидхам̣ сукхам̣ уппаджджати ка̄йикан̃ча четасикан̃ча. ити витаккаджанитам̣ четасикам̣ сукхам̣ пӣти ка̄йикам̣ сукхам̣ ка̄йикойева. йа̄ таттха читтасса екаггата̄, айам̣ сама̄дхи. ити пат̣хамам̣ джха̄нам̣ пан̃чан̇гавиппахӣнам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣.

тесам̣йева витаккавича̄ра̄нам̣ абхиккхан̣ам̣ а̄севана̄йа тасса таппон̣ама̄насам̣ хоти. тасса витаккавича̄ра̄ ол̣а̄рика̄ кха̄йанти. йан̃ча пӣтисукхан̃ча неккхамман̃ча ол̣а̄рикам̣ бхавати. апи ча сама̄дхиджа̄ пӣти рати ча джа̄йати. тасса вича̄ра̄рамман̣ам̣. тесам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ чето сампасӣдати. йе витаккавича̄ра̄ две дхамма̄нуссаритабба̄. паччуппанна̄ даран̣итаббам̣. тесам̣ вӯпасама̄ екодибха̄вам̣ читтекаггатам̣ хоти. тасса екодибха̄вена пӣти па̄рипӯрим̣ гаччхати. йа̄ пӣти, там̣ соманассиндрийам̣, йам̣ сукхам̣, там̣ сукхиндрийам̣. йа̄ читтекаггата̄, айам̣ сама̄дхи. там̣ дутийам̣ джха̄нам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣. со пӣтийа̄ вира̄га̄ йа̄ти оджахи джалласахагатам̣.

73. таттха соманассачиттамупа̄да̄нанти ча со там̣ вичинанто упеккхамева манасикароти. со пӣтийа̄ вира̄га̄ упеккхако вихарати. йатха̄ ча пӣтийа̄ сукхама̄нитам̣, там̣ ка̄йена пат̣исам̣ведети сампаджа̄но вихарати. йена сатисампаджан̃н̃ена упеккха̄па̄рипӯрим̣ гаччхати. идам̣ татийам̣ джха̄нам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣.

татха̄ ка̄йикасса сукхасса паха̄на̄йа пат̣хаме джха̄не соманассиндрийам̣ нируджджхати. дутийе джха̄не дуккхиндрийам̣ нируджджхати. со сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. таттха чатӯхи индрийехи упеккха̄ паса̄да̄ хоти, дуккхиндрийена доманассиндрийена сукхиндрийена соманассиндрийена ча. тесам̣ ниродха̄ упеккха̄сампаджан̃н̃ам̣ хоти, таттха сукхиндрийена соманассиндрийена ча асати хоти, тесам̣ ниродха̄ сатима̄ хоти, дуккхиндрийена доманассиндрийена ча асампаджан̃н̃ам̣, тесам̣ ниродха̄ сампаджан̃н̃ам̣ хоти, ити упеккха̄йа ча сан̃н̃а̄, сато сампаджа̄но читтекаггата̄ ча идам̣ вуччате ча чатуттхам̣ джха̄нам̣.

таттха йо ра̄гачарито пуггало тасса сукхиндрийан̃ча соманассиндрийан̃ча; йо досачарито пуггало тасса дуккхиндрийан̃ча доманассиндрийан̃ча; йо мохачарито пуггало тасса асати ча асампаджан̃н̃ан̃ча.

таттха ра̄гачаритасса пуггаласса татийе джха̄не чатуттхе ча анунайо нируджджхати, досачаритасса пат̣хаме джха̄не дутийе ча пат̣игхам̣ нируджджхати, мохачаритасса пуггаласса пат̣хаме джха̄не дутийе ча асампаджан̃н̃ам̣ нируджджхати. татийе джха̄не чатуттхе ча асати нируджджхати, евамева тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ чатта̄ри джха̄на̄ни вода̄нам̣ гамиссанти.

таттха ра̄гадосачаритасса пуггаласса асампаджан̃н̃ан̃ча анунайо ча пат̣игхан̃ча, тена ха̄набха̄гийам̣ [паха̄набха̄гийам̣ (пӣ. ка.)] джха̄нам̣ хоти. таттха ра̄гамохачаритасса пуггаласса анунайаттам̣ ча а̄дӣнавам̣ дассита̄, там̣ тасса ха̄набха̄гийам̣ джха̄нам̣ хоти. таттха досамохачаритасса пуггаласса пат̣игхо ча асати ча асампаджан̃н̃ан̃ча а̄дӣнавам̣ дассита̄ тена тасса ха̄набха̄гийам̣ джха̄нам̣ хоти.

таттха ра̄гадосамохасамабха̄гачаритасса пуггаласса висесабха̄гийам̣ джха̄нам̣ хоти, има̄ни чатта̄ри джха̄на̄ни саттасу пуггалесу ниддиситабба̄ни. чатӯсу ча сама̄дхӣсу чхандасама̄дхина̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, вӣрийасама̄дхина̄ дутийам̣ джха̄нам̣, читтасама̄дхина̄ татийам̣ джха̄нам̣, вӣмам̣са̄сама̄дхина̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣. аппан̣ихитена пат̣хамам̣ джха̄нам̣, сун̃н̃ата̄йа дутийам̣ джха̄нам̣, анимиттена татийам̣ джха̄нам̣, а̄на̄па̄нассатийа̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣. ка̄мавитаккабйа̄па̄да̄нан̃ча там̣ там̣ вӯпасамена пат̣хамам̣ джха̄нам̣ хоти, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасамена дутийам̣ джха̄нам̣, сукхиндрийасоманассиндрийа̄нам̣ вӯпасамена татийам̣ джха̄нам̣, ка̄йасан̇кха̄ра̄нам̣ вӯпасамена чатуттхам̣ джха̄нан̃ча. ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нена пат̣хамам̣ джха̄нам̣, сачча̄дхит̣т̣ха̄нена дутийам̣ джха̄нам̣, пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нена татийам̣ джха̄нам̣, упасама̄дхит̣т̣ха̄нена чатуттхам̣ джха̄нам̣. има̄ни чатта̄ри джха̄на̄ни сан̇кхепаниддесена ниддит̣т̣ха̄ни, таттха сама̄дхиндрийам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати. ануваттанака̄ни чатта̄ри, таттха йо пат̣хамам̣ джха̄нам̣ нисса̄йа а̄саваккхайам̣ па̄пун̣а̄ти, со сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа доманассиндрийапат̣ипаккхена. йо дутийам̣ джха̄нам̣ нисса̄йа а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти, со сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа дуккхиндрийапат̣ипаккхена. йо татийам̣ джха̄нам̣ нисса̄йа а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти, со сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа соманассиндрийапат̣ипаккхена. йо чатуттхам̣ джха̄нам̣ нисса̄йа а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄ти, со сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа сукхиндрийапат̣ипаккхена гато.

пакин̣н̣аканиддесо.

74. йа̄ни чатта̄ри джха̄на̄ни, тесам̣ джха̄на̄нам̣ има̄ни ан̇га̄ни, тесам̣ ан̇га̄нам̣ самӯхо [саммохо (пӣ. ка.)] асса ан̇га̄, айам̣ джха̄набхӯми ко висесоти асса висесо. име самбха̄ра̄ техи айам̣ самуда̄гамо, тасса самуда̄гамасса айам̣ упаниса̄, та̄йа упаниса̄йа айам̣ бха̄вана̄. тасса̄ бха̄вана̄йа айам̣ а̄дӣнаво. тена айам̣ париха̄ни. касса париха̄нӣти тадупагаджджха̄йино [тадупакаджджха̄йино (пӣ. ка.)]. там̣ йатха̄ бхан̣итам̣ паччавеккханто айам̣ висесо. тена висесена айам̣ асса̄до, со касса асса̄до аджха̄нийа̄ джха̄йино, тасса̄ аджха̄нийа̄ джха̄йино, идам̣ каллита̄ косалле т̣хитаджджха̄нам̣ аномаддийатам̣ гаччхати джха̄набалам̣, джха̄набале т̣хитасса айам̣ па̄рамиппаттасса има̄ни джха̄нан̇га̄ни ана̄виласан̇каппо пат̣хаме джха̄не джха̄нан̇га̄ни бха̄вӣ. со пӣти тадануса̄ритта̄ва пат̣хаме джха̄не джха̄нан̇гам̣ тассан̇гуно ча дхамма̄ тадабхисаннита̄йа ча. пӣти дутийе джха̄не джха̄нан̇гадхаммата̄ кхо пана татха̄ паваттасса сахагатам̣ джха̄нан̇гадхаммам̣ сасукхата̄йа аджджхаттам̣ сампаса̄до дутийе джха̄не джха̄нан̇гам̣ маносампаса̄даната̄йа тадабхисаннита̄йа ча. пӣти дутийе джха̄не джха̄нан̇гам̣ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ сама̄дхита̄ [сама̄дхика̄ (пӣ.)] пӣти дутийе джха̄не джха̄нан̇гам̣, четасо екодибха̄во дутийе джха̄не джха̄нан̇гам̣, упеккха̄ пхассата̄ татийе джха̄не джха̄нан̇гам̣, сукхам̣ тасса ан̇ганти ча. четасо екодибха̄во чатуттхе джха̄не джха̄нан̇гам̣, упеккха̄ адуккхамасукха̄ чатуттхе джха̄не джха̄нан̇гам̣, абхиниса̄бхӯми упеккха̄сатипа̄рисуддхи чатуттхе джха̄не джха̄нан̇гам̣. сатипа̄рисуддхи ча анекаджджха̄бхӯмӣсу джха̄нан̇гасама̄йутта̄ пӣти четасо екодибха̄во чатуттхе джха̄не джха̄нан̇гам̣.

таттха катама̄ джха̄набхӯми? савитакке савича̄ре вивека̄ анугата̄ пат̣хаме джха̄не джха̄набхӯми. авитакке авича̄ре аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ джанитам̣ пӣтиманугата̄ дутийе джха̄не джха̄набхӯми. сукхаса̄тасамохита̄ саппӣтика̄ татийе джха̄не джха̄набхӯми. тасса сукхадуккхасахагата̄ абхинӣха̄расахагата̄ чатуттхе джха̄не джха̄набхӯми. аппама̄н̣асахагата̄ сатта̄рамман̣а̄ пат̣хаме джха̄не джха̄набхӯми. абхибхӯмиа̄йатанасахагата̄ рӯпасан̃н̃ӣсу дутийе джха̄не джха̄набхӯми. вимоккхасахагата̄нам̣ вимоккхесу татийе джха̄не джха̄набхӯми. анупассана̄сахагата̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄ самма̄ чатуттхасса джха̄насса бхӯми.

75. таттха катаме джха̄нависеса̄? вивиччева ка̄мехи вивичча па̄пакехи акусалехи дхаммехи читтачетасикасахагата̄ ка̄мадха̄тусаматиккаманата̄пи, айам̣ джха̄нависесо. авитакка̄ чева авича̄ра̄ ча саппӣтика̄йа сатисахагата̄йа пӣтисахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти. айам̣ джха̄нависесо. авитакка̄йа бхӯмийа̄ авича̄рейева сати анугата̄ упеккха̄сахагата̄ манасика̄ра̄ самуда̄чаранти. таданудхаммата̄йа ча сати сан̣д̣ахати [сандахати (пӣ.)]. тан̃ча бхӯмим̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ джха̄нависесо. сатипа̄рисуддхисахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, тан̃ча бхӯмим̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ джха̄нависесо. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасахагата̄йа бхӯмийам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, тан̃ча бхӯмим̣ упасампаджджа вихарати, айам̣ джха̄нависесо.

джха̄насамбха̄ра̄ неккхаммавитакко самбха̄ро ка̄мавитаккавинодана̄дхиппа̄йата̄. абйа̄па̄давитакко самбха̄ро бйа̄па̄давитаккапат̣ивинодана̄дхиппа̄йата̄. авихим̣са̄витакко самбха̄ро вихим̣са̄витаккапат̣ивинодана̄дхиппа̄йата̄. индрийесу гуттадва̄рата̄ аппиччхата̄ самбха̄ро парисуддха̄джӣво чатуннам̣ сама̄паттӣнам̣ самбха̄ро акаммасса виха̄рита̄. маггасамбха̄ро сама̄паттипаджджаната̄. пхаласамбха̄ро джха̄наниббаттита̄йа джха̄насамуда̄гамо. кусалахету йам̣ джха̄нам̣ самудайам̣ гаччханти ко ча [кочи (ка.)] на куточи неккхаммаппатта̄ самуда̄гаччханти. а̄ламбаниродхасама̄дхи санто самуда̄гаччханти. авӣтикканта̄ самуда̄гаччханти. сукхиндрийам̣ соманассиндрийам̣ паха̄на̄йа те ча абйа̄паджджата̄йа самуда̄гаччханти. там̣ пана сандха̄йа самуда̄гаччханти. апарида̄хана̄йа самуда̄гаччханти. айам̣ н̃а̄н̣асамуда̄гамо.

76. таттха катама̄ упаниса̄? калйа̄н̣амиттата̄ джха̄насса упаниса̄. калйа̄н̣асампаван̇ката̄ джха̄насса упаниса̄. индрийесу гуттадва̄рата̄ джха̄насса упаниса̄. асантут̣т̣хита̄ кусалесу дхаммесу джха̄насса упаниса̄. саддхаммассаванам̣ джха̄насса упаниса̄. сам̣веджанийе т̣ха̄не сам̣виггасса йонисо падха̄нам̣. айам̣ джха̄нопаниса̄.

таттха катама̄ бха̄вана̄? метта̄севана̄ абйа̄па̄давитаккабха̄вана̄. карун̣а̄севана̄ авихим̣са̄витаккабха̄вана̄. мудита̄бха̄вана̄ пӣтисукхасампаджан̃н̃а̄ ка̄рита̄. упеккха̄бха̄вана̄ пассавата̄ упеккха̄бха̄вана̄ апассавата̄ упеккха̄ ча аджджхупеккха̄ ча, асубхасан̃н̃а̄бха̄вана̄ дуккха̄пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ бхавасандха̄бхин̃н̃а̄ бхавасандха̄нам̣, са̄ чхаббидха̄ бха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ анут̣т̣хита̄ ваттхуката̄ йа̄нӣката̄ паричита̄ сусама̄раддха̄. айам̣ бха̄вана̄.

евам̣ бха̄вайантасса айам̣ а̄дӣнаво. пат̣хаме джха̄не сан̇кха̄расаманна̄гато есо дхаммо ассуто са̄саво. саче еса дхаммо айам̣ сӣло а̄саннапат̣ипаккхо ча еса дхаммо ка̄мо патича̄ро пативича̄ро сама̄паттӣнам̣ ча саббол̣а̄рико еса дхаммо витаккавича̄ро ча. таттха читтам̣ кхобхенти, ка̄йо четтха киламати, ка̄йамхи четтха киланте читтам̣ вихан̃н̃ати. анабхинӣха̄раккхамова абхин̃н̃а̄нам̣ име а̄дӣнава̄ пат̣хаме джха̄не.

