1. буддхавагго

1. буддхаапада̄нам̣

1. татха̄гатам̣ джетаване васантам̣, апуччхи ведехамунӣ натан̇го;

‘‘саббан̃н̃убуддха̄ кира на̄ма хонти, бхаванти те хетубхи кехи вӣра’’.

2. тада̄ха саббан̃н̃уваро махесӣ, а̄нандабхаддам̣ мадхурассарена;

‘‘йе пуббабуддхесу [саббабуддхесу (сйа̄.)] ката̄дхика̄ра̄, аладдхамоккха̄ джинаса̄санесу.

3. ‘‘тенева самбодхимукхена дхӣра̄, аджджха̄сайена̄пи маха̄балена;

пан̃н̃а̄йа теджена сутиккхапан̃н̃а̄, саббан̃н̃убха̄вам̣ анупа̄пун̣анти.

4. ‘‘ахампи пуббабуддхесу, буддхаттамабхипаттхайим̣,

манаса̄йева хутва̄на, дхаммара̄джа̄ асан̇кхийа̄.

5. ‘‘атха буддха̄пада̄на̄ни, сун̣а̄тха суддхама̄наса̄;

тим̣сапа̄рамисампун̣н̣а̄, дхаммара̄джа̄ асан̇кхийа̄.

6. ‘‘самбодхим̣ буддхасет̣т̣ха̄нам̣, сасан̇гхе локана̄йаке;

дасан̇гулӣ намасситва̄, сираса̄ абхива̄дайим̣ [абхива̄дайе (сйа̄.)].

7. ‘‘йа̄вата̄ буддхакхеттесу, ратана̄ виджджантисан̇кхийа̄;

а̄ка̄сат̣т̣ха̄ ча бхӯмат̣т̣ха̄ [бхуммат̣т̣ха̄ (сӣ. сйа̄.)], манаса̄ саббама̄харим̣.

8. ‘‘таттха рӯпийабхӯмийам̣, па̄са̄дам̣ ма̄пайим̣ ахам̣;

некабхуммам̣ ратанамайам̣, уббиддхам̣ набхамуггатам̣.

9. ‘‘вичиттатхамбхам̣ сукатам̣, сувибхаттам̣ маха̄рахам̣;

канакамайасан̇гха̄т̣ам̣, контаччхаттехи ман̣д̣итам̣.

10. ‘‘пат̣хама̄ вел̣урийа̄ бхӯми, вималаббхасама̄ субха̄;

нал̣инаджаладжа̄кин̣н̣а̄, варакан̃чанабхӯмийа̄.

11. ‘‘пава̄л̣ам̣са̄ пава̄л̣аван̣н̣а̄, ка̄чи лохитака̄ субха̄;

индагопакаван̣н̣а̄бха̄, бхӯми обха̄сатӣ диса̄.

12. ‘‘сувибхатта̄ гхарамукха̄, ниййӯха̄ сӣхапан̃джара̄;

чатуро ведика̄ джа̄ла̄, гандха̄вел̣а̄ манорама̄.

13. ‘‘нӣла̄ пӣта̄ лохитака̄, ода̄та̄ суддхака̄л̣ака̄;

кӯт̣а̄га̄раварӯпета̄, саттаратанабхӯсита̄.

14. ‘‘олокамайа̄ падума̄, ва̄л̣авихан̇гасобхита̄;

наккхаттата̄рака̄кин̣н̣а̄, чандасӯрехи [чандасурийехи (сӣ. сйа̄.)] ман̣д̣ита̄.

15. ‘‘хемаджа̄лена сан̃чханна̄, сон̣н̣акин̇кин̣ика̄йута̄;

ва̄тавегена кӯджанти, сон̣н̣ама̄ла̄ манорама̄.

