8. суттавебхан̇гийам̣
118. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа ча бхаватан̣ха̄йа ча. таттха авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сатта̄нам̣ пуббакот̣и на пан̃н̃а̄йати. таттха йе сатта̄ тан̣ха̄сам̣йоджана̄, те аджджхоса̄набахула̄ мандавипассака̄. йе пана уссаннадит̣т̣хика̄ сатта̄, те випассана̄бахула̄ мандаджджхоса̄на̄.
таттха тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ саттасан̃н̃а̄бхинивит̣т̣ха̄ ануппа̄давайадассино. те пан̃часу кхандхесу атта̄нам̣ саманупассанти ‘‘рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄на’’нти. евам̣ пан̃чаккхандха̄. ан̃н̃ехи кхандхехи атта̄нам̣ саманупассанти тасса уссаннадит̣т̣хика̄ сатта̄ випассама̄на̄ кхандхе уджум̣ аттато саманупассанти. те рӯпам̣ аттако саманупассанти. йам̣ рӯпам̣, со атта̄. йо ахам̣, там̣ рӯпам̣. со рӯпавина̄сам̣ пассати, айам̣ уччхедава̄дӣ. ити пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ пат̣хама̄бхинипа̄та̄ сакка̄йадит̣т̣хийо пан̃ча уччхедам̣ бхаджанти ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нти. екамекамхи кхандхе тӣхи падехи паччхимакехи сассатам̣ бхаджати ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’’нти. ито бахиддха̄те паббаджита̄ тан̣ха̄чарита̄ ка̄масукхаллика̄нуйогамануйутта̄ вихаранти. тена йе ча ниссандена дит̣т̣хичарита̄ аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ вихаранти. тена йева дит̣т̣хисукхена етта̄вата̄ ба̄хирако пайого.
таттха дит̣т̣хичарита̄ сатта̄ йе арийадхаммавинайам̣ отаранти, те дхамма̄нуса̄рино хонти. йе тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ арийам̣ дхаммавинайам̣ отаранти, те саддха̄нуса̄рино хонти.
таттха йе дит̣т̣хичарита̄ сатта̄, те ка̄месу досадит̣т̣хӣ, на ча йе ка̄месу анусайа̄ самӯхата̄, те аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ вихаранти. тесам̣ саттха̄ дхаммам̣ десети. ан̃н̃о ва̄ са̄вако ка̄мехи наттхи аттхоти те ча пуббейева ка̄мехи анаттхика̄ ити ка̄ме аппакасирена пат̣иниссаджджанти. те четасикена дуккхена анаджджхосита̄. тена вуччати ‘‘сукха̄ пат̣ипада̄’’ти. йе пана тан̣ха̄чарита̄ сатта̄, те ка̄месу аджджхосита̄, тесам̣ саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десети. ан̃н̃атаро ва̄ бхиккху ка̄мехи наттхи аттхоти, те пийарӯпам̣ дуккхена пат̣иниссаджджанти. тена вуччати ‘‘дуккха̄ пат̣ипада̄’’ти. ити име саббасатта̄ двӣсу пат̣ипада̄су самосаран̣ам̣ гаччханти дуккха̄йан̃ча сукха̄йан̃ча.
таттха йе дит̣т̣хичарита̄ сатта̄, те двидха̄ мудиндрийа̄ ча тиккхиндрийа̄ ча. таттха йе дит̣т̣хичарита̄ сатта̄ тиккхиндрийа̄ сукхена пат̣иниссаджджанти, кхиппан̃ча абхисаменти, тена вуччати ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃а̄ сукха̄ пат̣ипада̄’’ти. таттха йе дит̣т̣хичарита̄ сатта̄ мудиндрийа̄ пат̣хамам̣ тиккхиндрийам̣ упа̄да̄йа дандхатарам̣ абхисаменти, те сукхена пат̣иниссаджджанти, дандхан̃ча абхисаменти. тена вуччати ‘‘сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄’’ти. таттха тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ двидха̄ тиккхиндрийа̄ ча мудиндрийа̄ ча. таттха йе тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ тиккхиндрийа̄ дуккхена пат̣иниссаджджанти, кхиппан̃ча абхисаменти. тена вуччати ‘‘дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄’’ти. таттха йе тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ мудиндрийа̄ пат̣хамам̣ тиккхиндрийам̣ упа̄да̄йа дандхатарам̣ абхисаменти, те дуккхена пат̣иниссаджджанти, дандхан̃ча абхисаменти. тена вуччати ‘‘дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄’’ти. има̄ чатассо пат̣ипада̄йо апан̃чама̄ ачхат̣т̣ха̄. йе хи кечи ниббута̄ нибба̄йиссанти ва̄ има̄хи чатӯхи пат̣ипада̄хи анан̃н̃а̄хи айам̣ пат̣ипада̄чатуккена килесе ниддисати. йа̄ чатуккамаггена арийадхаммесу ниддиситабба̄, айам̣ вуччати сӣхавиккӣл̣ито на̄ма найо.
119. татриме чатта̄ро а̄ха̄ра̄. чатта̄ро випалла̄са̄ упа̄да̄на̄ йога̄ гантха̄ а̄сава̄ огха̄ салла̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо агатигамана̄ти, евам̣ има̄ни сабба̄ни даса пада̄ни. айам̣ суттасса сам̣сандана̄.
