4. суттавичайачатуттхабхӯми
40. таттха катамо суттавичайо?
таттха кусалехи дхаммехи акусалехи дхаммехи пубба̄парасо са̄дхукам̣ упапариккхийати. ким̣ну кхо идам̣ суттам̣ а̄рабхи…пе… техи суттехи саха адхисаннат̣т̣хехи йуджджати уда̄ху на йуджджатӣти?
йатха̄ бхагава̄ килесе а̄димхи таттха десети. ким̣ деситам̣? тесам̣ килеса̄нам̣ паха̄нам̣ уда̄ху но деситанти упапариккхитаббам̣. йади на деситам̣ бхагавати тесам̣ килеса̄нам̣ паха̄нам̣ кусала̄ дхамма̄ парийеситабба̄ йаттха те акусала̄ паха̄нам̣ гаччханти. саче саманнехама̄но на лабхати. таттха акусала̄ дхамма̄ апакад̣д̣хитабба̄ вӣмам̣ситабба̄, сам̣килесабха̄гийасуттам̣, йади килеса̄ апакад̣д̣хийанта̄. йе ва̄ на денти таттха упапариккхитабба̄ арийамаггадхамма̄ та̄су бхӯмӣсу килеса̄ паха̄нам̣ гаччханти, уда̄ху на гаччхантӣти. йаттака̄ пана килеса̄ десита̄. на таттака̄ арийадхамма̄ десита̄. йаттха килеса̄ паха̄нам̣ гаччханти, таттха йе килеса̄ арийадхамма̄нам̣ пат̣ипаккхена на йуджджанти, те апакад̣д̣хитабба̄, саче апакад̣д̣хийанта̄ йоджанам̣ дети. таттха евам̣ вӣмам̣ситаббам̣. две тӣн̣и ва̄ тадуттари ва̄ килеса̄ екена арийамаггена паха̄нам̣ гаччхантӣти. саче евам̣ вӣмам̣сийанта̄ йоджанам̣ дети, таттха упапариккхитаббам̣. парампара̄йа ва̄ пит̣акасампада̄нена ва̄ суттасса аттхо ча наттхо ча. йам̣ ва̄ на сакка̄ суттам̣ ниддиситум̣ нева суттам̣ вичикиччхитаббам̣. евам̣ йатха̄ а̄димхи кусала̄ дхамма̄ хонти. йе килеса̄ те пахӣнеййа̄ти. те упапариккхитабба̄. пуро ва̄ кусало пат̣ипаккхена ва̄ пуро десана̄, анӯна̄ анадхика̄ уггахетабба̄. йатха̄ пат̣хамо уттило йесамида̄ни килеса̄нам̣ йе арийадхамма̄ десита̄ име килеса̄ имехи арийадхаммехи пахӣйанти, уда̄ху наппахӣйантӣти вичинитабба̄. йади упапариккхийама̄на̄ йуджджанти, гахетабба̄. атха на йуджджанти, йе килеса̄ апат̣ипаккха̄ хонти, те килеса̄ апарипаккхитабба̄. йе ча арийадхамма̄ пат̣ипаккха̄ хонти, те арийадхамма̄ апакад̣д̣хитабба̄. на хи арийадхамма̄ ана̄га̄микилесаппаха̄нам̣ гаччханти, на̄пи арийадхамма̄ саббакилеса̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттанти. йатха̄ кусала̄ метта̄ акусало ра̄го на ту кусала̄ метта̄ти ка̄ретва̄ акусаласса ра̄гасса паха̄на̄йа самбхавати бйа̄па̄до метта̄йа паха̄нам̣ гаччхати. тасма̄ убхо килеса̄ упапариккхитабба̄. йо йо ча дхаммо упадисийати кусало ва̄ акусало ва̄ со апакад̣д̣хитаббо. саче те йуджджанти апакад̣д̣хийама̄но наттхи упапариккхитаббам̣. две ва̄ килеса̄ екена арийадхаммена пахӣнеййа̄ти двӣхи ва̄ арийадхаммехи еко ва̄ килесо пахӣйатӣти.
атха ва̄ евампи упапариккхийама̄нам̣ йуджджати, таттха вӣмам̣ситаббам̣ ва̄ йатха̄ йуджджати таттха вӣмам̣ситаббам̣ ва̄, йатха̄ нану сакка̄ суттам̣ ниддиситум̣, на хи сутте вичикиччхитаббам̣. килесо мам̣ арийадхаммесу деситесу убхайато упапариккхитаббам̣. кира йе ва̄ име килеса̄ десита̄ йе ча арийадхамма̄ десита̄ га̄тха̄йа ва̄ бйа̄каран̣ена ва̄, ким̣ ну кхо име килеса̄ имехи арийадхаммехи пахӣйанти, уда̄ху наппахӣйанти? име ва̄ арийадхамма̄ имесам̣ килеса̄нам̣ паха̄на̄йа сам̣ваттантӣти. кин̃ча̄пи кусалехи дхаммехи акусала̄ дхамма̄ паха̄нам̣ гаччханти. на ту саббехи арийадхаммехи сабба̄кусала̄ паха̄нам̣ гаччханти. йатха̄ метта̄ кусало акусало ча ра̄го на ту кусала̄ метта̄ акусало ра̄готи ка̄ретва̄ метта̄йа ра̄го паха̄нам̣, бйа̄па̄до метта̄йа паха̄нам̣ гаччханти. евам̣ килесоти ка̄ретва̄ суттена паха̄нам̣ гаччхати. на сутто дхаммоти ка̄ретва̄ саббам̣ килесасса паха̄на̄йа сам̣ваттати. йам̣ ту суттасса арийадхаммо сам̣килесапат̣ипаккхо, со тена паха̄нам̣ гаччхатӣти.