дутийе джха̄не име а̄дӣнава̄ пӣтипхаран̣асахагато ча есо дхаммо, на самуда̄ча̄рассети читтам̣. асодхайам̣ упагамо чеса дхаммо упагамипариссайо [упагамипаричайо (пӣ.)] доманассапаччаттхико чеса дхаммо. таттха таттха йуттӣнам̣ пӣти параджджато чеса дхаммо дуккарам̣ хоти, аваттасанта̄сабхӯмипариваджджайанто чатӯсу дуккхата̄су еса дхаммо анувиддха̄панасаддха̄йа [анувиддха̄ пассатийа̄ (пӣ.)] дуккхата̄йа ча на палибодхадуккхата̄йа ча абхин̃н̃а̄дуккхата̄йа ча рогадуккхата̄йа ча, име а̄дӣнава̄ дутийе джха̄не.

таттха катаме а̄дӣнава̄ татийе джха̄не? упеккха̄сукхасахагата̄йа таттха са̄та̄вӣнам̣ пан̃чаннам̣ упеккха̄сукхам̣ париваттито еса дхаммо тена ниччасан̃н̃ита̄нан̃ча йам̣ хоти. дуккхопанийам̣ сукхам̣ читтасса сан̇кхобхатам̣ упа̄да̄йа сукхадуккха̄йа гато савати. сукхадуккха̄нукатан̃ча упа̄да̄йа анабхиха̄раккхамам̣ читтам̣ хоти. абхин̃н̃а̄йа саччхикирийа̄су саббепи чете дхамма̄ тӣсу джха̄насама̄паттӣсу чатӯхи ча дуккхата̄хи анувиддха̄нам̣ са̄ бхайа̄ дуккхата̄йа палибодхадуккхата̄йа ча абхин̃н̃а̄йа дуккхата̄йа ча име а̄дӣнава̄ татийе джха̄не.

таттха катаме а̄дӣнава̄ чатуттхе джха̄не? а̄кин̃чан̃н̃а̄сама̄паттика̄ те дхамма̄нусама̄паттика̄ етисса̄ ча бхӯмийам̣ са̄та̄нам̣ ба̄лапутхуджджана̄нам̣ анекавидха̄ни дит̣т̣хигата̄ни уппаджджанти. ол̣а̄рика̄ сукхумехи ча рӯпасан̃н̃а̄хи анувидха̄ни ета̄ни джха̄на̄ни сада̄ анудайаметта̄джха̄накала̄нуданукала̄йа са̄дха̄ран̣а̄, дуккара̄ ча саббе чатта̄ро маха̄самбха̄ра̄ самуда̄гата̄ни ча ета̄ни джха̄на̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа самуда̄гаччханти. еттха самуда̄гата̄ ча ете дхамма̄ на саматта̄ хонти. асамуггахитанимитта̄ ча ете дхамма̄ париха̄йанти. нируджджханти ча ете дхамма̄ на упа̄дийанти нируджджхан̇га̄ни ча, етесам̣ дхамма̄нам̣ джха̄на̄ни нимитта̄ни на джха̄нанимиттасан̃н̃а̄ вокирати. аппат̣иладдхапубба̄ ча джха̄йӣвасена ча бхавати [джха̄йӣ ча васена ча бхавати (пӣ. ка.)]. имехи а̄дӣнавехи айам̣ джха̄напариха̄ни.

77. ниродхасама̄паттийа̄ апат̣исан̇кха̄йа авасесасан̃н̃ино а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, со ниродхасама̄паттито париха̄йати. а̄нен̃джасан̃н̃ино асан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасахагата̄ манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, тан̃ча бхӯмим̣ на паджа̄на̄ти, со тато париха̄йати. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄ манасика̄ра̄ самуда̄чаранти, тан̃ча бхӯмим̣ на паджа̄на̄ти, со тато париха̄йати. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паннасса рӯпасан̃н̃а̄сахагата̄. виттха̄рена…пе… йа̄ва пат̣хаме джха̄не ка̄масан̃н̃а̄сахагата̄ ка̄табба̄. сакасса [са̄ тасса (пӣ. ка.)] париха̄йати, калан̇каджджха̄не калан̇кам̣ джха̄йати, парисамантато джха̄йати, бхинданто джха̄йати, на саджджха̄йати, а̄йӯханто джха̄йати, кин̃чи ча нипаричито джха̄йати. ативидха̄ванто джха̄йати, атиман̃н̃анто джха̄йати, ка̄йасан̇кха̄ре аппат̣исамбха̄ре джха̄йати, парийут̣т̣ха̄насса ниссаран̣ам̣ аджа̄нанто джха̄йати, нӣваран̣а̄бхибхӯто джха̄йати, асса̄паттиманасикаронто джха̄насса асса̄до ка̄мара̄гапарийут̣т̣ха̄нам̣ паха̄нам̣ джха̄насса асса̄до ка̄мара̄гахетӯнам̣ дхамма̄нам̣ удайанти, нируджджхан̇га̄ни етесам̣ дхамма̄нам̣ джха̄на̄ни упарима̄ сукхупеккха̄ ка̄макаммакилеса̄нам̣ паха̄нам̣ асса̄до, евам̣ кхо пуна джха̄насса асса̄до маха̄сам̣ва̄самаппӣл̣ите локасам̣нива̄се асамбодхока̄са̄ вигамессамидам̣ джха̄наппаха̄на̄. айам̣ палиродхамаппалиродхалокасаннива̄се есанидхамидам̣ джха̄нам̣ анаматаггасам̣са̄расама̄панна̄нам̣ сатта̄нам̣ сам̣са̄раппаха̄нана̄ а̄нисам̣со, йамидам̣ джха̄насса асса̄до ка̄йасса аджха̄нийаджха̄йино бхавати. аджха̄нийаджха̄нийаджха̄йӣхи апара̄масанто аджха̄нийаджха̄йитам̣ джха̄йати, йа̄ни калан̇каджджха̄йино пада̄ни, та̄ни анудхита̄ни пат̣ипаккхе.

78. таттха катамам̣ джха̄накосаллам̣? сама̄паттикосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄нависесакосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄нантарикакосаллам̣ джха̄накосаллам̣, сама̄паттивут̣т̣ха̄накосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄не сабха̄вакосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄не а̄дӣнавакосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄не ниссаран̣акосаллам̣ джха̄накосаллам̣, джха̄напхалена упа̄да̄йа косаллам̣, джха̄напхалена пат̣исан̇кха̄напхале апариха̄надхаммата̄ ниббаттиджха̄не ча кӣл̣ита̄пи висесабха̄гийам̣ джха̄нам̣ пат̣илаббхати. идам̣ панасса̄ти бхаваха̄рита̄ ча а̄рамман̣а̄нимиттагга̄хо анабхинӣха̄рабалам̣, читтекаггата̄ нимитта̄су гатисахита̄ саматхабалена асам̣сӣданан̃ча джха̄не маггапхалам̣ саматхам̣ паватте сама̄дхино упеккха̄палипубба̄паранимитта̄сайо пагга̄хино [магга̄хино (пӣ.)] сатибалам̣ там̣ паваттита̄нан̃ча випассана̄нам̣ саман̃н̃а̄бале.

таттха катама̄ джха̄напа̄рамита̄? супа̄рамита̄ метта̄ ка̄месу сатта̄ ка̄масан̇гасатта̄ти [уда̄. 63 уда̄не пасситаббам̣] йамхи сутте десана̄йа воха̄рена две сачча̄ни ниддит̣т̣ха̄ни, дуккхан̃ча самудайо ча, вичайена ха̄рена йе сам̣йоджанӣйесу дхаммесу ваджджам̣ на пассанти, те огхам̣ тариссантӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. на тариссантӣти аттхи еса̄ йутти ча вичайо ча идам̣ ну кисса падат̣т̣ха̄нам̣, ка̄месу сатта̄ти пан̃ча ка̄магун̣а̄, там̣ ка̄матан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣. сам̣йоджане ваджджамапассама̄на̄ти авиджджа̄йа падат̣т̣ха̄нам̣, на хи джа̄ту сам̣йоджанасан̇гасатта̄ огхам̣ тареййум̣ випулам̣ махантанти упа̄да̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. ка̄месу сатта̄ти ка̄ма̄ двидха̄ – ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча, таттха килесака̄ма̄ ка̄матан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄йа йутта̄ бхаванти рӯпатан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ лаккхан̣ена ха̄рена, сам̣йоджане ваджджамапассама̄на̄ти сам̣йоджанасса. йо таттха чхандара̄го тасса ким̣ падат̣т̣ха̄нам̣? сукха̄ ведана̄ две ча индрийа̄ни – сукхиндрийан̃ча соманассиндрийан̃ча. ити сукха̄йа ведана̄йа гахита̄йа тайопи ведана̄ гахита̄ хонти. ведана̄ккхандхе гахите саббе пан̃чаккхандха̄ гахита̄ хонти. рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ гахита̄, ваттхука̄месу гахитесу сабба̄ни чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни гахита̄ни хонти. аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу йо сато, айам̣ вуччате лаккхан̣о ха̄ро, таттха йо ол̣а̄рикамхи килесе аджджха̄васито саббакилесесу йо на тато сукхуматаресу на вӣтара̄го бхавати. таттха ба̄хирасам̣йоджанам̣ маманти аджджхаттасам̣йоджанам̣ аханти. таттха бхагавато ко адхиппа̄йо? йе огхам̣ таритука̄ма̄ те сам̣йоджанӣйесу дхаммесу а̄дӣнава̄нупассино вихариссантӣти айаметтха бхагавато адхиппа̄йо. ка̄месу сатта̄ти йесу ча сатта̄ йена ча сатта̄ йесан̃ча сатта̄ айам̣ чатуббидхо а̄ка̄ро саббесам̣ ха̄рабха̄гийо.

79. таттха катама̄ни тӣн̣и випалла̄са̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни ча? читтавипалла̄сасса дит̣т̣хивипалла̄сасса сан̃н̃а̄випалла̄сасса тайо випалла̄са̄ тӣн̣и акусаламӯла̄ни падат̣т̣ха̄нам̣. тӣн̣и акусаламӯла̄ни хӣнаппан̣ӣтака̄рийакаммасса падат̣т̣ха̄нам̣. чатуннан̃ча упа̄да̄на̄нам̣ досо акусаламӯлам̣ диссати. хӣнаппан̣ӣтака̄рийакаммасса падат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ ма̄туйа̄ ва̄ питуно ва̄ ан̃н̃атарасса ва̄ пуна ул̣а̄расса бхиккхуно абхайам̣ дети. таттха ан̃н̃о миччха̄ пат̣ипаджджеййа ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄. таттха со бйа̄па̄дамупа̄да̄йа тесам̣ ул̣а̄ра̄нам̣ раккха̄варан̣агуттийа̄ анупа̄лайанто йо ул̣а̄ра̄нам̣ абхайам̣ дети. тесам̣ абхайе динне йо таттха миччха̄ пат̣ипаджджеййа. таттха со бйа̄па̄дам̣ упа̄да̄йанто досаджам̣ каммам̣ кароти. йо таттха аса̄дху индрийа̄ нӣваран̣ам̣ йам̣ тесам̣ абхайам̣ даккхин̣ато сан̃н̃ам̣ идам̣ пан̣ӣтам̣ ка̄ран̣ам̣ майа̄ пуна таттха миччха̄пат̣ипатти айам̣ бйа̄па̄до хӣнагамивакаммам̣ лобхо мохо ча има̄ни нӣваран̣а̄ни вачана̄ни та̄ни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни техи чатӯхи упа̄да̄нехи йо со упа̄да̄но иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ тесам̣ пан̃чаккхандха̄нам̣ тейева упа̄да̄но самудайо идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча сойева десана̄ха̄ро.

таттха ка̄месу йе на паджджанти, те а̄дӣнава̄нупассана̄йа паджджанти. итисса̄ ка̄мадха̄туйа̄ никкхамитука̄мата̄, айам̣ вуччати неккхаммаччхандо. йо таттха анабхисан̇кха̄ра̄нам̣ кин̃чи висодхети тасса дха̄вара̄ ва̄, айам̣ абйа̄па̄даччхандо. кин̃чи вихим̣сати, айам̣ вихим̣са̄чхандо. ити неккхамма̄бхинӣхата̄ тайо чханда̄ – неккхаммаччхандо абйа̄па̄даччхандо авихим̣са̄чхандо. таттха неккхаммаччхандо алобхо; абйа̄па̄даччхандо адосо; авихим̣са̄чхандо амохо. има̄ни тӣн̣и кусаламӯла̄ни ат̣т̣хасу сампаттесу парахита̄ни, тесам̣йева чатуннам̣ упа̄да̄на̄нам̣ ниродха̄йа сам̣ваттанти. саче ва̄ пуна каммам̣ кареййа кан̣хам̣ ва̄ суккам̣ ва̄ тасса випа̄каха̄на̄йа сам̣ваттанти. идам̣ каммам̣ акан̣хам̣ асуккам̣ каммаккхайа̄йа сам̣ваттати. таттха йо тин̣н̣ам̣ акусаламӯла̄нам̣ ниродхо, айам̣ ниродхо. сойева магго таттха пат̣ипада̄ни има̄ни две сачча̄ни има̄ни чатта̄ри сачча̄ни а̄ват̣т̣о ха̄ро.

ка̄месу сатта̄ти йе секкха̄, те екенева̄ка̄рена сатта̄. йе путхуджджана̄, те двӣха̄ка̄рехи сатта̄, тасса̄йам̣ пан̃хо вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо ваттаббо. кин̃ча̄пи сота̄панно пат̣исевана̄йа, но ча кхо абхинивесе сатто йо хи апачайа̄йа падахати, на упачайа̄йа. секкхо хи килесавасена ка̄ме пат̣исевати. путхуджджано пана килесасамут̣т̣ха̄на̄йа ка̄ме пат̣исевати. таттха ка̄месу сатта̄нам̣ чатуогхам̣ тариссатӣти вибхаджджабйа̄каран̣ӣйо, айам̣ вибхатти.

80. париваттаноти ка̄ме йе нева саджджанти на ча сам̣йоджанехи сам̣йутта̄, те огхам̣ тариссанти випулам̣ махантанти. айам̣ суттасса пат̣ипаккхо.

вевачананти йо ка̄месу сатто йо ча таттха ка̄ма̄нам̣ гун̣о, таттха висо сатто. йепи ка̄ма̄нам̣ а̄ха̄ра̄ дхамма̄, таттха висо сатто. таттхимам̣ ка̄ма̄нам̣ вевачанам̣ па̄ко раджо саллам̣ ган̣д̣о ӣти упаддавоти. йа̄ни ва̄ пана ан̃н̃а̄ни вевачана̄ни таттха висо саттоти вевачанам̣. сатто бандхо муччхито гадхито аджджхосито ка̄ме аджджха̄панна̄ паримутто таббахулавиха̄рӣти. йа̄ни ва̄ пана ан̃н̃а̄ни вевачана̄ни, айам̣ вевачано на̄ма. ка̄маппача̄рапан̃н̃аттийа̄ килесагочарапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄ читтанти вевачанам̣. сатто таббахулавиха̄рӣти йа̄ни ва̄ пана ан̃н̃а̄ни. име ка̄маппача̄рапан̃н̃аттийа̄ килесагочара пан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄, бӣджапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄, сан̇кха̄ра̄ сам̣йоджанапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄, упа̄да̄нам̣ хетупан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣, пуггало путхупан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атто.

