3. чаккаваттисуттам̣
аттадӣпасаран̣ата̄
80. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ магадхесу вихарати ма̄тула̄йам̣. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхадданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ…пе… читте читта̄нупассӣ…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о.
‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе. гочаре, бхиккхаве, чаратам̣ саке петтике висайе на лаччхати ма̄ро ота̄рам̣, на лаччхати ма̄ро а̄рамман̣ам̣ [а̄раман̣ам̣ (?)]. кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати.
дал̣ханемичаккаваттира̄джа̄
81. ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми на̄ма ахоси чаккаваттӣ [чаккаватти (сйа̄. пӣ.)] дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни сатта ратана̄ни ахесум̣ сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣у хаттхиратанам̣ ассаратанам̣ ман̣иратанам̣ иттхиратанам̣ гахапатиратанам̣ парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ ахесум̣ сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена [дхаммена самена (сйа̄. ка.)] абхивиджийа аджджха̄васи.
82. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми бахуннам̣ васса̄нам̣ бахуннам̣ вассасата̄нам̣ бахуннам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘йада̄ твам̣, амбхо пуриса, пассеййа̄си диббам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣, атха ме а̄рочеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, со пурисо ран̃н̃о дал̣ханемисса паччассоси. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, со пурисо бахуннам̣ васса̄нам̣ бахуннам̣ вассасата̄нам̣ бахуннам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена диббам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣, дисва̄на йена ра̄джа̄ дал̣ханеми тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ дал̣ханемим̣ етадавоча – ‘йаггхе, дева, джа̄неййа̄си, диббам̣ те чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чута’нти. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ [а̄мантетва̄ (сйа̄. ка.)] етадавоча – ‘диббам̣ кира ме, та̄та кума̄ра, чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣. сутам̣ кхо пана метам̣ – йасса ран̃н̃о чаккаваттисса диббам̣ чаккаратанам̣ осаккати т̣ха̄на̄ чавати, на да̄ни тена ран̃н̃а̄ чирам̣ джӣвитаббам̣ хотӣти. бхутта̄ кхо пана ме ма̄нусака̄ ка̄ма̄, самайо да̄ни ме диббе ка̄ме парийеситум̣. ехи твам̣, та̄та кума̄ра, имам̣ самуддапарийантам̣ патхавим̣ пат̣ипаджджа. ахам̣ пана кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄мӣ’ти.
83. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ дал̣ханеми джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. сатта̄хапаббаджите кхо пана, бхиккхаве, ра̄джисимхи диббам̣ чаккаратанам̣ антарадха̄йи.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаро пурисо йена ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто [муддха̄васитто (сӣ. сйа̄. пӣ.) евамупарипи] тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ кхаттийам̣ муддха̄бхиситтам̣ етадавоча – ‘йаггхе, дева, джа̄неййа̄си, диббам̣ чаккаратанам̣ антарахита’нти. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто диббе чаккаратане антарахите анаттамано ахоси, анаттаманатан̃ча пат̣исам̣ведеси. со йена ра̄джиси тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джисим̣ етадавоча – ‘йаггхе, дева, джа̄неййа̄си, диббам̣ чаккаратанам̣ антарахита’нти. евам̣ вутте, бхиккхаве, ра̄джиси ра̄джа̄нам̣ кхаттийам̣ муддха̄бхиситтам̣ етадавоча – ‘ма̄ кхо твам̣, та̄та, диббе чаккаратане антарахите анаттамано ахоси, ма̄ анаттаманатан̃ча пат̣исам̣ведеси, на хи те, та̄та, диббам̣ чаккаратанам̣ петтикам̣ да̄йаджджам̣. ин̇гха твам̣, та̄та, арийе чаккаваттиватте ватта̄хи. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йам̣ те арийе чаккаваттиватте ваттама̄насса тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄тасса [сӣсам̣ наха̄тасса (сӣ. пӣ.), сӣсанха̄тасса (сйа̄.)] упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса диббам̣ чаккаратанам̣ па̄тубхависсати сахасса̄рам̣ санемикам̣ сана̄бхикам̣ сабба̄ка̄рапарипӯра’нти.