41. таттха кусале десите сутте бйа̄каран̣е ва̄ сам̣килеса̄ на йуджджанти арийадхамма̄ ва̄, те маха̄падесе ниддиситабба̄вайавена апакад̣д̣хитабба̄. таттха килесехи ча деситехи арийадхаммесу ча йадипи тена арийадхаммена те килеса̄ паха̄нам̣ гаччханти. таттхапи уттари упапариккхитаббам̣. кена ка̄ран̣ена ете килеса̄ паджахитабба̄, кена ка̄ран̣ена арийадхамма̄ десита̄ти? йена йена ва̄ а̄ка̄рена арийадхамма̄ десита̄, тена тена пака̄рена айам̣ килесо т̣хито. аттхи хи еко килесо, тена ва̄ арийадхамма̄ на ан̃н̃атха̄ ан̃н̃атха̄ паха̄таббо, йатха̄ дит̣т̣хи ра̄го авиджджа̄ ча дассанена паха̄табба̄. са̄ че еван̃ча авиджджа̄ бха̄вана̄йа бхӯми ва̄ дхамма̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄. са̄йева уддхам̣бха̄гийам̣ асан̇кхатадассана̄йа вимуттийа̄ анимиттена четосама̄дхина̄ аманасика̄рена пахӣйати. евам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ упапариккхитаббам̣. йе дассанена паха̄табба̄ килеса̄ дассана̄ка̄рена арийадхаммо десито, бха̄вана̄йа паха̄табба̄ бха̄вана̄ка̄рена арийадхаммо десито, патисевана̄ паха̄табба̄ патисевана̄ка̄рена арийадхаммо десито, евам̣ виноданапаха̄табба̄ йа̄ва сатта а̄сава̄ ка̄табба̄, йа̄ван̃н̃атха̄. ан̃н̃атха̄ хеса дхаммо паха̄таббо ан̃н̃ена̄ка̄рена арийадхаммо десито, со арийадхаммо ан̃н̃атха̄ парийеситаббо. йади айам̣ дхаммо парийесато йо ча десети йена йена̄ка̄рена, со арийадхаммо парийеситаббо, тена̄ка̄рена килесо пахӣйати. со таттха упапариккхитаббо. атха на йуджджати йади хи тена суттена вихитам̣ суттам̣ вӣмам̣ситаббам̣. йатха̄ йуджджати, татха̄ гахетаббам̣. йатха̄ на йуджджати, татха̄ на гахетаббам̣, аддха̄ етам̣ бхагавата̄ на бха̄ситам̣, а̄йасмата̄ ва̄ дуггахитам̣, йатха̄ маха̄падесе ниддиситаббам̣, бхагавата̄ йатха̄бхӯтам̣ деситам̣, йо ча дхаммо десито кусало ча акусало ча тасса дхаммасса паччайо парийеситаббо. на хи паччайа̄ вина̄ дхаммо аппаччайо уппаджджати. таттха ко а̄ка̄ро парийесана̄йа?
таттха татха̄рӯпам̣ сахету саппаччайам̣ сойам̣ дхаммо вуттоти идам̣ вӣмам̣ситаббам̣. со ча паччайо тивидхо – муду маджджхо адхиматто. таттха мудумхи паччайе мудудхаммо гахетаббо, евам̣ сатйеса паччайо дувидхо парам̣пара̄паччайо ча саманантарапаччайо ча. со паччайо мудутена бйа̄дхиматтам̣ парийеситаббам̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? ан̃н̃атаропи паччайо ан̃н̃ехи паччайехи парийаттим̣ ва̄ па̄рипӯрим̣ ва̄ гаччхати. таттха йо дхаммо десито, тасса дхаммасса етена ва̄ ка̄ран̣ена ва̄ хету парийеситаббо. йатха̄ паччайо хетуна̄ паччайена ча, со тасса дхаммасса ниссандо парийеситаббо. йатха̄ ниддит̣т̣хо адхит̣т̣ха̄не падха̄нам̣ парийесати, со паччайо парийеситаббо. на хи мудусса дхаммасса адхиматто ниссандо адхиматтасса ва̄ ниссандасса мудудхаммо, атха мудусса муду маджджха̄йа маджджхо адхиматтасса адхиматто йуджджати, там̣ гахетаббам̣, атха на йуджджати на гахетаббам̣. йан̃ча бхагава̄ а̄рабхати дхаммам̣ десетум̣, там̣йева дхаммам̣ маджджхантапарийоса̄нам̣ десети, йатха̄ сутта̄дхит̣т̣ха̄не дхамма̄ а̄димхи ниддисати, там̣йева баху тасса суттасса парийоса̄нам̣. тасса хи дхаммасса васена там̣ суттам̣ хоти га̄тха̄ ва̄ бйа̄каран̣ам̣ кхуддакам̣ махантам̣ ва̄, йатха̄ пана дувидха̄ анурӯпанти ва̄ тхапана̄ ча десана̄тхапана̄. рӯпантипи дхаммасса парийеситабба̄. йатха̄ ча бхагавата̄ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ сам̣варан̣ам̣ деситам̣ тан̣ха̄йа ниггахан̣аттхам̣ иччха̄ва хоти. десети йатха̄ гопа̄лакопаме сутте ан̃н̃ехипи суттехи бхагава̄ бха̄сати иччха̄ва хоти маджджхиманика̄йе витакко айам̣ бхагавато десана̄нурӯпанти ити со дхаммо ан̃н̃есупи веййа̄каран̣есу парийеситаббо. на хи екам̣ хи сутте дат̣т̣хаббо. йуджджанам̣ там̣ гахетаббам̣.
