2. са̄санапат̣т̣ха̄надутийабхӯми

13. таттха катамам̣ са̄санаппат̣т̣ха̄нам̣? сам̣килесабха̄гийам̣ суттам̣, ва̄сана̄ бха̄гийам̣ суттам̣, ниббедхабха̄гийам̣ суттам̣, асеккхабха̄гийам̣ суттам̣, сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча, сам̣килесабха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча, сам̣килесабха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча, ва̄сана̄бха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча. а̄н̣атти, пхалам̣, упа̄йо, а̄н̣атти ча пхалан̃ча, пхалан̃ча упа̄йо ча, а̄н̣атти ча пхалан̃ча упа̄йо ча. асса̄до, а̄дӣнаво, ниссаран̣ам̣, асса̄до ча а̄дӣнаво ча, асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча, а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча, асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча. локикам̣, локуттарам̣, локикан̃ча локуттаран̃ча. каммам̣, випа̄ко, камман̃ча випа̄ко ча. ниддит̣т̣хам̣, аниддит̣т̣хам̣, ниддит̣т̣хан̃ча аниддит̣т̣хан̃ча. н̃а̄н̣ам̣, н̃еййам̣, н̃а̄н̣ан̃ча н̃еййан̃ча. дассанам̣, бха̄вана̄, дассанан̃ча бха̄вана̄ ча. випа̄какаммам̣, на випа̄какаммам̣, невавипа̄канавипа̄какаммам̣. сакавачанам̣, паравачанам̣, сакавачанан̃ча паравачанан̃ча. сатта̄дхит̣т̣ха̄нам̣, дхамма̄дхит̣т̣ха̄нам̣, сатта̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча дхамма̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча. тхаво, сакавачана̄дхит̣т̣ха̄нам̣, паравачана̄дхит̣т̣ха̄нам̣, сакавачана̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча паравачана̄дхит̣т̣ха̄нан̃ча. кирийам̣, пхалам̣, кирийан̃ча пхалан̃ча. анун̃н̃а̄там̣, пат̣иккхиттам̣, анун̃н̃а̄тан̃ча пат̣иккхиттан̃ча. има̄ни чха пат̣иккхитта̄ни.

14. таттха катамам̣ сам̣килесабха̄гийам̣ суттам̣?

ка̄мандха̄ джа̄ласан̃чханна̄, тан̣ха̄чхаданачха̄дита̄;

паматтабандхуна̄ баддха̄, маччха̄ва кумина̄мукхе;

джара̄маран̣аманвенти, ваччхо кхӣрапакова [кхӣрӯпакова (ка.) пасса уда̄. 64] ма̄тарам̣.

пан̃чиме, бхиккхаве, нӣваран̣а̄.

таттха катамам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ суттам̣?

манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄;

манаса̄ че пасаннена, бха̄сати ва̄ кароти ва̄;

тато нам̣ сукхаманвети, чха̄йа̄ва анапа̄йинӣ.

сам̣йуттаке суттам̣.

маха̄на̄масса саккасса идам̣ бхагава̄ сакйа̄нам̣ капилаваттхумхи нагаре найавиттха̄рена саддха̄сӣлапарибха̄витам̣ суттам̣ бха̄ван̃н̃ена парибха̄витам̣ там̣ на̄ма паччхиме ка̄ле.

таттха катамам̣ ниббедхабха̄гийам̣ суттам̣?

уддхам̣ адхо [уда̄. 61] саббадхи виппамутто, айам̣ ахасмӣти ана̄нупассӣ;

евам̣ вимутто удата̄ри огхам̣, атин̣н̣апуббам̣ апунаббхава̄йа.

сӣла̄ни ну кхо бхаванти киматтхийа̄ни а̄нандо пуччхати саттха̄рам̣.

таттха катамам̣ асеккхабха̄гийам̣ суттам̣?

‘‘йасса селӯпамам̣ читтам̣, т̣хитам̣ на̄нупакампати;

вираттам̣ раджанӣйесу, копанеййе [копанӣйе (ка.) пасса уда̄. 34] на куппати;

йассевам̣ бха̄витам̣ читтам̣, куто там̣ дуккхамессатӣ’’ти.

са̄рипутто на̄ма бхагава̄ тхеран̃н̃атаро со мам̣ а̄саджджа аппат̣иниссаджджа ча̄рикам̣ паккамати, са̄рипуттасса бйа̄каран̣ам̣ ка̄таббам̣. йасса нӯна бхагава̄ ка̄йагата̄ сати абха̄вита̄ асса абахулӣката̄ виттха̄рена ка̄таббам̣.

15. таттха катамам̣ сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча?

чханнамативассати [уда̄. 45], виват̣ам̣ на̄тивассати;

тасма̄ чханнам̣ виваретха, евам̣ там̣ на̄тивассати.

чханнамативассатӣти сам̣килесо. виват̣ам̣ на̄тивассатӣти ва̄сана̄. тамо тамапара̄йаноти виттха̄рена. таттха йо ча тамо йо ча тамапара̄йано, айам̣ сам̣килесо. йо ча джоти йо ча джотипара̄йано, айам̣ ва̄сана̄.

таттха катамам̣ сам̣килесабха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча суттам̣?

на там̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄, йада̄йасам̣ да̄руджапаббаджан̃ча [да̄руджам̣ паббаджан̃ча (пӣ.) дха. па. 345; сам̣. ни. 1.121];

са̄раттаратта̄ ман̣икун̣д̣алесу, путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄.

на там̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄, йада̄ путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄, айам̣ сам̣килесо. етампи чхетва̄ париббаджанти дхӣра̄ анапеккхино саббака̄ме паха̄йа̄ти, айам̣ ниббедхо. йам̣ четайитам̣ пакаппитам̣ йа̄ ча на̄марӯпасса авакканти хоти. имехи чатӯхи падехи сам̣килесо. паччхимакехи чатӯхи ниббедхо.

таттха катамам̣ сам̣килесабха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча суттам̣?

айам̣ локо санта̄паджа̄то, пхассапарето рогам̣ [родам̣ (пӣ.) пасса уда̄. 30] вадати аттато;

йена йена хи ман̃н̃анти, тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄.

ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасатто локо, бхавапарето бхавамева̄бхинандати;

йадабхинандати там̣ бхайам̣, йасса бха̄йати там̣ дуккхам̣;

бхававиппаха̄на̄йа кхо панидам̣ брахмачарийам̣ вуссати.

йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхавена бхавасса виппамоккхама̄хам̣су, саббете ‘‘авиппамутта̄ бхавасма̄’’ти вада̄ми. йе ва̄ пана кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ вибхавена бхавасса ниссаран̣ама̄хам̣су, саббете ‘‘аниссат̣а̄ бхавасма̄’’ти вада̄ми. упадхим̣ хи пат̣ичча дуккхамидам̣ самбхоти, саббупа̄да̄наккхайа̄ наттхи дуккхасса самбхаво, локамимам̣ пасса, путхӯ авиджджа̄йа парета̄ бхӯта̄ бхӯтарата̄ бхава̄ апаримутта̄. йе хи кечи бхава̄ саббадхи саббаттхата̄йа саббете бхава̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ти.

‘‘еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣, саммаппан̃н̃а̄йа пассато;

бхаватан̣ха̄ пахӣйати, вибхавам̣ на̄бхинандати;

саббасо тан̣ха̄нам̣ кхайа̄, асесавира̄ганиродхо нибба̄нам̣.

‘‘тасса ниббутасса бхиккхуно, анупа̄да̄ пунаббхаво на хоти;

абхибхӯто ма̄ро виджитасан̇га̄мо, упеччага̄ саббабхава̄ни та̄дӣ’’ти.

айам̣ локо санта̄паджа̄то йа̄ва дуккханти йам̣ тан̣ха̄ сам̣килесо.

йам̣ пунаггахан̣ам̣ йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхавена бхавасса вимоккхама̄хам̣су, саббете ‘‘авимутта̄ бхавасма̄’’ти вада̄ми. йе ва̄ пана кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ вибхавена бхавасса ниссаран̣ама̄хам̣су ‘‘аниссат̣а̄ бхавасма̄’’ти вада̄ми. айам̣ дит̣т̣хисам̣килесо, там̣ дит̣т̣хисам̣килесо ча тан̣ха̄сам̣килесо ча, убхайаметам̣ сам̣килесо. йам̣ пунаггахан̣ам̣ бхававиппаха̄на̄йа брахмачарийам̣ вуссати, йа̄ва саббасо упа̄да̄наккхайа̄ самбхава̄, идам̣ ниббедхабха̄гийам̣. тасса ниббутасса бхиккхуно йа̄ва упаччага̄ саббабхава̄ни та̄дӣти идам̣ асеккхабха̄гийам̣. чатта̄ро пуггала̄ анусотага̄мӣ сам̣килесо т̣хитатто ча пат̣исотага̄мӣ ча ниббедхо. тхале тит̣т̣хатӣти асеккхабхӯми.

16. таттха катамам̣ ва̄сана̄бха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча суттам̣?

‘‘дадато [уда̄. 75; дӣ. ни. 2.197] пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати, сам̣йамато верам̣ на чӣйати;

кусало ча джаха̄ти па̄пакам̣, ра̄гадосамохаккхайа̄ саниббуто’’ти.

‘‘дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати, сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣ’’ти ва̄сана̄. ‘‘кусало ча джаха̄ти па̄пакам̣, ра̄гадосамохаккхайа̄ саниббуто’’ти ниббедхо.

сота̄нугатесу дхаммесу вачаса̄ паричитесу манаса̄нупеккхитесу дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддхесу пан̃ча̄нисам̣са̄ па̄т̣икан̇кха̄. идхекаччасса бахуссута̄ дхамма̄ хонти дха̄та̄ апамут̣т̣ха̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄, со йун̃джанто гхат̣енто ва̄йаманто дит̣т̣хева дхамме висесам̣ паппоти. но че дит̣т̣хева дхамме висесам̣ паппоти, гила̄но паппоти. но че гила̄но паппоти, маран̣ака̄ласамайе паппоти. но че маран̣ака̄ласамайе паппоти, девабхӯто па̄пун̣а̄ти. но че девабхӯто па̄пун̣а̄ти, тена дхаммара̄гена та̄йа дхамманандийа̄ паччекабодхим̣ па̄пун̣а̄ти.

таттха̄йам̣ дит̣т̣хева дхамме па̄пун̣а̄ти, айам̣ ниббедхо. йам̣ сампара̄йе паччекабодхим̣ па̄пун̣а̄ти, айам̣ ва̄сана̄. има̄ни сол̣аса сутта̄ни саббаса̄санам̣ атигган̣ханто тит̣т̣ханти. имехи сол̣асахи суттехи нававидхо суттанто вибхатто бхавати. со ча пан̃н̃авато но дуппан̃н̃асса, йуттасса но айуттасса, акаммасса виха̄рисса пакатийа̄ локе сам̣килесо чарати. со сам̣килесо тивидхо – тан̣ха̄сам̣килесо дит̣т̣хисам̣килесо дуччаритасам̣килесо. тато сам̣килесато ут̣т̣хаханто сам̣килесо дхаммесу патит̣т̣хахати, локийесу патит̣т̣хахатӣти. таттха̄кусало дит̣т̣хато саче там̣ сӣлан̃ча дит̣т̣хин̃ча пара̄масати, тасса со тан̣ха̄сам̣килесо хоти. саче панасса евам̣ хоти ‘‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ брахмачарийена ва̄ дево ва̄ бхависсам̣ [бхависса̄ми (пӣ.)] деван̃н̃атаро ва̄’’ти йасса хоти миччха̄дит̣т̣хи, етасса миччха̄дит̣т̣хисам̣килесо бхавати. саче пана сӣле патит̣т̣хито апара̄мат̣т̣хасса хи сӣлаватам̣ хоти, тасса там̣ сӣлавато йонисо гахитам̣ авиппат̣иса̄рам̣ джанети йа̄ва вимуттин̃а̄н̣адассанам̣, тан̃ча тасса дит̣т̣хева дхамме ка̄лан̇катасса ва̄ тамхийева ва̄ пана апара̄парийа̄йена ва̄, ан̃н̃есу кхандхесу евам̣ сутам̣ ‘‘сучаритам̣ ва̄сана̄йа сам̣ваттатӣ’’ти ва̄сана̄бха̄гийам̣ суттам̣ вуччати. таттха сӣлесу т̣хитасса винӣваран̣ам̣ читтам̣, там̣ тато сакка̄йадит̣т̣хиппаха̄на̄йа бхагава̄ дхаммам̣ десети. со аччантанит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ти; йади ва̄ са̄санантаре, аччантам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, йади ва̄ ека̄сане чха абхин̃н̃е. таттха две пуггала̄ арийадхамме па̄пун̣анти саддха̄нуса̄рӣ ча дхамма̄нуса̄рӣ ча. таттха дхамма̄нуса̄рӣ уггхат̣итан̃н̃ӯ, саддха̄нуса̄рӣ неййо. таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ дувидхо – кочи тиккхиндрийо кочи мудиндрийо. таттха неййопи дувидхо – кочи тиккхиндрийо кочи мудиндрийо. таттха йо ча уггхат̣итан̃н̃ӯ мудиндрийо, йо ча неййо тиккхиндрийо, име пуггала̄ асаминдрийа̄ хонти. таттха име пуггала̄ саминдрийа̄ париха̄йанти ча уггхат̣итан̃н̃уто, випан̃читан̃н̃ӯ неййато, име маджджхима̄ бхӯмигата̄ випан̃читан̃н̃ӯ хоти. име тайо пуггала̄.

