кхаггависа̄н̣асуттаниддесо
пат̣хамавагго
121. саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣,авихет̣хайам̣ ан̃н̃атарампи тесам̣;
на путтамиччхеййа куто саха̄йам̣, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣анти. саббесӯти саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ асесам̣ ниссесам̣ парийа̄дийанавачанаметам̣ – саббесӯти. бхӯтесӯти бхӯта̄ вуччанти таса̄ ча тха̄вара̄ ча. таса̄ти йесам̣ таситатан̣ха̄ аппахӣна̄, йесан̃ча бхайабхерава̄ аппахӣна̄. ким̣ка̄ран̣а̄ вуччанти таса̄? те тасанти уттасанти паритасанти бха̄санти санта̄сам̣ а̄паджджанти, там̣ка̄ран̣а̄ вуччанти таса̄. тха̄вара̄ти йесам̣ таситатан̣ха̄ пахӣна̄, йесан̃ча бхайабхерава̄ пахӣна̄. ким̣ка̄ран̣а̄ вуччанти тха̄вара̄? те на тасанти на уттасанти на паритасанти на бха̄йанти на санта̄сам̣ а̄паджджанти, там̣ка̄ран̣а̄ вуччанти тха̄вара̄. дан̣д̣анти тайо дан̣д̣а̄ – ка̄йадан̣д̣о вачӣдан̣д̣о манодан̣д̣о. тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йадан̣д̣о, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ вачӣдан̣д̣о, тивидхам̣ манодуччаритам̣ манодан̣д̣о. саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣анти саббесу бхӯтесу дан̣д̣ам̣ нидха̄йа нидахитва̄.
авихет̣хайам̣ ан̃н̃атарампи тесанти екамекампи саттам̣ па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ андуйа̄ [аруйа̄ (сйа̄.), аддуйа̄ (ка.)] ва̄ раджджуйа̄ ва̄ авихет̣хайанто, саббепи сатте па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ андуйа̄ ва̄ раджджуйа̄ ва̄ авихет̣хайантоти – авихет̣хайам̣ ан̃н̃атарампи тесам̣.
на путтамиччхеййа куто саха̄йанти. на̄ти пат̣иккхепо; путта̄ти чатта̄ро путта̄ – атраджо путто, кхеттаджо путто, диннако путто, антева̄сико путто. саха̄йанти саха̄йа̄ вуччанти йехи саха а̄гаманам̣ пха̄су, гаманам̣ пха̄су, гамана̄гаманам̣ пха̄су, т̣ха̄нам̣ пха̄су, нисаджджанам̣ пха̄су, сайанам̣ [нипаджджанам̣ (сйа̄.)] пха̄су, а̄лапанам̣ пха̄су, саллапанам̣ пха̄су, уллапанам̣ пха̄су, самуллапанам̣ пха̄су. на путтамиччхеййа куто саха̄йанти путтампи на иччхеййа на са̄дийеййа на паттхайеййа на пихайеййа на̄бхиджаппеййа, куто миттам̣ ва̄ сандит̣т̣хам̣ ва̄ самбхаттам̣ ва̄ саха̄йам̣ ва̄ иччхеййа [иччхиссати (сйа̄.) евамӣдисесу падесу ана̄гатавибхаттийа̄] са̄дийеййа паттхайеййа пихайеййа абхиджаппеййа̄ти – на путтамиччхеййа куто саха̄йам̣.
еко чаре кхаггависа̄н̣акаппоти. екоти со паччекасамбуддхо паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко, адутийат̣т̣хена еко, тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена [тан̣ха̄паха̄нат̣т̣хена (сйа̄.) маха̄ни. 191] еко, екантавӣтара̄готи еко, екантавӣтадосоти еко, екантавӣтамохоти еко, екантаниккилесоти еко, ека̄йанамаггам̣ гатоти еко, еко ануттарам̣ паччекасамбодхим̣ абхисамбуддхоти еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко? со паччекасамбуддхо саббам̣ гхара̄ва̄сапалибодхам̣ чхиндитва̄ путтада̄рапалибодхам̣ чхиндитва̄ н̃а̄типалибодхам̣ чхиндитва̄ саннидхипалибодхам̣ чхиндитва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитва̄ акин̃чанабха̄вам̣ упагантва̄ еко чарати вихарати ирийати ваттети па̄лети йапети йа̄петӣти – евам̣ со паччекасамбуддхо паббаджджа̄сан̇кха̄тена еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо адутийат̣т̣хена еко? со евам̣ паббаджито сама̄но еко аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевати аппасадда̄ни аппаниггхоса̄ни виджанава̄та̄ни мануссара̄хассеййака̄ни пат̣исалла̄наса̄руппа̄ни. со еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко абхиккамати, еко пат̣иккамати, еко рахо нисӣдати, еко чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, еко чарати вихарати ирийати ваттети па̄лети йапети йа̄петӣти – евам̣ со паччекасамбуддхо адутийат̣т̣хена еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена еко? со евам̣ еко адутийо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто маха̄падха̄нам̣ падаханто ма̄рам̣ сасенакам̣ намучим̣ кан̣хам̣ паматтабандхум̣ видхаметва̄ ча тан̣ха̄джа̄линим̣ висаритам̣ висаттикам̣ паджахи винодеси бйантӣака̄си анабха̄вам̣гамеси.
‘‘тан̣ха̄дутийо пурисо, дӣгхамаддха̄на сам̣сарам̣;
иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄вам̣, сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.
‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ дуккхасса самбхавам̣;
вӣтатан̣хо ана̄да̄но, сато бхиккху париббадже’’ти.
евам̣ со паччекасамбуддхо тан̣ха̄йа паха̄нат̣т̣хена еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо екантавӣтара̄готи еко? ра̄гасса пахӣнатта̄ екантавӣтара̄готи еко, досасса пахӣнатта̄ екантавӣтадосоти еко, мохасса пахӣнатта̄ екантавӣтамохоти еко, килеса̄нам̣ пахӣнатта̄ екантаниккилесоти еко. евам̣ со паччекасамбуддхо екантавӣтара̄готи еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо ека̄йанамаггам̣ гатоти еко? ека̄йанамагго вуччати чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго.
‘‘ека̄йанам̣ джа̄тикхайантадассӣ, маггам̣ паджа̄на̄ти хита̄нукампӣ;
етена маггена тарим̣су пуббе, тариссанти йе ча таранти огха’’нти.
евам̣ со паччекасамбуддхо ека̄йанамаггам̣ гатоти еко.