чатта̄ро а̄ха̄ра̄. таттха йо ча кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро йо ча пхассо а̄ха̄ро, име тан̣ха̄чаритена паха̄табба̄. таттха йо ча маносан̃четана̄ха̄ро йо ча вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро, име дит̣т̣хичаритена паха̄табба̄.
пат̣хамо а̄ха̄ро пат̣хамо випалла̄со, дутийо а̄ха̄ро дутийо випалла̄со, татийо а̄ха̄ро татийо випалла̄со, чатуттхо а̄ха̄ро чатуттхо випалла̄со. име чатта̄ро випалла̄са̄ апан̃чама̄ ачхат̣т̣ха̄. идан̃ча пама̄н̣а̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄.
таттха пат̣хаме випалла̄се т̣хито ка̄ме упа̄дийати, идам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣. дутийе випалла̄се т̣хито ана̄гатам̣ бхавам̣ упа̄дийати, идам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣. татийе випалла̄се т̣хито випарӣто дит̣т̣хим̣ упа̄дийати, идам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. чатуттхе випалла̄се т̣хито кхандхе аттато упа̄дийати, идам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣.
таттха ка̄мупа̄да̄не т̣хито ка̄ме абхиджджха̄йати гантхати, айам̣ абхиджджха̄ка̄йагантхо. сӣлаббатупа̄да̄не т̣хито бйа̄па̄дам̣ гантхати, айам̣ бйа̄па̄дака̄йагантхо. дит̣т̣хупа̄да̄не т̣хито пара̄ма̄сам̣ гантхати, айам̣ пара̄ма̄сака̄йагантхо. аттава̄дупа̄да̄не т̣хито папан̃чанто гантхати, айам̣ идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо.
тасса гантхита̄ килеса̄ а̄саванти. кин̃чи пана вуччати виппат̣иса̄ро. йе виппат̣иса̄ра̄ [йо виппат̣иса̄ро (пӣ. ка.)] те анусайа̄. таттха абхиджджха̄ка̄йагантхена ка̄ма̄саво, бйа̄па̄дака̄йагантхена бхава̄саво, пара̄ма̄сака̄йагантхена дит̣т̣ха̄саво, идам̣ сачча̄бхинивесака̄йагантхена авиджджа̄саво.
те чатта̄ро а̄сава̄ вепуллабха̄вам̣ гата̄ огха̄ хонти, тена вуччанти ‘‘огха̄’’ти. таттха ка̄ма̄саво ка̄могхо, бхава̄саво бхавогхо, авиджджа̄саво авиджджогхо, дит̣т̣ха̄саво дит̣т̣хогхо.
те чатта̄ро огха̄ а̄сайаманупавит̣т̣ха̄ анусайасахагата̄ вуччанти. салла̄ти хадайама̄хачча тит̣т̣ханта̄. таттха ка̄могхо ра̄гасаллам̣, бхавогхо досасаллам̣, авиджджогхо мохасаллам̣, дит̣т̣хогхо дит̣т̣хисаллам̣.
имехи чатӯхи саллехи парийа̄диннам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатӯсу дхаммесу тит̣т̣хати рӯпе ведана̄йа сан̃н̃а̄йа сан̇кха̄ресу. има̄ чатассо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. таттха ра̄гасаллена нандӯпасечанам̣ рӯпӯпагам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хати. досасаллена веданӯпагам̣ мохасаллена сан̃н̃ӯпагам̣ дит̣т̣хисаллена нандӯпасечанам̣ сан̇кха̄рӯпагам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хати.
чатӯхи вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣхи чатуббидхам̣ агатим̣ гаччханти чханда̄ доса̄ бхайа̄ моха̄. ра̄гена чханда̄ агатим̣ гаччхати, досена доса̄ агатим̣ гаччхати, мохена моха̄ агатим̣ гаччхати, дит̣т̣хийа̄ бхайа̄ агатим̣ гаччхати. ити идан̃ча каммам̣ име ча килеса̄. айам̣ сам̣са̄расса хету.
120. таттхима̄ чатассо диса̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро ‘‘асубхе субха’’нти випалла̄со ка̄мупа̄да̄нам̣ ка̄майого абхиджджха̄ка̄йагантхо ка̄ма̄саво ка̄могхо ра̄гасаллам̣ рӯпӯпага̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити чханда̄ агатигаманам̣. айам̣ пат̣хама̄ диса̄.
пхассо а̄ха̄ро ‘‘дуккхе сукха’’нти випалла̄со сӣлаббатупа̄да̄нам̣ бхавайогобйа̄па̄до ка̄йагантхо бхава̄саво бхавогхо досасаллам̣ веданӯпага̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити доса̄ агатигаманам̣, айам̣ дутийа̄ диса̄.
маносан̃четана̄ха̄ро ‘‘анаттани атта̄’’ти випалла̄со дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ дит̣т̣хийого пара̄ма̄сака̄йагантхо дит̣т̣ха̄саво дит̣т̣хогхо дит̣т̣хисаллам̣ сан̃н̃ӯпага̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити бхайа̄ агатигаманам̣. айам̣ татийа̄ диса̄.
вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро ‘‘аничче ничча’’нти випалла̄со аттава̄дупа̄да̄нам̣ авиджджа̄його идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо авиджджа̄саво авиджджогхо мохасаллам̣ сан̇кха̄рӯпага̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити моха̄ агатигаманам̣, айам̣ чатуттхӣ диса̄. ити имесам̣ дасаннам̣ сутта̄нам̣ пат̣хамена падена пат̣хама̄йа диса̄йа а̄локанам̣. айам̣ вуччати диса̄локана̄.
чатӯхи випалла̄сехи акусалапаккхе диса̄вилокана̄ килесам̣ сам̣йоджетва̄ айам̣ акусалапаккхе диса̄вилокана̄йа бхӯми пан̃чаннам̣ дасаннам̣ сутта̄нам̣ йа̄ни пат̣хама̄ни пада̄ни имесам̣ дхамма̄нам̣ ко аттхо? еко аттхо, бйан̃джанамева на̄нам̣. евам̣ дутийа̄ евам̣ татийа̄ евам̣ чатуттхӣ. айам̣ пат̣хама̄ сам̣сандана̄.
имина̄ пеййа̄лена саббе килеса̄ чатӯсу падесу паккхипитабба̄. тато кусалапаккхе чатассо пат̣ипада̄ чатта̄ри джха̄на̄ни чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро виха̄ра̄ диббо брахма̄ арийо а̄нен̃джо чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро аччхарийа̄ аббхутадхамма̄ чатта̄ро адхит̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро сама̄дхайо чхандасама̄дхи вӣрийасама̄дхи читтасама̄дхи вӣмам̣са̄сама̄дхи. чатта̄ро дхамма̄ сукхабха̄гийа̄ на̄н̃н̃атра боджджхан̇га̄ на̄н̃н̃атра тапаса̄ на̄н̃н̃атиндрийасам̣вара̄ на̄н̃н̃атра саббаниссагга̄ чатта̄ри аппама̄н̣а̄ни.
таттха дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ бха̄вийама̄на̄ бахулӣкарийама̄на̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ парипӯрети, пат̣хамам̣ джха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ парипӯрети, пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ пат̣хамам̣ виха̄рам̣ парипӯрети, пат̣хамо виха̄ро парипун̣н̣о пат̣хамам̣ саммаппадха̄нам̣ парипӯрети, пат̣хамам̣ саммаппадха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ пат̣хамам̣ аччхарийам̣ аббхутадхаммам̣ парипӯрети, пат̣хамо аччхарийо аббхуто дхаммо парипун̣н̣о пат̣хамам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ парипӯрети, пат̣хамам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ чхандасама̄дхим̣ парипӯрети, чхандасама̄дхи парипун̣н̣о индрийасам̣варам̣ парипӯрети, индрийасам̣варо парипун̣н̣о пат̣хамам̣ метта̄аппама̄н̣ам̣ парипӯрети. евам̣ йа̄ва саббаниссагго чатуттхам̣ аппама̄н̣ам̣ парипӯрети.
таттха пат̣хама̄ ча пат̣ипада̄ пат̣хаман̃ча джха̄нам̣ пат̣хаман̃ча сатипат̣т̣ха̄нам̣ пат̣хамо ча виха̄ро пат̣хаман̃ча саммаппадха̄нам̣ пат̣хамо ча аччхарийо аббхуто дхаммо сачча̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча чхандасама̄дхи ча индрийасам̣варо ча метта̄ ча аппама̄н̣ам̣. айам̣ пат̣хама̄ диса̄.
дуккха̄ ча [дутийа̄ ча (ка.)] пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ дутийам̣ джха̄нам̣ дутийан̃ча сатипат̣т̣ха̄нам̣ дутийо ча виха̄ро дутийан̃ча саммаппадха̄нам̣ дутийо ча аччхарийо аббхуто дхаммо ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нам̣ читтасама̄дхи чатта̄ро иддхипа̄да̄ карун̣а̄ ча аппама̄н̣ам̣, айам̣ дутийа̄ диса̄.
сукха̄ ча [татийа̄ ча (ка.)] пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ татийан̃ча джха̄нам̣ татийан̃ча сатипат̣т̣ха̄нам̣ татийо ча виха̄ро татийан̃ча саммаппадха̄нам̣ татийо ча аччхарийо аббхуто дхаммо пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча вӣрийасама̄дхи ча боджджхан̇га̄ ча мудита̄ ча аппама̄н̣ам̣. айам̣ татийа̄ диса̄.
сукха̄ ча [чатуттхӣ ча (ка.)] пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ чатуттхан̃ча сатипат̣т̣ха̄нам̣ чатуттхо ча виха̄ро чатуттхан̃ча саммаппадха̄нам̣ чатуттхо ча аччхарийо аббхуто дхаммо упасама̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча вӣмам̣са̄сама̄дхи ча саббаниссагго ча упеккха̄ аппама̄н̣ан̃ча. айам̣ чатуттхӣ диса̄. има̄сам̣ чатассаннам̣ диса̄нам̣ а̄локана̄. айам̣ вуччати диса̄локано на̄ма найо.