17. таттха чатуттха̄ пана пан̃чама̄ уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййо ча, таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало индрийа̄ни пат̣илабхитва̄ дассанабхӯмийам̣ т̣хито сота̄паттипхалан̃ча па̄пун̣а̄ти, екабӣджӣ хоти пат̣хамо сота̄панно. таттха випан̃читан̃н̃ӯ пуггало индрийа̄ни пат̣илабхитва̄ дассанабхӯмийам̣ т̣хито сота̄паттипхалан̃ча па̄пун̣а̄ти, колам̣коло ча хоти дутийо сота̄панно. таттха неййо пуггало индрийа̄ни пат̣илабхитва̄ дассанабхӯмийам̣ т̣хито сота̄паттипхалан̃ча па̄пун̣а̄ти, саттаккхаттупарамо ча хоти, айам̣ татийо сота̄панно. име тайо пуггала̄ индрийавематтата̄йа сота̄паттипхале т̣хита̄.

уггхат̣итан̃н̃ӯ екабӣджӣ хоти, випан̃читан̃н̃ӯ колам̣коло хоти, неййо саттаккхаттупарамо хоти. идам̣ ниббедхабха̄гийам̣ суттам̣. саче пана тадуттари ва̄йамати, аччантанит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ти. таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало йо тиккхиндрийо, те две пуггала̄ хонти – ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣итва̄ антара̄паринибба̄йӣ ча упахаччапаринибба̄йӣ ча. таттха випан̃читан̃н̃ӯ пуггало йо тиккхиндрийо, те две пуггала̄ хонти – ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣анти асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ча сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ча. таттха неййо ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣анто уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ хоти, уггхат̣итан̃н̃ӯ ча випан̃читан̃н̃ӯ ча, индрийана̄наттена уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало тиккхиндрийо антара̄паринибба̄йӣ хоти, уггхат̣итан̃н̃ӯ мудиндрийо уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ хоти. уггхат̣итан̃н̃ӯ ча випан̃читан̃н̃ӯ ча индрийана̄наттена уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало тиккхиндрийо сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, тиккхиндрийо антара̄паринибба̄йӣ хоти, уггхат̣итан̃н̃ӯ мудиндрийо упахаччапаринибба̄йӣ хоти. випан̃читан̃н̃ӯ тиккхиндрийо асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, випан̃читан̃н̃ӯ мудиндрийо сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, неййо упахаччапаринибба̄йӣ хоти, випан̃читан̃н̃ӯ тиккхиндрийо асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. випан̃читан̃н̃ӯ мудиндрийо сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти, неййо уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ хоти. ити пан̃ча ана̄га̄мино, чхат̣т̣хо сакада̄га̄мӣ, тайо ча сота̄панна̄ти име нава секкха̄.

таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало тиккхиндрийо арахаттам̣ па̄пун̣анто две пуггала̄ хонти убхатобха̄гавимутто пан̃н̃а̄вимутто ча. таттха уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало мудиндрийо арахаттам̣ па̄пун̣анто две пуггала̄ хонти, т̣хитакаппӣ [т̣хитакаппи (пӣ. ка.) пасса пу. па. 17] ча пат̣иведханабха̄во пуггало ча тиккхиндрийо со арахаттам̣ па̄пун̣анто две пуггала̄ хонти четана̄бхаббо ча раккхан̣а̄бхаббо ча. таттха випан̃читан̃н̃ӯ мудиндрийо арахаттам̣ па̄пун̣анто две пуггала̄ хонти, саче четети на паринибба̄йӣ, но че четети паринибба̄йӣти. саче анураккхати на паринибба̄йӣ, но че анураккхати паринибба̄йӣти. таттха неййо пуггало бха̄вана̄нуйогамануйутто париха̄надхаммо хоти камманийато ва̄ самасӣси ва̄, име нава араханто идам̣ чатуббидхам̣ суттам̣ сам̣килесабха̄гийам̣ асеккхабха̄гийам̣. имесу пуггалесу татха̄гатасса дасавидхам̣ балам̣ паваттати.

18. катамам̣ дасавидхам̣? идха буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ аппаваттите дхаммачакке махесаккха̄ девапутта̄ йа̄чана̄йа абхийа̄та̄ [атийа̄та̄ (пӣ. ка.)] хонти ‘‘десету сугато дхамма’’нти. со ануттарена буддхачаккхуна̄ волокенто аддаса̄си сатта̄нам̣ тайо ра̄сӣнам̣ самматтанийато миччхаттанийато анийато. таттха самматтанийато ра̄си миччха̄сатим̣ а̄паджджеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, асаттхуко паринибба̄йеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, сама̄паттим̣ а̄паджджеййа̄ти т̣ха̄наметам̣ виджджати. таттха миччхаттанийато ра̄си арийасама̄паттим̣ пат̣ипаджджиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, анарийамиччха̄пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджиссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. таттха анийато ра̄си самма̄пат̣ипаджджама̄нам̣ самматтанийатара̄сим̣ гамиссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати, миччха̄пат̣ипаджджама̄но самматтанийатара̄сим̣ гамиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. самма̄пат̣ипаджджама̄нам̣ самматтанийатара̄сим̣ гамиссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати, миччха̄пат̣ипаджджама̄нам̣ миччхаттанийатара̄сим̣ гамиссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. име тайо ануттарена буддхачаккхуна̄ волокентасса самма̄самбуддхасса ме сато име дхамма̄ анабхисамбуддха̄ти еттавата̄ мам̣ кочи сахадхаммена пат̣ичодиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, вӣтара̄гасса те пат̣иджа̄нато акхӣн̣а̄савата̄йа сахадхаммена кочи пат̣ичодиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йато пана имасса анийатасса ра̄сисса дхаммадесана̄, са̄ на диссати таккарасса самма̄дуккхаккхайа̄йа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, татха̄ овадито йам̣ пана ме анийатара̄си са̄вако пуббена̄парам̣ висесам̣ на саччхикариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