отаран̣оти има̄йа пат̣иччасамуппа̄до дуккхан̃ча самудайо ча. йе килеса̄ йе сан̇кха̄ра̄ сам̣йоджана̄ни ча пан̃часу кхандхесу сан̇кха̄раккхандхо дхамма̄йатанесу акусала̄ дхамма̄йатана̄ни индрийесу сукхиндрийан̃ча, соманассиндрийан̃ча, айам̣ индрийотаран̣о.

содханоти еттако. есева а̄рамбхо ниддиситаббо суттаттхо.

адхит̣т̣ха̄ноти име дхамма̄ аттхи екаттата̄йа пан̃н̃атта̄ аттхи вематтата̄йа. йе сан̃н̃а̄ ба̄хиро ка̄ме, те вематтата̄йа пан̃н̃атта̄. пан̃часу ка̄магун̣есу сатта̄ти парийут̣т̣ха̄навипалла̄са̄ вематтата̄йа пан̃н̃атта̄ огхам̣ тареййум̣. випулам̣ махантанти авиджджа̄ екаттата̄йа пан̃н̃атта̄.

париккха̄роти тасса ко хету ко паччайо? а̄рамман̣апаччайата̄йа паччайо. айонисо ча манасика̄ро санниссайасса паччайата̄йа паччайо. авиджджа̄ саманантарапаччайата̄йа паччайо. ра̄га̄нусайо хетупаччайата̄йа паччайо. айам̣ хету, айам̣ паччайо.

сама̄ропано паччайоти йе ка̄месу сатта̄ сугата̄ сурӯпа̄ти айам̣ ка̄мадха̄туйа̄ чхандо ра̄го те апун̃н̃амайа̄ сан̇кха̄ра̄. те ким̣ паччайа̄? авиджджа̄ паччайа̄. те кисса паччайа̄? вин̃н̃а̄н̣асса паччайа̄. ити авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄. сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ йа̄ва джара̄маран̣ам̣ еваметасса кеваласса махато дуккхаккхандхасса самудайо хоти екам̣ суттам̣ гатам̣. пан̃чанӣваран̣икам̣ суттам̣ ка̄таббам̣.

81. таттха катамо десана̄ха̄ро на̄ма? йа̄ ча абхиджджха̄ йо ча бйа̄па̄до йан̃ча уддхаччам̣, айам̣ тан̣ха̄. йан̃ча тхинамиддхам̣, йан̃ча куккуччам̣ йа̄ ча вичикиччха̄, айам̣ дит̣т̣хи. йа̄ пана ка̄йасса акамманийата̄ кин̃ча̄пи там̣ миддхам̣ но ту сабха̄вакилесата̄йа килесо, ити йа̄ ча читтасаллӣйана̄ йа̄ ча ка̄йа̄камманийата̄, айам̣ паккхопакилесо на ту сабха̄вакилесо. таттха аттасан̃н̃а̄нупачиттам̣ киламатхо куккучча̄нупачиттам̣ тхинам̣ йа̄ читтасса лӣйана̄, ити име пан̃ча нӣваран̣а̄ чатта̄ри нӣваран̣а̄ни сабха̄вакилеса̄ тхинамиддхам̣ нӣваран̣апаккхопакилесо. йатха̄ чатта̄ро а̄сава̄ сабха̄ваа̄савата̄йа а̄сава̄ но ту читтаса̄савата̄йа а̄сава̄. сабха̄вата̄йа а̄сава̄. паккхе а̄савата̄йа а̄сава̄. атха пана̄ха суттантам̣ йена те сампайутта̄ ва̄ виппайутта̄ ва̄ а̄сава̄, тейева ете ваттабба̄ са̄сава̄ ва̄ ана̄сава̄ ва̄.

таттха катамо вичайо. абхиджджха̄ ка̄матан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ бхаватан̣ха̄. йам̣ ва̄ пана кин̃чи аджджхоса̄нагатам̣ са̄сава̄ абхиджджхитасса метта̄нупассийа йо анаттхам̣ чарати. таттха йо бйа̄па̄дам̣ уппа̄дети, ачари чариссатӣти. евам̣ нава а̄гха̄таваттхӯни каттабба̄ни, тассевам̣ бйа̄па̄да̄нупассисса килесо йо парида̄хо ка̄йакиламатхо акамманийата̄ миддхам̣. читта̄нупассисса пат̣игха̄тена кхийана̄, идам̣ тхинамиддхам̣. таттха адхикаран̣аавӯпасамо, идам̣ уддхаччам̣. йам̣ ким̣ касатхамӣти [каратхамӣти (пӣ. ка.)] идам̣ куккуччам̣. йам̣ йатха̄ идам̣ сантӣран̣ам̣, айам̣ вичикиччха̄. таттха авиджджа̄ ча тан̣ха̄ ча аттхи, идам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣. а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ чхаданам̣ упаккилесо ча аттхи, идам̣ ка̄маччхандо ка̄мара̄гапарийут̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. бйа̄па̄до бйа̄па̄дапарийут̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. тхинамиддхам̣ тхинамиддхапарийут̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. уддхаччакуккуччам̣ авиджджа̄парийут̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. вичикиччха̄ вичикиччха̄парийут̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. ка̄мара̄гапарийут̣т̣ха̄нам̣ анусайасам̣йоджанасса падат̣т̣ха̄нам̣. бйа̄па̄дапарийут̣т̣ха̄нам̣ пат̣игхасам̣йоджанасса падат̣т̣ха̄нам̣. тхинамиддхапарийут̣т̣ха̄нам̣ ма̄насам̣йоджанасса падат̣т̣ха̄нам̣. авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нан̃ча вичикиччха̄парийут̣т̣ха̄нан̃ча дит̣т̣хисам̣йоджанасса падат̣т̣ха̄нам̣.

таттха катамо лаккхан̣о ха̄ро? ка̄мара̄гапарийут̣т̣ха̄не вутте сабба̄ни парийут̣т̣ха̄на̄ни вутта̄ни хонтӣти. сам̣йоджанесу вуттесу саббасам̣йоджана̄ни вутта̄ни хонти. айам̣ лаккхан̣о ха̄ро.

82. таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? йе име пан̃ча нӣваран̣а̄ джха̄напат̣ипаккхо со дуккхасамудайо. йам̣ пхалам̣, идам̣ дуккхам̣. таттха ка̄маччхандасса неккхаммавитакко пат̣ипаккхо; бйа̄па̄дасса абйа̄па̄давитакко пат̣ипаккхо; тин̣н̣ам̣ нӣваран̣а̄нам̣ авихим̣са̄витакко пат̣ипаккхо. ити име тайо витакка̄. неккхаммавитакко сама̄дхиккхандхам̣ бхаджати. абйа̄па̄давитакко сӣлаккхандхам̣ бхаджати. авихим̣са̄витакко пан̃н̃а̄ккхандхам̣ бхаджати. име тайо кхандха̄. арийо ат̣т̣хан̇гико магго нӣваран̣аппаха̄на̄йа сам̣ваттати. йам̣ нӣваран̣аппаха̄нам̣, айам̣ ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. айам̣ чатубйӯхо ха̄ро.

таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄ро? пан̃ча нӣваран̣а̄ни даса бхаванти. йадапи аджджхаттам̣ са̄раджджати, тадапи нӣваран̣ам̣. йадапи бахиддха̄ са̄раджджати, тадапи нӣваран̣ам̣, евам̣ йа̄ва вичикиччха̄ име даса нӣваран̣а̄. аджджхаттабахиддха̄ килеса̄ има̄ни две сам̣йоджана̄ни аджджхаттасам̣йоджанан̃ча бахиддха̄сам̣йоджанан̃ча. таттха аханти аджджхаттам̣, маманти бахиддха̄. сакка̄йадит̣т̣хи аджджхаттам̣, екасат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни бахиддха̄. йо аджджхаттам̣ чхандара̄го рӯпесу авӣтара̄го бхавати авӣтаччхандо. евам̣ йа̄ва вин̃н̃а̄н̣е, айам̣ аджджхатта̄ тан̣ха̄. йам̣ чхасу ба̄хиресу а̄йатанесу тӣсу ча бхавесу аджджхоса̄нам̣, айам̣ бахиддха̄ тан̣ха̄. има̄ни две сачча̄ни сам̣йоджана̄ни сам̣йоджанӣйа̄ ча дхамма̄. таттха сам̣йоджанесу дхаммесу йа̄ ниббида̄нупассана̄ ча, айам̣ магго. йам̣ сам̣йоджанаппаха̄нам̣, айам̣ ниродхо. айам̣ а̄ват̣т̣о ха̄ро.

таттха катамо вибхаттиха̄ро? сам̣йоджананти на етам̣ екам̣сена. ма̄насам̣йоджанам̣ дит̣т̣хибха̄гийанти на там̣ екам̣сена адит̣т̣хама̄нам̣ нисса̄йама̄нам̣ на паджахати. йо пан̃ча уддхамбха̄гийо ма̄но кин̃ча̄пи со дит̣т̣хипаккхе сийа̄. на ту орамбха̄гийам̣ сам̣йоджанам̣ тасса паха̄на̄йа сам̣ваттатӣти. йо ча ахам̣ка̄ро на павиддхойам̣ панасса евам̣ хоти. када̄су на̄ма̄хам̣ там̣ сантам̣ а̄йатанам̣ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄ми, йам̣ арийа̄ сантам̣ а̄йатанам̣ упасампаджджа вихариссантӣти, айам̣ абхиджджха̄ на ча там̣ нӣваран̣ам̣. аттхи пана арахато ка̄йакилесамиддхан̃ча оккамати на ча там̣ нӣваран̣ам̣ тасса тхинамиддхам̣ нӣваран̣анти. на екам̣сена. айам̣ вибхаттиха̄ро.

париваттаноти пан̃ча нӣваран̣а̄ пан̃чан̇гикена джха̄нена паха̄нам̣ гаччханти. айам̣ тесам̣ пат̣ипаккхо нӣваран̣о асукасса пахӣна̄ти на ан̃н̃а̄нуминитаббам̣, параматтхамаджджхаттам̣, айам̣ париваттана̄.

таттха катамо вевачано? ка̄маччхандо чхандара̄го пемам̣ никантӣти вевачанам̣. нӣваран̣ам̣ чхаданам̣ упаккилесо парийут̣т̣ха̄нанти вевачанам̣.

пан̃н̃аттӣти авиджджа̄паччайа̄ киччапан̃н̃аттийа̄ [пачча̄пан̃н̃аттийа̄ (ка.)] пан̃н̃атти, бйа̄па̄до виккхепапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атти, тхинамиддхам̣ асамуггха̄тапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атти. евам̣ саббепи ете пан̃ча нӣваран̣а̄ имамхи сутте виккхепапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атти.

таттха катамо отаран̣о? име пан̃ча нӣваран̣а̄ авиджджа̄ ча тан̣ха̄ ча таттха авиджджа̄мӯла̄ нӣваран̣а̄. йа̄ тан̣ха̄ име сан̇кха̄ра̄, те авиджджа̄паччайа̄ име две дхамма̄ пан̃часу кхандхесу сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄, а̄йатанесу дхамма̄йатанам̣, дха̄тӯсу дхаммадха̄ту, индрийесу имесам̣ дхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ сукхиндрийасса ча соманассиндрийасса ча иттхиндрийасса ча пурисиндрийасса ча.

таттха катамо содхано ха̄ро? идам̣ суттам̣ йатха̄ а̄раббха никкхиттам̣ со аттхо бха̄сито имехи пан̃чахи падехи.

таттха ка̄маччхандо ча бйа̄па̄до ча вичикиччха̄ ча на екаттата̄йа пан̃н̃атта̄, ка̄ма̄ти на екаттата̄йа пан̃н̃атта̄, атха кхалу вематтата̄йа пан̃н̃атта̄. айам̣ адхит̣т̣ха̄но ха̄ро.

таттха катамо париккха̄ро? ка̄маччхандасса айонисо манасика̄ро субха̄рамман̣апаччайо; субханимиттан̃ча хету. бйа̄па̄дасса айонисо манасика̄ро а̄гха̄таваттхӯни ча паччайо; пат̣игха̄нусайо хету. тхинамиддхасса пат̣исам̣ха̄ро паччайо; паваттийа̄ киламатха̄ чалана̄ тан̃ча хету. уддхаччакуккуччасса раджанӣйам̣ а̄рамман̣ийам̣ асса̄дийа̄киндрийам̣ та̄ва апарипун̣н̣ан̃ча н̃а̄н̣ам̣ паччайо; ка̄масан̃н̃а̄ ча дит̣т̣хианусайо ча хету. вичикиччха̄йа нава ма̄навидха̄ а̄рамман̣ам̣ ма̄на̄нусайо, сова паччайо; вичикиччха̄нусайо хету. ете пан̃ча дхамма̄ сахету саппаччайа̄ уппаджджанти.

таттха катамо сама̄ропано ха̄ро? име пан̃ча нӣваран̣а̄ чатта̄ропи ете а̄сава̄ ган̣д̣а̄пи [тан̣ха̄пи (пӣ.)] ете салла̄пи ете упа̄да̄на̄ни ете. тесу ева ба̄хиресу дхаммесу сам̣килесабха̄гийам̣ суттанти пан̃н̃аттим̣ гаччхати. айам̣ сама̄ропано ха̄ро.

ниддит̣т̣хам̣ сам̣килесикабха̄гийам̣ суттам̣.

83. манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти га̄тха̄.