таттха̄йам̣ йоджана̄. чатта̄ро ча а̄ха̄ра̄ чатассо ча пат̣ипада̄, чатта̄ро ча випалла̄са̄ чатта̄ро ча сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ри ча упа̄да̄на̄ни чатта̄ри ча джха̄на̄ни чатта̄ро ча йога̄ виха̄ра̄ ча, гантха̄ ча саммаппадха̄на̄ ча, а̄сава̄ ча аччхарийа̄ аббхутадхамма̄ ча, огха̄ ча адхит̣т̣ха̄на̄ни ча, салла̄ ча сама̄дхайо, вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо чатта̄ро ча сукхабха̄гийа̄ дхамма̄, чатта̄ри ча агатигамана̄ни чатта̄ри ча аппама̄н̣а̄ни ити кусала̄кусала̄нам̣ пат̣ипаккхавасена йоджана̄, айам̣ вуччати диса̄локано найо.
тасса чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни парийоса̄нам̣, йо ча дхаммо кусала̄кусаланиддесе пат̣хамо диса̄ниддесо, имасса сота̄паттипхалам̣ парийоса̄нам̣ дутийам̣ сакада̄га̄мипхалам̣, татийам̣ ана̄га̄мипхалам̣, чатуттхам̣ арахаттапхалам̣.
таттха катамо типуккхало найо? йе ча дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййанти две пуггала̄, йе ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййанти две пуггала̄.
имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ йо пуггало сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти, йо ча пуггало дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти. име две пуггала̄ бхаванти. таттха йо сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти, айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ. йо паччхимо пуггало са̄дха̄ран̣о, айам̣ випан̃читан̃н̃ӯ. йо пуггало дандха̄бхин̃н̃а̄йа дуккха̄йа пат̣ипада̄йа ниййа̄ти, айам̣ неййо. име чатта̄ро бхавитва̄ тӣн̣и хонти, таттха уггхат̣итан̃н̃усса саматхапуббан̇гама̄ випассана̄, неййасса випассана̄пуббан̇гамо саматхо, випан̃читан̃н̃усса саматхавипассана̄ йуганаддха̄. уггхат̣итан̃н̃усса мудука̄ десана̄, неййасса тиккха̄ десана̄, випан̃читан̃н̃усса тиккхамудука̄ десана̄.
уггхат̣итан̃н̃усса адхипан̃н̃а̄сиккха̄, неййасса адхичиттасиккха̄, випан̃читан̃н̃усса адхисӣласиккха̄. ити имесам̣ пуггала̄нам̣ чатӯхи пат̣ипада̄хи ниййа̄нам̣.
таттха айам̣ сам̣килесо, тӣн̣и акусаламӯла̄ни тайо пхасса̄ тиссо ведана̄ тайо упавича̄ра̄ тайо сам̣килеса̄ тайо витакка̄ тайо парил̣а̄ха̄ тӣн̣и сан̇кхаталаккхан̣а̄ни тиссо дуккхата̄ти.
тӣн̣и акусаламӯла̄нӣти лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣. тайо пхасса̄ти сукхаведанӣйо пхассо, дуккхаведанӣйо пхассо, адуккхамасукхаведанӣйо пхассо. тиссо ведана̄ти сукха̄ ведана̄ дуккха̄ ведана̄ адуккхамасукха̄ ведана̄. тайо упавича̄ра̄ти соманассопавича̄ро доманассопавича̄ро упеккхопавича̄ро. тайо сам̣килеса̄ти ра̄го досо мохо. тайо витакка̄ти ка̄мавитакко бйа̄па̄давитакко вихим̣са̄витакко. тайо парил̣а̄ха̄ти ра̄гаджо досаджо мохаджо. тӣн̣и сан̇кхаталаккхан̣а̄нӣти уппа̄до т̣хити вайо. тиссо дуккхата̄ти дуккхадуккхата̄ випарин̣а̄мадуккхата̄ сан̇кхатадуккхата̄.
таттха лобхо акусаламӯлам̣ куто самут̣т̣хитам̣? тивидхам̣ а̄рамман̣ам̣ мана̄пикам̣ амана̄пикам̣ упеккха̄т̣ха̄нийан̃ча. таттха мана̄пикена а̄рамман̣ена лобхо акусаламӯлам̣ самут̣т̣хахати. ити мана̄пика̄ а̄рамман̣а̄ сукхаведанӣйо пхассо, сукхаведанӣйам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджате сукхаведана̄, сукхаведанам̣ пат̣ичча уппаджджате соманассӯпавича̄ро, соманассӯпавича̄рам̣ пат̣ичча уппаджджате ра̄го, ра̄гам̣ пат̣ичча уппаджджате ка̄мавитакко, ка̄мавитаккам̣ пат̣ичча уппаджджате ра̄гаджо парил̣а̄хо ра̄гаджам̣ парил̣а̄хам̣ пат̣ичча уппаджджате уппа̄до сан̇кхаталаккхан̣о, уппа̄дам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ пат̣ичча уппаджджате випарин̣а̄мадуккхата̄.