19. йам̣ кхо муни на̄наппака̄расса на̄на̄нируттийо девана̄гайаккха̄нам̣ дамети дхамме ваваттха̄нена ватва̄ ка̄ран̣ато ан̃н̃ам̣ па̄рам̣ гамиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. дхаммапат̣исамбхида̄. йато панима̄ нируттито сатта сатта нируттийо на̄бхисамбхунеййа̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. нируттипат̣исамбхида̄. нирутти кхо пана абхисамаггарата̄нам̣ са̄вака̄нам̣ таматтхамавин̃н̃а̄пайети нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. аттхапат̣исамбхида̄. махесаккха̄ девапутта̄ упасан̇камитва̄ пан̃хе пуччхим̣су. ка̄йикена ва̄ ма̄насикена ва̄ парипӣл̣итасса хаттхакун̣ӣти ва̄ па̄де ва̄ кхан̃дже дандхасса [дантасса (пӣ. ка.)] со аттхо на парибха̄джийатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄. йамхи там̣ тесам̣ хоти тамхи асантам̣ бхаватӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йам̣ хи на̄сам̣ тесам̣ на бхавати, тамхи на̄сам̣ тесам̣ бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. евам̣ самудайасса ниродха̄йа даса акусалакаммапатха̄. ма̄ро ва̄ индо ва̄ брахма̄ ва̄ татха̄гато ва̄ чаккаваттӣ ва̄ со вата на̄ма ма̄туга̄мо бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, пурисо асса ра̄джа̄ чаккаваттӣ сакко дева̄наминдо бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. итисса еварӯпам̣ балам̣ еварӯпам̣ н̃а̄н̣ам̣, идам̣ вуччати т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ пат̣хамам̣ татха̄гатабалам̣ там̣ ниддиситаббам̣. тӣхи ра̄сӣхи чатӯхи веса̄раджджехи чатӯхи пат̣исамбхида̄хи пат̣иччасамуппа̄дасса паваттийам̣ ниваттийам̣ бха̄гийан̃ча. кусалам̣ кусалавипа̄кесу ча упападжджати йан̃ча иттхипуриса̄нам̣. идам̣ пат̣хамам̣ балам̣ татха̄гато евам̣ джа̄на̄ти.

йесам̣ пана самматтанийато ра̄си, на̄йам̣ саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄, нибба̄нага̄минӣйева̄йам̣ пат̣ипада̄. таттха сийа̄ миччхаттанийато ра̄си, еса̄пи на саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄. сакка̄йасамудайага̄минӣйева̄йам̣ пат̣ипада̄ хоту, айам̣ таттха таттха пат̣ипаттийа̄ т̣хито гаччхати нибба̄нам̣, гаччхати апа̄йам̣, гаччхати девамануссасса. йам̣ йам̣ ва̄ пат̣ипадам̣ пат̣ипаджджеййа саббаттха гаччхеййа, айам̣ саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄. йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣, идам̣ вуччати саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣ам̣ дутийам̣ татха̄гатабалам̣.

са̄ кхо пана̄йам̣ саббаттхага̄минӣ пат̣ипада̄ на̄на̄дхимутта̄ кечи ка̄месу кечи дуккарака̄рийам̣ кечи аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ кечи сам̣са̄рена суддхим̣ пачченти кечи анаджджа̄бха̄вана̄ти. тена тена чаритена винибандха̄нам̣ сатта̄нам̣ йам̣ н̃а̄н̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ на̄на̄гатам̣ локасса анека̄дхимуттагатам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. идам̣ татийам̣ татха̄гатабалам̣.

таттха сатта̄нам̣ адхимутта̄ бхаванти а̄севанти бха̄венти бахулӣкаронти. тесам̣ каммупасайа̄нам̣ тада̄дхимутта̄нам̣. са̄ чева дха̄ту сам̣вахати. катара̄ панеса̄ дха̄ту неккхаммадха̄ту баладха̄ту ка̄чи сампатти ка̄чи миччхаттан̃ча дха̄ту адхимутта̄ бхаванти. ан̃н̃атара̄ уттари на саманупассанти. те тадеват̣т̣ха̄нам̣ майа̄ джара̄маран̣асса абхинивисса вохаранти ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти. йатха̄ бхагава̄ саккасса дева̄наминдасса бха̄ситам̣. йам̣ таттха йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣. идам̣ вуччати чатуттхам̣ татха̄гатабалам̣.

таттха йам̣йева дха̄ту [йам̣ йадева дха̄тум̣ (ка.)] сет̣т̣ханти там̣ там̣ ка̄йена ча ва̄ча̄йа ча а̄рамбханти четасико. а̄рамбхо четана̄ каммам̣ ка̄йика̄ ва̄часика̄ а̄рамбхо четасикатта̄ каммантарам̣ татха̄гато евам̣ паджа̄на̄ти ‘‘имина̄ саттена евам̣ дха̄тукена еварӯпам̣ каммам̣ катам̣, там̣ атӣтамаддха̄нам̣ имина̄ хетуна̄ тасса еварӯпо випа̄ко випаччати етарахи випаччиссати ва̄ ана̄гатамаддха̄на’’нти. евам̣ паччуппаннамаддха̄нам̣ паджа̄на̄ти ‘‘айам̣ пуггало евам̣дха̄туко идам̣ каммам̣ кароти’’. тан̣ха̄йа ча дит̣т̣хийа̄ ча имина̄ хетуна̄ на тасса випа̄ко дит̣т̣хейева дхамме ниббаттиссати, упападждже ва̄’’ти апарамхи ва̄ парийа̄йе евам̣ паджа̄на̄ти ‘‘айам̣ пуггало еварӯпам̣ каммам̣ кариссати ана̄гатамаддха̄нам̣, имина̄ хетуна̄ тасса еварӯпо випа̄ко ниббаттиссати, имина̄ хетуна̄ йа̄ни чатта̄ри каммат̣т̣ха̄на̄ни идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ паччуппаннасукхам̣ а̄йатим̣ ча сукхавипа̄кам̣’’ …пе… ити айам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ хетусо т̣ха̄насо випа̄кавематтатам̣ паджа̄на̄ти учча̄вача̄ хӣнапан̣ӣтата̄, идам̣ вуччати каммавипа̄кан̃а̄н̣ам̣ пан̃чамам̣ татха̄гатабалам̣.