чаккаваттиарийаваттам̣
84. ‘‘‘катамам̣ пана там̣, дева, арийам̣ чаккаваттиватта’нти? ‘тена хи твам̣, та̄та, дхаммам̣йева нисса̄йа дхаммам̣ саккаронто дхаммам̣ гарум̣ каронто [гарукаронто (сӣ. сйа̄. пӣ.)] дхаммам̣ ма̄ненто дхаммам̣ пӯдженто дхаммам̣ апача̄йама̄но дхаммаддхаджо дхаммакету дхамма̄дхипатеййо дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахассу антоджанасмим̣ балака̄йасмим̣ кхаттийесу ануйантесу [ануйуттесу (сӣ. пӣ.)] бра̄хман̣агахапатикесу негамаджа̄нападесу саман̣абра̄хман̣есу мигапаккхӣсу. ма̄ ча те, та̄та, виджите адхаммака̄ро паваттиттха. йе ча те, та̄та, виджите адхана̄ ассу, тесан̃ча дханамануппадеййа̄си [дханамануппададжджеййа̄си (сӣ. сйа̄. пӣ.)]. йе ча те, та̄та, виджите саман̣абра̄хман̣а̄ мадаппама̄да̄ пат̣ивирата̄ кхантисорачче нивит̣т̣ха̄ екаматта̄нам̣ даменти, екаматта̄нам̣ саменти, екаматта̄нам̣ паринибба̄пенти, те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхеййа̄си паригган̣хеййа̄си – ‘‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусалам̣, ким̣ са̄ваджджам̣, ким̣ анаваджджам̣, ким̣ севитаббам̣, ким̣ на севитаббам̣, ким̣ ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа асса, ким̣ ва̄ пана ме карӣйама̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’’ти? тесам̣ сутва̄ йам̣ акусалам̣ там̣ абхиниваджджеййа̄си, йам̣ кусалам̣ там̣ сама̄да̄йа ваттеййа̄си. идам̣ кхо, та̄та, там̣ арийам̣ чаккаваттиватта’нти.
чаккаратанапа̄тубха̄во
85. ‘‘‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто ра̄джисисса пат̣иссутва̄ арийе чаккаваттиватте [арийам̣ чаккаваттиваттам̣ (ка.)] ватти. тасса арийе чаккаваттиватте ваттама̄насса тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄тасса упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахоси сахасса̄рам̣ санемикам̣ сана̄бхикам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣. дисва̄на ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса етадахоси – ‘сутам̣ кхо пана метам̣ – йасса ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄тасса упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса диббам̣ чаккаратанам̣ па̄тубхавати сахасса̄рам̣ санемикам̣ сана̄бхикам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣, со хоти ра̄джа̄ чаккаваттӣ’ти. ассам̣ ну кхо ахам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ утара̄сан̇гам̣ каритва̄ ва̄мена хаттхена бхин̇ка̄рам̣ гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена чаккаратанам̣ аббхуккири – ‘паваттату бхавам̣ чаккаратанам̣, абхивиджина̄ту бхавам̣ чаккаратана’нти.
‘‘атха кхо там̣, бхиккхаве, чаккаратанам̣ пураттхимам̣ дисам̣ паватти, анвадева ра̄джа̄ чаккаваттӣ саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йасмим̣ кхо пана, бхиккхаве, падесе чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄си, таттха ра̄джа̄ чаккаваттӣ ва̄сам̣ упагаччхи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йе кхо пана, бхиккхаве, пураттхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘ехи кхо, маха̄ра̄джа, сва̄гатам̣ те [са̄гатам̣ (сӣ. пӣ.)] маха̄ра̄джа, сакам̣ те, маха̄ра̄джа, ануса̄са, маха̄ра̄джа̄’ти. ра̄джа̄ чаккаваттӣ евама̄ха – ‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месумиччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бха̄ситабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’ти. йе кхо пана, бхиккхаве, пураттхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ран̃н̃о чаккаваттисса ануйанта̄ [ануйутта̄ (сӣ. пӣ.)] ахесум̣.
86. ‘‘атха кхо там̣, бхиккхаве, чаккаратанам̣ пураттхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ [аджджхогахетва̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] паччуттаритва̄ даккхин̣ам̣ дисам̣ паватти…пе… даккхин̣ам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ паччхимам̣ дисам̣ паватти, анвадева ра̄джа̄ чаккаваттӣ саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йасмим̣ кхо пана, бхиккхаве, падесе чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄си, таттха ра̄джа̄ чаккаваттӣ ва̄сам̣ упагаччхи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йе кхо пана, бхиккхаве, паччхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘ехи кхо, маха̄ра̄джа, сва̄гатам̣ те, маха̄ра̄джа, сакам̣ те, маха̄ра̄джа, ануса̄са, маха̄ра̄джа̄’ти. ра̄джа̄ чаккаваттӣ евама̄ха – ‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месумиччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бха̄ситабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’ти. йе кхо пана, бхиккхаве, паччхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ран̃н̃о чаккаваттисса ануйанта̄ ахесум̣.
87. ‘‘атха кхо там̣, бхиккхаве, чаккаратанам̣ паччхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ уттарам̣ дисам̣ паватти, анвадева ра̄джа̄ чаккаваттӣ саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йасмим̣ кхо пана, бхиккхаве, падесе чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄си, таттха ра̄джа̄ чаккаваттӣ ва̄сам̣ упагаччхи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йе кхо пана, бхиккхаве, уттара̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘ехи кхо, маха̄ра̄джа, сва̄гатам̣ те, маха̄ра̄джа, сакам̣ те, маха̄ра̄джа, ануса̄са, маха̄ра̄джа̄’ти. ра̄джа̄ чаккаваттӣ евама̄ха – ‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месумиччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бха̄ситабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’ти. йе кхо пана, бхиккхаве, уттара̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ран̃н̃о чаккаваттисса ануйанта̄ ахесум̣.