досо акусаламӯлам̣ куто самут̣т̣хитам̣? амана̄пикена а̄рамман̣ена досо акусаламӯлам̣ самут̣т̣хитам̣. ити амана̄пика̄ а̄рамман̣а̄ дуккхаведанӣйо пхассо, дуккхаведанӣйам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджате дуккхаведана̄, дуккхаведанам̣ пат̣ичча уппаджджате доманассӯпавича̄ро, доманассӯпавича̄рам̣ пат̣ичча уппаджджате досо, досам̣ пат̣ичча уппаджджате бйа̄па̄давитакко, бйа̄па̄давитаккам̣ пат̣ичча уппаджджате досаджо парил̣а̄хо, досаджам̣ парил̣а̄хам̣ пат̣ичча уппаджджате т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ пат̣ичча уппаджджате дуккхадуккхата̄ ведана̄.
мохо акусаламӯлам̣ куто самут̣т̣хитам̣? упеккха̄т̣ха̄нийена а̄рамман̣ена мохо акусаламӯлам̣ самут̣т̣хитам̣. ити упеккха̄т̣ха̄нийа̄ а̄рамман̣а̄ адуккхамасукхаведанӣйо пхассо, адуккхамасукхаведанӣйам̣ пхассам̣ пат̣ичча уппаджджате адуккхамасукха̄ ведана̄, адуккхамасукхаведанам̣ пат̣ичча уппаджджате упеккхӯпавича̄ро, упеккхӯпавича̄рам̣ пат̣ичча уппаджджате мохо, мохам̣ пат̣ичча уппаджджате вихим̣са̄витакко, вихим̣са̄витаккам̣ пат̣ичча уппаджджате мохаджо парил̣а̄хо, мохаджам̣ парил̣а̄хам̣ пат̣ичча уппаджджате вайо сан̇кхаталаккхан̣ам̣, вайам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ пат̣ичча уппаджджате сан̇кхатадуккхата̄, ити айам̣ тин̣н̣ам̣ килеса̄нам̣ ниддесо, айам̣ вуччате кусалапаккхе типуккхало найо.
ити тӣн̣и акусаламӯла̄ни на чатуттха̄ни на пан̃чама̄ни, тайо пхасса̄ти тиссо ведана̄ йа̄ва сан̇кхатадуккхата̄ти, йо кочи акусалапаккхо, саббо со тӣсу акусаламӯлесу самосарати.
таттха катамо кусалапаккхо? тӣн̣и кусаламӯла̄ни, тиссо пан̃н̃а̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄ чинта̄майӣ пан̃н̃а̄ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄. тайо сама̄дхӣ савитаккасавича̄ро…пе… тиссо сиккха̄ адхисӣласиккха̄…пе… сиккха̄. тӣн̣и нимитта̄ни саматханимиттам̣ паггаханимиттам̣ упеккха̄нимиттам̣. тайо витакка̄ неккхаммавитакко…пе… авихим̣са̄витакко. тӣн̣и индрийа̄ни анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийанти виттха̄ро. тайо упавича̄ра̄ неккхаммӯпавича̄ро абйа̄па̄дӯпавича̄ро авихим̣сӯпавича̄ро. тиссо есана̄ ка̄месана̄ бхавесана̄ брахмачарийесана̄. тайо кхандха̄ сӣлаккхандхо сама̄дхиккхандхо пан̃н̃а̄ккхандхо.
таттха йам̣ алобхо кусаламӯлам̣, там̣ сутамайипан̃н̃ам̣ парипӯрети, сутамайӣ пан̃н̃а̄ парипун̣н̣а̄ савитаккам̣ савича̄рам̣ сама̄дхим̣ парипӯрети, савитакко савича̄ро сама̄дхи парипун̣н̣о адхичиттасиккхам̣ парипӯрети, адхичиттасиккха̄ парипун̣н̣а̄ саматханимиттам̣ парипӯрети, саматханимиттам̣ парипун̣н̣ам̣ неккхаммавитаккам̣ парипӯрети, неккхаммавитакко парипун̣н̣о анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ парипӯрети, анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ парипун̣н̣ам̣ неккхаммӯпавича̄рам̣ парипӯрети, неккхаммӯпавича̄ро парипун̣н̣о ка̄месанам̣ паджахати, ка̄месанаппаха̄нам̣ сама̄дхиккхандхам̣ парипӯрети.
адосо кусаламӯлам̣ чинта̄майипан̃н̃ам̣ парипӯрети, чинта̄майӣ пан̃н̃а̄ парипун̣н̣а̄ авитаккавича̄раматтам̣ сама̄дхим̣ парипӯрети. авитаккавича̄раматто сама̄дхи парипун̣н̣о адхисӣласиккхам̣ парипӯрети, адхисӣласиккха̄ парипун̣н̣а̄ упеккха̄нимиттам̣ парипӯрети, упеккха̄нимиттам̣ парипун̣н̣ам̣ абйа̄па̄давитаккам̣ парипӯрети, абйа̄па̄давитакко парипун̣н̣о ан̃н̃индрийам̣ парипӯрети, ан̃н̃индрийам̣ парипун̣н̣ам̣ абйа̄па̄дӯпавича̄рам̣ парипӯрети, абйа̄па̄дӯпавича̄ро парипун̣н̣о бхавесанам̣ паджахати, бхавесанаппаха̄нам̣ сӣлаккхандхам̣ парипӯрети.