катхам̣ со паччекасамбуддхо еко ануттарам̣ паччекасамбодхим̣ абхисамбуддхоти еко? бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣. пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го вӣмам̣са̄ випассана̄ самма̄дит̣т̣хи. со паччекасамбуддхо маггапаччекасамбуддхо н̃а̄н̣апаччекасамбуддхо ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти буджджхи, ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти буджджхи, ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти буджджхи, ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти буджджхи, ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти буджджхи, ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти буджджхи, ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти буджджхи, ‘‘сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’ти буджджхи, ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти буджджхи, ‘‘ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’ти буджджхи, ‘‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’нти буджджхи, ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти буджджхи, ‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти буджджхи, ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти буджджхи; ‘‘авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’ти буджджхи, ‘‘сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’’ти буджджхи, ‘‘вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо’’ти буджджхи, ‘‘на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’’ти буджджхи, ‘‘сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо’’ти буджджхи, ‘‘пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’’ти буджджхи, ‘‘ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’’ти буджджхи, ‘‘тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’’ти буджджхи, ‘‘упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо’’ти буджджхи, ‘‘бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо’’ти буджджхи, ‘‘джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’ти буджджхи; ‘‘идам̣ дуккха’’нти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти буджджхи, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти буджджхи; ‘‘име а̄сава̄’’ти буджджхи, ‘‘айам̣ а̄савасамудайо’’ти буджджхи…пе… ‘‘айам̣ а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти буджджхи; ‘‘име дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄’’ти буджджхи, ‘‘име дхамма̄ паха̄табба̄’’ти буджджхи, ‘‘име дхамма̄ саччхика̄табба̄’’ти буджджхи, ‘‘име дхамма̄ бха̄ветабба̄’’ти буджджхи; чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча буджджхи, пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ самудайан̃ча…пе… ниссаран̣ан̃ча буджджхи, чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча буджджхи, ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти буджджхи.
атха ва̄, йам̣ буджджхитаббам̣ анубуджджхитаббам̣ пат̣ибуджджхитаббам̣ самбуджджхитаббам̣ адхигантаббам̣ пхасситаббам̣ саччхика̄таббам̣, саббам̣ там̣ тена паччекабодхин̃а̄н̣ена буджджхи анубуджджхи пат̣ибуджджхи самбуджджхи адхигаччхи пхассеси саччха̄ка̄сӣти евам̣ со паччекасамбуддхо еко ануттарам̣ паччекасамбодхим̣ абхисамбуддхоти – еко.
чарети ат̣т̣ха чарийа̄йо – ирийа̄патхачарийа̄, а̄йатаначарийа̄, сатичарийа̄, сама̄дхичарийа̄, н̃а̄н̣ачарийа̄, маггачарийа̄, паттичарийа̄, локаттхачарийа̄. ирийа̄патхачарийа̄ти чатӯсу ирийа̄патхесу. а̄йатаначарийа̄ти чхасу аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу. сатичарийа̄ти чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу. сама̄дхичарийа̄ти чатӯсу джха̄несу. н̃а̄н̣ачарийа̄ти чатӯсу арийасаччесу. маггачарийа̄ти чатӯсу арийамаггесу. паттичарийа̄ти чатӯсу са̄ман̃н̃апхалесу. локаттхачарийа̄ти татха̄гатесу арахантесу самма̄самбуддхесу падесато паччекасамбуддхесу падесато са̄вакесу. ирийа̄патхачарийа̄ ча пан̣идхисампанна̄нам̣, а̄йатаначарийа̄ ча индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣, сатичарийа̄ ча аппама̄давиха̄рӣнам̣, сама̄дхичарийа̄ ча адхичиттамануйутта̄нам̣, н̃а̄н̣ачарийа̄ ча буддхисампанна̄нам̣, маггачарийа̄ ча самма̄пат̣ипанна̄нам̣, паттичарийа̄ ча адхигатапхала̄нам̣, локаттхачарийа̄ ча татха̄гата̄нам̣ араханта̄нам̣ самма̄самбуддха̄нам̣ падесато паччекабуддха̄нам̣ падесато са̄вака̄нам̣. има̄ ат̣т̣ха чарийа̄йо. апара̄пи ат̣т̣ха чарийа̄йо – адхимуччанто саддха̄йа чарати, пагган̣ханто вӣрийена чарати, упат̣т̣хапенто сатийа̄ чарати, авиккхепам̣ каронто сама̄дхина̄ чарати, паджа̄нанто пан̃н̃а̄йа чарати, виджа̄нанто вин̃н̃а̄н̣ачарийа̄йа чарати. евам̣ пат̣ипаннасса кусала̄ дхамма̄ а̄йа̄пентӣти – а̄йатаначарийа̄йа чарати. евам̣ пат̣ипанно висесамадхигаччхатӣти – висесачарийа̄йа чарати. има̄ ат̣т̣ха чарийа̄йо.
апара̄пи ат̣т̣ха чарийа̄йо – дассаначарийа̄ ча самма̄дит̣т̣хийа̄, абхиропаначарийа̄ ча самма̄сан̇каппасса, париггахачарийа̄ ча самма̄ва̄ча̄йа, самут̣т̣ха̄начарийа̄ ча самма̄каммантасса, вода̄начарийа̄ ча самма̄а̄джӣвасса, паггахачарийа̄ ча самма̄ва̄йа̄масса, упат̣т̣ха̄начарийа̄ ча самма̄сатийа̄, авиккхепачарийа̄ ча самма̄сама̄дхисса. има̄ ат̣т̣ха чарийа̄йо.
кхаггависа̄н̣акаппоти йатха̄ кхаггасса на̄ма виса̄н̣ам̣ екам̣ хоти адутийам̣, евамева со паччекасамбуддхо таккаппо тассадисо таппат̣ибха̄го. йатха̄ атилон̣ам̣ вуччати лон̣акаппо, атититтакам̣ вуччати титтакаппо, атимадхурам̣ вуччати мадхуракаппо, атиун̣хам̣ вуччати аггикаппо, атисӣталам̣ вуччати химакаппо, маха̄удакаккхандхо вуччати самуддакаппо, маха̄бхин̃н̃а̄балаппатто са̄вако вуччати саттхукаппоти; евамева со паччекасамбуддхо таттха таккаппо тассадисо таппат̣ибха̄го еко адутийо муттабандхано самма̄ локе чарати вихарати ирийати ваттети па̄лети йапети йа̄петӣти – еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣, авихет̣хайам̣ ан̃н̃атарампи тесам̣;
на путтамиччхеййа куто саха̄йам̣, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
122. сам̣саггаджа̄тасса бхаванти снеха̄,снеханвайам̣ дуккхамидам̣ пахоти;
а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
сам̣саггаджа̄тасса бхаванти снеха̄ти. сам̣сагга̄ти две сам̣сагга̄ – дассанасам̣сагго ча саванасам̣сагго ча. катамо дассанасам̣сагго? идхекаччо пассати иттхим̣ ва̄ кума̄рим̣ ва̄ абхирӯпам̣ дассанӣйам̣ па̄са̄дикам̣ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гатам̣. дисва̄ пасситва̄ анубйан̃джанасо нимиттам̣ ган̣ха̄ти – кеса̄ ва̄ собхана̄ [собхан̣а̄ (сйа̄.)] мукхам̣ ва̄ собханам̣ аккхӣ ва̄ собхана̄ кан̣н̣а̄ ва̄ собхана̄ на̄са̄ ва̄ собхана̄ от̣т̣ха̄ ва̄ собхана̄ данта̄ ва̄ собхана̄ мукхам̣ ва̄ собханам̣ гӣва̄ ва̄ собхана̄ тхана̄ ва̄ собхана̄ урам̣ ва̄ собханам̣ ударам̣ ва̄ собханам̣ кат̣и ва̄ собхана̄ ӯрӯ ва̄ собхана̄ джан̇гха̄ ва̄ собхана̄ хаттха̄ ва̄ собхана̄ па̄да̄ ва̄ собхана̄ ан̇гулийо ва̄ собхана̄ накха̄ ва̄ собхана̄ти. дисва̄ пасситва̄ абхинандати абхивадати абхипаттхети ануппа̄дети [ануссарати (ка.)] анубандхати ра̄габандханам̣ – айам̣ дассанасам̣сагго.