‘‘атха кхо там̣, бхиккхаве, чаккаратанам̣ самуддапарийантам̣ патхавим̣ абхивиджинитва̄ тамева ра̄джадха̄ним̣ пачча̄гантва̄ ран̃н̃о чаккаваттисса антепурадва̄ре аттхакаран̣апамукхе [ад̣д̣акаран̣апамукхе (ка.)] аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄си ран̃н̃о чаккаваттисса антепурам̣ упасобхайама̄нам̣.
дутийа̄дичаккаваттикатха̄
88. ‘‘дутийопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ…пе… татийопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ… чатуттхопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ… пан̃чамопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ… чхат̣т̣хопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ… саттамопи кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ бахуннам̣ васса̄нам̣ бахуннам̣ вассасата̄нам̣ бахуннам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘йада̄ твам̣, амбхо пуриса, пассеййа̄си диббам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣, атха ме а̄рочеййа̄сӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, со пурисо ран̃н̃о чаккаваттисса паччассоси. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, со пурисо бахуннам̣ васса̄нам̣ бахуннам̣ вассасата̄нам̣ бахуннам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена диббам̣ чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чутам̣. дисва̄на йена ра̄джа̄ чаккаваттӣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ етадавоча – ‘йаггхе, дева, джа̄неййа̄си, диббам̣ те чаккаратанам̣ осаккитам̣ т̣ха̄на̄ чута’нти?
89. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘диббам̣ кира ме, та̄та кума̄ра, чаккаратанам̣ осаккитам̣, т̣ха̄на̄ чутам̣, сутам̣ кхо пана метам̣ – йасса ран̃н̃о чаккаваттисса диббам̣ чаккаратанам̣ осаккати, т̣ха̄на̄ чавати, на да̄ни тена ран̃н̃а̄ чирам̣ джӣвитаббам̣ хотӣти. бхутта̄ кхо пана ме ма̄нусака̄ ка̄ма̄, самайо да̄ни ме диббе ка̄ме парийеситум̣, ехи твам̣, та̄та кума̄ра, имам̣ самуддапарийантам̣ патхавим̣ пат̣ипаджджа. ахам̣ пана кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄мӣ’ти.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ джет̣т̣хапуттам̣ кума̄рам̣ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. сатта̄хапаббаджите кхо пана, бхиккхаве, ра̄джисимхи диббам̣ чаккаратанам̣ антарадха̄йи.
90. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаро пурисо йена ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ кхаттийам̣ муддха̄бхиситтам̣ етадавоча – ‘йаггхе, дева, джа̄неййа̄си, диббам̣ чаккаратанам̣ антарахита’нти? атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто диббе чаккаратане антарахите анаттамано ахоси. анаттаманатан̃ча пат̣исам̣ведеси; но ча кхо ра̄джисим̣ упасан̇камитва̄ арийам̣ чаккаваттиваттам̣ пуччхи. со саматенева судам̣ джанападам̣ паса̄сати. тасса саматена джанападам̣ паса̄сато пуббена̄парам̣ джанапада̄ на паббанти, йатха̄ там̣ пуббака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ арийе чаккаваттиватте ваттама̄на̄нам̣.
‘‘атха кхо, бхиккхаве, амачча̄ па̄рисаджджа̄ ган̣акамаха̄матта̄ анӣкат̣т̣ха̄ дова̄рика̄ мантасса̄джӣвино саннипатитва̄ ра̄джа̄нам̣ кхаттийам̣ муддха̄бхиситтам̣ етадавочум̣ – ‘на кхо те, дева, саматена (судам̣) джанападам̣ паса̄сато пуббена̄парам̣ джанапада̄ паббанти, йатха̄ там̣ пуббака̄нам̣ ра̄джӯнам̣ арийе чаккаваттиватте ваттама̄на̄нам̣. сам̣виджджанти кхо те, дева, виджите амачча̄ па̄рисаджджа̄ ган̣акамаха̄матта̄ анӣкат̣т̣ха̄ дова̄рика̄ мантасса̄джӣвино майан̃чева ан̃н̃е ча [ан̃н̃е ча пан̣д̣ите саман̣абра̄хман̣е пуччхеййа̄си (ка.)] йе майам̣ арийам̣ чаккаваттиваттам̣ дха̄рема. ин̇гха твам̣, дева, амхе арийам̣ чаккаваттиваттам̣ пуччха. тасса те майам̣ арийам̣ чаккаваттиваттам̣ пут̣т̣ха̄ бйа̄карисса̄ма̄’ти.