татха̄ сатта̄ йам̣ ва̄ каммасама̄да̄нам̣ сама̄дийанта̄ таттха евам̣ паджа̄на̄ти имасса пуггаласса камма̄дхимуттасса ра̄гачаритасса неккхаммадха̄тӯнам̣ па̄рипӯрим̣ гаччханти, тасса ра̄га̄нугате сун̃н̃ама̄насса пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сам̣килиссати, саче пуна уттари ва̄йа̄мато джха̄навода̄нагате ма̄насе висесабха̄гийам̣ пат̣ипадам̣ ануйун̃джийати. тасса хи джха̄набха̄гийам̣йева пат̣хамаджджха̄не т̣хитасса дутийам̣ джха̄нам̣ вода̄нам̣ гаччхати, татийан̃ча джха̄нам̣ сама̄паджджитука̄масса соманассиндрийам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, тасса са̄ пӣти ависесабха̄гийам̣ татийам̣ джха̄нам̣ а̄дисса тит̣т̣хати. саче тасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. татха̄гатасса чатуттхаджджха̄нам̣ вода̄нам̣ гаччхатийева, чатуттхасса джха̄насса ха̄набха̄гийа̄ дхамма̄, те ча дхамма̄ йаттха паджа̄йанти йехи чатуттхаджджха̄нам̣ вода̄нам̣ диссати. евам̣ аджджха̄сайасама̄паттийа̄ йа̄ чатассо сама̄паттийо тӣн̣и вимоккхамукха̄ни ат̣т̣ха вимоккхаджха̄на̄нӣти чатта̄ри джха̄на̄ни вимоккха̄ти. ат̣т̣ха ча вимоккха̄ тӣн̣и ча вимоккхамукха̄ни. сама̄дхӣти чатта̄ро сама̄дхӣ – чхандасама̄дхи вӣрийасама̄дхи читтасама̄дхи вӣмам̣са̄сама̄дхӣти. сама̄паттийо чатассо аджджха̄сайасама̄паттийо ити имесам̣ джха̄на̄нам̣ вимоккхасама̄паттӣти еварӯпо сам̣килесо ра̄гачаритасса пуггаласса. евам̣ досачаритасса. мохачаритасса. ра̄гачаритасса пуггаласса еварӯпам̣ вода̄нам̣ ити йам̣ еттха н̃а̄н̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ саббасаттехи. идам̣ вуччати чхат̣т̣хам̣ татха̄гатабалам̣.

таттха татха̄гато евам̣ паджа̄на̄ти локика̄ дхамма̄ локуттара̄ дхамма̄ бха̄вана̄бха̄гийам̣ индрийам̣ на̄мам̣ лабханти. а̄дхипатеййабхӯмим̣ упа̄да̄йа балам̣ на̄мам̣ лабханти тха̄магатам̣ мано маниндрийам̣ там̣ упа̄да̄йа. вӣрийам̣ на̄мам̣ лабханти а̄рамбхадха̄тум̣ упа̄да̄йа. итисса дева еварӯпам̣ н̃а̄н̣ам̣ имехи ча дхаммехи име пуггала̄ саманна̄гата̄типи дхаммадесанам̣ ака̄си. а̄ка̄рато ча вока̄рато ча а̄сайаджджха̄сайасса адхимуттисаманна̄гата̄нам̣. идам̣ вуччати парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийабалавӣрийавематтатам̣ н̃а̄н̣ам̣ саттамам̣ татха̄гатабалам̣.

таттха ча татха̄гато лока̄дӣсу ча бхӯмӣсу сам̣йоджана̄нан̃ча секкха̄нам̣ двӣхи балехи гатим̣ паджа̄на̄ти, пуббенива̄са̄нуссатийа̄ атӣте сам̣са̄ре етарахи ча паччуппанне диббачаккхуна̄ чутӯпапа̄там̣ ити има̄ни две бала̄ни диббачаккхуто абхинӣхита̄ни. со атӣтамаддха̄нам̣ диббасса чаккхуно гочаро со етарахи сати гочаро ити аттано ча паресам̣ ча пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ паччуппаннамаддха̄нам̣ диббена чаккхуна̄ има̄ни две татха̄гатабала̄ни, ат̣т̣хамам̣ пуббенива̄со, навамам̣ диббачаккху.

пуна чапарам̣ татха̄гато арийапуггала̄нам̣ джха̄нам̣ вода̄нам̣ ниббедхабха̄гийам̣ паджа̄на̄ти айам̣ пуггало имина̄ маггена има̄йа пат̣ипада̄йа а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣти ити аттано ча а̄сава̄нам̣ кхайам̣ н̃а̄н̣ам̣ дит̣т̣хекат̣т̣ха̄нам̣ чатубхӯмимупа̄да̄йа йа̄ва наваннам̣ араханта̄нам̣ а̄саваккхайо одхисо секкха̄нам̣ анодхисо араханта̄нам̣. таттха четовимутти двӣхи а̄савехи ана̄сава̄ ка̄ма̄савена ча бхава̄савена ча, пан̃н̃а̄вимутти двӣхи а̄савехи ана̄сава̄ дит̣т̣ха̄савена ча авиджджа̄савена ча, има̄сам̣ двиннам̣ вимуттӣнам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идам̣ вуччати а̄саваккхайе н̃а̄н̣ам̣. дасамам̣ татха̄гатабалам̣.

20. имесу дасасу балесу т̣хито татха̄гато пан̃чавидхам̣ са̄санам̣ десети сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ дассанабха̄гийам̣ бха̄вана̄бха̄гийам̣ асеккхабха̄гийам̣. таттха йо тан̣ха̄сам̣килесо, имасса алобхо ниссаран̣ам̣. йо дит̣т̣хисам̣килесо, имасса амохо ниссаран̣ам̣. йо дуччаритасам̣килесо, имасса тӣн̣и кусала̄ни ниссаран̣ам̣. ким̣ нида̄нам̣? тӣн̣и има̄ни [тӣн̣и хи има̄ни (пӣ.)] манодуччарита̄ни – абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хи. таттха абхиджджха̄ манодуччаритам̣ ка̄йакаммам̣ упат̣т̣хапети, адинна̄да̄нам̣ саббан̃ча тадупаниббаддхам̣ ва̄ча̄каммам̣ упат̣т̣хапети, муса̄ва̄дан̃ча саббавитатхам̣ саббам̣ ва̄чамабха̄вам̣ саббамаккхам̣ пала̄сам̣ абхиджджха̄ акусаламӯланти, сучарите сучаритам̣ муса̄ва̄да̄ адинна̄да̄на̄ абхиджджха̄йа четана̄, таттха бйа̄па̄до манодуччаритам̣ ка̄йакаммам̣ упат̣т̣хапети, па̄н̣а̄типа̄там̣ саббан̃ча метам̣ а̄кад̣д̣ханам̣ парикад̣д̣ханам̣ ниббаддхам̣ рочанам̣ ва̄ча̄каммам̣ упат̣т̣хапети, писун̣ава̄чам̣ пхарусава̄чам̣ миччха̄дит̣т̣хи манодуччаритан̃ча абхиджджхам̣ бйа̄па̄дам̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ пайоджети, тасса йо кочи миччха̄дит̣т̣хи ча̄го ра̄гаджо ва̄ досаджо ва̄ саббасо миччха̄дит̣т̣хи самбхӯто имина̄ ка̄ран̣ена миччха̄дит̣т̣хим̣ упат̣т̣хапети, ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ вачӣкаммам̣ упат̣т̣хапети сампхаппала̄пам̣. има̄ни тӣн̣и дуччарита̄ни акусаламӯла̄ни.