катамо саванасам̣сагго? идхекаччо сун̣а̄ти – ‘‘асукасмим̣ на̄ма га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ кума̄рӣ ва̄ абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гата̄’’ти. сутва̄ сун̣итва̄ абхинандати абхивадати абхипаттхети ануппа̄дети анубандхати ра̄габандханам̣ – айам̣ саванасам̣сагго.
снеха̄ти две снеха̄ – тан̣ха̄снехо ча дит̣т̣хиснехо ча. катамо тан̣ха̄снехо? йа̄вата̄ тан̣ха̄сан̇кха̄тена сӣмакатам̣ [сӣмакатам̣ марийа̄дикатам̣ (сйа̄.)] одхикатам̣ парийантикатам̣ париггахитам̣ мама̄йитам̣ – ‘‘идам̣ мама, етам̣ мама, еттакам̣ мама, етта̄вата̄ мама’’. рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄ аттхаран̣а̄ па̄вуран̣а̄ да̄сида̄са̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ хаттхигава̄ссавал̣ава̄ кхеттам̣ ваттху хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ га̄манигамара̄джадха̄нийо рат̣т̣хан̃ча джанападо ча косо ча кот̣т̣ха̄га̄ран̃ча, кевалампи маха̄патхавим̣ тан̣ха̄васена мама̄йати, йа̄вата̄ ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритам̣ – айам̣ тан̣ха̄снехо.
катамо дит̣т̣хиснехо? вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи, дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи, дасаваттхука̄ антагга̄хика̄дит̣т̣хи. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣ дит̣т̣хигаханам̣ дит̣т̣хиканта̄ро дит̣т̣хивисӯка̄йикам̣ дит̣т̣хивиппхандитам̣ дит̣т̣хисам̣йоджанам̣ га̄хо пат̣игга̄хо [патит̣т̣ха̄хо (ка.)] абхинивесо пара̄ма̄со куммагго миччха̄патхо миччхаттам̣ титтха̄йатанам̣ випарийа̄сагга̄хо випарӣтагга̄хо випалла̄сагга̄хо миччха̄га̄хо айа̄тха̄вакасмим̣ йа̄тха̄ваканти га̄хо, йа̄вата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни – айам̣ дит̣т̣хиснехо.
сам̣саггаджа̄тасса бхаванти снеха̄ти дассанасам̣саггапаччайа̄ ча саванасам̣саггапаччайа̄ ча тан̣ха̄снехо ча дит̣т̣хиснехо ча бхаванти самбхаванти джа̄йанти сан̃джа̄йанти ниббаттанти абхиниббаттанти па̄тубхавантӣти – сам̣саггаджа̄тасса бхаванти снеха̄.
снеханвайам̣ дуккхамидам̣ пахотӣти. снехоти две снеха̄ – тан̣ха̄снехо ча дит̣т̣хиснехо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄снехо…пе… айам̣ дит̣т̣хиснехо. дуккхамидам̣ пахотӣти идхекаччо ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати, па̄н̣ампи ханати, адиннампи а̄дийати, сандхимпи чхиндати, ниллопампи [вилопампи (сйа̄.) пасса маха̄ни. 170] харати, ека̄га̄рикампи кароти, парипантхепи тит̣т̣хати, парада̄рампи гаччхати, муса̄пи бхан̣ати. таменам̣ гахетва̄ ран̃н̃о дассенти – ‘‘айам̣, дева, чоро а̄гуча̄рӣ. имасса йам̣ иччхаси там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’’ти. таменам̣ ра̄джа̄ там̣ парибха̄сати. со парибха̄сапаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ [дуккхадоманассам̣ (сйа̄.)] пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. таменам̣ ра̄джа̄ бандха̄пети – андубандханена ва̄ раджджубандханена ва̄ сан̇кхаликабандханена ва̄ веттабандханена ва̄ лата̄бандханена ва̄ паккхепабандханена ва̄ париккхепабандханена ва̄ га̄мабандханена ва̄ нигамабандханена ва̄ рат̣т̣хабандханена ва̄ джанападабандханена ва̄, антамасо савачанӣйампи кароти – ‘‘на те лаббха̄ ито паккамиту’’нти. со бандханапаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. таменам̣ ра̄джа̄ тассева [тасса (сйа̄.)] дханам̣ а̄хара̄пети – сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ сатасахассам̣ ва̄. со дханаджа̄нипаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
еттакенапи ра̄джа̄ на туссати. таменам̣ ра̄джа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ [вивидха̄ни каммакаран̣а̄ни (ка.)] ка̄ра̄пети – каса̄хипи та̄л̣ети, веттехипи та̄л̣ети, ад̣д̣хадан̣д̣ехипи та̄л̣ети, хаттхампи чхиндати, па̄дампи чхиндати, хаттхапа̄дампи чхиндати, кан̣н̣ампи чхиндати, на̄сампи чхиндати, кан̣н̣ана̄сампи чхиндати, билан̇гатха̄ликампи кароти, сан̇кхамун̣д̣икампи кароти, ра̄хумукхампи кароти, джотима̄ликампи кароти, хаттхападжджотикампи кароти, еракаваттикампи [еракават̣т̣икампи (сйа̄. ка.) пасса ма. ни. 1.169] кароти, чӣракава̄сикампи кароти, ен̣еййакампи кароти, бал̣исамам̣сикампи кароти, каха̄пан̣икампи кароти, кха̄ра̄патаччхикампи [кха̄ра̄пат̣иччхикампи (ка.)] кароти, палигхапариваттикампи кароти, пала̄лапӣт̣хакампи кароти, таттенапи телена осин̃чати, сунакхехипи кха̄да̄пети, джӣвантампи сӯле утта̄сети, асина̄пи сӣсам̣ чхиндати. со каммака̄ран̣апаччайа̄пи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣. ра̄джа̄ имесам̣ чатуннам̣ дан̣д̣а̄нам̣ иссаро.
