10. сан̇гӣтисуттам̣

296. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ маллесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи йена па̄ва̄ на̄ма малла̄нам̣ нагарам̣ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ па̄ва̄йам̣ вихарати чундасса камма̄рапуттасса амбаване.

уббхатаканавасандха̄га̄рам̣

297. тена кхо пана самайена па̄веййака̄нам̣ малла̄нам̣ уббхатакам̣ на̄ма навам̣ сандха̄га̄рам̣ [сантха̄га̄рам̣ (сӣ. пӣ.), сан̣т̣ха̄га̄рам̣ (сйа̄. кам̣.)] ачирака̄ритам̣ хоти анаджджха̄вут̣т̣хам̣ [анаджджха̄вуттхам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)] саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. ассосум̣ кхо па̄веййака̄ малла̄ – ‘‘бхагава̄ кира маллесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи па̄вам̣ ануппатто па̄ва̄йам̣ вихарати чундасса камма̄рапуттасса амбаване’’ти. атха кхо па̄веййака̄ малла̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо па̄веййака̄ малла̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха, бханте, па̄веййака̄нам̣ малла̄нам̣ уббхатакам̣ на̄ма навам̣ сандха̄га̄рам̣ ачирака̄ритам̣ хоти анаджджха̄вут̣т̣хам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена. тан̃ча кхо, бханте, бхагава̄ пат̣хамам̣ парибхун̃джату, бхагавата̄ пат̣хамам̣ парибхуттам̣ паччха̄ па̄веййака̄ малла̄ парибхун̃джиссанти. тадасса па̄веййака̄нам̣ малла̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. адхива̄сеси кхо бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

298. атха кхо па̄веййака̄ малла̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена сандха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саббасантхарим̣ [саббасантхарим̣ сантхатам̣ (ка.)] сандха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ бхагавато а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ удакаман̣икам̣ патит̣т̣хапетва̄ телападӣпам̣ а̄ропетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо те па̄веййака̄ малла̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘саббасантхарисантхатам̣ [саббасантхарим̣ сантхатам̣ (сӣ. пӣ. ка.)], бханте, сандха̄га̄рам̣, бхагавато а̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни, удакаман̣ико патит̣т̣ха̄пито, телападӣпо а̄ропито. йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.

299. атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена сандха̄га̄рам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ па̄де паккха̄летва̄ сандха̄га̄рам̣ пависитва̄ маджджхимам̣ тхамбхам̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди. бхиккхусан̇гхопи кхо па̄де паккха̄летва̄ сандха̄га̄рам̣ пависитва̄ паччхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди бхагавантам̣йева пураккхатва̄. па̄веййака̄пи кхо малла̄ па̄де паккха̄летва̄ сандха̄га̄рам̣ пависитва̄ пураттхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа паччхима̄бхимукха̄ нисӣдим̣су бхагавантам̣йева пураккхатва̄. атха кхо бхагава̄ па̄веййаке малле бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ уййоджеси – ‘‘абхикканта̄ кхо, ва̄сет̣т̣ха̄, ратти. йассада̄ни тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо па̄веййака̄ малла̄ бхагавато пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су.

300. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантесу па̄веййакесу маллесу тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусам̣гхам̣ анувилокетва̄ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ а̄мантеси – ‘‘вигататхинамиддхо [вигататхӣнамиддхо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] кхо, са̄рипутта, бхиккхусан̇гхо. пат̣ибха̄ту там̣, са̄рипутта, бхиккхӯнам̣ дхаммӣкатха̄. пит̣т̣хи ме а̄гила̄йати. тамахам̣ а̄йамисса̄мӣ’’ти [а̄йамеййа̄мӣти (сйа̄. кам̣.)]. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеси па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа, сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄.

бхиннаниган̣т̣хаваттху

301. тена кхо пана самайена ниган̣т̣хо на̄т̣апутто па̄ва̄йам̣ адхуна̄ка̄лан̇като хоти. тасса ка̄лан̇кирийа̄йа бхинна̄ ниган̣т̣ха̄ дведхикаджа̄та̄ [ддхел̣хакаджа̄та̄ (сйа̄. кам̣.)] бхан̣д̣анаджа̄та̄ калахаджа̄та̄ вива̄да̄панна̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вихаранти [вичаранти (сйа̄. кам̣.)] – ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄си, ахам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄ми, ким̣ твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄ниссаси! миччха̄пат̣ипанно твамаси, ахамасми самма̄пат̣ипанно. сахитам̣ ме, асахитам̣ те. пуревачанӣйам̣ паччха̄ авача, паччха̄вачанӣйам̣ пуре авача. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттам̣, а̄ропито те ва̄до, ниггахито твамаси, чара ва̄даппамоккха̄йа, ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣ’’ти. вадхойева кхо ман̃н̃е ниган̣т̣хесу на̄т̣апуттийесу ваттати. йепи [йепи те (сӣ. пӣ.)] ниган̣т̣хасса на̄т̣апуттасса са̄вака̄ гихӣ ода̄тавасана̄, тепи ниган̣т̣хесу на̄т̣апуттийесу ниббиннарӯпа̄ вираттарӯпа̄ пат̣ива̄нарӯпа̄, йатха̄ там̣ дураккха̄те дхаммавинайе дуппаведите аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣е.

302. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ниган̣т̣хо, а̄вусо, на̄т̣апутто па̄ва̄йам̣ адхуна̄ка̄лан̇като, тасса ка̄лан̇кирийа̄йа бхинна̄ ниган̣т̣ха̄ дведхикаджа̄та̄…пе… бхиннатхӯпе аппат̣исаран̣е’’. ‘‘еван̃хетам̣, а̄вусо, хоти дураккха̄те дхаммавинайе дуппаведите аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите. айам̣ кхо пана̄вусо амха̄кам̣ [асма̄кам̣ (пӣ.)] бхагавата̄ [бхагавато (ка. сӣ.)] дхаммо сва̄ккха̄то суппаведито ниййа̄нико упасамасам̣ваттанико самма̄самбуддхаппаведито. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

‘‘катамо ча̄вусо, амха̄кам̣ бхагавата̄ [бхагавато (ка. сӣ.)] дхаммо сва̄ккха̄то суппаведито ниййа̄нико упасамасам̣ваттанико самма̄самбуддхаппаведито; йаттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣?

екакам̣

303. ‘‘аттхи кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена еко дхаммо саммадаккха̄то. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамо еко дхаммо? саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. саббе сатта̄ сан̇кха̄рат̣т̣хитика̄. айам̣ кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена еко дхаммо саммадаккха̄то. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

дукам̣

304. ‘‘аттхи кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена две дхамма̄ саммадаккха̄та̄. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катаме две [две дхаммо (сйа̄. кам̣.) евамупарипи]?

‘‘на̄ман̃ча рӯпан̃ча.

‘‘авиджджа̄ ча бхаватан̣ха̄ ча.

‘‘бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча.

‘‘ахирикан̃ча [ахирӣкан̃ча (каттхачи)] аноттаппан̃ча.

‘‘хирӣ ча оттаппан̃ча.

‘‘довачассата̄ ча па̄памиттата̄ ча.

‘‘совачассата̄ ча калйа̄н̣амиттата̄ ча.

‘‘а̄паттикусалата̄ ча а̄паттивут̣т̣ха̄накусалата̄ ча.

‘‘сама̄паттикусалата̄ ча сама̄паттивут̣т̣ха̄накусалата̄ ча.

‘‘дха̄тукусалата̄ ча манасика̄ракусалата̄ ча.

‘‘а̄йатанакусалата̄ ча пат̣иччасамуппа̄дакусалата̄ ча.

‘‘т̣ха̄накусалата̄ ча ат̣т̣ха̄накусалата̄ ча.

‘‘аджджаван̃ча ладжджаван̃ча.

‘‘кханти ча сораччан̃ча.

‘‘са̄кхалйан̃ча пат̣исантха̄ро ча.

‘‘авихим̣са̄ ча сочеййан̃ча.

‘‘мут̣т̣хассаччан̃ча асампаджан̃н̃ан̃ча.

‘‘сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча.

‘‘индрийесу агуттадва̄рата̄ ча бходжане аматтан̃н̃ута̄ ча.

‘‘индрийесу гуттадва̄рата̄ ча бходжане маттан̃н̃ута̄ ча.

‘‘пат̣исан̇кха̄набалан̃ча [пат̣исандха̄набалан̃ча (сйа̄.)] бха̄вана̄балан̃ча.

‘‘сатибалан̃ча сама̄дхибалан̃ча.

‘‘саматхо ча випассана̄ ча.

‘‘саматханимиттан̃ча паггаханимиттан̃ча.

‘‘паггахо ча авиккхепо ча.

‘‘сӣлавипатти ча дит̣т̣хивипатти ча.

‘‘сӣласампада̄ ча дит̣т̣хисампада̄ ча.

‘‘сӣлависуддхи ча дит̣т̣хивисуддхи ча.

‘‘дит̣т̣хивисуддхи кхо пана йатха̄ дит̣т̣хисса ча падха̄нам̣.