йа̄ абхиджджха̄, со лобхо. йо бйа̄па̄до, со досо. йа̄ миччха̄дит̣т̣хи, со мохо. та̄ни ат̣т̣ха миччхатта̄ни упат̣т̣хапенти. тесу гахитесу тӣсу акусаламӯлесу дасавидхам̣ акусаламӯлам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати, тасса тивидхасса дуччаритасам̣килесасса ва̄сана̄бха̄гийан̃ча суттам̣ ниссаран̣ам̣. таттха йо бахусито ниддесо йатха̄ лобхо досо мохопи, таттха аситум̣ еттха лобхо уссадо тена ка̄ран̣ена тесу ва̄ дхаммесу лобхо пан̃н̃апийати. таттха̄йам̣ мохо акусалам̣ мохо айам̣ авиджджа̄, са̄ чатуббидха̄ рӯпе абхинивит̣т̣ха̄, рӯпам̣ аттато саманупассати, авиджджа̄гато рӯпавантам̣ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. таттха катамам̣ падам̣ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ уччхедам̣ вадати ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нти наттхикадит̣т̣хи адхиччасамуппаннадит̣т̣хи ча ан̃н̃о ча кароти, ан̃н̃о пат̣исам̣ведийати. паччхимасат̣т̣хикаппа̄нам̣ тӣн̣и пада̄ни сакка̄йадит̣т̣хийа̄ сассатам̣ бхаджанти ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’’нти акирийан̃ча там̣ дуккхамиччхато ахетука̄ ча патанти анаджджха̄бха̄во ча камма̄нам̣ саббан̃ча ма̄найи [ма̄нати (пӣ.)]. таттха ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти сам̣са̄рена суддхи а̄джӣвака̄ чхал̣а̄сӣти пан̃н̃апенти. йатха̄рӯпе сакка̄йадит̣т̣хийа̄ чатуваттхука̄, евам̣ пан̃часу кхандхесу вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ сассатам̣ бхаджати. ан̃н̃а̄джӣвака̄ ча сассатава̄дике ча сӣлаббатам̣ бхаджанти пара̄масанти имина̄ бхависса̄ми дево ва̄ деван̃н̃атаро ва̄, айам̣ сӣлаббатапара̄ма̄со. таттха сакка̄йадит̣т̣хийа̄ со рӯпам̣ аттато саманупассати, ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’мити там̣ кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на̄бхиппасӣдати пуббанте апаранте пуббанта̄паранте…пе… ити ва̄сана̄бха̄гийесу т̣хитасса айам̣ упаккилесо.

21. таттха саддхиндрийена саббам̣ вичикиччхитам̣ паджахати, пан̃н̃индрийена удайаббайам̣ пассати, сама̄дхиндрийена читтам̣ екоди кароти вӣрийиндрийена а̄рабхати. со имехи пан̃чахи индрийехи саддха̄нуса̄рӣ авеччаппаса̄де нирато анантарийам̣ сама̄дхим̣ уппа̄дети. индрийехи суддхехи дхамма̄нуса̄рӣ аппаччайата̄йа анантарийам̣ сама̄дхим̣ уппа̄дети. со ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. сачча̄ни идам̣ дассанабха̄гийам̣ суттам̣. тасса пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ тӣн̣и сам̣йоджана̄ни дассанапаха̄табба̄ни саббена саббам̣ пахӣна̄ни две пуггалаката̄ни. таттха тӣн̣и акусаламӯла̄ни бха̄вана̄паха̄табба̄ни упариккхитта̄ни чха бхаве ниббаттенти. таттха тесу абхиджджха̄йа ча бйа̄па̄десу танукатесу чха бхава̄ париккхайа̄ марийа̄дам̣ гаччханти, две бхава̄ авасит̣т̣ха̄. тасса абхиджджха̄ ча бйа̄па̄до ча саббена саббам̣ париккхӣн̣а̄ хонти. еко бхаво авасит̣т̣хо хоти. со ча ма̄навасена ниббаттети. кин̃ча̄пи еттха ан̃н̃епи чатта̄ро килеса̄ рӯпара̄го бхавара̄го авиджджа̄ уддхаччам̣ кетусмима̄набхӯта̄ наппат̣ибала̄ асмима̄нам̣ виниваттетум̣, саббепи те асмима̄насса паха̄нам̣ а̄рабхате. кхӣн̣есу на ча тесу идамуттаридассанабхӯмийам̣ пан̃часу секкхапуггалесу тӣсу ча пат̣иппаннакесу двӣсу ча пхалат̣т̣хесу бха̄вана̄бха̄гийам̣ суттам̣. тадуттари асеккхабха̄гийасуттам̣, каттхачи бхӯми нипӣл̣ийати. идан̃ча пан̃чамам̣ суттам̣. тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ деситам̣ путхуджджанасса секкхасса асеккхасса сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣. путхуджджанасса дассанабха̄гийам̣. бха̄вана̄бха̄гийам̣ пан̃чаннам̣ секкха̄нам̣. йам̣ пат̣хаманиддит̣т̣хам̣ асеккхабха̄гийам̣ саббесам̣ араханта̄нам̣. са̄ пана пан̃чавидха̄ саттавӣсаа̄ка̄ре [саттавӣсам̣ а̄ка̄ре (пӣ.)] парийеситаббам̣. етесу тасса гатӣнам̣ тато уттари. тан̃ча кхо сан̇кхепена пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи сампатати, йе пан̃н̃а̄са а̄ка̄ра̄ са̄сане ниддит̣т̣ха̄, те сан̇кхипийанта̄ дасахи а̄ка̄рехи патанти. йе арийасаччам̣ никкхепена т̣хите сан̇кхипийатта̄ ат̣т̣хасу а̄ка̄ресу патанти. чатӯсу ча са̄дха̄ран̣есу суттесу йа̄ ха̄расампа̄тасса бхӯми, те сан̇кхипийанта̄ пан̃часу суттесу патанти. сам̣килесабха̄гийе ва̄сана̄бха̄гийе бха̄вана̄бха̄гийе ниббедхабха̄гийе асеккхабха̄гийе ча. те сан̇кхипийанта̄ чатӯсу суттесу патанти. сам̣килесабха̄гийе ва̄сана̄бха̄гийе ниббедхабха̄гийе асеккхабха̄гийе ча. те сан̇кхипийама̄на̄ тӣсу суттесу патанти, путхуджджанабха̄гийе секкхабха̄гийе асеккхабха̄гийе ча. те сан̇кхипийанта̄ двӣсу суттесу патанти ниббедхабха̄гийе ча пуббайогабха̄гийе ча. йатха̄ вуттам̣ бхагавата̄ две аттхавасе сампассама̄на̄ татха̄гата̄ араханто самма̄самбуддха̄ дхаммам̣ десенти суттам̣ геййам̣…пе… саттха̄ пуббайогасаманна̄гате аппакасирена ман̃н̃ама̄на̄ васийанти пуббайога̄ ча бхависсанти санта̄нам̣ ман̃н̃ама̄на̄дхара̄йа. таттха пан̃н̃а̄вематтатам̣ аттано саманупассама̄нена ат̣т̣хавидхе суттасан̇кхепе, йаттха йаттха саккоти, таттха таттха йоджетаббам̣. таттха таттха йоджетва̄ суттасса аттхо ниддиситаббо. на хи сати ведана̄ мано дха̄ретва̄ сакка̄ йена кеначи суттасса аттхо йатха̄бхӯтам̣ ниддиситум̣.