42. таттха катамам̣ анун̃н̃а̄там̣? йам̣ кин̃чи суттам̣ бхагавата̄ на бха̄ситам̣ тан̃ча суттесуйева ндиссати, еваметам̣ дха̄ретаббам̣. йатха̄ асукена бха̄ситанти, там̣ суттам̣ вӣмам̣ситаббам̣. ким̣ ну кхо имам̣ суттам̣ анун̃н̃а̄там̣ кхамам̣ бхагавато уда̄ху на̄нун̃н̃а̄там̣ кхамам̣, кин̃чи рӯпан̃ча суттам̣ бхагавато анун̃н̃а̄там̣ кхамам̣ кин̃чи рӯпан̃ча на̄нун̃н̃а̄там̣ кхамам̣? йам̣ саббасо анота̄ретва̄ дасабало гочарам̣ десети, там̣ саббам̣ суттам̣ бхагавато на̄нун̃н̃а̄там̣ кхамам̣. аттхипи со са̄вако дасабала̄нам̣ гочарам̣ джа̄на̄ти одхисо анодхисо, там̣ пана балам̣ саббасо на джа̄на̄ти ан̃н̃атха̄ на̄ма саванена, йатха̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена йена бра̄хман̣о овадито, тасса а̄йасмато наттхи индрийабалавематтан̃а̄н̣ам̣, тена пуггалапаро [пуггало паропаран̃ча (пӣ.)] паран̃ча там̣ аджа̄нанто сати уттарикаран̣ӣйе уппа̄дито, со бхагавата̄ апаса̄дито. йатха̄ва а̄йасма̄ маха̄кассапо бха̄гинеййам̣ овадати анантарийасаманна̄гато иддхипа̄т̣ихӣрена ан̇гулийо адӣпетва̄ йам̣ саббесам̣ дхамма̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ хетусо т̣ха̄насо йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, тасса а̄йасмато сам̣виджджате, тена нам̣ овадати, там̣ бхагава̄ кароти.
‘‘сачепи даса паджджоте, дха̄райиссаси кассапа;
нева даккхати рӯпа̄ни, чаккху тасса на виджджатӣ’’ти.
апи ча кхо йатха̄ дӯто ра̄джавачанена саттамануса̄сати, евам̣ сеса̄нуго ан̃н̃а̄такам̣ гхосам̣ паресам̣ десети. анун̃н̃а̄такхамасуттам̣ гахетаббам̣. ананун̃н̃а̄такхамам̣ на гахетаббам̣.
таттха катамо суттасан̇каро? пан̃чавидхам̣ суттам̣, сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ дассанабха̄гийам̣ бха̄вана̄бха̄гийам̣ асеккхабха̄гийам̣. ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа ан̃н̃ам̣ десети ан̃н̃асса ча суттасса аттхам̣ ан̃н̃амхи сутте ниддисати. суттасса ва̄ хи анека̄ка̄рам̣ аттхам̣ ниддисати. арийадхаммаса̄дхане аттхам̣ виварати. ва̄сана̄бха̄гийасса аттхам̣ дассанабха̄гийесу ниддисати. орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ аттхам̣ уддхам̣бха̄гийесу ниддисати. мудумаджджха̄нам̣ индрийа̄нам̣ адхиматтесу суттесу ниддисати. ити айам̣ суттам̣ самбхедам̣ хетуна̄ ча ниссандена ча пхалена ча ниддесена ча мудумаджджха̄дхиматтата̄йапи ча аттхена ча бйан̃джанена ча йо самбхедо, айам̣ вуччати суттасан̇каро. йо асамбхедо, айам̣ вуччати суттавичайо.
таттха̄йам̣ удда̄нага̄тха̄
пурима̄нам̣ аккхан̣д̣ам̣, йатха̄бхӯтасса паччайо;
ниссандо ва̄сана̄саддхи, анун̃н̃а̄ суттасан̇каро.
тхерасса маха̄качча̄йанасса
суттавичайо на̄ма чатуттхабхӯми.