а̄йуван̣н̣а̄дипарийа̄никатха̄
91. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто амачче па̄рисадждже ган̣акамаха̄матте анӣкат̣т̣хе дова̄рике мантасса̄джӣвино саннипа̄тетва̄ арийам̣ чаккаваттиваттам̣ пуччхи. тасса те арийам̣ чаккаваттиваттам̣ пут̣т̣ха̄ бйа̄карим̣су. тесам̣ сутва̄ дхаммикан̃хи кхо раккха̄варан̣агуттим̣ сам̣видахи, но ча кхо адхана̄нам̣ дханамануппада̄си. адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си. да̄лиддийе вепуллам̣ гате ан̃н̃атаро пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийи. таменам̣ аггахесум̣. гахетва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса дассесум̣ – ‘айам̣, дева, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто там̣ пурисам̣ етадавоча – ‘саччам̣ кира твам̣, амбхо пуриса, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти [а̄дийасӣти (сйа̄.)]? ‘саччам̣, дева̄’ти. ‘ким̣ ка̄ран̣а̄’ти? ‘на хи, дева, джӣва̄мӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто тасса пурисасса дханамануппада̄си – ‘имина̄ твам̣, амбхо пуриса, дханена аттана̄ ча джӣва̄хи, ма̄та̄питаро ча посехи, путтада̄ран̃ча посехи, камманте ча пайоджехи, саман̣абра̄хман̣есу [саман̣есу бра̄хман̣есу (бахӯсу)] уддхаггикам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пехи соваггикам̣ сукхавипа̄кам̣ саггасам̣ваттаника’нти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, со пурисо ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса паччассоси.
‘‘ан̃н̃атаропи кхо, бхиккхаве, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийи. таменам̣ аггахесум̣. гахетва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса дассесум̣ – ‘айам̣, дева, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто там̣ пурисам̣ етадавоча – ‘саччам̣ кира твам̣, амбхо пуриса, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти? ‘саччам̣, дева̄’ти. ‘ким̣ ка̄ран̣а̄’ти? ‘на хи, дева, джӣва̄мӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто тасса пурисасса дханамануппада̄си – ‘имина̄ твам̣, амбхо пуриса, дханена аттана̄ ча джӣва̄хи, ма̄та̄питаро ча посехи, путтада̄ран̃ча посехи, камманте ча пайоджехи, саман̣абра̄хман̣есу уддхаггикам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пехи соваггикам̣ сукхавипа̄кам̣ саггасам̣ваттаника’нти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, со пурисо ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса паччассоси.
92. ‘‘ассосум̣ кхо, бхиккхаве, манусса̄ – ‘йе кира, бхо, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийанти, тесам̣ ра̄джа̄ дханамануппадетӣ’ти. сутва̄на тесам̣ етадахоси – ‘йам̣нӯна майампи паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййа̄ма̄’ти. атха кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаро пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийи. таменам̣ аггахесум̣. гахетва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса дассесум̣ – ‘айам̣, дева, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто там̣ пурисам̣ етадавоча – ‘саччам̣ кира твам̣, амбхо пуриса, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти? ‘саччам̣, дева̄’ти. ‘ким̣ ка̄ран̣а̄’ти? ‘на хи, дева, джӣва̄мӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса етадахоси – ‘саче кхо ахам̣ йо йо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийиссати, тасса тасса дханамануппадасса̄ми, евамидам̣ адинна̄да̄нам̣ павад̣д̣хиссати. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ пурисам̣ суниседхам̣ ниседхеййам̣, мӯлагхаччам̣ [мӯлагхаччхам̣ (сйа̄.), мӯлачхеджджа (ка.)] кареййам̣, сӣсамасса чхиндеййа’нти. атха кхо, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто пурисе а̄н̣а̄песи – ‘тена хи, бхан̣е, имам̣ пурисам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ [паччха̄ба̄хум̣ (сйа̄.)] га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкхамитва̄ даккхин̣ато нагарасса суниседхам̣ ниседхетха, мӯлагхаччам̣ каротха, сӣсамасса чхиндатха̄’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, те пуриса̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкхамитва̄ даккхин̣ато нагарасса суниседхам̣ ниседхесум̣, мӯлагхаччам̣ акам̣су, сӣсамасса чхиндим̣су.
93. ‘‘ассосум̣ кхо, бхиккхаве, манусса̄ – ‘йе кира, бхо, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийанти, те ра̄джа̄ суниседхам̣ ниседхети, мӯлагхаччам̣ кароти, сӣса̄ни тесам̣ чхиндатӣ’ти. сутва̄на тесам̣ етадахоси – ‘йам̣нӯна майампи тин̣ха̄ни саттха̄ни ка̄ра̄песса̄ма [ка̄ра̄пеййа̄ма (сйа̄. пӣ.) ка̄ра̄пеййа̄ма̄ти (ка. сӣ.)], тин̣ха̄ни саттха̄ни ка̄ра̄петва̄ йесам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийисса̄ма, те суниседхам̣ ниседхесса̄ма, мӯлагхаччам̣ карисса̄ма, сӣса̄ни тесам̣ чхиндисса̄ма̄’ти. те тин̣ха̄ни саттха̄ни ка̄ра̄песум̣, тин̣ха̄ни саттха̄ни ка̄ра̄петва̄ га̄магха̄тампи упаккамим̣су ка̄тум̣, нигамагха̄тампи упаккамим̣су ка̄тум̣, нагарагха̄тампи упаккамим̣су ка̄тум̣, пантхадуханампи [пантхадӯханам̣пи (сӣ. сйа̄. пӣ.)] упаккамим̣су ка̄тум̣. йесам̣ те адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийанти, те суниседхам̣ ниседхенти, мӯлагхаччам̣ каронти, сӣса̄ни тесам̣ чхинданти.
94. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си, да̄лиддийе вепуллам̣ гате адинна̄да̄нам̣ вепулламагама̄си, адинна̄да̄не вепуллам̣ гате саттхам̣ вепулламагама̄си, саттхе вепуллам̣ гате па̄н̣а̄типа̄то вепулламагама̄си, па̄н̣а̄типа̄те вепуллам̣ гате тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ асӣтивассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ чатта̄рӣсавассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
‘‘чатта̄рӣсавассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу ан̃н̃атаро пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийи. таменам̣ аггахесум̣. гахетва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса дассесум̣ – ‘айам̣, дева, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти. евам̣ вутте, бхиккхаве, ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто там̣ пурисам̣ етадавоча – ‘саччам̣ кира твам̣, амбхо пуриса, паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти? ‘на хи, дева̄’ти сампаджа̄намуса̄ абха̄си.
95. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си. да̄лиддийе вепуллам̣ гате адинна̄да̄нам̣ вепулламагама̄си, адинна̄да̄не вепуллам̣ гате саттхам̣ вепулламагама̄си. саттхе вепуллам̣ гате па̄н̣а̄типа̄то вепулламагама̄си, па̄н̣а̄типа̄те вепуллам̣ гате муса̄ва̄до вепулламагама̄си, муса̄ва̄де вепуллам̣ гате тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ чатта̄рӣсавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вӣсативассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
‘‘вӣсативассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу ан̃н̃атаро пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийи. таменам̣ ан̃н̃атаро пурисо ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄бхиситтасса а̄рочеси – ‘иттханна̄мо, дева, пурисо паресам̣ адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийӣ’ти песун̃н̃амака̄си.
96. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си. да̄лиддийе вепуллам̣ гате адинна̄да̄нам̣ вепулламагама̄си, адинна̄да̄не вепуллам̣ гате саттхам̣ вепулламагама̄си, саттхе вепуллам̣ гате па̄н̣а̄типа̄то вепулламагама̄си, па̄н̣а̄типа̄те вепуллам̣ гате муса̄ва̄до вепулламагама̄си, муса̄ва̄де вепуллам̣ гате писун̣а̄ ва̄ча̄ вепулламагама̄си, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вепуллам̣ гата̄йа тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ вӣсативассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ дасавассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
‘‘дасавассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу екидам̣ сатта̄ ван̣н̣аванто хонти, екидам̣ сатта̄ дуббан̣н̣а̄. таттха йе те сатта̄ дуббан̣н̣а̄, те ван̣н̣аванте сатте абхиджджха̄йанта̄ паресам̣ да̄ресу ча̄риттам̣ а̄паджджим̣су.
97. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си. да̄лиддийе вепуллам̣ гате…пе… ка̄месумиччха̄ча̄ро вепулламагама̄си, ка̄месумиччха̄ча̄ре вепуллам̣ гате тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ дасавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ пан̃чавассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
98. ‘‘пан̃чавассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу две дхамма̄ вепулламагамам̣су – пхаруса̄ва̄ча̄ сампхаппала̄по ча. двӣсу дхаммесу вепуллам̣ гатесу тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ пан̃чавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ аппекачче ад̣д̣хатеййавассасахасса̄йука̄, аппекачче двевассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
99. ‘‘ад̣д̣хатеййавассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ вепулламагамам̣су. абхиджджха̄бйа̄па̄десу вепуллам̣ гатесу тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ ад̣д̣хатеййавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вассасахасса̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
100. ‘‘вассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу миччха̄дит̣т̣хи вепулламагама̄си. миччха̄дит̣т̣хийа̄ вепуллам̣ гата̄йа тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ вассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ пан̃чавассасата̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
101. ‘‘пан̃чавассасата̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу тайо дхамма̄ вепулламагамам̣су. адхаммара̄го висамалобхо миччха̄дхаммо. тӣсу дхаммесу вепуллам̣ гатесу тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ пан̃чавассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ аппекачче ад̣д̣хатеййавассасата̄йука̄, аппекачче двевассасата̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
‘‘ад̣д̣хатеййавассасата̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу име дхамма̄ вепулламагамам̣су. аматтеййата̄ апеттеййата̄ аса̄ман̃н̃ата̄ абрахман̃н̃ата̄ на куле джет̣т̣ха̄пача̄йита̄.
102. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, адхана̄нам̣ дхане анануппадийама̄не да̄лиддийам̣ вепулламагама̄си. да̄лиддийе вепуллам̣ гате адинна̄да̄нам̣ вепулламагама̄си. адинна̄да̄не вепуллам̣ гате саттхам̣ вепулламагама̄си. саттхе вепуллам̣ гате па̄н̣а̄типа̄то вепулламагама̄си. па̄н̣а̄типа̄те вепуллам̣ гате муса̄ва̄до вепулламагама̄си. муса̄ва̄де вепуллам̣ гате писун̣а̄ ва̄ча̄ вепулламагама̄си. писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вепуллам̣ гата̄йа ка̄месумиччха̄ча̄ро вепулламагама̄си. ка̄месумиччха̄ча̄ре вепуллам̣ гате две дхамма̄ вепулламагамам̣су, пхаруса̄ ва̄ча̄ сампхаппала̄по ча. двӣсу дхаммесу вепуллам̣ гатесу абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ вепулламагамам̣су. абхиджджха̄бйа̄па̄десу вепуллам̣ гатесу миччха̄дит̣т̣хи вепулламагама̄си. миччха̄дит̣т̣хийа̄ вепуллам̣ гата̄йа тайо дхамма̄ вепулламагамам̣су, адхаммара̄го висамалобхо миччха̄дхаммо. тӣсу дхаммесу вепуллам̣ гатесу име дхамма̄ вепулламагамам̣су, аматтеййата̄ апеттеййата̄ аса̄ман̃н̃ата̄ абрахман̃н̃ата̄ на куле джет̣т̣ха̄пача̄йита̄. имесу дхаммесу вепуллам̣ гатесу тесам̣ сатта̄нам̣ а̄йупи париха̄йи, ван̣н̣опи париха̄йи. тесам̣ а̄йуна̄пи париха̄йама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи париха̄йама̄на̄нам̣ ад̣д̣хатеййавассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вассасата̄йука̄ путта̄ ахесум̣.
дасавасса̄йукасамайо
103. ‘‘бхависсати, бхиккхаве, со самайо, йам̣ имесам̣ манусса̄нам̣ дасавасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти. дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу пан̃чавассика̄ [пан̃чама̄сика̄ (ка. сӣ.)] кума̄рика̄ алам̣патеййа̄ бхависсанти. дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу има̄ни раса̄ни антарадха̄йиссанти, сеййатхидам̣, саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣ лон̣ам̣. дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу кудрӯсако аггам̣ бходжана̄нам̣ [аггабходжанам̣ (сйа̄.)] бхависсати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, етарахи са̄лимам̣содано аггам̣ бходжана̄нам̣; евамева кхо, бхиккхаве, дасавасса̄йукесу мануссесу кудрӯсако аггам̣ бходжана̄нам̣ бхависсати.
‘‘дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу даса кусалакаммапатха̄ саббена саббам̣ антарадха̄йиссанти, даса акусалакаммапатха̄ атибйа̄дипписсанти [ативийа дипписсанти (сйа̄. пӣ.), ативйа̄дипписсанти (сӣ.)]. дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу кусалантипи на бхависсати, куто пана кусаласса ка̄рако. дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу йе те бхависсанти аматтеййа̄ апеттеййа̄ аса̄ман̃н̃а̄ абрахман̃н̃а̄ на куле джет̣т̣ха̄пача̄йино, те пуджджа̄ ча бхависсанти па̄сам̣са̄ ча. сеййатха̄пи, бхиккхаве, етарахи маттеййа̄ петтеййа̄ са̄ман̃н̃а̄ брахман̃н̃а̄ куле джет̣т̣ха̄пача̄йино пуджджа̄ ча па̄сам̣са̄ ча; евамева кхо, бхиккхаве, дасавасса̄йукесу мануссесу йе те бхависсанти аматтеййа̄ апеттеййа̄ аса̄ман̃н̃а̄ абрахман̃н̃а̄ на куле джет̣т̣ха̄пача̄йино, те пуджджа̄ ча бхависсанти па̄сам̣са̄ ча.
‘‘дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу на бхависсати ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄. самбхедам̣ локо гамиссати йатха̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ сон̣асин̇га̄ла̄ [сон̣асига̄ла̄ (сӣ. пӣ.)].
‘‘дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу тесам̣ сатта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃амхи тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсати тиббо бйа̄па̄до тиббо манопадосо тиббам̣ вадхакачиттам̣. ма̄тупи путтамхи путтассапи ма̄тари; питупи путтамхи путтассапи питари; бха̄тупи бхагинийа̄ бхагинийа̄пи бха̄тари тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсати тиббо бйа̄па̄до тиббо манопадосо тиббам̣ вадхакачиттам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ма̄гавикасса мигам̣ дисва̄ тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито хоти тиббо бйа̄па̄до тиббо манопадосо тиббам̣ вадхакачиттам̣; евамева кхо, бхиккхаве, дасавасса̄йукесу мануссесу тесам̣ сатта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃амхи тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсати тиббо бйа̄па̄до тиббо манопадосо тиббам̣ вадхакачиттам̣. ма̄тупи путтамхи путтассапи ма̄тари; питупи путтамхи путтассапи питари; бха̄тупи бхагинийа̄ бхагинийа̄пи бха̄тари тиббо а̄гха̄то паччупат̣т̣хито бхависсати тиббо бйа̄па̄до тиббо манопадосо тиббам̣ вадхакачиттам̣.