со сакена каммена ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. таменам̣ нирайапа̄ла̄ пан̃чавидхабандханам̣ на̄ма каммака̄ран̣ам̣ каронти [ка̄ренти (сйа̄. ка.) пасса ма. ни. 3.267] – таттам̣ айокхилам̣ хаттхе гаменти, таттам̣ айокхилам̣ дутийе хаттхе гаменти, таттам̣ айокхилам̣ па̄де гаменти, таттам̣ айокхилам̣ дутийе па̄де гаменти, таттам̣ айокхилам̣ маджджхе урасмим̣ гаменти. со таттха дуккха̄ тибба̄ [типпа̄ (сйа̄.)] кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лам̣ кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
таменам̣ нирайапа̄ла̄ сам̣весетва̄ [сам̣веситва̄ (сйа̄. ка.) пасса ма. ни. 3.267] кут̣ха̄рӣхи [кудха̄рӣхи (сйа̄. ка.)] таччханти…пе… таменам̣ нирайапа̄ла̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ ва̄сӣхи таччханти. таменам̣ нирайапа̄ла̄ ратхе йоджетва̄ а̄дитта̄йа патхавийа̄ сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа [сан̃джотибхӯта̄йа (сйа̄.)] са̄рентипи пачча̄са̄рентипи. таменам̣ нирайапа̄ла̄ махантам̣ ан̇га̄рапаббатам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄ропентипи оропентипи. таменам̣ нирайапа̄ла̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ татта̄йа лохакумбхийа̄ паккхипанти а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа. со таттха пхен̣уддехакам̣ паччати. со таттха пхен̣уддехакам̣ паччама̄но сакимпи уддхам̣ гаччхати, сакимпи адхо гаччхати, сакимпи тирийам̣ гаччхати. со таттха дуккха̄ тибба̄ кхара̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лан̇кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
таменам̣ нирайапа̄ла̄ маха̄нирайе паккхипанти. со кхо пана маха̄нирайо –
чатуккан̣н̣о чатудва̄ро, вибхатто бха̄гасо мито;
айопа̄ка̄рапарийанто, айаса̄ пат̣икуджджито.
тасса айомайа̄ бхӯми, джалита̄ теджаса̄ йута̄;
саманта̄ йоджанасатам̣, пхаритва̄ тит̣т̣хати саббада̄.
кадарийа̄тапана̄ [кадарийа̄ та̄пана̄ (ка.) маха̄ни. 170] гхора̄, аччиманто дура̄сада̄;
ломахам̣санарӯпа̄ ча, бхесма̄ пат̣ибхайа̄ дукха̄.
пураттхима̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
д̣аханто па̄пакамманте, паччхима̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
паччхима̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
д̣аханто па̄пакамманте, пурима̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
даккхин̣а̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
д̣аханто па̄пакамманте, уттара̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
уттара̄йа ча бхиттийа̄, аччиккхандхо самут̣т̣хито;
д̣аханто па̄пакамманте, даккхин̣а̄йа пат̣ихан̃н̃ати.
хет̣т̣хато ча самут̣т̣ха̄йа, аччиккхандхо бхайа̄нако;
д̣аханто па̄пакамманте, чхаданасмим̣ пат̣ихан̃н̃ати.
чхаданамха̄ самут̣т̣ха̄йа, аччиккхандхо бхайа̄нако;
д̣аханто па̄пакамманте, бхӯмийам̣ пат̣ихан̃н̃ати.
айокапа̄лама̄диттам̣, сантаттам̣ джалитам̣ йатха̄;
евам̣ авӣчинирайо, хет̣т̣ха̄ упари пассато.
таттха сатта̄ маха̄лудда̄, маха̄киббисака̄рино;
аччантапа̄пакамманта̄, паччанти на ча миййаре [мӣйаре (ка.)].
джа̄таведасамо ка̄йо, тесам̣ нирайава̄синам̣;
пасса камма̄нам̣ дал̣хаттам̣, на бхасма̄ хоти напи маси.
пураттхименапи дха̄ванти, тато дха̄ванти паччхимам̣;
уттаренапи дха̄ванти, тато дха̄ванти даккхин̣ам̣.
йам̣ йам̣ дисам̣ падха̄ванти, там̣ там̣ два̄рам̣ пидхӣйати;
абхиниккхамита̄са̄ те, сатта̄ моккхагавесино.
на те тато никкхамитум̣, лабханти каммапаччайа̄;
тесан̃ча па̄пакаммантам̣, авипаккам̣ катам̣ бахунти.
етам̣ бхайам̣ дуккхам̣ доманассам̣ куто джа̄там̣? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча джа̄там̣.
йа̄ни ча нерайика̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча тираччха̄найоника̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча петтивисайика̄ни дуккха̄ни йа̄ни ча ма̄нусика̄ни дуккха̄ни, та̄ни куто джа̄та̄ни куто сан̃джа̄та̄ни куто ниббатта̄ни куто абхиниббатта̄ни куто па̄тубхӯта̄ни? тасса снехапаччайа̄ ча нандипаччайа̄ ча ра̄гапаччайа̄ ча нандира̄гапаччайа̄ ча бхаванти самбхаванти джа̄йанти сан̃джа̄йанти ниббаттанти абхиниббаттанти па̄тубхавантӣти – снеханвайам̣ дуккхамидам̣ пахоти.
а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄ноти. снехоти две снеха̄ – тан̣ха̄снехо ча дит̣т̣хиснехо ча…пе… айам̣ тан̣ха̄снехо…пе… айам̣ дит̣т̣хиснехо. а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄ноти тан̣ха̄снехо ча дит̣т̣хиснехо ча а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄но даккхама̄но олокайама̄но ниджджха̄йама̄но упапариккхама̄ноти – а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘сам̣саггаджа̄тасса бхаванти снеха̄, снеханвайам̣ дуккхамидам̣ пахоти;
а̄дӣнавам̣ снехаджам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
123. митте сухадждже анукампама̄но, ха̄пети аттхам̣ пат̣ибаддхачитто [пат̣ибандхачитто (ка.)] ;
етам̣ бхайам̣ сантхаве [сандхаве (ка.)] пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
митте сухадждже анукампама̄но, ха̄пети аттхам̣ пат̣ибаддхачиттоти. митта̄ти две митта̄ – ага̄рикамитто ча ана̄га̄рикамитто [паббаджитамитто (ка.) евамупарипи] ча. катамо ага̄рикамитто? идхекаччо дуддадам̣ дада̄ти, дуччаджам̣ чаджати, дуккарам̣ кароти, дуккхамам̣ кхамати, гуйхамасса а̄чиккхати, гуйхамасса паригӯхати [паригуйхати (сйа̄. ка.)], а̄пада̄су на виджахати, джӣвитамписса аттха̄йа париччаттам̣ хоти, кхӣн̣е на̄тиман̃н̃ати – айам̣ ага̄рикамитто.
катамо ана̄га̄рикамитто? идха бхиккху пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча ватта̄ ча вачанаккхамо ча гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но ча ат̣т̣ха̄не нийоджети адхисӣле сама̄дапети, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄нуйоге сама̄дапети, чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣…пе… чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣… пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣… пан̃чаннам̣ бала̄нам̣… саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣… арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса бха̄вана̄нуйоге сама̄дапети – айам̣ ана̄га̄рикамитто.