амохо кусаламӯлам̣ бха̄вана̄майипан̃н̃ам̣ парипӯрети, бха̄вана̄майӣпан̃н̃а̄ парипун̣н̣а̄ авитаккаавича̄рам̣ сама̄дхим̣ парипӯрети, авитакко авича̄ро сама̄дхи парипун̣н̣о адхипан̃н̃а̄сиккхам̣ парипӯрети, адхипан̃н̃а̄сиккха̄ парипун̣н̣а̄ паггаханимиттам̣ парипӯрети, паггаханимиттам̣ парипун̣н̣ам̣ ан̃н̃а̄та̄вино индрийам̣ парипӯрети, ан̃н̃а̄та̄вино индрийам̣ парипун̣н̣ам̣ авихим̣сӯпавича̄рам̣ парипӯрети, авихим̣сӯпавича̄ро парипун̣н̣о брахмачарийесанам̣ парипӯрети, брахмачарийесана̄ парипун̣н̣а̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ парипӯрети.
ити име тайо дхамма̄ кусалапаккхика̄ саббе кусала̄ дхамма̄ тӣхи тиканиддесехи ниддисийанти тӣн̣и вимоккхамукха̄ни тасса парийоса̄нам̣. таттха пат̣хамена аппан̣ихитам̣, дутийена сун̃н̃атам̣, татийена анимиттам̣. айам̣ вуччати дутийо типуккхало на̄ма найо.
таттха йе име тайо пуггала̄ уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййоти. имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ йе ча пуггала̄ сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа, сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййанти, те две пуггала̄. йе ча две пуггала̄ дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа, дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййанти, име чатта̄ро тена висесена две бхаванти дит̣т̣хичарито ча тан̣ха̄чарито ча. име чатта̄ро бхавитва̄ тайо бхаванти, тайо бхавитва̄ две бхаванти. имесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ айам̣ сам̣килесо, авиджджа̄ ча тан̣ха̄ ча, ахирикан̃ча аноттаппан̃ча, ассати ча асампаджан̃н̃ан̃ча, нӣваран̣а̄ни ча сам̣йоджана̄ни ча, аджджхоса̄нан̃ча абхинивесо ча, ахам̣ка̄ро ча мамам̣ка̄ро ча, ассаддхийан̃ча довачассан̃ча, косаджджан̃ча айонисо ча манасика̄ро, вичикиччха̄ ча абхиджджха̄ ча, асаддхаммассаванан̃ча асама̄патти ча.
таттха авиджджа̄ ча ахирикан̃ча ассати ча нӣваран̣а̄ни ча аджджхоса̄нан̃ча ахам̣ка̄ро ча ассаддхийан̃ча косаджджан̃ча вичикиччха̄ ча асаддхаммассаванан̃ча, айам̣ ека̄ диса̄.
тан̣ха̄ ча аноттаппан̃ча асампаджан̃н̃ан̃ча сам̣йоджана̄ни ча абхинивесо ча мамам̣ка̄ро ча довачассата̄ ча айонисо манасика̄ро ча абхиджджха̄ ча асама̄патти ча, айам̣ дутийа̄ диса̄. дасаннам̣ дука̄нам̣ даса пада̄ни пат̣хама̄ни ка̄табба̄ни. сам̣кхиттена аттхам̣ н̃а̄пенти пат̣ипаккхе кан̣хапаккхасса саббесам̣ дука̄нам̣ даса пада̄ни дутийака̄ни, айам̣ дутийа̄ диса̄.
ити акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ дуккханиддесо, айам̣ самудайо. йам̣ там̣ дхаммам̣ аджджха̄васати на̄ман̃ча рӯпан̃ча идам̣ дуккхам̣ ити айан̃ча самудайо, идан̃ча дуккхам̣, има̄ни две сачча̄ни дуккхан̃ча самудайо ча нандийа̄ват̣т̣асса найасса пат̣хаманиддесо.
таттха катамо кусалапаккхо? саматхо ча випассана̄ ча, виджджа̄ ча чаран̣ан̃ча, сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча, хирӣ ча оттаппан̃ча, ахам̣ка̄раппаха̄нан̃ча мамам̣ка̄раппаха̄нан̃ча, самма̄ва̄йа̄мо ча йонисо ча манасика̄ро, самма̄сати ча самма̄сама̄дхи ча, пан̃н̃а̄ ча ниббида̄ ча, сама̄патти ча саддхаммассаванан̃ча, соманассан̃ча дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти ча.
таттха саматхо ча виджджа̄ ча сати ча хирӣ ча ахам̣ка̄раппаха̄нан̃ча самма̄ва̄йа̄мо ча самма̄сати ча пан̃н̃а̄ ча сама̄патти ча соманассан̃ча, име дхамма̄ ека̄ диса̄. випассана̄ ча чаран̣ан̃ча сампаджан̃н̃ан̃ча оттаппан̃ча мамам̣ка̄раппаха̄нан̃ча йонисо манасика̄ро ча самма̄сама̄дхи ча ниббида̄ ча саддхаммассаванан̃ча дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти ча, айам̣ дутийа̄ диса̄. ити кусалапаккхе ча акусалапаккхе ча нандийа̄ват̣т̣асса пана найасса чатассо диса̄.