таттха катамо десана̄ ха̄ро? имамхи сутте ко аттхо кхандхававаттха̄нена вин̃н̃а̄н̣аккхандхам̣ десети, дха̄туваваттха̄нена мановин̃н̃а̄н̣адха̄тум̣, а̄йатанававаттха̄нена мана̄йатанам̣, индрийававаттха̄нена маниндрийам̣. тасса ким̣ пуббан̇гама̄ дхамма̄? сам̣кхиттена чха дхамма̄ пуббан̇гама̄ дхамма̄ кусаламӯла̄ни ча акусаламӯла̄ни ча анимиттам̣ имамхи сутте кусаламӯлам̣ деситам̣. таттха катама̄ манопуббан̇гама̄ дхамма̄? мано тесам̣ пуббан̇гамам̣, йатха̄пи баласса ра̄джа̄ пуббан̇гамо, евамева дхамма̄нам̣ манопуббан̇гама̄. таттха тивидха̄нам̣ пуббан̇гама̄нам̣ неккхаммаччхандена абйа̄па̄даччхандена авихим̣са̄чхандена. алобхасса неккхаммаччхандена пуббан̇гама̄. адосасса абйа̄па̄даччхандена пуббан̇гама̄. амохасса авихим̣са̄чхандена пуббан̇гама̄. таттха маносет̣т̣ха̄ти манаса̄ име дхамма̄ уссат̣а̄ манена ва̄ ниммита̄. манова имесам̣ дхамма̄нам̣ сет̣т̣хоти манова имесам̣ дхамма̄нам̣ сет̣т̣хаджет̣т̣хоти манова имесам̣ дхамма̄нам̣ а̄дхипаччам̣ каротӣти маносет̣т̣ха̄. маноджава̄ти йаттха мано гаччхати. таттха име дхамма̄ гаччхантӣти маноджава̄. йатха̄ ва̄то сӣгхам̣ гаччхати ан̃н̃о ва̄ кочи сӣгхам̣ га̄мако вуччате ва̄таджавоти паккхига̄микоти, евамева име дхамма̄ манена сампаджа̄йама̄на̄ гаччханти, таттха име дхамма̄ гаччхантӣти маноджава̄ти. те тивидха̄ чхандасамуда̄нита̄ ана̄вилата̄ ча сан̇каппо. саттавидха̄ ча ка̄йикам̣ сучаритам̣ ва̄часикам̣ сучаритам̣, те даса кусалакаммапатха̄. таттха манаса̄ че пасаннена̄ти манокаммам̣. бха̄сати ва̄ти вачӣкаммам̣. кароти ва̄ти ка̄йакаммам̣. имехи имасмим̣ сутте даса кусалакаммапатха̄ парама̄пи санта̄ сӣлавата̄ парама̄. со бхавати виваттийам̣ на локаниййа̄на̄йа ва̄сана̄бха̄гийам̣ суттам̣ бхавати. айам̣ десана̄.

таттха катамо вичайо ха̄ро? манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти кусаламӯла̄ни ча ат̣т̣хан̇гасамматта̄ни. идам̣ суттам̣.

йуттӣти дасаннам̣ кусалакаммапатха̄нам̣ йо випа̄ко, со сукхаведанӣйо абйа̄па̄дассан̇гама̄но. чха̄йа̄ва анапа̄йинӣти анугаччхати аттхи еса̄ йутти.

падат̣т̣ха̄нанти ат̣т̣ха̄расаннам̣ манопавича̄ра̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти саббакусалапаккхасса име дхамма̄ падат̣т̣ха̄нам̣. манаса̄ че пасаннена̄ти йо четасо паса̄до, идам̣ саддхиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. бха̄сати ва̄ти самма̄ва̄ча̄йа. кароти ва̄ти самма̄каммантасса ча самма̄ва̄йа̄масса ча падат̣т̣ха̄нам̣.

лаккхан̣оти ити пуббан̇гама̄ дхамма̄ти ведана̄пуббан̇гама̄пи ете, сан̃н̃а̄пуббан̇гама̄пи ете, сан̇кха̄рапуббан̇гама̄пи ете. йе кечи дхамма̄ сахаджа̄та̄ саббе пуббан̇гама̄ етесам̣ дхамма̄нам̣. тато нам̣ сукхаманветӣти соманассамапи нам̣ анвети йам̣ сусукхаччха̄йа̄ тада̄пи нам̣ сукхам̣ тадапи анвети.

84. таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? манопуббан̇гама̄ти на идам̣ ека̄дивачанам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? саббе йева име чхавин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄, имамхи бхагавато ко адхиппа̄йо? йе сукхена аттхика̄, те манам̣ паса̄дентӣти айам̣ имамхи сутте бхагавато адхиппа̄йо. аттхо пуббейева ниддит̣т̣хо.

йа̄ни хи кусаламӯла̄ни, та̄ни ат̣т̣ха̄нисам̣саматта̄ хету, айам̣ ат̣т̣хан̇гико магго. даса т̣ха̄на̄ни десана̄хетӯни десана̄паччайа̄ ниддесана̄ ча. таттха йам̣ ман̃н̃е дуккхена саха на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асаччанти ан̇гена кусаламӯлам̣ пахӣйати, айам̣ аппахӣнабхӯмийам̣ самудайо. йам̣ тесам̣ паха̄на̄, айам̣ ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. айам̣ а̄ват̣т̣о ха̄ро.

вибхаттӣти –

манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄;

манаса̄ че пасаннена, бха̄сати ва̄ кароти ва̄;

тато нам̣ сукхаманвети, чха̄йа̄ва анапа̄йинӣти.

там̣ на екам̣сена саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ пана хоти. тасса ва̄ миччха̄дит̣т̣хикасса сакасаттхе читтам̣ паса̄дети, тена ча пасаннена читтена бха̄сати бйа̄кароти на там̣ сукхаманвети на чха̄йа̄ва ануга̄минӣ, дуккхамева там̣ анвети. йатха̄ вахантам̣ чаккам̣ падаманвети, идам̣ там̣ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйам̣. манаса̄ че пасаннена ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ сукхаведанӣйанти самаггате сукхаведанӣйам̣ миччхаггате дуккхаведанӣйам̣, айам̣ вибхатти.

таттха катамо париваттано ха̄ро? манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти йам̣ манаса̄ падут̣т̣хена бха̄сати ва̄ кароти ва̄ дуккхамасса̄нуга̄минӣ, ета̄нийева две сутта̄ни бха̄сита̄ни еса ева ча пат̣ипаккхо. вевачананти йадидам̣ маночиттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ маниндрийам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту.

пан̃н̃аттӣти манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти айам̣ мано кин̃чи пан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. дхамма̄ти кусалакаммапатхапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. маносет̣т̣ха̄ти висит̣т̣хапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. маноджава̄ти сахапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. читтанти неккхаммапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. манаса̄ че пасаннена̄ти саддхиндрийапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. манаса̄ че пасаннена̄ти ана̄виласан̇каппадутийаджджха̄напан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. манаса̄ че пасаннена̄ти ассаддха̄нам̣ пат̣ипаккхапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. бха̄сати ва̄ти самма̄ва̄ча̄пан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. кароти ва̄ти самма̄каммантапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. тато нам̣ сукхаманветӣти джха̄насама̄дха̄нам̣. индрийесу маниндрийам̣. пат̣иччасамуппа̄де вин̃н̃а̄н̣ам̣. манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти метта̄ ча мудута̄ ча джха̄несу дутийам̣ джха̄нам̣ татийан̃ча. кхандхесу сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панно. дха̄тӯсу дхаммадха̄ту, а̄йатанесу дхамма̄йатанам̣. йам̣ кусалам̣ индрийесу сукхиндрийан̃ча соманассиндрийан̃ча падат̣т̣ха̄нам̣. имесам̣ дхамма̄нам̣ пат̣иччасамуппанна̄нам̣ пхассапаччайа̄ сукхаведанӣйо пхассо сукхаведана̄ манопавича̄ресу соманассавича̄ро чхаттим̣сесу пат̣хамападесу чха соманассанеккхаммассита̄. ити айам̣ отаран̣о ха̄ро.

таттха катамо содхано ха̄ро? йам̣ аттхам̣ а̄раббха идам̣ суттам̣ бха̄ситам̣. со аттхо нийутто етаматтхам̣ а̄раббха суттам̣. айам̣ содхано ха̄ро.

85. таттха катамо адхит̣т̣ха̄но ха̄ро? манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти вевачанапан̃н̃атти, на екаттапан̃н̃атти. дхамма̄ти екато на вевачанапан̃н̃атти. манаса̄ че пасаннена̄ти со паса̄до двидхо аджджхаттан̃ча абйа̄па̄да̄виккхамбханабахиддха̄ ча окаппанато. со аджджхаттапаса̄до двидхо. самуггха̄тапаса̄до ча виккхамбханапаса̄до ча бйа̄па̄дапарийут̣т̣ха̄нам̣. вигха̄то на мӯлапаса̄до джа̄тамӯлампи ва̄. паса̄до сабйа̄па̄дам̣ вигха̄тена. тато нам̣ сукхаманветӣти сукхам̣ ка̄йикан̃ча четасикан̃ча аппийавиппайогопи пийасампайогопи неккхаммасукхампи путхуджджанасукхампи пӣтисамбоджджхан̇гампи четасикам̣ сукхам̣. йампи пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, тампи ка̄йикам̣ сукхам̣ боджджхан̇га̄ ча четасикам̣ сукхам̣. йампи пассаддхака̄йо сукхам̣ ведеси, тампи тан̃ча сукхападат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃аттийа̄ йатха̄вуттам̣ там̣ апара̄мат̣т̣хам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣. анветӣти аппана̄ сандиссати на ча̄йам̣ ва̄ паттабхӯто анвети. тадидам̣ суттам̣ двӣхи а̄ка̄рехи адхит̣т̣ха̄таббам̣. хетуна̄ ча йо пасаннама̄насо випа̄кена ча йо дуккхаведанӣйо.

париккха̄роти бхагава̄ пан̃часатена бхиккхусан̇гхена нагарам̣ пависати ра̄джагахам̣. таттха мануссо пуггало бхагавантам̣ паривисати, тасса паса̄до уппанно кусаламӯлапуббайога̄вачаропи. со ан̃н̃есан̃ча аккха̄ти, идам̣ ва̄чам̣ бха̄сати ла̄бха̄ тесам̣, йесам̣ нивесанам̣ бхагава̄ пависати, амха̄кампи йади бхавеййа майампи бхагавато сам̣паса̄дам̣ лаччхамха̄ти. йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ ‘‘намо бхагавато намо бхагавато’’ти абйа̄па̄дама̄но екаманте ат̣т̣ха̄си. таданантаре бхагава̄ имам̣ суттам̣ абха̄ситтха ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти. саббам̣ суттам̣ татха̄ йам̣ паресам̣ бха̄сати идам̣ ва̄ча̄каммам̣. йам̣ ан̃джалим̣ пан̣а̄мети, идам̣ ка̄йакаммам̣. йо манопаса̄до, идам̣ манокаммам̣. таттха йам̣ паресам̣ пака̄сети бха̄сати ван̣н̣ам̣. йесам̣ бхагава̄ нивесанам̣ гаччхатӣти. саббам̣ тасса алобхо кусаламӯлам̣. йам̣ бхагавати меттачитто, тасса адосо кусаламӯлам̣. йам̣ ан̃джалим̣ пан̣а̄мети ма̄нан̃ча нигган̣ха̄ти, таттхасса амохо кусаламӯлам̣ па̄тубхавати. йам̣ ул̣а̄рапан̃н̃ам̣ пат̣илабхати, идамасса дит̣т̣хивипалла̄саппаха̄нам̣. йам̣ татха̄йева сам̣варо хоти, идамасса сан̃н̃а̄випалла̄саппаха̄нам̣. йам̣ манасса паса̄данам̣, идамасса читтавипалла̄саппаха̄нанти акусалавипалла̄са̄нам̣ виккхамбханам̣ паха̄нам̣ паччайо. тӣн̣и кусаламӯла̄ни йо ана̄вилачиттасан̇каппо, со тасса манасика̄роти вуччати. йам̣ килесехи виккхамбханам̣ ити випалла̄са̄ ча а̄рамман̣а̄ саппаччайата̄йа паччайо кусаламӯла̄ни ча сандиссайата̄йа паччайо, со ча манасика̄ро хетуна̄ имина̄ паччайена читтам̣ уппаннам̣. таттха йам̣ сасаттха̄рамман̣ам̣ читтам̣ паваттам̣ айам̣ буддха̄нуссати. йампи бхагавато гун̣е манаси кароти, айамасса дхамма̄нуссати. таттха сатисампаджан̃н̃ам̣ хету, айан̃ча паччайо. ва̄ча̄ пан̃н̃а̄ хету витаккавича̄ра̄ паччайо. ка̄йасан̇кха̄ра̄ каммасса абхисан̇кха̄ро на̄ма хету ва̄ аппаччайо сукхаведанӣйасса каммасса упачайо хетука̄ каммасса паччайо.

86. таттха катамо сама̄ропано ха̄ро? манаса̄йева пасаннена сатойеветтха пасанно апи ча читтавода̄на̄ сатта̄ вимуччантӣти тена сатта̄ читтапуббан̇гама̄ читтена пасаннена четана̄пи таттха читтабхӯта̄ бхавантӣти пат̣игха̄ айам̣ четана̄нам̣ паса̄дена ка̄йо часса паса̄до, со ча а̄рабхати паса̄дена пасанно сан̃н̃а̄нанти часса авипарӣта̄, со пан̃чавидхо виккхамбхана̄, ка̄йапассамбхана̄йева̄ паса̄до читтасито читтам̣ пана пуббам̣йева пасаннам̣. айам̣ сама̄ропана̄. евам̣ пан̃чаннампи паса̄до. тато нам̣ сукхаманветӣти катамам̣ бхагава̄ ниддисати? на хи аттасаччам̣ тасса каммасса випа̄ко анвети. тасса упа̄йо анугаччхати йада̄ ситапаччайа̄ уппаджджате соманассам̣ авиппат̣иса̄ропи анвети. айам̣ сама̄ропано ха̄ро.

маха̄на̄ма саккасса суттам̣ [пасса сам̣. ни. 5.1017]. тасмим̣ че самайе ассато асампаджа̄но ка̄лам̣ кареййа ка̄ме бхавати. ассато абхисама̄ха̄ро йо ма̄ бха̄йи, маха̄на̄ма, йам̣ там̣ читтам̣ дӣгхараттам̣ саддха̄парибха̄витам̣ сӣлапарибха̄витам̣ сутача̄гапарибха̄витанти виттха̄рена ка̄таббам̣. ча̄гена ча пан̃н̃а̄йа ча ким̣ дассети? йа̄ саддха̄, са̄ четасо паса̄до. йа̄ ана̄виласан̇каппита̄, са̄ саддха̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? ана̄вилалаккхан̣а̄. ана̄вилалаккхан̣а̄ хи саддха̄. апаре а̄ху гун̣апарисуддхинит̣т̣ха̄гаманалаккхан̣а̄, йан̃ча апаре ва̄ вачанапат̣иггахалаккхан̣а̄ саддха̄. апаро парийа̄йо атта̄нам̣ йади евам̣ окаппети ‘‘на̄хам̣ кин̃чи джа̄на̄мӣти еса̄ ахам̣ таттха анун̃н̃атта̄ анан̃н̃ата̄’’ти. айам̣ саддха̄ти. апаро парийа̄йо екасат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄ти. тена ча падит̣т̣хам̣ бхавати йатха̄ гамбхӣре удапа̄не удакам̣ чаккхуна̄ пассати на ча ка̄йена абхисамбхуна̄ти. евамасса арийа̄ ниджджха̄наккхантийа̄ дит̣т̣хи бхавати, на ча саччхиката̄. айам̣ вуччати саддха̄. са̄ ча локика̄. апаро парийа̄йо кхамати путхуджджанабхӯтасса вӣсати ча̄ти ко сакка̄йа̄дхӣна̄ на нивесо. на етам̣ еканти найасан̃н̃а̄ йатха̄бхӯтам̣ дит̣т̣хийа̄ ту кхалу мудӯхи пан̃чахи индрийехи дассанамаггена пахӣна̄ бхаванти. дит̣т̣хекат̣т̣ха̄ ча килеса̄, айам̣ саддха̄.