16. ‘‘ман̃джет̣т̣хакам̣ лохитакам̣, пӣтакам̣ харипин̃джарам̣;

на̄на̄ран̇гехи сампӣтам̣ [сам̣читтам̣ (сйа̄.)], усситаддхаджама̄линӣ [ма̄линим̣ (сӣ.)].

17. ‘‘на нам̣ [на̄на̄ (сӣ. сйа̄.)] бахӯнекасата̄, пхалика̄ раджата̄майа̄;

ман̣имайа̄ лохитан̇га̄, маса̄рагалламайа̄ татха̄;

на̄на̄сайанавичитта̄, сан̣хака̄сикасантхата̄.

18. ‘‘кампала̄ дукӯла̄ чӣна̄, пат̣т̣ун̣н̣а̄ пан̣д̣упа̄вура̄;

вивидхаттхаран̣ам̣ саббам̣, манаса̄ пан̃н̃апесахам̣.

19. ‘‘та̄су та̄свева бхӯмӣсу, ратанакӯт̣алан̇катам̣;

ман̣иверочана̄ укка̄, дха̄райанта̄ сутит̣т̣харе.

20. ‘‘собханти есика̄ тхамбха̄, субха̄ кан̃чанаторан̣а̄;

джамбонада̄ са̄рамайа̄, атхо раджатамайа̄пи ча.

21. ‘‘нека̄ сандхӣ сувибхатта̄, кава̄т̣аггал̣ачиттита̄;

убхато пун̣н̣агхат̣а̄нека̄, падумуппаласам̣йута̄.

22. ‘‘атӣте саббабуддхе ча, сасан̇гхе локана̄йаке;

пакативан̣н̣арӯпена, нимминитва̄ саса̄ваке.

23. ‘‘тена два̄рена пависитва̄, саббе буддха̄ саса̄вака̄;

саббасон̣н̣амайе пӣт̣хе, нисинна̄ арийаман̣д̣ала̄.

24. ‘‘йе ча етарахи аттхи, буддха̄ локе ануттара̄;

атӣте ваттама̄на̄ ча, бхаванам̣ саббе сама̄харим̣.

25. ‘‘паччекабуддхенекасате, сайамбхӯ апара̄джите;

атӣте ваттама̄не ча, бхаванам̣ саббе сама̄харим̣.

26. ‘‘каппаруккха̄ бахӯ аттхи, йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄;

саббам̣ дуссам̣ сама̄ханта̄, аччха̄деми тичӣварам̣.

27. ‘‘кхаджджам̣ бходжджам̣ са̄йанӣйам̣, сампаннам̣ па̄набходжанам̣;

ман̣имайе субхе патте, сам̣пӯретва̄ ада̄сахам̣.

28. ‘‘диббаваттхасама̄ хутва̄, мат̣т̣ха̄ [мат̣т̣а̄ (сӣ.)] чӣварасам̣йута̄;

мадхура̄ саккхара̄ чева, тела̄ ча мадхупха̄н̣ита̄.

29. ‘‘таппита̄ параманнена, саббе те арийаман̣д̣ала̄;

ратанагаббхам̣ пависитва̄, кесарӣва гуха̄сайа̄.

30. ‘‘маха̄рахамхи сайане, сӣхасеййамакаппайум̣;

сампаджа̄на̄ самут̣т̣ха̄йа, сайане [сеййе (сйа̄.)] паллан̇кама̄бхуджум̣.

31. ‘‘гочарам̣ саббабуддха̄нам̣, джха̄наратисамаппита̄;

ан̃н̃е дхамма̄ни десенти, ан̃н̃е кӣл̣анти иддхийа̄.

32. ‘‘ан̃н̃е абхин̃н̃а̄ аппенти, абхин̃н̃а̄ васибха̄вита̄;

викуббана̄ викуббанти, ан̃н̃енекасахассийо.

33. ‘‘буддха̄пи буддхе пуччханти, висайам̣ саббан̃н̃ума̄лайам̣;

гамбхӣрам̣ нипун̣ам̣ т̣ха̄нам̣, пан̃н̃а̄йа винибуджджхаре.