сухаджджа̄ вуччанти йехи саха а̄гаманам̣ пха̄су гаманам̣ пха̄су т̣ха̄нам̣ пха̄су нисаджджанам̣ [нисаджджа̄ (ка.)] пха̄су сайанам̣ пха̄су а̄лапанам̣ пха̄су саллапанам̣ пха̄су уллапанам̣ пха̄су самуллапанам̣ пха̄су. митте сухадждже анукампама̄но ха̄пети аттханти митте ча сухадждже ча сандит̣т̣хе ча самбхатте ча саха̄йе ча анукампама̄но анупеккхама̄но ануган̣хама̄но аттаттхампи параттхампи убхайаттхампи ха̄пети, дит̣т̣хадхаммикампи аттхам̣ ха̄пети, сампара̄йикампи аттхам̣ ха̄пети, параматтхампи ха̄пети паха̄пети париха̄пети паридхам̣сети париваджджети [парисаджджети (сйа̄.)] антарадха̄петӣти – митте сухадждже анукампама̄но ха̄пети аттхам̣.
пат̣ибаддхачиттоти двӣхи ка̄ран̣ехи пат̣ибаддхачитто хоти – атта̄нам̣ ва̄ нӣчам̣ т̣хапенто парам̣ уччам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хоти, атта̄нам̣ ва̄ уччам̣ т̣хапенто парам̣ нӣчам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хоти. катхам̣ атта̄нам̣ нӣчам̣ т̣хапенто парам̣ уччам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хоти? тумхе ме бахӯпака̄ра̄, ахам̣ тумхе нисса̄йа лабха̄ми чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. йампи [йепи (ка.) евам̣ чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 151] ме ан̃н̃е да̄тум̣ ва̄ ка̄тум̣ ва̄ ман̃н̃анти тумхе нисса̄йа тумхе сампассанта̄. йампи ме пора̄н̣ам̣ ма̄та̄петтикам̣ на̄маготтам̣, тампи ме антарахитам̣. тумхехи ахам̣ н̃а̄йа̄ми – асукасса кулупако, асука̄йа кулупакоти. евам̣ атта̄нам̣ нӣчам̣ т̣хапенто парам̣ уччам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хоти.
катхам̣ атта̄нам̣ уччам̣ т̣хапенто парам̣ нӣчам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хоти? ахам̣ тумха̄кам̣ бахӯпака̄ро, тумхе мам̣ а̄гамма буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄, дхаммам̣ саран̣ам̣ гата̄, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гата̄, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄; ахам̣ тумха̄кам̣ уддесам̣ деми, парипуччхам̣ деми, упосатхам̣ а̄чиккха̄ми, навакаммам̣ адхит̣т̣ха̄ми. атха пана тумхе мам̣ уджджхитва̄ [париччаджитва̄ (сйа̄.)] ан̃н̃е саккаротха гарум̣ каротха ма̄нетха пӯджетха̄ти. евам̣ атта̄нам̣ уччам̣ т̣хапенто парам̣ нӣчам̣ т̣хапенто пат̣ибаддхачитто хотӣти – митте сухадждже анукампама̄но, ха̄пети аттхам̣ пат̣ибаддхачитто.
етам̣ бхайам̣ сантхаве пеккхама̄ноти. бхайанти джа̄тибхайам̣ джара̄бхайам̣ бйа̄дхибхайам̣ маран̣абхайам̣ ра̄джабхайам̣ чорабхайам̣ аггибхайам̣ удакабхайам̣ атта̄нува̄дабхайам̣ пара̄нува̄дабхайам̣ дан̣д̣абхайам̣ дуггатибхайам̣ ӯмибхайам̣ кумбхилабхайам̣ а̄ват̣т̣абхайам̣ сусума̄рабхайам̣ [сум̣сума̄рабхайам̣ (сйа̄.)] а̄джӣвикабхайам̣ асилокабхайам̣ парисаса̄раджджабхайам̣ маданабхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо уббего утра̄со. сантхавети две сантхава̄ – тан̣ха̄сантхаво ча дит̣т̣хисантхаво ча…пе… айам̣ тан̣ха̄сантхаво…пе… айам̣ дит̣т̣хисантхаво. етам̣ бхайам̣ сантхаве пеккхама̄ноти етам̣ бхайам̣ сантхаве пеккхама̄но даккхама̄но олокайама̄но ниджджха̄йама̄но упапариккхама̄ноти – етам̣ бхайам̣ сантхаве пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘митте сухадждже анукампама̄но, ха̄пети аттхам̣ пат̣ибаддхачитто;
етам̣ бхайам̣ сантхаве пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
124. вам̣со виса̄лова йатха̄ висатто,путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄;
вам̣саккал̣ӣрова [вам̣се кал̣ӣрова (ка.)] асаджджама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
вам̣со виса̄лова йатха̄ висаттоти вам̣со вуччати вел̣угумбо. йатха̄ вел̣угумбасмим̣ пора̄н̣ака̄ вам̣са̄ сатта̄ [вел̣угумбасмим̣ кан̣т̣ака̄ джат̣ита̄ сам̣сиббита̄ (сйа̄.)] висатта̄ а̄сатта̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄, евамева висаттика̄ вуччати тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го анунайо ануродхо нандӣ нандира̄го читтасса са̄ра̄го иччха̄ муччха̄ аджджхоса̄нам̣ гедхо палигедхо сан̇го пан̇ко еджа̄ ма̄йа̄ джаника̄ сан̃джананӣ сиббинӣ джа̄линӣ сарита̄ висаттика̄ суттам̣ висат̣а̄ а̄йӯханӣ дутийа̄ пан̣идхи бхаванетти ванам̣ ванатхо сантхаво синехо апеккха̄ пат̣ибандху а̄са̄ а̄сӣсана̄ а̄сӣситаттам̣ рӯпа̄са̄ садда̄са̄ гандха̄са̄ раса̄са̄ пхот̣т̣хабба̄са̄ ла̄бха̄са̄ дхана̄са̄ путта̄са̄ джӣвита̄са̄ джаппа̄ паджаппа̄ абхиджаппа̄ джаппана̄ джаппитаттам̣ лолуппам̣ лолуппа̄йана̄ лолуппа̄йитаттам̣ пуччхан̃джиката̄ са̄дхукамйата̄ адхаммара̄го висамалобхо никанти ника̄мана̄ паттхана̄ пихана̄ сампаттхана̄ ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ ниродхатан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ саддатан̣ха̄ гандхатан̣ха̄ расатан̣ха̄ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ дхамматан̣ха̄ огхо його гантхо упа̄да̄нам̣ а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ чхаданам̣ бандханам̣ упаккилесо анусайо парийут̣т̣ха̄нам̣ лата̄ вевиччхам̣ дуккхамӯлам̣ дуккханида̄нам̣ дуккхаппабхаво ма̄рапа̄со ма̄рабал̣исам̣ ма̄рависайо ма̄ранива̄со ма̄рабандханам̣ тан̣ха̄надӣ тан̣ха̄джа̄лам̣ тан̣ха̄гаддулам̣ тан̣ха̄самуддо абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣.