сота̄паттан̇гамадуккха̄йам̣ бхӯмийам̣ парипун̣н̣а̄ вуччати. тасмим̣йева бхӯмийам̣ секкхасӣлам̣ арийа̄ дха̄ранти вуччати. тасмим̣йева бхӯмийам̣ мудупан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийанти вуччати. тасмим̣йева бхӯмийам̣ кхандхехи анаттхиката̄, айам̣ ча̄го. тасма̄ саддха̄ ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нена ниддиситабба̄. йатикена [тена (ка.)] бхиййо манена са̄ хисса випарӣта̄ дит̣т̣хика̄ ассаддха̄, са̄ найанаупадхӣсу паматта̄ сама̄динна̄. таттха саддхиндрийам̣ йо ка̄мам̣ паривиссанти ити сантапа̄папат̣иниссагга̄ на ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃индрийена пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нам̣, сӣлена упасама̄дхит̣т̣ха̄нам̣. име чатта̄ро дхамма̄ сӣлам̣ парибха̄вайанти саддха̄ сӣлам̣ ча̄го ча пан̃н̃а̄ти. таттха саддха̄йа огхам̣ тарати. йам̣ сӣлам̣, айам̣ аппама̄до. йо ча̄го, идам̣ пан̃н̃а̄йа каммам̣. йа̄ пан̃н̃а̄, идам̣ пан̃н̃индрийам̣, таттха йам̣ саддхиндрийам̣. там̣ тӣсу авеччаппаса̄десу. йам̣ сӣлам̣, там̣ саддхиндрийесу. йо ча̄го, со чатӯсу джха̄несу. йа̄ пан̃н̃а̄, са̄ саччесу, сати саббаттхага̄минӣ. тасса секкхасса бхаддика̄ бхати, бхаддико абхисампара̄йо. тасса саммут̣т̣хассатикасса сӣлам̣ каронтасса на ка̄йасаммут̣т̣хассатита̄йа та̄ни ва̄ индрийа̄ни там̣ ва̄ кусаламӯлам̣ каммавипа̄кам̣ бхавати. тасса тикасса аттханиддесо. таттха саддха̄ сӣлам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ чатта̄ро дхамма̄. йа̄ саддха̄ йа̄ ча пан̃н̃а̄, идам̣ маносучаритам̣. йам̣ сӣлам̣, идам̣ ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ сучаритам̣. йо ча̄го, идам̣ четасикам̣ алобхо сучаритам̣. ити читте гахите пан̃чаккхандха̄ гахита̄ бхаванти. имехи дхаммехи сучаритам̣ идам̣ дуккхан̃ча арийасаччам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ маггасса.

87. таттха катамо вичайо ха̄ро? йа̄ ча саддха̄ йан̃ча сӣлам̣. там̣ кисса кароти? йа̄ саддха̄ та̄йа бхагавантам̣ ануссарати маттенапи хаттхина̄ сама̄гата̄, асса бхо куккура̄ саббам̣ сӣлена наппат̣ипаджджати ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ т̣ха̄нам̣ виса̄радо бхаватӣти авиппат̣иса̄рӣ пан̃н̃а̄ йасса пан̃н̃аттам̣ упат̣т̣хапети. тасса акхан̣д̣асса сӣлам̣ йам̣ на паччхи тассам̣ мохасса акусалачиттам̣ уппаджджати миччха̄дит̣т̣хисахагатам̣ ва̄, айам̣ вичайо ха̄ро. дхаммава̄дино бхаддика̄ра̄ти бхависсати аттхи еса̄ йутти.

таттха катамо падат̣т̣ха̄но ха̄ро? йамидам̣ читтам̣ дӣгхараттам̣ парибха̄витам̣ саддха̄йа сӣлена ча̄гена пан̃н̃а̄йа сама̄дхина̄ пат̣хамаджджха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. йа̄ саддха̄ асса ана̄виласан̇каппо, там̣ дутийаджджха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. тӣн̣и ча авеччаппаса̄да̄ йам̣ сӣлам̣, там̣ арийакантам̣, там̣ сӣлаккхандхасса падат̣т̣ха̄нам̣. йа̄ пан̃н̃а̄, са̄ пан̃н̃а̄ккхандхасса падат̣т̣ха̄нам̣. име ча дхамма̄ идан̃ча читтам̣ екодибхӯтасама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣. саддха̄ саддхиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. ча̄го сама̄дхиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. саддха̄ ча пан̃н̃а̄ ча випассана̄ падат̣т̣ха̄нам̣. сӣлан̃ча ча̄го ча саматхасса падат̣т̣ха̄нам̣. саддха̄ ча пан̃н̃а̄ ча авиджджа̄ вира̄га̄йа пан̃н̃а̄вимуттийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣. сӣлан̃ча ча̄го ча ра̄гавира̄га̄йа четовимуттийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣.

таттха катамо лаккхан̣о ха̄ро? вин̃н̃а̄н̣е вутте саддха̄сатибха̄вите саббе пан̃чаккхандха̄ вутта̄ бхаванти. саддха̄йа бхан̣ита̄йа сабба̄ни сатта дхана̄ни бхан̣ита̄ни хонти саддха̄дханам̣…пе… сӣлаккхандхе вутте сама̄дхиккхандхо ча пан̃н̃а̄ккхандхо ча вутта̄ бхаванти. йам̣ там̣ читтам̣ дӣгхараттам̣ парибха̄витам̣ паччхимаке ка̄ле на таданупариватти бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. таттха сан̃н̃а̄пи таданупариваттинӣ бхавати. йепи таджджа̄тика̄ дхамма̄, тепи таданупариваттино бхаванти. рӯпасан̃н̃а̄ рӯпасан̃четана̄нупассанаманасика̄ро евам̣ чханнам̣ а̄йатана̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ака̄йе, айам̣ лаккхан̣о ха̄ро.

таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? идха сутте бхагавато ко адхиппа̄йо? йе бхаддикам̣ бхатим̣ а̄кан̇кхеййа бхаддикан̃ча абхисампара̄йам̣, те саддхам̣ сӣлам̣ ча̄гам̣ пан̃н̃ан̃ча манаси кариссанти, айам̣ адхиппа̄йо. йе чан̃н̃епи сатта̄ татха̄гатасса саммукхам̣ на пат̣ийуджджханте, имам̣ дхаммам̣ сота̄ авиппат̣иса̄рато ка̄лам̣ кариссантӣти, айам̣ адхиппа̄йо.

88. таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄ро? идампи чатта̄ро дхамма̄ саддха̄ ча пан̃н̃а̄ ча ассаддхийан̃ча авиджджан̃ча хананти. сӣлан̃ча ча̄го ча тан̣ха̄ ча досан̃ча хананти. тасса две мӯла̄ни пахӣйанти. дуккхам̣ ниваттети аппахӣнабхӯмийан̃ча двимӯла̄ни пан̃чаккхандха̄. две арийасачча̄ни саматхо ча випассана̄ ча. двиннам̣ мӯла̄нам̣ паха̄нам̣. има̄ни две сачча̄ни ниродхо ча магго ча. айам̣ а̄ват̣т̣о ха̄ро.

таттха катамо вибхатти? йам̣ там̣ читтам̣ саддха̄парибха̄витам̣…пе… саче путхуджджанасса тассапи бхаддика̄ бхати бхависсатӣти на екам̣сена тасса каммам̣ дит̣т̣хейева дхамме випа̄канти паччессати, апарамхи ва̄ парийа̄йе бхависсати. йам̣ ва̄ атӣтам̣ випа̄ка̄йа паччупат̣т̣хитам̣, таппаччайа̄ни чета̄ни, йе йатха̄ маха̄каммавибхан̇ге ‘‘тена̄йам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ийо ниддесо дхаммача̄рино йа̄ бхаддика̄ бхатӣ’’ти.

таттха катама̄ париваттана̄? ассаддхийам̣ дуссӣлйам̣ йам̣ маччхерам̣ дуппан̃н̃ам̣ ча [дуппан̃н̃ийам̣ (ка.)] йан̃ча пат̣ипаккхена пахӣна̄ бхаванти, айам̣ париваттана̄.

таттха катамам̣ вевачанам̣? йам̣ там̣ читтам̣ дӣгхараттам̣ парибха̄витам̣ читтам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… йам̣ саддха̄балам̣ саддхиндрийам̣, йам̣ сӣлам̣ там̣ сучаритам̣, сам̣йамо нийамо дамо кхандхата̄ има̄ни тасса вевачана̄ни. йо ча̄го со пат̣иниссагго алобхо восагго ча̄гойит̣т̣ха̄нам̣. йа̄ пан̃н̃а̄ са̄ пан̃н̃атта̄ пан̃н̃аппабха̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣.

таттха катама̄ пан̃н̃атти? йам̣ там̣ читтам̣ бӣджам̣ пан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. парибха̄вана̄ ва̄сана̄ пан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атти. саддха̄ паса̄дапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄. сӣлам̣ сучаритапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. ча̄го пун̃н̃акирийапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атто. пан̃н̃а̄ вӣмам̣сапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄. име тайо дхамма̄ саддха̄ сӣлам̣ ча̄го пан̃н̃авато па̄рисуддхим̣ гаччханти.

таттха катамо отаран̣о? йам̣ читтам̣, там̣ кхандхесу вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, дха̄тӯсу мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту, а̄йатанесу мана̄йатанам̣. йе чатта̄ро дхамма̄, те кхандхесу сан̇кха̄раккхандхе парийа̄панна̄…пе… дха̄тӯсу а̄йатанесу.

таттха катамо содхано ха̄ро? идам̣ бхагавато бха̄ситам̣ маха̄на̄мена саккена пуччхитена саббам̣ там̣ нийуттам̣.

таттха катамо адхит̣т̣ха̄но? идам̣ читтам̣ вематтата̄йа пан̃н̃аттам̣ акусалехи читтехи апарибха̄витехи парибха̄витанти йа̄ни пуна парибха̄вита̄ни ан̃н̃есампи таттха упа̄да̄йа пан̃н̃аттам̣ саббепиме чатта̄ро дхамма̄ екаттата̄йа пан̃н̃атта̄. бхаддика̄ бхатӣти ка̄мабхогино тева рӯпадха̄ту арӯпадха̄ту манусса̄ти сабба̄ бхаддика̄ бхати тадева катха̄йа пан̃н̃аттам̣, айам̣ пан̃н̃атти.

таттха катамо париккха̄ро? читтасса индрийа̄ни паччайо а̄дхипатеййапаччайата̄йа манасика̄ро. хетупаччайата̄йа паччайо. саддха̄йа локика̄ пан̃н̃а̄ хетупаччайата̄йа паччайо. йонисо ча манасика̄ро паччайо. сӣласса патирӯпадесава̄со паччайо. аттасамма̄пан̣идха̄нан̃ча хету. ча̄гасса алобхо хету. авиппат̣иса̄ро ча хетупаччайо. пан̃н̃а̄ парато ча гхосо аджджхаттан̃ча йонисо манасика̄ро хетупаччайо ча.

таттха катамо сама̄ропано? йам̣ там̣ читтам̣ дӣгхараттам̣ парибха̄витанти четасика̄пи. еттха саббе дхамма̄ парибха̄вита̄ бхаддика̄ те бхати бхависсати, бхаддика̄ упапаттико абхисампара̄йо. ити йе кечи мануссака̄ упабхогапарибхога̄ саббе бхаддика̄ бхатийева, айам̣ сама̄ропано.

89. уддхам̣ адхо саббадхи вӣтара̄готи га̄тха̄ [пасса уда̄. 61 уда̄не]. таттха ким̣ уддхам̣ на̄ма? йам̣ ито уддхам̣ бхависсати ана̄га̄мӣ, идам̣ уддхам̣. адхо на̄ма йаматиккантаматӣтам̣, идамавоча апада̄натанти уддхам̣. таттха атӣтена сассатадит̣т̣хи пуббанта̄каппика̄нам̣ апарантадит̣т̣хи кесан̃чи, уччхедадит̣т̣хим̣ йам̣ [уччхедадит̣т̣хийам̣ (ка.)] вуттакаппика̄нам̣ има̄ чева дит̣т̣хийо уччхедадит̣т̣хи ча сассатадит̣т̣хи ча. таттха̄йам̣ сассатадит̣т̣хи има̄ни паннараса пада̄ни сакка̄йадит̣т̣хи сассатам̣ бхаджанти. рӯпавантам̣ ме атта̄, аттани ме рӯпам̣, рӯпам̣ ме атта̄ти йадуччате пан̃н̃ам̣ паридаханти. йа̄ уччхедадит̣т̣хи са̄ пан̃часата̄ни уччхедам̣ бхаджанти. те ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нти пассанти, рӯпам̣ ме атта̄ти татха̄рӯпа̄ чатуббидха̄ сакка̄йадит̣т̣хи уччхедена ча сассатена ча. евам̣ пан̃часу кхандхесу вӣсативаттхука̄йа дит̣т̣хийа̄ паннараса пада̄ни пуббантам̣ бхаджанти. сассатадит̣т̣хийа̄ пан̃ча пада̄ни апарантам̣ бхаджанти уччхедадит̣т̣хийа̄. таттха ‘‘айамахамасмӣ’’ти пассанта̄ рӯпам̣ аттато саманупассати, со уччхедава̄дӣ рӯпавантан̃ча атта̄нам̣, аттани ча рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄ти со пассати ча̄ти ити уччхедадит̣т̣хи ча, аттато пат̣иссарати сассатадит̣т̣хи пуббантато ча пат̣иссарати. ‘‘айамахамасмӣ’’ти на саманупассати. тасса дит̣т̣ха̄сава̄ паха̄нам̣ гаччханти. йо тӣсу аддха̄су пуббанте ча апаранте ча тена тена ниддит̣т̣ха̄нена уддхам̣ адхо саббадхи вӣтара̄го ‘‘ахамасмӣ’’ти на анупассатӣти имина̄ два̄рена имина̄ пайогена имина̄ упа̄йена идам̣ дассанабхӯми ча сота̄паттипхалан̃ча со арийо пайого анабха̄вам̣гатена сам̣са̄рена апунаббхава̄ти йо кочи арийо пайого пунаббхава̄йа мудӯни ва̄ пан̃чиндрийа̄ни маджджха̄ни адхиматта̄ни ва̄ саббам̣ апунаббхаваппаха̄на̄йа сам̣ваттанти. аханти дит̣т̣хогхо ка̄могхо бхавогхо авиджджогхо ча одхисо. таттха десана̄ха̄рена чатта̄ри сачча̄ни пан̃чахи индрийехи сота̄паттипхалена ча две сачча̄ни магго ча ниродхо ча. сакка̄йасамудайена две сачча̄ни дуккхан̃ча самудайо ча, айам̣ десана̄ ха̄ро.