таттха пуримака̄нам̣ сутта̄нам̣ има̄ удда̄нага̄тха̄

ка̄мандха̄ джа̄ласан̃чханна̄, пан̃ча нӣваран̣а̄ни ча;

манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маха̄на̄мо ча са̄кийо.

уддхам̣ адхо виппамутто, йан̃ча сӣлакиматтхийа̄;

йасса селӯпамам̣ читтам̣, упатисса пуччха̄дика̄.

йасса ка̄йагата̄сати, чханнам̣ тамопара̄йан̣о;

на там̣ дал̣хам̣ четасикам̣, айам̣ локотиа̄дикам̣.

чатта̄ро чева пуггала̄, дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хитам̣;

сота̄нугатадхаммесу, има̄ тесам̣ удда̄нага̄тха̄.

22. таттха катама̄ а̄н̣атти?

саче бха̄йатха [уда̄. 44] дуккхасса, саче во дуккхамаппийам̣;

ма̄каттха па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо.

‘‘атӣте, ра̄дха, рӯпе анапеккхо хохӣ’’ти виттха̄рена ка̄табба̄. ‘‘сӣлавантена, а̄нанда, пуггалена сада̄ каран̣ӣйа̄ кинтиме авиппат̣иса̄ро асса̄’’ти. айам̣ вуччати а̄н̣атти.

таттха катамам̣ пхалам̣?

дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄ле;

еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ.

идам̣ пхалам̣.

таттха катамо упа̄йо?

‘‘саббе дхамма̄ [дха. па. 279] анатта̄’’ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;

атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄.

‘‘саттахан̇гехи саманна̄гато кхо, бхиккху, апи химавантам̣ паббатара̄джа̄нам̣ ча̄леййа, ко пана ва̄до чхавам̣ авиджджам̣ саттакесу’’ веййа̄каран̣ам̣ ка̄таббам̣. айам̣ упа̄йо.

таттха катама̄ а̄н̣атти ча пхалан̃ча?

саче бха̄йатха дуккхасса, саче во дуккхамаппийам̣;

ма̄каттха па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо.

саче хи па̄пакам̣ каммам̣, каротха ва̄ кариссатха;

на во дуккха̄ памоккха̄ттхи, упачча̄пи пала̄йатам̣ [пала̄йато (пӣ.)].

пуримика̄йа га̄тха̄йа а̄н̣атти паччхимика̄йа пхалам̣. сӣле патит̣т̣ха̄йа две дхамма̄ бха̄ветабба̄ йа̄ ча читтабха̄вана̄ йа̄ ча пан̃н̃а̄бха̄вана̄ йа̄ ча а̄н̣атти ра̄гавира̄га̄ ча пхалам̣.

таттха катамам̣ пхалан̃ча упа̄йо ча?

сӣле патит̣т̣ха̄йа [сам̣. ни. 1.23] наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;

а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣ам̣.

пуримика̄йа ад̣д̣хага̄тха̄йа упа̄йо, паччхимика̄йа ад̣д̣хага̄тха̄йа пхалам̣. нандийо [нандико (пӣ. ка.)] сакко исивуттхапуририка̄маекараккхе [исивутта… (пӣ.)] суттам̣ мӯлато упа̄да̄йа йа̄ва чхасу дхаммесу. уттари пан̃часу дхаммесу йа̄чайого [йо ча його (пӣ.)] каран̣ӣйо, айам̣ упа̄йо. асахагатасса ка̄ма̄сава̄пи читтам̣ муччатӣти. сабба̄су чхасу тӣсу. айам̣ упа̄йо ча пхалан̃ча.

таттха катама̄ а̄н̣атти ча пхалан̃ча упа̄йо ча?

сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу, могхара̄джа сада̄ сато;

атта̄нудит̣т̣хим̣ ухачча [ӯхачча (су. ни. 1125)], евам̣ маччутаро сийа̄.

‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу, могхара̄джа̄’’ти а̄н̣атти. ‘‘сада̄ сато’’ти упа̄йо. ‘‘атта̄нудит̣т̣хим̣ ухачча, евам̣ маччутаро сийа̄’’ти пхалам̣. сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха, сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху рӯпам̣ аниччанти паджа̄на̄ти. евам̣ пассам̣ арийаса̄вако паримуччати джа̄тийа̄пи…пе… упа̄йа̄сехипи идха тӣн̣ипи’’.

23. таттха катамо асса̄до?

ка̄мам̣ ка̄майама̄насса, тасса четам̣ самиджджхати. айам̣ асса̄до.