висаттика̄ти кенат̣т̣хена висаттика̄? виса̄ла̄ти висаттика̄ висата̄ти висаттика̄, висат̣а̄ти висаттика̄, висама̄ти висаттика̄, висаккатӣти висаттика̄, висам̣харатӣти висаттика̄, висам̣ва̄дика̄ти висаттика̄, висамӯла̄ти висаттика̄, висапхала̄ти висаттика̄, висапарибхога̄ти висаттика̄. виса̄ла̄ ва̄ пана тан̣ха̄ рӯпе садде гандхе расе пхот̣т̣хаббе куле ган̣е а̄ва̄се ла̄бхе йасе пасам̣са̄йа сукхе чӣваре пин̣д̣апа̄те сена̄сане гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ре ка̄мадха̄туйа̄ рӯпадха̄туйа̄ арӯпадха̄туйа̄ ка̄мабхаве рӯпабхаве арӯпабхаве сан̃н̃а̄бхаве асан̃н̃а̄бхаве невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхаве екавока̄рабхаве чатувока̄рабхаве пан̃чавока̄рабхаве атӣте ана̄гате паччуппанне дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббесу дхаммесу висата̄ виттхата̄ти – висаттика̄ти – вам̣со виса̄лова йатха̄ висатто.
путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄ти. путта̄ти чатта̄ро путта̄ – атраджо путто, кхеттаджо путто, диннако путто, антева̄сико путто. да̄ра̄ вуччанти бхарийа̄йо. апеккха̄ вуччанти тан̣ха̄. йо ра̄го са̄ра̄го…пе… абхиджджха̄ лобхо акусаламӯланти – путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄.
вам̣саккал̣ӣрова асаджджама̄ноти вам̣со вуччати вел̣угумбо. йатха̄ вел̣угумбасмим̣ тарун̣ака̄ кал̣ӣрака̄ [тарун̣акал̣ӣра̄ (сйа̄.)] асатта̄ алагга̄ агадхита̄ [апаливет̣т̣хита̄ (сйа̄.)] апалибуддха̄ никкханта̄ ниссат̣а̄ виппамутта̄ евамева. саджджа̄ти две саджджана̄ – тан̣ха̄саджджана̄ ча дит̣т̣хисаджджана̄ ча…пе… айам̣ тан̣ха̄саджджана̄…пе… айам̣ дит̣т̣хисаджджана̄. тасса паччекасамбуддхасса тан̣ха̄саджджана̄ пахӣна̄, дит̣т̣хисаджджана̄ пат̣иниссат̣т̣ха̄. тан̣ха̄саджджана̄йа пахӣнатта̄ дит̣т̣хисаджджана̄йа пат̣иниссат̣т̣хатта̄ со паччекасамбуддхо рӯпе на саджджати садде на саджджати гандхе на саджджати расе на саджджати пхот̣т̣хаббе на саджджати куле…пе… ган̣е… а̄ва̄се… ла̄бхе… йасе… пасам̣са̄йа… сукхе… чӣваре… пин̣д̣апа̄те… сена̄сане… гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ре… ка̄мадха̄туйа̄… рӯпадха̄туйа̄… арӯпадха̄туйа̄… ка̄мабхаве… рӯпабхаве… арӯпабхаве… сан̃н̃а̄бхаве… асан̃н̃а̄бхаве… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхаве… екавока̄рабхаве… чатувока̄рабхаве… пан̃чавока̄рабхаве… атӣте… ана̄гате… паччуппанне… дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббесу дхаммесу на саджджати на ган̣ха̄ти на баджджхати на палибаджджхати на муччхати; никкханто ниссат̣о виппамутто висан̃н̃утто вимарийа̄дикатена четаса̄ вихаратӣти – вам̣саккал̣ӣрова асаджджама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘вам̣со виса̄лова йатха̄ висатто, путтесу да̄ресу ча йа̄ апеккха̄;
вам̣саккал̣ӣрова асаджджама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
125. миго аран̃н̃амхи йатха̄ абаддхо [абандхо (сйа̄. ка.)], йениччхакам̣ гаччхати гочара̄йа;
вин̃н̃ӯ наро серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
миго аран̃н̃амхи йатха̄ абаддхо, йениччхакам̣ гаччхати гочара̄йа̄ти. миготи две мига̄ – ен̣имиго ча пасадамиго ча. йатха̄ а̄ран̃н̃ико [а̄ран̃н̃ако (сйа̄. ка.)] миго аран̃н̃е паване чарама̄но [аран̃н̃е васама̄но (сйа̄.)] виссаттхо гаччхати виссаттхо тит̣т̣хати виссаттхо нисӣдати виссаттхо сеййам̣ каппети.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄ран̃н̃ико миго аран̃н̃е паване чарама̄но виссаттхо гаччхати виссаттхо тит̣т̣хати виссаттхо нисӣдати виссаттхо сеййам̣ каппети. там̣ кисса хету? ана̄па̄тхагато, бхиккхаве, луддасса. евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ [парам̣ (ка.) ма. ни. 1.271] вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати…пе….
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати…пе….
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати…пе….
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху андхамака̄си ма̄рам̣, ападам̣ вадхитва̄ ма̄рачаккхум̣ адассанам̣ гато па̄пимато’, тин̣н̣о локе висаттикам̣. со виссаттхо гаччхати виссаттхо тит̣т̣хати виссаттхо нисӣдати виссаттхо сеййам̣ каппети. там̣ кисса хету? ана̄па̄тхагато, бхиккхаве, па̄пимато’’ти – миго аран̃н̃амхи йатха̄ абаддхо, йениччхакам̣ гаччхати гочара̄йа.
вин̃н̃ӯ наро серитам̣ пеккхама̄ноти. вин̃н̃ӯти пан̣д̣ито пан̃н̃ава̄ буддхима̄ н̃а̄н̣ӣ вибха̄вӣ медха̄вӣ. нароти сатто ма̄н̣аво посо пуггало джӣво джа̄гу джанту индагу мануджо. серӣти две серӣ – дхаммопи серӣ пуггалопи серӣ. катамо дхаммо серӣ? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄ни сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго – айам̣ дхаммо серӣ. катамо пуггало серӣ? йо имина̄ серина̄ дхаммена саманна̄гато, со вуччати пуггало серӣ. вин̃н̃ӯ наро серитам̣ пеккхама̄ноти вин̃н̃ӯ наро серитам̣ дхаммам̣ пеккхама̄но, даккхама̄но олокайама̄но ниджджха̄йама̄но упапариккхама̄ноти – вин̃н̃ӯ наро серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘миго аран̃н̃амхи йатха̄ абаддхо, йениччхакам̣ гаччхати гочара̄йа;
вин̃н̃ӯ наро серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
126. а̄мантана̄ хоти саха̄йамаджджхе,ва̄се т̣ха̄не гамане ча̄рика̄йа;
анабхиджджхитам̣ серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
а̄мантана̄ хоти саха̄йамаджджхе, ва̄се т̣ха̄не гамане ча̄рика̄йа̄ти саха̄йа̄ вуччанти йехи саха а̄гаманам̣ пха̄су гаманам̣ пха̄су гамана̄гаманам̣ пха̄су т̣ха̄нам̣ пха̄су нисаджджанам̣ пха̄су сайанам̣ пха̄су а̄лапанам̣ пха̄су саллапанам̣ пха̄су уллапанам̣ пха̄су самуллапанам̣ пха̄су. а̄мантана̄ хоти саха̄йамаджджхе, ва̄се т̣ха̄не гамане ча̄рика̄йа̄ти саха̄йамаджджхе ва̄сепи т̣ха̄непи гаманепи ча̄рика̄йапи аттаттхамантана̄ параттхамантана̄ убхайаттхамантана̄ дит̣т̣хадхаммикаттхамантана̄ сампара̄йикаттхамантана̄ параматтхамантана̄ [убхайаттхамантана̄ (ка.)] ти – а̄мантана̄ хоти саха̄йамаджджхе, ва̄се т̣ха̄не гамане ча̄рика̄йа.