104. ‘‘дасавасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу сатта̄хам̣ саттхантаракаппо бхависсати. те ан̃н̃аман̃н̃амхи мигасан̃н̃ам̣ пат̣илабхиссанти. тесам̣ тин̣ха̄ни саттха̄ни хаттхесу па̄тубхависсанти. те тин̣хена саттхена ‘еса миго еса миго’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропессанти.
‘‘атха кхо тесам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ екачча̄нам̣ евам̣ бхависсати – ‘ма̄ ча майам̣ кан̃чи [кин̃чи (ка.)], ма̄ ча амхе кочи, йам̣нӯна майам̣ тин̣агаханам̣ ва̄ ванагаханам̣ ва̄ руккхагаханам̣ ва̄ надӣвидуггам̣ ва̄ паббатависамам̣ ва̄ пависитва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ра̄ йа̄пеййа̄ма̄’ти. те тин̣агаханам̣ ва̄ ванагаханам̣ ва̄ руккхагаханам̣ ва̄ надӣвидуггам̣ ва̄ паббатависамам̣ ва̄ [те тин̣агаханам̣ ванагаханам̣ руккхагаханам̣ надӣвидуггам̣ паббатависамам̣ (сӣ. пӣ.)] пависитва̄ сатта̄хам̣ ванамӯлапхала̄ха̄ра̄ йа̄пессанти. те тасса сатта̄хасса аччайена тин̣агахана̄ ванагахана̄ руккхагахана̄ надӣвидугга̄ паббатависама̄ никкхамитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄лин̇гитва̄ сабха̄га̄йиссанти самасса̄сиссанти – ‘дит̣т̣ха̄, бхо, сатта̄ джӣваси, дит̣т̣ха̄, бхо, сатта̄ джӣвасӣ’ти.
а̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄
105. ‘‘атха кхо тесам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ бхависсати – ‘майам̣ кхо акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету еварӯпам̣ а̄йатам̣ н̃а̄тиккхайам̣ патта̄. йам̣нӯна майам̣ кусалам̣ кареййа̄ма. ким̣ кусалам̣ кареййа̄ма? йам̣нӯна майам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамеййа̄ма, идам̣ кусалам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа ваттеййа̄ма̄’ти. те па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамиссанти, идам̣ кусалам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа ваттиссанти. те кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету а̄йуна̄пи вад̣д̣хиссанти, ван̣н̣енапи вад̣д̣хиссанти. тесам̣ а̄йуна̄пи вад̣д̣хама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи вад̣д̣хама̄на̄нам̣ дасавасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вӣсативасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти.
‘‘атха кхо тесам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ бхависсати – ‘майам̣ кхо кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету а̄йуна̄пи вад̣д̣ха̄ма, ван̣н̣енапи вад̣д̣ха̄ма. йам̣нӯна майам̣ бхиййосоматта̄йа кусалам̣ кареййа̄ма. ким̣ кусалам̣ кареййа̄ма? йам̣нӯна майам̣ адинна̄да̄на̄ вирамеййа̄ма… ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирамеййа̄ма… муса̄ва̄да̄ вирамеййа̄ма… писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вирамеййа̄ма… пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вирамеййа̄ма… сампхаппала̄па̄ вирамеййа̄ма… абхиджджхам̣ паджахеййа̄ма… бйа̄па̄дам̣ паджахеййа̄ма… миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахеййа̄ма… тайо дхамме паджахеййа̄ма – адхаммара̄гам̣ висамалобхам̣ миччха̄дхаммам̣… йам̣нӯна майам̣ маттеййа̄ асса̄ма петтеййа̄ са̄ман̃н̃а̄ брахман̃н̃а̄ куле джет̣т̣ха̄пача̄йино, идам̣ кусалам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа ваттеййа̄ма̄’ти. те маттеййа̄ бхависсанти петтеййа̄ са̄ман̃н̃а̄ брахман̃н̃а̄ куле джет̣т̣ха̄пача̄йино, идам̣ кусалам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа ваттиссанти.