таттха катамо вичайо? ‘‘айамахамасмӣ’’ти асаманупассанто тӣн̣и дассанаппаха̄табба̄ни сам̣йоджана̄ни паджахати. айам̣ вичайо.

таттха катама̄ йутти? тивидха̄ пуггала̄ кочи уггхат̣итан̃н̃ӯ кочи випан̃читан̃н̃ӯ кочи неййо. уггхат̣итан̃н̃ӯ тиккхиндрийо ча тато випан̃читан̃н̃ӯ мудиндрийо тато мудиндрийехи неййо. таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ тиккхиндрийата̄йа дассанабхӯмима̄гамма сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣а̄ти, екабӣджако бхавати. айам̣ пат̣хамо сота̄панно. випан̃читан̃н̃ӯ мудӯхи индрийехи дассанабхӯмима̄гамма сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣а̄ти, колам̣коло ча хоти. айам̣ дутийо сота̄панно. таттха неййо дассанабхӯмима̄гамма сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣а̄ти, саттаккхаттупарамо ча бхавати. айам̣ татийо сота̄панно.

аттхи еса̄ йутти мудумаджджха̄дхиматтехи индрийехи мудумаджджха̄дхиматтам̣ бхӯмим̣ саччхикареййа сакка̄йадит̣т̣хиппаха̄нена ва̄ дит̣т̣хигата̄ни паджахати. айам̣ йутти.

таттха катамо падат̣т̣ха̄но? таттха сакка̄йадит̣т̣хи саббамиччха̄дит̣т̣хийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣. сакка̄йо на̄марӯпасса падат̣т̣ха̄нам̣. на̄марӯпам̣ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣. пан̃ча индрийа̄ни рӯпӣни рӯпара̄гасса падат̣т̣ха̄нам̣. сал̣а̄йатанам̣ ахам̣ка̄расса падат̣т̣ха̄нам̣. таттха катамо лаккхан̣о? двӣсу дит̣т̣хӣсу пахӣна̄су таттха ека̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни паха̄нам̣ гаччханти. уддхам̣ ча адхо ча вӣтара̄го саббараджанӣйесу вӣтара̄го хоти. таджджа̄ парабхӯмийам̣, идам̣ паччайанти йатха̄бхӯтам̣ пассати. со саббапат̣иччасамуппа̄дам̣ а̄масати. айам̣ лаккхан̣о ха̄ро.

90. таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? имамхи сутте бхагавато ко адхиппа̄йо? йе сатта̄ йе на̄бхирамиссанти, те дит̣т̣хиппаха̄на̄йа ва̄йамиссанти. айаметтха бхагавато адхиппа̄йо. айам̣ чатубйӯхо ха̄ро.

таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄ро? йа̄нима̄ни мудӯни пан̃чиндрийа̄ни та̄ни орамбха̄гийа̄ни пан̃чиндрийа̄ни. саббена саббам̣ самӯхананти абхиджджха̄бйа̄па̄до ча бха̄вана̄ка̄рена секкха̄йа вимуттийа̄ балам̣ саддха̄, уддхамбха̄гийа̄ни дит̣т̣хивасена балам̣ саддха̄, вӣрийиндрийам̣ а̄рабхитатта̄ сатиндрийам̣ паггахитатта̄ аччантам̣ нит̣т̣хам̣ гаччханти. таттха йа̄ни индрийа̄ни, айам̣ магго сам̣килесаппаха̄нам̣. айам̣ ниродхо а̄йатим̣ ануппа̄дадхаммо, идам̣ дуккхам̣. айам̣ а̄ват̣т̣о ха̄ро.

таттха катамо вибхатти ха̄ро? ‘‘айамахамасмӣ’’ти йо саманупассати, со ча кхо адхиматтена локика̄ йам̣ бхӯмийам̣ на ту арийена пайогена со сакка̄йадит̣т̣хи паджахати. йам̣ вуччати таджджа̄йа бхӯмийа̄ адхиматта̄йа. таттха таджджа̄йа бхӯмийам̣ пан̃чахи а̄ка̄рехи адхиматтатам̣ пат̣илабхати сӣлена ватена ба̄хуссаччена сама̄дхина̄ неккхаммасукхена. таттха аппатте паттасан̃н̃ӣ адхима̄нам̣ ган̣ха̄ти. етасмим̣йева ваттхуппаттийам̣ бхагава̄ идам̣ суттам̣ бха̄сати. сӣлава̄ ватаматтена̄ти. таттха йо аппатте паттасан̃н̃ӣ тасса йо сама̄дхи, со са̄мисо ка̄пурисасевито пана со ка̄пуриса̄ вуччанти путхуджджана̄. а̄мисам̣ йан̃ча арийамаггама̄гамма локика̄ анарийам̣ тена сама̄дхи хоти анарийо ка̄пурисасевито. йо пана арийа̄ка̄рена йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти на пассати [джа̄на̄ти пассати (пӣ.)], со адхигаманам̣ паджахати йо арийена сама̄дхина̄ ака̄пурисасевитена нира̄мисена нӣйати, таттха ака̄пуриса̄ вуччанти арийапуггала̄. йо техи севито сама̄дхи, со ака̄пурисасевито. тасма̄ екам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйам̣ ‘‘айамахамасмӣ’’ти асаманупассанто татха̄ па̄тети.

таттха катама̄ париваттана̄? има̄йа дассанабхӯмийа̄ килеса̄ паха̄табба̄, техи пахӣйанти аниддит̣т̣ха̄пи бхагавата̄ ниддиситабба̄ йо.

таттха катамам̣ вевачанам̣? йа̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ аттадит̣т̣хийа̄. айам̣ бхӯми. йе килеса̄ паха̄табба̄. те аппахӣйанти аниддит̣т̣ха̄пи бхагавата̄ сассатадит̣т̣хи ча уччхедадит̣т̣хи ча, са̄ парийантадит̣т̣хи ча. йа̄ апарийантадит̣т̣хи ча, са̄ сассатадит̣т̣хи ча. йа̄ уччхедадит̣т̣хи, са̄ наттхика̄ дит̣т̣хи. йа̄ сассатадит̣т̣хи, са̄ акирийадит̣т̣хи. идам̣ вевачанам̣.

таттха катама̄ пан̃н̃атти? тан̣ха̄ сам̣йоджанапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄. магго пат̣ила̄бхапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атто. индрийа̄ пат̣ила̄бхапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атта̄ти. таттха катамо отаран̣о? сакка̄йо дуккхам̣ дассанаппаха̄таббо. самудайо магго. индрийа̄ни та̄ни ча ниддит̣т̣ха̄ни кхандхадха̄туа̄йатанесу.

таттха катамо содхано ха̄ро? йан̃хи а̄раббха бхагавата̄ идам̣ суттам̣ бха̄ситам̣, со а̄раббха ниддит̣т̣хо. таттха катамо париккха̄ро? на̄марӯпасса хетупаччайопи вин̃н̃а̄н̣ам̣ хету бӣджам̣. тена авиджджа̄ ча сан̇кха̄ра̄ ча паччайо. ниваттинайо на апаро парийа̄йо саббабхаво, йе ча саббабхавасса хету парабхан̣д̣апаччайо ити самма̄дит̣т̣хи парато ча гхосо йонисо ча манасика̄ро паччайо. йа̄ пан̃н̃а̄ уппа̄дети, еса̄ хету самма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄сан̇каппо бхавати, йа̄ самма̄сама̄дхи [самма̄дит̣т̣хи (пӣ.)], айам̣ париккха̄ро.

таттха катамо сама̄ропано? ‘‘айамахамасмӣ’’ти асаманупассӣ дуккхато рогато…пе… паннараса пада̄ни. сӣла̄ни бхагава̄ киматтхийа̄ни кима̄нисам̣са̄ни. сӣла̄ни, а̄нанда, авиппат̣иса̄раттха̄ни йа̄ва вимутти. таттха дувидхо аттхо – пурисаттхо ча вачанаттхо ча.

91. таттха катамо пурисаттхо? йа̄йам̣ на паччха̄нута̄пита̄ айам̣ авиппат̣иса̄ро, айам̣ пурисаттхо. йатха̄ кочи брӯхайати иматтхама̄севати со бхан̣еййа, кин̃чи маметтха адхӣнам̣ тассаттха̄йа идам̣ кирийам̣ а̄рабха̄мӣти. айам̣ пурисаттхо.

таттха катамо вачанаттхо? сӣла̄ни ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ сучаритам̣ авиппат̣иса̄роти. таттха сӣласса ватасса ча бха̄сойева. анан̃н̃а̄ сугатакаммата̄ сучаритам̣ айам̣ авиппат̣иса̄ро. евам̣ йа̄ва вимуттӣти екамекасмим̣ паде две аттха̄ – пурисаттхо ча вачанаттхо ча, йатха̄ имамхи сутте евам̣ саббесу суттесу две две аттха̄. айам̣ хи параматтхо уттаматтхо ча. йам̣ нибба̄насаччхикам̣ нисса̄йа йам̣ сакам̣ саччхика̄таббам̣ бхавати, со вуччати катасса [сатасса (ка.)] каттхоти. айам̣ пуна вевачанам̣ сампаджа̄на̄ти. имина̄ нийуттаттхамабхилаббханти вачанаттхо. таттха йам̣ аттхам̣ са̄вако абхикан̇кхати. тасса йо пат̣ила̄бхо, айам̣ пурисаттхо. йам̣ йам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десети, тасса тасса дхаммасса йа̄ аттхавин̃н̃атти. айам̣ аттхо, таттха сӣла̄нам̣ авиппат̣иса̄ро аттхопи а̄нисам̣сопи. есо ча а̄нисам̣со йам̣ дуггатим̣ на гаччхати. йатха̄ там̣ бхагавата̄ еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ, айам̣ аттхо.

йам̣ пурисо бха̄вана̄бхӯмийам̣ сӣла̄ни а̄раббха сӣлена сам̣йутто хоти евам̣ йа̄ва вимутти татха̄ сӣлаккхандхо. таттха йо ча авиппат̣иса̄ро анусайавасена ниддит̣т̣хо, тан̃ча сӣлам̣ айам̣ сӣлаккхандхо. па̄моджджапӣтипассаддхӣти ча сама̄дхиндрийена, айам̣ сама̄дхиккхандхо. йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ пан̃н̃а̄ккхандхо. име тайо кхандха̄ сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃а̄ ча татха̄ сӣлам̣ парипӯрети йам̣ вӣрийиндрийам̣ тена ка̄ран̣ена со сӣлам̣ парипӯрети, ануппаннасса ча акусаласса ануппа̄да̄йа ва̄йамати, уппаннасса ча паха̄на̄йа ануппаннасса ча кусаласса уппа̄да̄йа, уппаннасса ча кусаласса бхиййобха̄ва̄йа ити вӣрийиндрийам̣ ниддит̣т̣хам̣. таттха йо сама̄дхиккхандхо, идам̣ сама̄дхиндрийам̣. пан̃н̃а̄ккхандхо пан̃н̃индрийам̣, там̣ чатӯсу саммаппадха̄несу дат̣т̣хаббам̣. татха̄ йо ануппаннасса ча акусаласса ануппа̄да̄йа ва̄йамати, идам̣ пат̣хамам̣ саммаппадха̄нам̣. йам̣ уппаннасса, идам̣ дутийам̣. чатта̄ри саммаппадха̄на̄ни чатӯсу джха̄несу пасситабба̄ни. татха̄ сӣлаккхандхена неккхаммадха̄ту ча адхика̄ [а̄дика̄ (пӣ.)], тайо ча витакка̄ неккхаммавитакко абйа̄па̄давитакко авихим̣са̄витакко ча. са̄дха̄ран̣абхӯта̄. йа̄ пийа̄йама̄насса па̄моджджена идам̣ ка̄йикам̣ сукхам̣ а̄нитам̣ анийамӣтипемена, идам̣ дуккхам̣. йо таттха авиккхепо, айам̣ сама̄дхи. идам̣ пан̃чан̇гикам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣. йа̄ четасика̄ пассаддхи савитаккам̣ савича̄рам̣ виродханам̣, йо килесо ча парида̄хо, со пат̣хаме джха̄не нируддхо. татха̄ йа̄ ча килесапассаддхи йа̄ ча витаккавича̄ра̄нам̣ пассаддхи, убхайепи ете дхамме пассаддха̄йам̣. таттха ка̄йасса читтасса ча сукхам̣ сукха̄йана̄, идам̣ пӣтисукхино пассаддхи. йопи екодибха̄во читтасса, тена екодибха̄вена йам̣ читтасса аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣, идам̣ чатуттхам̣ джха̄нан̇гам̣. ити аджджхаттан̃ча сампаса̄до четасо ча екодибха̄во пӣти ча сукхан̃ча, идам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ чатуран̇гикам̣. йо пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, тена адхиматтена сукхена пхаритва̄ сукхам̣ четасикам̣ йам̣, со пӣтивӣтара̄го евам̣ тасса пӣтивӣтара̄гата̄йа упеккхам̣ пат̣илабхати. со пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхам̣ пат̣илабхати. сукхан̃ча пат̣исам̣ведети. сати ча самма̄ пан̃н̃а̄йа пат̣илабхати. саче сати екаггата̄ идам̣ пан̃чан̇гикам̣ татийам̣ джха̄нам̣. йам̣ сукхино читтам̣ сама̄дхийати, айам̣ екаггата̄йа пара̄видха̄набха̄гийа̄, пат̣хаме джха̄не аттхи читтекаггата̄ но чаккхусса ведана̄ саббам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати. йатха̄ чатуттхе джха̄не, татха̄ йа̄ упеккха̄ пассамбхайам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ читтекаггата̄ ча, идам̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣.

92. йатха̄ сама̄дхи дассайитаббам̣, татха̄ пан̃н̃индрийам̣ там̣ чатӯсу арийасаччесу пасситаббам̣. йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, са̄ паджа̄нана̄ чатуббидха̄ асубхато дуккхато анаттато ча, йада̄рамман̣ам̣ там̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, йам̣ паджа̄нанто ниббиндати вимуччати татха̄ йам̣ ка̄ма̄савасса паха̄нам̣ бхава̄савасса дит̣т̣ха̄савасса авиджджа̄савасса, айам̣ ниродхо аппахӣнабхӯмийам̣ а̄савасамудайо. има̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни йатха̄ пан̃н̃индрийам̣ пасситаббам̣. йатха̄йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дассанабхӯми. сота̄паттипхалан̃ча йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанто ниббиндатӣти, идам̣ танукан̃ча. ка̄мара̄габйа̄па̄дам̣ сакада̄га̄мипхалан̃ча йам̣ ниббиндати вираджджати, айам̣ пат̣хамаджджха̄набха̄вана̄бхӯми ча ра̄гавира̄га̄ четовимутти ана̄га̄мипхалан̃ча. йам̣ вимутти вимуччати, айам̣ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти арахаттан̃ча. име авиппат̣иса̄ра̄ ча вӣрийиндрийан̃ча чатта̄ро саммаппадха̄на̄ авиппат̣иса̄ра̄ тан̃ча упари йа̄ва сама̄дхи, евам̣ те чатта̄ри джха̄на̄ни сама̄дхиндрийан̃ча йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сӣлапа̄рипӯримупа̄да̄йа ча̄гасам̣хитена ча ниббедхика̄нан̃ча нимитта̄нам̣ ана̄виламана̄, идам̣ сатиндрийам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. йам̣ пуна има̄йа дхаммадесана̄йа тӣсу т̣ха̄несу дит̣т̣хогаманакиндрийам̣ килесапаха̄нена ча секкхасӣлам̣, идам̣ саддхиндрийам̣. чатта̄ри ча сота̄паттийан̇га̄ни пхала̄ни. сама̄дхиндрийа̄ни сопанийа̄ха̄рӣни саббасуттесу ниддиситабба̄ни. йам̣ джха̄нам̣ пат̣илабханам̣ вӣрийагахитам̣йева н̃а̄н̣ам̣ пат̣иссарато, айам̣ сутамайӣ пан̃н̃а̄. йо сама̄дхи пубба̄паранимитта̄бха̄со аномагатита̄йа йатха̄ка̄мо, айам̣ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄, йам̣ татха̄сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄. айам̣ суттаниддесо.