анабхиджджхитам̣ серитам̣ пеккхама̄ноти анабхиджджхитам̣ етам̣ ваттху ба̄ла̄нам̣ асаппуриса̄нам̣ титтхийа̄нам̣ титтхайаса̄вака̄нам̣, йадидам̣ – бхан̣д̣ука̄са̄йаваттхавасаната̄. абхиджджхитам̣ етам̣ ваттху пан̣д̣ита̄нам̣ саппуриса̄нам̣ буддхаса̄вака̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣, йадидам̣ – бхан̣д̣ука̄са̄йаваттхавасаната̄. серӣти две серӣ – дхаммопи серӣ пуггалопи серӣ. катамо дхаммо серӣ? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ …пе… арийо ат̣т̣хан̇гико магго – айам̣ дхаммо серӣ. катамо пуггало серӣ? йо имина̄ серина̄ дхаммена саманна̄гато, со вуччати пуггало серӣ. анабхиджджхитам̣ серитам̣ пеккхама̄ноти серитам̣ дхаммам̣ пеккхама̄но даккхама̄но олокайама̄но ниджджха̄йама̄но упапариккхама̄ноти – анабхиджджхитам̣ серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘а̄мантана̄ хоти саха̄йамаджджхе, ва̄се т̣ха̄не гамане ча̄рика̄йа;
анабхиджджхитам̣ серитам̣ пеккхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
127. кхид̣д̣а̄ [кхит̣т̣а̄ (ка.)] ратӣ хоти саха̄йамаджджхе,путтесу ча випулам̣ хоти пемам̣;
пийавиппайогам̣ [виппайогампи (ка.)] виджигуччхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
кхид̣д̣а̄ ратӣ хоти саха̄йамаджджхети. кхид̣д̣а̄ти две кхид̣д̣а̄ – ка̄йика̄ ча кхид̣д̣а̄ ва̄часика̄ ча кхид̣д̣а̄. катама̄ ка̄йика̄ кхид̣д̣а̄? хаттхӣхипи кӣл̣анти, ассехипи кӣл̣анти, ратхехипи кӣл̣анти, дханӯхипи кӣл̣анти, тхарӯхипи кӣл̣анти, ат̣т̣хападехипи кӣл̣анти, дасападехипи кӣл̣анти, а̄ка̄сепи кӣл̣анти, париха̄рапатхепи кӣл̣анти, сантика̄йапи кӣл̣анти, кхалика̄йапи кӣл̣анти, гхат̣ика̄йапи кӣл̣анти, сала̄кахаттхенапи кӣл̣анти, аккхенапи кӣл̣анти, пан̇гачӣренапи кӣл̣анти, ван̇какенапи кӣл̣анти, моккхачика̄йапи кӣл̣анти, чин̇гулакенапи кӣл̣анти, патта̄л̣хакенапи кӣл̣анти, ратхакенапи кӣл̣анти, дханукенапи кӣл̣анти, аккхарика̄йапи кӣл̣анти, манесика̄йапи кӣл̣анти, йатха̄вадждженапи кӣл̣анти. айам̣ ка̄йика̄ кхид̣д̣а̄.
катама̄ ва̄часика̄ кхид̣д̣а̄? мукхабхерикам̣ мукха̄ламбарам̣ мукхад̣ин̣д̣имакам̣ [мукхаден̣д̣имакам̣ (сйа̄.), мукхадиндимакам̣ (ка.)] мукхачалимакам̣ мукхакеракам̣ [мукхабхерукам̣ (сйа̄.)] мукхададдарикам̣ на̄т̣акам̣ ла̄сам̣ гӣтам̣ давакаммам̣. айам̣ ва̄часика̄ кхид̣д̣а̄.
ратӣти ануккан̣т̣хита̄дхивачанаметам̣ ратӣти. саха̄йа̄ вуччанти йехи саха а̄гаманам̣ пха̄су гаманам̣ пха̄су гамана̄гаманам̣ пха̄су т̣ха̄нам̣ пха̄су нисаджджанам̣ пха̄су сайанам̣ пха̄су а̄лапанам̣ пха̄су саллапанам̣ пха̄су уллапанам̣ пха̄су самуллапанам̣ пха̄су. кхид̣д̣а̄ ратӣ хоти саха̄йамаджджхети кхид̣д̣а̄ ча рати ча саха̄йамаджджхе хотӣти – кхид̣д̣а̄ ратӣ хоти саха̄йамаджджхе.
путтесу ча випулам̣ хоти пеманти. путта̄ти чатта̄ро путта̄ – атраджо путто, кхеттаджо путто, диннако путто, антева̄сико путто. путтесу ча випулам̣ хотим̣ пеманти путтесу ча адхиматтам̣ хоти пеманти – путтесу ча випулам̣ хоти пемам̣.
пийавиппайогам̣ виджигуччхама̄ноти две пийа̄ – сатта̄ ва̄ сан̇кха̄ра̄ ва̄. катаме сатта̄ пийа̄? идха йасса те хонти аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄ пха̄сука̄ма̄ йогаккхемака̄ма̄ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ путто ва̄ дхӣта̄ ва̄ митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄, име сатта̄ пийа̄.
катаме сан̇кха̄ра̄ пийа̄? мана̄пика̄ рӯпа̄ мана̄пика̄ садда̄ мана̄пика̄ гандха̄ мана̄пика̄ раса̄ мана̄пика̄ пхот̣т̣хабба̄, име сан̇кха̄ра̄ пийа̄. пийавиппайогам̣ виджигуччхама̄ноти пийа̄нам̣ виппайогам̣ виджигуччхама̄но ат̣т̣ийама̄но хара̄йама̄ноти – пийавиппайогам̣ виджигуччхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо. тена̄ха со паччекасамбуддхо –
‘‘кхид̣д̣а̄ ратӣ хоти саха̄йамаджджхе, путтесу ча випулам̣ хоти пемам̣;
пийавиппайогам̣ виджигуччхама̄но, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти.
128. ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти,сантуссама̄но итарӣтарена;
париссайа̄нам̣ сахита̄ ачхамбхӣ, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо.
ча̄туддисо аппат̣игхо ча хотӣти. ча̄туддисоти со паччекасамбуддхо метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣, татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена [абйа̄паджджхена (сйа̄.) пасса дӣ. ни. 3.308] пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена…пе… мудита̄сахагатена…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣…пе… абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. ча̄туддисо аппат̣игхо ча хотӣти метта̄йа бха̄витатта̄ йе пураттхима̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ [аппат̣икула̄ (бахӯсу)] хонти, йе даккхин̣а̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе паччхима̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе уттара̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе пураттхима̄йа анудиса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе даккхин̣а̄йа анудиса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе паччхима̄йа анудиса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе уттара̄йа анудиса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе хет̣т̣хима̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе упарима̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти, йе диса̄су видиса̄су сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти; карун̣а̄йа бха̄витатта̄ мудита̄йа бха̄витатта̄ упеккха̄йа бха̄витатта̄ йе пураттхима̄йа диса̄йа сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонти…пе… йе диса̄су видиса̄су сатта̄ те аппат̣икӯла̄ хонтӣти – ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти.