та̄су йа̄ни акусалапаккхасса пат̣хама̄ни пада̄ни акусала̄ни кусалехи паха̄нам̣ гаччханти, та̄ни кусалапаккхе дутийехи падехи паха̄нам̣ гаччханти. тесам̣ паха̄на̄ ра̄гавира̄га̄ четовимутти йа̄ни акусалапаккхасса дутийа̄ни акусалапада̄ни паха̄нам̣ гаччханти, та̄ни кусалапаккхасса пат̣хамехи падехи паха̄нам̣ гаччханти. тесам̣ паха̄на̄ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти парийоса̄нам̣. имесам̣ тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ пат̣хамо найо сӣхавиккӣл̣ито на̄ма. ат̣т̣ха пада̄ни чатта̄ри ча кусала̄ни чатта̄ри ча акусала̄ни има̄ни ат̣т̣ха пада̄ни мӯлапада̄ни, аттханайена дутийо типуккхало. со чхахи дхаммехи нети кусаламӯла̄ни ча нети акусаламӯла̄ни ча, ити има̄ни чха пада̄ни пуримака̄ни ча ат̣т̣ха мӯлапада̄ни има̄ни чуддаса пада̄ни ат̣т̣ха̄расаннам̣ мӯлапада̄нам̣. таттха йо паччхимако найо нандийа̄ват̣т̣о, со чатӯхи дхаммехи нети. авиджджа̄йа ча тан̣ха̄йа ча саматхена ча випассана̄йа ча, име чатта̄ро дхамма̄ има̄ни ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни тӣсу найесу ниддит̣т̣ха̄ни.
таттха йа̄ни нава пада̄ни кусала̄ни, таттха саббам̣ кусалам̣ самосарати. тесан̃ча наваннам̣ мӯла̄нам̣ чатта̄ри пада̄ни сӣхавиккӣл̣итанайе тӣн̣и типуккхале две нандийа̄ват̣т̣е, иччете кусаласса паккха̄. таттха йа̄ни нава пада̄ни кусала̄ни, таттха саббам̣ кусалам̣ йуджджати. таттха сӣхавиккӣл̣ите найе чатта̄ри пада̄ни тӣн̣и типуккхале две нандийа̄ват̣т̣е има̄ни нава пада̄ни кусала̄ни ниддит̣т̣ха̄ни.
таттха йа̄ни нандийа̄ват̣т̣е найе чатта̄ри пада̄ни, таттха ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни самосаранти. йатха̄ катхам̣, саматхо ча алобхо ча адосо ча асубхасан̃н̃а̄ ча дуккхасан̃н̃а̄ ча има̄ни кусалапаккхе пан̃ча пада̄ни саматхам̣ бхаджанти. випассана̄ ча амохо ча аниччасан̃н̃а̄ ча анаттасан̃н̃а̄ ча има̄ни чатта̄ри пада̄ни випассанам̣ бхаджанти. има̄ни нава пада̄ни кусала̄ни двӣсу падесу йоджита̄ни, таттха акусалапаккхе наваннам̣ акусаламӯлапада̄нам̣ йа̄ ча тан̣ха̄ йо ча лобхо йо ча досо йа̄ ча субхасан̃н̃а̄ йа̄ ча сукхасан̃н̃а̄, има̄ни пан̃ча пада̄ни тан̣хам̣ бхаджанти. йа̄ ча авиджджа̄ йо ча мохо йа̄ ча ниччасан̃н̃а̄ йа̄ ча аттасан̃н̃а̄, има̄ни чатта̄ри пада̄ни авиджджам̣ бхаджанти. ета̄ни нава пада̄ни акусала̄ни сусам̣кхитта̄ни. ити тайо найа̄ екам̣ найам̣ на павит̣т̣ха̄. евам̣ ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни нандийа̄ват̣т̣анайе ниддиситабба̄ни.
катхам̣ ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни, типуккхале найе йуджджанти? наваннам̣ пада̄нам̣ кусала̄нам̣, випассана̄ ча амохо ча аниччасан̃н̃а̄ ча анаттасан̃н̃а̄ ча, има̄ни чатта̄ри пада̄ни; амохо ча саматхо ча алобхо ча асубхасан̃н̃а̄ ча, има̄ни чатта̄ри пада̄ни; лобхо ча досо ча, евам̣ има̄ни нава пада̄ни тӣсу кусалесу йоджетабба̄ни. таттха наваннам̣ пада̄нам̣ акусала̄нам̣ тан̣ха̄ ча лобхо ча субхасан̃н̃а̄ ча сукхасан̃н̃а̄ ча, има̄ни чатта̄ри пада̄ни лобхо акусаламӯлам̣; авиджджа̄ ча мохо ча ниччасан̃н̃а̄ ча аттасан̃н̃а̄ ча айам̣ мохо айам̣ досо, йе ча има̄ни нава пада̄ни тӣсу акусалесу йоджита̄ни. евам̣ ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни кусаламӯлесу ча йоджетва̄ типуккхалена найена ниддиситабба̄ни.