имам̣ суттам̣ ниббедхабха̄гийам̣ буджджхака̄радхикам̣ буджджхитаббам̣. йехи ан̇гехи саманна̄гатам̣ там̣ буджджхиссанти тасса ан̇га̄ни буджджхиссанти, тена боджджхан̇га̄. татха̄ а̄дито йа̄ва сӣлам̣ ватам̣ четана̄ каран̣ӣйа̄, кисса сӣла̄ни па̄рипӯрети. ануппаннасса ча акусаласса ануппа̄да̄йа уппаннасса ча акусаласса паха̄на̄йа ануппаннасса кусаласса уппа̄да̄йа уппаннасса ча кусаласса бхиййобха̄ва̄йа, идам̣ вӣрийам̣ тасса тасса буджджхитасса ан̇ганти. айам̣ вӣрийасамбоджджхан̇го. имина̄ вӣрийена две дхамма̄ а̄дито авиппат̣иса̄ро па̄моджджан̃ча йа̄ пуна пӣти авиппат̣иса̄рапаччайа̄ па̄моджджапаччайа̄, айам̣ пӣтисамбоджджхан̇го. йам̣ пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати. айам̣ пассаддхисамбоджджхан̇го. тена ка̄йикасукхама̄нитам̣ йам̣ сукхино читтам̣ сама̄дхийати, айам̣ сама̄дхисамбоджджхан̇го. йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, айам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го. йа̄ сӣламупа̄да̄йа пан̃чаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ упа̄да̄йа̄нуломата̄ нимитта̄йана̄ пӣтибха̄гийа̄нан̃ча висесабха̄гийа̄нан̃ча апила̄паната̄ сахагата̄ хоти анавамагго, айам̣ сатисамбоджджхан̇го. йам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ачча̄раддхавӣрийам̣ кароти. уддхаччабхӯмӣти ката̄ абхипаттхитам̣ песети. косаджджабхӯмӣти гарахито рахитехи ан̇гехи буджджхати йам̣ чаккхусаматхапатхам̣, са̄ упеккха̄ти. тена са̄ упеккха̄ тасса боджджхан̇гасса ан̇ганти каритва̄ упеккха̄самбоджджхан̇готи вуччате. есо суттаниддесо.

93. таттха катама̄ десана̄? асмим̣ сутте чатта̄ри арийасачча̄ни десита̄ни. таттха катамо вичайо? сӣлавато авиппат̣иса̄ро йа̄ва вимутти имисса̄йа пуччха̄йа миникиматтхассамӣти две пада̄ни пуччха̄ две пада̄ни висаджджана̄ни двӣхи падехи две абхин̃н̃ам̣ двӣхи чева падехи висаджджана̄ ким̣ пуччхати нибба̄дхикам̣ ка̄йабхӯмим̣ каммасса татха̄ хи патит̣т̣ха̄ ча асеккхе дхамме уппа̄дети. таттха катама̄ йутти? сӣлавато авиппат̣иса̄ро бхавати ким̣ ниччхандасса ча вира̄го аттхи еса̄ йутти. таттха катамам̣ падат̣т̣ха̄нам̣? вӣрийам̣ вӣрийиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. сама̄дхи сама̄дхиндрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийасса падат̣т̣ха̄нам̣. вӣрийам̣ адосасса падат̣т̣ха̄нам̣. сама̄дхи алобхасса падат̣т̣ха̄нам̣. пан̃н̃а̄ амохасса падат̣т̣ха̄нам̣. вӣрийиндрийам̣ тин̣н̣ам̣ магган̇га̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, самма̄ва̄ча̄йа самма̄каммантасса самма̄а̄джӣвасса. сама̄дхиндрийам̣ тин̣н̣ам̣ магган̇га̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄ча̄йа самма̄сама̄дхино. пан̃н̃индрийам̣ двиннам̣ магган̇га̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, самма̄сатийа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ ча.

таттха катамо лаккхан̣о? сӣлаккхандхе вутте саббе тайо кхандха̄ вутта̄ бхаванти, сӣламева хи селопамата̄ йатха̄ село саббапаччаттхикехи акаран̣ӣйо евам̣ там̣ читтам̣ саббакилесехи на кампатӣти, айам̣ амохо. вираттам̣ [пасса уда̄. 34 уда̄напа̄л̣ийам̣] раджанӣйесӯти айам̣ алобхо. копанеййе на куппатӣти айам̣ адосо. таттха пан̃н̃а̄ амохо кусаламӯлам̣, алобхо алобхойева, адосо адосойева. имехи тӣхи кусаламӯлехи секкхабхӯмийам̣ т̣хито асеккхамаггам̣ уппа̄дети. секкхабхӯми сампаттикаммадхамме уппа̄дети, са̄ ча самма̄вимутти, йан̃ча вимуттирасан̃а̄н̣адассанам̣ име даса асеккха̄нам̣ арахаттам̣ дхамма̄. таттха ат̣т̣хан̇гикена маггена чатуббидха̄ бха̄вана̄пи лаббхати. сӣлабха̄вана̄ ка̄йабха̄вана̄ читтабха̄вана̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄ ча. таттха самма̄каммантена самма̄а̄джӣвена ча ка̄йо бха̄вито. самма̄ва̄ча̄йа самма̄ва̄йа̄мена ча сӣлам̣ бха̄витам̣. самма̄сан̇каппена самма̄сама̄дхина̄ ча читтам̣ бха̄витам̣. самма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄сатийа̄ ча пан̃н̃а̄ бха̄вита̄. има̄йа чатуббидха̄йа бха̄вана̄йа две дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти читтам̣ пан̃н̃ан̃ча. читтам̣ бха̄вана̄йа саматхо, пан̃н̃а̄ бха̄вана̄йа випассана̄. таттха пан̃н̃а̄ авиджджа̄паха̄нена читтам̣ упаккилесехи амиссӣкатанти. пан̃н̃а̄ бха̄вана̄йа читтабха̄ванам̣йева парипӯрети. евам̣ йасса субха̄витам̣ читтам̣ куто там̣ дуккхамессатӣти. апи ча кхо пана тасса а̄йасмато абйа̄па̄дадха̄ту адхимутта̄, на со петам̣ сама̄панно тасса сан̇кха̄паха̄рам̣ дети, сан̇кха̄витакките сарӣре дуккхам̣ на ведийати, айам̣ суттаттхо.

94. таттха катама̄ десана̄? имамхи сутте даса асеккха̄ арахаттадхамма̄ десита̄ аппама̄н̣а̄ ча самма̄ вибха̄вана̄. таттха катамо вичайо? селопамата̄ йе йе дхамма̄ веданӣйасукхадуккхопагата̄, те саббе нирӯпам̣ ва̄нупассанта̄нам̣ вӯпагата̄ ка̄йато ведайитапариккха̄ро аппаваттито дуккхам̣ на ведийати. таттха катама̄ йутти, йассевам̣ бха̄витам̣ читтам̣ куто там̣ [нам̣ (ка.)] дуккхамессатӣти. тӣсу бха̄вана̄су дуккхам̣ наккхамати читтам̣ читтабха̄вана̄йа ча. ниродхабха̄вана̄йа ча а̄нантарика̄ сама̄дхибха̄вана̄йа ча. ити йассевам̣ бха̄витам̣ читтанти сама̄дхи пхаласса падат̣т̣ха̄нам̣.

таттха катамо лаккхан̣о? йассевам̣ бха̄витам̣ [пасса уда̄. 34 уда̄напа̄л̣ийам̣] читтанти читта̄ни бха̄вита̄ни йатха̄ пат̣хамам̣ ниддит̣т̣ха̄ни пан̃н̃а̄ сӣлам̣ ка̄йо читтам̣, сӣлампи субха̄витам̣ ка̄йикачетасикан̃ча т̣хитатта̄ на̄нупакампатӣти ведана̄пи татха̄ сан̃н̃а̄пи сан̇кха̄ра̄пи. куто там̣ дуккхамессатӣти сукхампи на̄нугаччхати, адуккхамасукхампи на̄гатанти.

таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? идха бхагавато ко адхиппа̄йо? йе дуккхена адхика̄ бхависсанти, те еварӯпа̄хи сама̄паттӣхи вирахиссанти. айаметтха бхагавато адхиппа̄йо. йе ча аппасанна̄, те хи бхависсанти, пасанна̄нан̃ча пӣтипа̄моджджам̣ бхависсати, айам̣ таттха бхагавато адхиппа̄йо. а̄ват̣т̣оти наттхи а̄ват̣т̣анасса бхӯми.

вибхаттӣти йассевам̣ бха̄витам̣ читтам̣ куто там̣ дуккхамессатӣти дувидхо ниддесо – дуккхахетуниддесо ча пат̣ипаккханиддесо ча. ко со дуккхахету? йато дуккхам̣ а̄гаччхати пат̣ипаккхе вутте сесадхамма̄нам̣ сӣлам̣ хету ча паччайо ча, те саббе дхамма̄ вутта̄ хонти. екабодхипаккхийе дхамме вутте саббе бодхагаманӣйа̄ дхамма̄ вутта̄ бхаванти.

таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? имамхи сутте бхагавато ко адхиппа̄йо? йе авиппат̣иса̄рена чхандика̄, те сӣлапа̄рипӯрӣ бхаванти па̄моджджачхандика̄ авиппат̣иса̄рӣпа̄рипӯрӣ, айаметтха бхагавато адхиппа̄йо…пе… айам̣ чатубйӯхо ха̄ро.

таттха катамо а̄ват̣т̣о? идам̣ суттам̣ ниббедхабха̄гийам̣. йо ниббедхо, айам̣ ниродхо. йена ниббиджджхати, со магго. йам̣ ниббиджджхати, там̣ дуккхам̣. йам̣ ниббедхага̄мина̄ маггена пахӣйати, самудайойам̣ вутто.

таттха катама̄ вибхатти? сӣлавато авиппат̣иса̄роти вибхаджджабйа̄каран̣ӣйам̣, пара̄масантасса наттхи авиппат̣иса̄ро йа̄ва досакатам̣ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ акусалам̣ а̄рабхати. кин̃чиписса евам̣ хоти ‘‘сукатаметам̣ сучаритаметам̣ но часса тена авиппат̣иса̄рена па̄моджджам̣ джа̄йати йа̄ва вимутти, тасса сӣлавато авиппат̣иса̄ро’’ти вибхаджджабйа̄каран̣ӣйам̣, айам̣ вибхаттиха̄ро.

таттха катама̄ париваттана̄? имехи саттахи упаниса̄сампаттӣхи ека̄даса упаниса̄ вибхаттийам̣ паджаха̄нам̣ паджаханти, айам̣ париваттана̄.

таттха катама̄ вевачана̄? имесам̣ арийадхамма̄нам̣ балабоджджхан̇гавимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ има̄ни вевачана̄ни.

таттха катама̄ пан̃н̃атти? сӣлавато авиппат̣иса̄роти сӣлаккхандхе неккхаммапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣, нисаджджапан̃н̃атти ча евам̣ даса ан̇га̄ни двӣхи двӣхи ан̇гехи пан̃н̃атта̄ни.

таттха катамо отаран̣о? идам̣ ниббедхабха̄гийасуттам̣ пан̃часу отин̣н̣ам̣ йатха̄ йам̣ пат̣хамам̣ ниддит̣т̣хам̣ еваминдрийа̄дикхандхадха̄туа̄йатанесу ниддиситабба̄ни.

таттха катамо содхано ха̄ро? сӣлавато авиппат̣иса̄роти на та̄ва суддхо а̄рамбхо авиппат̣иса̄рино па̄моджджанти на та̄ва суддхо а̄рамбхо йа̄ни ека̄даса пада̄ни десита̄ни йада̄ тада̄ суддхо а̄рамбхо, айам̣ содхано.

таттха катамо адхит̣т̣ха̄но? сӣлавематтата̄йа пан̃н̃аттам̣ евам̣ даса пада̄ни сабба̄ни сӣлаккхандхасса а̄нисам̣со, те ча патирӯпадесава̄со ча паччайо аттасамма̄пан̣идха̄нан̃ча хету, сама̄дхиккхандхасса сукхам̣ хету пассаддхи паччайо, йена джха̄насахаджа̄ти ча т̣ха̄нанти джха̄нан̇га̄ апаро парийа̄йо ка̄месу а̄дӣнава̄нупассана̄ сама̄дхино паччайо неккхамме а̄нисам̣садасса̄вита̄ хету.

таттха катама̄ сама̄ропана̄? йам̣ вӣрийиндрийам̣, со сӣлаккхандхо. йам̣ сӣлам̣, те чатта̄ро дхамма̄ падха̄на̄. йам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипатти, со па̄тимоккхасам̣варо.

95. йасса селопамам̣ читтанти га̄тха̄ [пасса уда̄. 34 уда̄не], селопаманти упама̄ йатха̄ село ва̄тена на кампати на ун̣хена на сӣтена сам̣кампати. йатха̄ анека̄ ачетана̄, те ун̣хена мила̄йанти, сӣтена авасуссанти, ва̄тена бхаджанти. на евам̣ село вираттам̣ раджанӣйесу досанӣйе на дуссатӣти ка̄ран̣ам̣ досанӣйе доманассантам̣, на дут̣т̣хена ва̄ кампати ун̣хена ва̄, со мила̄йати сӣтена ва̄ авасуссати, евам̣ читтам̣ ра̄гена на̄нуссати сӣтена кампатӣти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? вираттам̣ раджанӣйесу досанӣйе на дуссати. ким̣ ка̄ран̣ам̣? досанӣйе панассанти на дуссати, адут̣т̣хам̣ там̣ на косиссанти, тена куппанӣйе на куппати, йассевам̣ бха̄витам̣ читтам̣ куто там̣ дуккханиддесо ча куто еварӯпасса дуккхам̣ а̄гамиссатӣти ниддит̣т̣хам̣.