сантуссама̄но итарӣтарена̄ти со паччекасамбуддхо сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена чӣварена, итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча чӣварахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ [аппат̣ирӯпам̣ (сйа̄.)] а̄паджджати. аладдха̄ ча чӣварам̣ на паритассати, ладдха̄ ча чӣварам̣ агадхито амуччхито анаджджха̄пасанно [анаджджхопанно (сйа̄.)] а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. та̄йа ча пана итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати паччекасамбуддхо пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито. сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена пин̣д̣апа̄тена…пе…
сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена сена̄санена…пе… сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена, итарӣтарагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄расантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати. аладдха̄ ча гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ на паритассати. ладдха̄ ча гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ агадхито амуччхито анаджджха̄панно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати. та̄йа ча итарӣтарагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄расантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но патиссато, айам̣ вуччати паччекасамбуддхо пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хитоти – сантуссама̄но итарӣтарена.
париссайа̄нам̣ сахита̄ ачхамбхӣти. париссайа̄ти две париссайа̄ – па̄кат̣апариссайа̄ ча пат̣иччханнапариссайа̄ ча. катаме па̄кат̣апариссайа̄? сӣха̄ бйаггха̄ дӣпӣ аччха̄ тараччха̄ кока̄ махим̣са̄ [гомахиса̄ (сйа̄.) маха̄ни. 5] хаттхӣ ахӣ виччхика̄ сатападӣ, чора̄ ва̄ ассу ма̄нава̄ ва̄ катакамма̄ ва̄ акатакамма̄ ва̄, чаккхурого сотарого гха̄нарого дживха̄рого ка̄йарого сӣсарого кан̣н̣арого мукхарого дантарого ка̄со са̄со пина̄со д̣а̄хо джаро куччхирого муччха̄ паккхандика̄ сӯла̄ висӯчика̄ кут̣т̣хам̣ ган̣д̣о кила̄со сосо апама̄ро дадду кан̣д̣у каччху ракхаса̄ витаччхика̄ лохитапиттам̣ мадхумехо ам̣са̄ пил̣ака̄ бхагандала̄, питтасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ семхасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ ва̄тасамут̣т̣ха̄на̄ а̄ба̄дха̄ саннипа̄тика̄ а̄ба̄дха̄ утупарин̣а̄маджа̄ а̄ба̄дха̄ висамапариха̄раджа̄ а̄ба̄дха̄ опаккамика̄ а̄ба̄дха̄ каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄, сӣтам̣ ун̣хам̣ джигхаччха̄ пипа̄са̄ учча̄ро пасса̄во д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄ ити ва̄. име вуччанти па̄кат̣апариссайа̄.
катаме пат̣иччханнапариссайа̄? ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣ ка̄маччханданӣваран̣ам̣ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣ вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ ра̄го досо мохо кодхо упана̄хо маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣ тхамбхо са̄рамбхо ма̄но атима̄но мадо пама̄до, саббе килеса̄ саббе дуччарита̄ саббе даратха̄ саббе парил̣а̄ха̄ саббе санта̄па̄ сабба̄кусала̄бхисан̇кха̄ра̄. име вуччанти пат̣иччханнапариссайа̄.
париссайа̄ти кенат̣т̣хена париссайа̄? парисахантӣти париссайа̄, париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄, татра̄сайа̄ти париссайа̄. катхам̣ парисахантӣти париссайа̄? те париссайа̄ там̣ пуггалам̣ саханти парисаханти абхибхаванти аджджхоттхаранти парийа̄дийанти мадданти. евам̣ парисахантӣти – париссайа̄.
катхам̣ париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти париссайа̄? те париссайа̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катамесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? самма̄пат̣ипада̄йа ануломапат̣ипада̄йа апаччанӣкапат̣ипада̄йа анваттхапат̣ипада̄йа дхамма̄нудхаммапат̣ипада̄йа сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа индрийесу гуттадва̄рата̄йа бходжане маттан̃н̃ута̄йа джа̄гарийа̄нуйогасса сатисампаджан̃н̃асса чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄вана̄нуйогасса, чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣… чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣… пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣… пан̃чаннам̣ бала̄нам̣… саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣… арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса бха̄вана̄нуйогасса – имесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ антара̄йа̄йа париха̄на̄йа сам̣ваттанти. евам̣ париха̄на̄йа сам̣ваттантӣти – париссайа̄.
катхам̣ татра̄сайа̄ти париссайа̄? таттхете [татра те (ка.)] па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄. йатха̄ биле била̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, даке дака̄сайа̄ [удаке удака̄сайа̄ (сйа̄.)] па̄н̣а̄ сайанти, ване вана̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти, руккхе руккха̄сайа̄ па̄н̣а̄ сайанти; евамева таттхете па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти аттабха̄васанниссайа̄ти. евампи татра̄сайа̄ти – париссайа̄.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘са̄нтева̄сико, бхиккхаве, бхиккху са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджанти йе па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄, сарасан̇каппа̄ сам̣н̃н̃оджанӣйа̄ [сан̃н̃оджаника̄ (ка.)], тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сико вуччати. тена самуда̄чарена самуда̄чаранти нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа уппаджджанти йе па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ сарасан̇каппа̄ сам̣йоджанӣйа̄, тйасса анто васанти анва̄ссаванти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄нтева̄сикоти вуччати. тена самуда̄чарена самуда̄чаранти нам̣ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ти. тасма̄ са̄чарийакоти вуччати. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху са̄нтева̄сико са̄чарийако дуккхам̣ на пха̄су вихаратӣ’’ти. евампи, татра̄сайа̄ти – париссайа̄.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘тайоме, бхиккхаве, антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄. катаме тайо? лобхо, бхиккхаве, антара̄мало [антара̄малам̣ (сйа̄. ка.) пасса итиву. 88] антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико, досо, бхиккхаве…пе… мохо, бхиккхаве, антара̄мало антара̄амитто антара̄сапатто антара̄вадхако антара̄паччаттхико. име кхо, бхиккхаве, тайо антара̄мала̄ антара̄амитта̄ антара̄сапатта̄ антара̄вадхака̄ антара̄паччаттхика̄’’ти.
анаттхаджанано лобхо, лобхо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;
андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нарам̣.
анаттхаджанано досо, досо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
дут̣т̣хо аттхам̣ на джа̄на̄ти, дут̣т̣хо дхаммам̣ на пассати;
андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ досо сахате нарам̣.
анаттхаджанано мохо, мохо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
мӯл̣хо аттхам̣ на джа̄на̄ти, мӯл̣хо дхаммам̣ на пассати;