34. ‘‘са̄вака̄ буддхе пуччханти, буддха̄ пуччханти са̄ваке;

ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча пуччхитва̄ [пуччханти (сӣ. сйа̄.)], ан̃н̃он̃н̃ам̣ бйа̄каронти те.

35. ‘‘буддха̄ паччекабуддха̄ ча, са̄вака̄ парича̄рака̄;

евам̣ сака̄йа ратийа̄, па̄са̄дебхираманти те.

36. ‘‘чхатта̄ тит̣т̣ханту ратана̄, кан̃чана̄вел̣апантика̄;

мутта̄джа̄лапариккхитта̄, саббе дха̄ренту [дха̄ренти (ка.)] маттхаке.

37. ‘‘бхаванту чел̣авита̄на̄, сон̣н̣ата̄ракачиттита̄;

вичиттамалйавитата̄, саббе дха̄ренту маттхаке.

38. ‘‘витата̄ малйада̄мехи, гандхада̄мехи собхита̄;

дуссада̄мапарикин̣н̣а̄, ратанада̄мабхӯсита̄.

39. ‘‘пуппха̄бхикин̣н̣а̄ сучитта̄, сурабхигандхабхӯсита̄;

гандхапан̃чан̇гуликата̄ [гандхапан̃чан̇гулам̣ ката̄ (ат̣т̣ха.)], хемаччхаданачха̄дита̄.

40. ‘‘чатуддиса̄ поккхаран̃н̃о, падумуппаласантхата̄;

сован̣н̣арӯпа̄ кха̄йанту, падмам̣рен̣ураджуггата̄.

41. ‘‘пуппханту па̄дапа̄ саббе, па̄са̄дасса самантато;

сайан̃ча пуппха̄ мун̃читва̄, гантва̄ бхаванамокирум̣.

42. ‘‘сикхино таттха наччанту, диббахам̣са̄ пакӯджаре;

каравӣка̄ ча га̄йанту, диджасан̇гха̄ самантато.

43. ‘‘бхерийо сабба̄ ваджджанту, вӣн̣а̄ сабба̄ расанту [раванту (сӣ. сйа̄.)] та̄;

сабба̄ сан̇гӣти ваттанту, па̄са̄дасса самантато.

44. ‘‘йа̄вата̄ буддхакхеттамхи, чаккава̄л̣е тато паре;

маханта̄ джотисампанна̄, аччхинна̄ ратана̄майа̄.

45. ‘‘тит̣т̣ханту сон̣н̣апаллан̇ка̄, дӣпаруккха̄ джаланту те;

бхаванту екападжджота̄, дасасахассипарампара̄.

46. ‘‘ган̣ика̄ ла̄сика̄ чева, наччанту аччхара̄ган̣а̄;

на̄на̄ран̇га̄ падиссанту, па̄са̄дасса самантато.

47. ‘‘думагге паббатагге ва̄, синеругиримуддхани;

усса̄пеми дхаджам̣ саббам̣, вичиттам̣ пан̃чаван̣н̣икам̣.

48. ‘‘нара̄ на̄га̄ ча гандхабба̄, саббе дева̄ упенту те;

намассанта̄ пан̃джалика̄, па̄са̄дам̣ парива̄райум̣.

49. ‘‘йам̣ кин̃чи кусалам̣ каммам̣, каттаббам̣ кирийам̣ мама;

ка̄йена ва̄ча̄ манаса̄, тидасе сукатам̣ катам̣.

50. ‘‘йе сатта̄ сан̃н̃ино аттхи, йе ча сатта̄ асан̃н̃ино;

катам̣ пун̃н̃апхалам̣ майхам̣, саббе бха̄гӣ бхаванту те.