‘‘дхаммачарийа̄ самачарийа̄ кусалачарийа̄ хетӯхи, бра̄хман̣а, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти’’. айам̣ асса̄до.

таттха катамо а̄дӣнаво?

ка̄месу ве хан̃н̃ате сабба̄ муччева – айам̣ а̄дӣнаво. пасенадисам̣йуттаке сутте паббатопама̄ – айам̣ а̄дӣнаво.

таттха катамам̣ ниссаран̣ам̣?

йо ка̄ме париваджджети, саппассева пада̄ сиро;

сомам̣ висаттикам̣ локе, сато самативаттати.

сам̣йуттаке суттам̣ па̄риччхаттако пан̣д̣упала̄со саннипала̄со – идам̣ ниссаран̣ам̣.

таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча?

йа̄ни [джа̄. 1.2.144 дуканипа̄те] кароти пурисо, та̄ни аттани пассати;

калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣, па̄пака̄рӣ ча па̄пакам̣.

таттха йам̣ па̄пака̄рӣ паччанубхоти айам̣ асса̄до. ла̄бха̄ла̄бхаат̣т̣хакесу бйа̄каран̣ам̣, таттха ала̄бхо айасо нинда̄ дуккхам̣, айам̣ а̄дӣнаво. ла̄бхо йасо сукхам̣ пасам̣са̄, айам̣ асса̄до.

таттха катамам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча?

‘‘сукхо випа̄ко пун̃н̃а̄нам̣, адхиппа̄йо ча иджджхати;

кхиппан̃ча парамам̣ сантим̣, нибба̄намадхигаччхатӣ’’ти.

йо ча випа̄ко пун̃н̃а̄нам̣ йа̄ ча адхиппа̄йасса иджджхана̄, айам̣ асса̄до. йам̣ кхиппан̃ча парамам̣ сантим̣ нибба̄намадхигаччхати, идам̣ ниссаран̣ам̣.

ба̄ттим̣са̄йа чева маха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двейева гатийо хонти, саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ йа̄ва абхивиджинитва̄ аджджха̄васати айам̣ асса̄до. саче ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати саббена огхена [осадхена (пӣ. ка.)] ниссаран̣ам̣ айам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча.

таттха катамо а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?

а̄да̄насса [а̄диннасса (ка.)] бхайам̣ н̃атва̄, джа̄тимаран̣асамбхавам̣;

ана̄да̄тум̣ ниббаттати, джа̄тимаран̣асан̇кхайа̄.

пуримика̄йа ад̣д̣хага̄тха̄йа джа̄тимаран̣асамбхаво а̄дӣнаво. ана̄да̄тум̣ ниббаттати джа̄тимаран̣асан̇кхайа̄ти ниссаран̣ам̣.

киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно йамидам̣ джа̄йате ча мӣйате ча. йа̄ва кудассуна̄масса дуккхасса анто бхависсати парато ва̄ти еттха йа̄ упариккха̄, айам̣ а̄дӣнаво. йо гедхам̣ н̃атва̄ абхиниккхамати йа̄ва пура̄н̣ака̄йа ра̄джадха̄нийа̄, идам̣ ниссаран̣ам̣. айам̣ а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча.

таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?

ка̄ма̄ хи читра̄ вивидха̄ [мадхура̄ (тхерага̄. 787)] манорама̄, вирӯпарӯпехи матхенти читтам̣;

тасма̄ ахам̣ [тхерага̄. 787] паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо.

йам̣ ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ вивидха̄ манорама̄’’ти айам̣ асса̄до. йам̣ ‘‘вирӯпарӯпехи матхенти читта’’нти айам̣ а̄дӣнаво. йам̣ ахам̣ ага̄расма̄ паббаджитомхи ра̄джа апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййоти идам̣ ниссаран̣ам̣.

балавам̣ ба̄лопамасуттам̣ йам̣ а̄са̄йа ва̄ веданӣйам̣ каммам̣ га̄хати, татха̄ чепи йам̣ йам̣ па̄пакаммам̣ анубхоти, таттха дуккхаведанӣйена каммена абха̄витака̄йена ча йа̄ва париттачетасо ча а̄дӣнавам̣ дассети сукхаведанӣйена каммена асса̄дети. йам̣ пура̄садисо хоти. бха̄витачитто бха̄витака̄йо бха̄витапан̃н̃о маха̄на̄мо апариттачетасо, идам̣ ниссаран̣ам̣.

24. таттха катамам̣ локикам̣ суттам̣?

на хи па̄пам̣ катам̣ каммам̣, саджджукхӣрам̣ва муччати;

д̣ахантам̣ ба̄ламанвети, бхасмаччханнова [бхасма̄чханнова (ка.) пасса дха. па. 71] па̄вако.

чатта̄ри агатигамана̄ни, идам̣ локикам̣ суттам̣.

таттха катамам̣ локуттарам̣ суттам̣?

‘‘йассиндрийа̄ни саматхан̇гата̄ни [саматхам̣ гата̄ни (пӣ.) пасса дха. па. 94], асса̄ йатха̄ са̄ратхина̄ суданта̄;

пахӣнама̄насса ана̄савасса, дева̄пи тасса пихайанти та̄дино’’ти.

‘‘арийам̣ во, бхиккхаве, самма̄сама̄дхим̣ десесса̄мӣ’’ти идам̣ локуттарам̣ суттам̣.

таттха катамам̣ локикам̣ локуттаран̃ча суттам̣?

саттийа̄ вийа омат̣т̣хо, дайхама̄нова маттхаке;

ка̄мара̄гаппаха̄на̄йа, сато бхиккху париббадже.

‘‘саттийа̄ вийа омат̣т̣хо, дайхама̄нова маттхаке’’ти локикам̣;

‘‘ка̄мара̄гаппаха̄на̄йа, сато бхиккху париббадже’’ти локуттарам̣;

кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре аттхи чхандоти локикам̣. наттхи чхандоти локуттарам̣ суттам̣.

таттха катамам̣ каммам̣?

йо па̄н̣аматипа̄тети, муса̄ва̄дан̃ча бха̄сати;

локе адиннам̣ а̄дийати [а̄дийи (ка.) пасса а. ни. 5.174], парада̄ран̃ча гаччхати.

сура̄мерайапа̄нан̃ча, йо наро ануйун̃джати;

аппаха̄йа пан̃ча вера̄ни, дуссӣло ити вуччати.

тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, дуччарита̄ни. идам̣ каммам̣.

таттха катамо випа̄ко?