катхам̣ ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни сӣхавиккӣл̣ите найе йуджджанти? тан̣ха̄ ча субхасан̃н̃а̄ ча, айам̣ пат̣хамо випалла̄со. лобхо ча сукхасан̃н̃а̄ ча, айам̣ дутийо випалла̄со. авиджджа̄ ча ниччасан̃н̃а̄ ча, айам̣ татийо випалла̄со. мохо ча аттасан̃н̃а̄ ча, айам̣ чатуттхо випалла̄со. ити нава пада̄ни акусаламӯла̄ни чатӯсу падесу йоджита̄ни. таттха наваннам̣ мӯлапада̄нам̣ кусала̄нам̣ саматхо ча асубхасан̃н̃а̄ ча, идам̣ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. алобхо ча дуккхасан̃н̃а̄ ча, идам̣ дутийам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. випассана̄ ча аниччасан̃н̃а̄ ча, идам̣ татийам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. амохо ча анаттасан̃н̃а̄ ча, идам̣ чатуттхам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. има̄ни ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни сӣхавиккӣл̣итанайам̣ анупавит̣т̣ха̄ни. имесам̣ тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ йа̄ бхӯми ча йо ра̄го ча йо досо ча екам̣ найам̣ пависати. екасса найасса акусале ва̄ дхамме кусале ва̄ дхамме вин̃н̃а̄те пат̣ипаккхо анвеситаббо, пат̣ипаккхе анвеситва̄ со найо ниддиситаббо, тамхи найе ниддит̣т̣хо. йатха̄ екамхи найе саббе найа̄ павит̣т̣ха̄ татха̄ ниддиситабба̄. екамхи ча найе ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни павит̣т̣ха̄ни, тамхи дхамме вин̃н̃а̄те саббе дхамма̄ вин̃н̃а̄та̄ хонти. имесам̣ тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ сӣхавиккӣл̣итанайасса чатта̄ри пхала̄ни парийоса̄нам̣. пат̣хама̄йа диса̄йа пат̣хамам̣ пхалам̣, дутийа̄йа диса̄йа дутийам̣ пхалам̣, татийа̄йа диса̄йа татийам̣ пхалам̣, чатуттха̄йа диса̄йа чатуттхам̣ пхалам̣. типуккхаласса найасса тӣн̣и вимоккхамукха̄ни парийоса̄нам̣. пат̣хама̄йа диса̄йа аппан̣ихитам̣, дутийа̄йа диса̄йа сун̃н̃атам̣, татийа̄йа диса̄йа анимиттам̣. нандийа̄ват̣т̣асса найасса ра̄гавира̄га̄ четовимутти авиджджа̄вира̄га̄ ча пан̃н̃а̄вимутти парийоса̄нам̣. пат̣хама̄йа диса̄йа ра̄гавира̄га̄ четовимутти, дутийа̄йа диса̄йа авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти. име тайо найа̄ имесам̣ тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ мӯлапада̄нам̣ а̄локана̄, айам̣ вуччати диса̄локано [диса̄лочано (ка.)] найо. а̄локетва̄на джа̄на̄ти ‘‘айам̣ дхаммо имам̣ дхаммам̣ бхаджатӣ’’ти самма̄ йоджана̄. кусалапаккхе акусалапаккхе ча айам̣ найо ан̇кусо на̄ма. име пан̃ча найа̄.
таттхима̄ удда̄нага̄тха̄
тан̣ха̄ ча авиджджа̄пи ча, лобхо досо татхева мохо ча;
чатта̄ро ча випалла̄са̄, килесабхӯмӣ нава пада̄ни.
йе ча сатипат̣т̣ха̄на̄, саматхо ча випассана̄ кусаламӯла̄;
етам̣ саббам̣ кусалам̣, индрийабхӯмӣ нава пада̄ни.
саббакусалам̣ навахи падехи йуджджати, навахи чева акусалам̣;
ете те мӯлапада̄, убхато ат̣т̣ха̄раса пада̄ни.
тан̣ха̄ чева авиджджа̄ ча, саматхо ча випассана̄;
йо нети саббесу йогайутто, айам̣ найо нандийа̄ват̣т̣о.
йам̣ кусаламӯлехи, найати кусалаакусаламӯлехи;
бхӯтам̣ татхам̣ авитатхам̣, типуккхалам̣ там̣ найам̣ а̄ху.
со нети випалла̄сехи, килесаиндрийехи ча;
дхамме там̣ найам̣ винайама̄ху, сӣхавиккӣл̣итам̣ на̄ма.
веййа̄каран̣е вутте, кусалата̄хи акусалата̄хи ча;
тайо а̄локайати, айам̣ найо диса̄лочано на̄ма.
олокетва̄ диса̄лочанена, уккхипийа йам̣ сама̄нети;
саббе кусала̄кусале, айам̣ найо ан̇кусо на̄ма.
найасамут̣т̣ха̄нам̣.
пет̣акопадесе маха̄качча̄йанасса тхерасса суттавибхан̇гасса