париваттана̄ти куто там̣ дуккхамессатӣти йам̣ четасикам̣ сукхам̣ анупа̄дисеса̄ айам̣ наттхи сопа̄дисеса̄ айам̣ аттхи. пуна евама̄хам̣су там̣ кхан̣ам̣ там̣ мухуттам̣ убхайамева аведайитам̣ сопа̄дисесам̣ йан̃ча анупа̄дисесам̣ йан̃ча там̣ кхан̣ам̣ там̣ мухуттам̣ анупа̄дисесам̣ йан̃ча сопа̄дисесам̣ ча аведайитам̣. сукхама̄паннасса ана̄ваттиканти айаметтха висесо париваттана̄.

таттха катамо вевачано? йассевам̣ бха̄витам̣ читтам̣ ва̄ бха̄витам̣ субха̄витам̣ анут̣т̣хитам̣ ваттхукатам̣ сусама̄раддхам̣. читтанти мано вин̃н̃а̄н̣ам̣ маниндрийам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту.

таттха катама̄ пан̃н̃атти? читтам̣ мано сан̇кха̄ра̄ вӯпасамапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣. сама̄дхи асеккхапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃атто. дуккхам̣ уччхиннапан̃н̃аттийа̄ пан̃н̃аттам̣.

таттха катамо отаран̣о? читте ниддит̣т̣хе пан̃чаккхандха̄ ниддит̣т̣ха̄ хонти, айам̣ кхандхесу отаран̣о, мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ниддит̣т̣ха̄йа ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо ниддит̣т̣ха̄ хонти, айам̣ дха̄тӯсу отаран̣о. мана̄йатане ниддит̣т̣хе сабба̄ни а̄йатана̄ни ниддит̣т̣ха̄ни хонти. таттха мана̄йатанам̣ на̄марӯпасса падат̣т̣ха̄нам̣. на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣. татха̄ пат̣иччасамуппа̄де. айам̣ отаран̣о. таттха катамо содхано суддхойева а̄рамбхо.

таттха катамо адхит̣т̣ха̄но? чхал̣индрийам̣ бха̄вана̄ екатта̄йам̣ пан̃н̃атти чхат̣т̣хитена ка̄йо екатта̄йа пан̃н̃атто.

таттха катамо париккха̄ро? читтасса пуббахету самуппа̄да̄йа манасика̄ро ча таппон̣ата̄ ча йам̣ асама̄хитабхӯмийам̣ ча висесадхамма̄нам̣ абха̄витатта̄ читтасататам̣ гаччхати, саче сама̄дхино сукхам̣ хету авиппат̣иса̄ро паччайо, айам̣ хету айам̣ паччайо париккха̄ро.

таттха катама̄ сама̄ропана̄? йассевам̣ бха̄витанти тасса дхамма̄ сама̄ропайитабба̄. ка̄йо сӣлам̣ пан̃н̃а̄ бха̄витачиттанти анабхиратам̣ анапан̣атам̣ анекам̣ анутам̣ ана̄паджджа̄саттам̣ айам̣ саман̃н̃а̄йатана̄ на тасса секкхасса самма̄сама̄дхи саббе асеккха̄ даса арахантадхамма̄ ниддит̣т̣ха̄ хонти. асеккхабха̄гийа̄ни сутта̄ни.

96. йасса нӯна, бханте, ка̄йагата̄сати абха̄вита̄, айам̣ со ан̃н̃атарам̣ сабрахмача̄рим̣ [сабрахмача̄рӣнам̣ (ка.)] а̄саджджа сама̄паджджа аппат̣инисаджджа джанападача̄рикам̣ паккамеййа, со а̄йасма̄ имасмим̣ виппат̣иджа̄на̄ти две паджа̄ни пат̣иджа̄на̄ти читтабха̄вана̄йан̃ча дит̣т̣хийа̄ паха̄нам̣, ка̄йабха̄вана̄йан̃ча дит̣т̣хиппаха̄нам̣, ка̄йабха̄вана̄йан̃ча тан̣ха̄паха̄нам̣, йам̣ пат̣хамам̣ упамам̣ кароти. асучина̄пи сучина̄пи патхавӣ нева ат̣т̣ийати на джигуччхати на пӣтипа̄моджджам̣ пат̣илабхати, евамева хи патхавӣсамена со четаса̄ анвайена аппакена аверена абйа̄паджджена вихара̄мӣти. ити со а̄йасма̄ ким̣ пат̣иджа̄на̄ти, ка̄йабха̄вана̄йа сукхиндрийапаха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, читтабха̄вана̄йа соманассиндрийапаха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти. ка̄йика̄ ведана̄ ра̄га̄нусайаманугата̄нам̣ сукхиндрийам̣ пат̣иккхипати. на хи ведана̄ккхандхам̣ йа̄ четасика̄ сукхаведана̄ таттха айам̣ пат̣ила̄бхапаччайа̄ уппаджджати сукхам̣ соманассам̣. сотам̣ пат̣иккхипати, на хи маносампхассаджам̣ веданам̣. таттха чатӯсу маха̄бхӯтесу рӯпаккхандхасса анусайапат̣игхапаха̄нам̣ бхан̣ати. ка̄ме рӯпан̃ча тан̃ча асеккхабхӯмийам̣. ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ран̃ча. балена ча усса̄хена ча саббам̣ манаси кататта̄нам̣ паха̄нам̣ медам̣ ката̄лика̄йа ча пурисена ча ман̣д̣анакаджа̄тикена ча, етехи имасса ма̄та̄питусамбхӯтам̣ паччавеккхан̣ам̣, со ка̄йена ча ка̄йа̄нупассана̄йа ча читтена ча читта̄нупассана̄йа ча две дхамме дха̄рети. ка̄йакилесаваттхум̣ читтена ча читтасанниссайе читтена субха̄витена саттаннам̣ ча сама̄паттӣнам̣ вихаритум̣ пат̣иджа̄на̄ти.

гахапатипуттопамата̄йа ча йатха̄ гахапатипуттасса на̄на̄ран̇га̄нам̣ ваттхакаран̣д̣ако пун̣н̣о бхавеййа, со йам̣ йадева ваттхайугам̣ пуббан̣хасамайе а̄кан̇кхати, пуббан̣хасамайе нибба̄пети, евам̣ маджджханхикасамайе, са̄йанхасамайе, евамева со а̄йасма̄ читтасса субха̄витатта̄ йатха̄рӯпена виха̄рена а̄кан̇кхати пуббан̣хасамайам̣ вихаритум̣, татха̄рӯпена [йатха̄рӯпена (пӣ. ка.)] пуббан̣хасамайам̣ вихарати, маджджханхикасамайе, са̄йанхасамайе. тена веса а̄йасмата̄ упама̄йа ме а̄сита̄йа патхавӣ ва̄ ануттара̄ индрийабха̄вана̄ бха̄витачиттена. тена со а̄йасма̄ идам̣ ат̣т̣хавидхам̣ бха̄ванам̣ пат̣иджа̄на̄ти чатӯсу маха̄бхӯтесу, ка̄йабха̄ванам̣ упакачан̣д̣а̄лам̣ пурисаметакам̣ бхаватала̄ка̄су читтабха̄ванам̣, има̄хи бха̄вана̄хи та̄йа бха̄вана̄йа ча саматха̄ па̄рипӯримантехи. имехи чатӯхи пан̃н̃а̄па̄рипӯримантехи.

97. катхам̣ упакачан̣д̣а̄лам̣ пат̣икӯлесу дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? ка̄йо пакатийа̄ аппат̣икӯлам̣ ка̄йе уддхума̄такасан̃н̃а̄ сам̣кхиттена нава сан̃н̃а̄ име пат̣икӯла̄ дхамма̄ чесо а̄йасма̄ пат̣икӯлато аджигуччхито ка̄йагата̄сатийа̄ бха̄вана̄нуйогамануйутто вихарати, на хи тасса джигуччхаппаха̄йа читтам̣ пат̣икӯлати.

катхам̣ аппат̣икӯлесу дхаммесу пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихаратӣти? ка̄йо саббалокасса аппат̣икӯло там̣ со а̄йасма̄ асубхасан̃н̃а̄йа вихарати. евам̣ аппат̣икӯлесу дхаммесу пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихаратӣти апи саббойам̣ локасса йамидам̣ мун̣д̣о паттапа̄н̣ӣ кулесу пин̣д̣а̄йа вичарати, тена ча со а̄йасма̄ суван̣н̣адуббан̣н̣ена аппат̣икӯласан̃н̃ӣ читтена ча ка̄йена ниббида̄сахагатена аппат̣икӯласан̃н̃ӣ, евам̣ пат̣икӯлесу аппат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? пат̣икӯлесу ча дхаммесу субхасан̃н̃ино иттхирӯпе пат̣икӯлесу ча джигуччхино винӣлакавипуббаке таттха со а̄йасма̄ пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу дхаммесу тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ упеккхако вихарати сато ча сампаджа̄но ча? аппат̣икӯлесу ча дхаммесу субхасан̃н̃ино иттхирӯпе пат̣икӯлесу ча джигуччхино винӣлакавипуббаке тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ ‘нетам̣ мама’‘несохамасми’‘несо ме’ атта̄ти вихарати. евам̣ тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ упеккхако вихарати сато сампаджа̄но.

апаро парийа̄йо. тедха̄туко локасаннива̄со саббаба̄лапутхуджджана̄нам̣ аппат̣икӯласан̃н̃а̄. таттха ча а̄йасма̄ са̄рипутто аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. евам̣ аппат̣икӯлесу дхаммесу пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? пат̣икӯласан̃н̃ино саббасеккха̄ идха ка̄ тедха̄туке саббалоке. таттха катамо бхӯмиппатто сама̄дхипхале саччхикато аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? ким̣ ка̄ран̣ам̣? на хи там̣ аттхи йасса локасса паха̄на̄йа пат̣икӯласан̃н̃ӣ уппа̄деййа.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? тедха̄туке локасаннива̄се йа̄ва ка̄малокабхӯмата̄ хи ра̄га̄нам̣ вӣтара̄га̄нам̣ пат̣икӯласамата̄ рӯпа̄рӯпадха̄тум̣ аппат̣икӯласамата̄. таттха ча а̄йасма̄ са̄рипутто пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. евам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? йам̣ кин̃чи парато дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ там̣ вачанам̣ аппат̣икӯлам̣ йа̄вата̄ ва̄часо аппатирӯпа̄ татха̄ джанасса аппат̣икӯласан̃н̃а̄. таттха а̄йасма̄ са̄рипутто абхин̃н̃а̄йа саччхикато аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати, евам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

98. катхам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но? йан̃ча несам̣ саманупассати йе дхамма̄ дуччарита̄, те дхамма̄ аппат̣икӯла̄. таттха а̄йасма̄ са̄рипутто ити пат̣исан̃чиккхати йе дхамма̄ дуччарита̄, те дхамма̄ анит̣т̣хавипа̄ка̄. йе дхамма̄ сучарита̄, те а̄чайага̄мино. со ча сучаритам̣ а̄чайага̄миним̣ каритва̄ дуччаритам̣ анит̣т̣хавипа̄кам̣ каритва̄ тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ упеккхако вихарати.

атха пат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯлесу ча пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. тан̣ха̄ пат̣икӯладхамма̄ ким̣ ка̄ран̣ам̣? тан̣ха̄васена хи сатта̄ двӣхи дхаммехи сатта̄, кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре расатан̣ха̄йа сатта̄, пхассе сукхасан̃н̃а̄йа сатта̄. таттха̄йасма̄ са̄рипутто кабал̣ӣка̄ре ча а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати, пхассе ча дуккхасан̃н̃ӣ вихарати. евам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? тан̣ха̄ккхайам̣ ануттарам̣ нибба̄нам̣ татха̄ ба̄лапутхуджджана̄нам̣ пат̣икӯласан̃н̃а̄ пахатасан̃н̃а̄ ча. таттха̄йасмато са̄рипуттасса аппат̣икӯласан̃н̃а̄ абйа̄па̄дасан̃н̃а̄ ча са̄мам̣ пан̃н̃а̄йа пасситва̄ евам̣ пат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлесу ча аппат̣икӯлесу ча дхаммесу аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати? татийе ча нибба̄не пат̣икӯласан̃н̃ино йасена ча киттини ча аппат̣икӯласан̃н̃ино. таттха̄йасма̄ са̄рипутто асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ самма̄пан̃н̃а̄йа пат̣иджа̄нанто пат̣икӯлан̃ча аппат̣икӯлан̃ча дхаммам̣ тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати.

катхам̣ пат̣икӯлам̣ аппат̣икӯлан̃ча дхаммам̣ тадубхайам̣ абхиниваджджайитва̄ упеккхако вихарати? сато ча сампаджа̄но ча, йан̃ча саманупассати анунайо аппат̣икӯло дхаммо пат̣игхо ча пат̣икӯло дхаммо, таттха̄йасма̄ са̄рипутто анунайасса пат̣игхаппахӣнатта̄ упеккхако вихарати сато сампаджа̄но ча. йан̃часса саманупассати айам̣ пан̃чавидха̄ ануттара̄ индрийабха̄вана̄. айам̣ суттаниддесо.

99. таттха катамо десана̄ха̄ро? имамхи сутте ким̣ деситаббам̣? таттха вуччате, имамхи сутте дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро десито, татха̄ вимуттам̣ читтам̣ паччавеккхан̣а̄ ча адхипан̃н̃а̄дхаммам̣ деситам̣.

таттха катамо вичайо? йе ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихаранти, тесам̣ читтам̣ анунайаппат̣игхена на вихарати анунайаппат̣игхена ча̄бхирамама̄насса читтам̣ самаггатам̣ бхависсатӣти бха̄вана̄йа баламетам̣, айам̣ вичайо ха̄ро.

таттха катамо йуттиха̄ро? ка̄йабха̄вана̄йа ча читтабха̄вана̄йа ча на кин̃чи сабрахмача̄рӣ атиман̃н̃иссатӣти. аттхи еса̄ йутти, айам̣ йуттиха̄ро.

таттха катамо падат̣т̣ха̄но ха̄ро? ка̄йабха̄вана̄йа пат̣хамасса сати упат̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. йа̄ патхавӣсамачиттата̄, са̄ аничча̄нупассана̄йа падат̣т̣ха̄нам̣.

таттха катамо лаккхан̣о? йам̣ патхавӣсамена четаса̄ вихарати атта̄нупассӣ патхавӣсамена гихӣ вихарати. ко аттхо патхавӣсамена̄ти? йатха̄ йе ча селопамата̄йа акаммайутта̄ евамева патхавӣсамо айам̣ хирийата̄йа. айам̣ лаккхан̣о.

таттха катамо чатубйӯхо ха̄ро? имамхи бйа̄каран̣е ко тасса а̄йасмато адхиппа̄йо? йе кечи араханта̄ индрийабха̄ванам̣ а̄кан̇кхийанти, те патхавӣсаматам̣ уппа̄дайиссантӣти. айам̣ адхиппа̄йо.

таттха катамо а̄ват̣т̣оти? наттхи а̄ват̣т̣асса бхӯми.