51. ‘‘йесам̣ катам̣ сувидитам̣, диннам̣ пун̃н̃апхалам̣ майа̄;

йе ча таттха [тасмим̣ (сӣ. ка.)] на джа̄нанти, дева̄ гантва̄ ниведайум̣.

52. ‘‘саббалокамхи [саббе локамхи (сйа̄. ка.)] йе сатта̄, джӣванта̄ха̄рахетука̄;

манун̃н̃ам̣ бходжанам̣ саббам̣ [саббе (сйа̄.)], лабханту мама четаса̄.

53. ‘‘манаса̄ да̄нам̣ майа̄ диннам̣, манаса̄ паса̄дама̄вахим̣;

пӯджита̄ саббасамбуддха̄, паччека̄ джинаса̄вака̄.

54. ‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

55. ‘‘дуве бхаве паджа̄на̄ми, деватте атха ма̄нусе;

ан̃н̃ам̣ гатим̣ на джа̄на̄ми, манаса̄ паттхана̄пхалам̣.

56. ‘‘дева̄нам̣ адхико хоми, бхава̄ми мануджа̄дхипо;

рӯпалаккхан̣асампанно, пан̃н̃а̄йа асамо бхаве.

57. ‘‘бходжанам̣ вивидхам̣ сет̣т̣хам̣, ратанан̃ча анаппакам̣;

вивидха̄ни ча ваттха̄ни, набха̄ [набхаса̄ (сйа̄.)] кхиппам̣ упенти мам̣.

58. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, дибба̄ бхаккха̄ упенти мам̣.

59. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, ратана̄ саббе упенти мам̣.

60. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, саббе гандха̄ упенти мам̣.

61. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ [йаттха (сйа̄.), йан̃н̃ам̣ (ка.)] хаттхам̣ паса̄реми, саббе йа̄на̄ упенти мам̣.

62. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, саббе ма̄ла̄ упенти мам̣.

63. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, алан̇ка̄ра̄ упенти мам̣.

64. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, сабба̄ кан̃н̃а̄ упенти мам̣.

65. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, мадхусаккхара̄ упенти мам̣.

66. ‘‘патхабйа̄ паббате чева, а̄ка̄се удаке ване;

йам̣ йам̣ хаттхам̣ паса̄реми, саббе кхаджджа̄ упенти мам̣.

67. ‘‘адхане аддхика [аддхике (сйа̄.)] джане, йа̄чаке ча патха̄вино;

дада̄михам̣ [дада̄миха (сӣ.) дада̄ми там̣ (сйа̄.)] да̄наварам̣, самбодхиварапаттийа̄.

68. ‘‘на̄денто паббатам̣ селам̣, гадждженто бахалам̣ гирим̣;

садевакам̣ ха̄сайанто, буддхо локе бхава̄махам̣.

69. ‘‘диса̄ дасавидха̄ локе, йа̄йато наттхи антакам̣;

тасмин̃ча диса̄бха̄гамхи, буддхакхетта̄ асан̇кхийа̄.

70. ‘‘пабха̄ пакиттита̄ майхам̣, йамака̄ рам̣сива̄хана̄;

еттхантаре рам̣сиджа̄лам̣, а̄локо випуло бхаве.

71. ‘‘еттаке локадха̄тумхи, саббе пассанту мам̣ джана̄;

саббе мам̣ ануваттанту, йа̄ва брахманивесанам̣ [саббева сумана̄ хонту, саббе мам̣ ануваттаре (сӣ. сйа̄.)].

72. ‘‘висит̣т̣хамадхуна̄дена, аматабхерима̄ханим̣;

еттхантаре джана̄ саббе, сун̣анту мадхурам̣ гирам̣.

73. ‘‘дхаммамегхена вассанте, саббе хонту ана̄сава̄;

йеттха паччхимака̄ сатта̄, сота̄панна̄ бхаванту те.

74. ‘‘датва̄ да̄таббакам̣ да̄нам̣, сӣлам̣ пӯретва̄ асесато;