‘‘те кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету а̄йуна̄пи вад̣д̣хиссанти, ван̣н̣енапи вад̣д̣хиссанти. тесам̣ а̄йуна̄пи вад̣д̣хама̄на̄нам̣ ван̣н̣енапи вад̣д̣хама̄на̄нам̣ вӣсативасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ чатта̄рӣсавасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… чатта̄рӣсавасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ асӣтивасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… асӣтивасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ сат̣т̣хивассасата̄йука̄ путта̄ бхависсанти… сат̣т̣хивассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вӣсатитивассасата̄йука̄ путта̄ бхависсанти… вӣсатитивассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ чатта̄рӣсачхаббассасата̄йука̄ путта̄ бхависсанти. чатта̄рӣсачхаббассасата̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ двевассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… двевассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ чатта̄ривассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… чатта̄ривассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ ат̣т̣хавассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… ат̣т̣хавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ вӣсативассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… вӣсативассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ чатта̄рӣсавассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… чатта̄рӣсавассасахасса̄йука̄нам̣ манусса̄нам̣ асӣтивассасахасса̄йука̄ путта̄ бхависсанти… асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу пан̃чавассасатика̄ кума̄рика̄ алам̣патеййа̄ бхависсанти.
сан̇кхара̄джауппатти
106. ‘‘асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу тайо а̄ба̄дха̄ бхависсанти, иччха̄, анасанам̣, джара̄. асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу айам̣ джамбудӣпо иддхо чева бхависсати пхӣто ча, куккут̣асампа̄тика̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо [га̄манигамаджанапада̄ ра̄джадха̄нийо (ка.)]. асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу айам̣ джамбудӣпо авӣчи ман̃н̃е пхут̣о бхависсати мануссехи, сеййатха̄пи нал̣аванам̣ ва̄ сараванам̣ [са̄раванам̣ (сйа̄.)] ва̄. асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу айам̣ ба̄ра̄н̣асӣ кетуматӣ на̄ма ра̄джадха̄нӣ бхависсати иддха̄ чева пхӣта̄ ча бахуджана̄ ча а̄кин̣н̣аманусса̄ ча субхиккха̄ ча. асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу имасмим̣ джамбудӣпе чатура̄сӣтинагарасахасса̄ни бхависсанти кетуматӣра̄джадха̄нӣпамукха̄ни. асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу кетуматийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄ уппаджджиссати чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни сатта ратана̄ни бхависсанти, сеййатхидам̣, чаккаратанам̣ хаттхиратанам̣ ассаратанам̣ ман̣иратанам̣ иттхиратанам̣ гахапатиратанам̣ парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхависсанти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васиссати.
меттеййабуддхуппа̄до
107. ‘‘асӣтивассасахасса̄йукесу, бхиккхаве, мануссесу меттеййо на̄ма бхагава̄ локе уппаджджиссати арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. сеййатха̄па̄хаметарахи локе уппанно арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄. со имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведессати, сеййатха̄па̄хаметарахи имам̣ локам̣ садевакам̣ сама̄ракам̣ сабрахмакам̣ сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садевамануссам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведеми. со дхаммам̣ десессати а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сессати; сеййатха̄па̄хаметарахи дхаммам̣ десеми а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄семи. со анекасахассам̣ [анекасатасахассам̣ (ка.)] бхиккхусам̣гхам̣ парихариссати, сеййатха̄па̄хаметарахи анекасатам̣ бхиккхусам̣гхам̣ парихара̄ми.
108. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, сан̇кхо на̄ма ра̄джа̄ йо со йӯпо ран̃н̃а̄ маха̄пана̄дена ка̄ра̄пито. там̣ йӯпам̣ усса̄петва̄ аджджха̄васитва̄ там̣ датва̄ виссаджджитва̄ саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхикаван̣иббакайа̄чака̄нам̣ да̄нам̣ датва̄ меттеййасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса сантике кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджиссати. со евам̣ паббаджито сама̄но еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссати.
109. ‘‘аттадӣпа̄, бхиккхаве, вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ…пе… читте читта̄нупассӣ…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о.
бхиккхуноа̄йуван̣н̣а̄дивад̣д̣ханакатха̄
110. ‘‘гочаре, бхиккхаве, чаратха саке петтике висайе. гочаре, бхиккхаве, чаранта̄ саке петтике висайе а̄йуна̄пи вад̣д̣хиссатха, ван̣н̣енапи вад̣д̣хиссатха, сукхенапи вад̣д̣хиссатха, бхогенапи вад̣д̣хиссатха, баленапи вад̣д̣хиссатха.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккхуно а̄йусмим̣? идха, бхиккхаве, бхиккху чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети, вӣрийасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети, читтасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети, вӣмам̣са̄сама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети. со имесам̣ чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ а̄кан̇кхама̄но каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно а̄йусмим̣.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккхуно ван̣н̣асмим̣? идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно ван̣н̣асмим̣.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккхуно сукхасмим̣? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно, сукхасмим̣.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккхуно бхогасмим̣? идха, бхиккхаве, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати татха̄ дутийам̣. татха̄ татийам̣. татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати. татха̄ дутийам̣. татха̄ татийам̣. татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно бхогасмим̣.
‘‘кин̃ча, бхиккхаве, бхиккхуно баласмим̣? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. идам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно баласмим̣.
‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екабалампи саманупасса̄ми йам̣ евам̣ дуппасахам̣, йатхайидам̣, бхиккхаве, ма̄рабалам̣. кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.
чаккаваттисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ татийам̣.