‘‘сам̣вего ча сам̣веджанӣйесу т̣ха̄несу сам̣виггасса ча йонисо падха̄нам̣.

‘‘асантут̣т̣хита̄ ча кусалесу дхаммесу аппат̣ива̄нита̄ ча падха̄насмим̣.

‘‘виджджа̄ ча вимутти ча.

‘‘кхайен̃а̄н̣ам̣ ануппа̄ден̃а̄н̣ам̣.

‘‘име кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена две дхамма̄ саммадаккха̄та̄. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣, йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса чират̣т̣хитикам̣, тадасса бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

тикам̣

305. ‘‘аттхи кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена тайо дхамма̄ саммадаккха̄та̄. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣…пе… аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катаме тайо?

‘‘тӣн̣и акусаламӯла̄ни – лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣.

‘‘тӣн̣и кусаламӯла̄ни – алобхо кусаламӯлам̣, адосо кусаламӯлам̣, амохо кусаламӯлам̣.

‘‘тӣн̣и дуччарита̄ни – ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣.

‘‘тӣн̣и сучарита̄ни – ка̄йасучаритам̣, вачӣсучаритам̣, маносучаритам̣.

‘‘тайо акусалавитакка̄ – ка̄мавитакко, бйа̄па̄давитакко, вихим̣са̄витакко.

‘‘тайо кусалавитакка̄ – неккхаммавитакко, абйа̄па̄давитакко, авихим̣са̄витакко.

‘‘тайо акусаласан̇каппа̄ – ка̄масан̇каппо, бйа̄па̄дасан̇каппо, вихим̣са̄сан̇каппо.

‘‘тайо кусаласан̇каппа̄ – неккхаммасан̇каппо, абйа̄па̄дасан̇каппо, авихим̣са̄сан̇каппо.

‘‘тиссо акусаласан̃н̃а̄ – ка̄масан̃н̃а̄, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄, вихим̣са̄сан̃н̃а̄.

‘‘тиссо кусаласан̃н̃а̄ – неккхаммасан̃н̃а̄, абйа̄па̄дасан̃н̃а̄, авихим̣са̄сан̃н̃а̄.

‘‘тиссо акусаладха̄туйо – ка̄мадха̄ту, бйа̄па̄дадха̄ту, вихим̣са̄дха̄ту.

‘‘тиссо кусаладха̄туйо – неккхаммадха̄ту, абйа̄па̄дадха̄ту, авихим̣са̄дха̄ту.

‘‘апара̄пи тиссо дха̄туйо – ка̄мадха̄ту, рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту.

‘‘апара̄пи тиссо дха̄туйо – рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту, ниродхадха̄ту.

‘‘апара̄пи тиссо дха̄туйо – хӣнадха̄ту, маджджхимадха̄ту, пан̣ӣтадха̄ту.

‘‘тиссо тан̣ха̄ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄.

‘‘апара̄пи тиссо тан̣ха̄ – ка̄матан̣ха̄, рӯпатан̣ха̄, арӯпатан̣ха̄.

‘‘апара̄пи тиссо тан̣ха̄ – рӯпатан̣ха̄, арӯпатан̣ха̄, ниродхатан̣ха̄.

‘‘тӣн̣и сам̣йоджана̄ни – сакка̄йадит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со.

‘‘тайо а̄сава̄ – ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво.

‘‘тайо бхава̄ – ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво.

‘‘тиссо есана̄ – ка̄месана̄, бхавесана̄, брахмачарийесана̄.

‘‘тиссо видха̄ – сеййохамасмӣти видха̄, садисохамасмӣти видха̄, хӣнохамасмӣти видха̄.

‘‘тайо аддха̄ – атӣто аддха̄, ана̄гато аддха̄, паччуппанно аддха̄.

‘‘тайо анта̄ – сакка̄йо анто, сакка̄йасамудайо анто, сакка̄йаниродхо анто.

‘‘тиссо ведана̄ – сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄.

‘‘тиссо дуккхата̄ – дуккхадуккхата̄, сан̇кха̄радуккхата̄, випарин̣а̄мадуккхата̄.

‘‘тайо ра̄сӣ – миччхаттанийато ра̄си, самматтанийато ра̄си, анийато ра̄си.

‘‘тайо тама̄ [тиссо кан̇кха̄ (бахӯсу) ат̣т̣хакатха̄ олокетабба̄] – атӣтам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, ана̄гатам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати.

‘‘тӣн̣и татха̄гатасса араккхеййа̄ни – парисуддхака̄йасама̄ча̄ро а̄вусо татха̄гато, наттхи татха̄гатасса ка̄йадуччаритам̣, йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддхавачӣсама̄ча̄ро а̄вусо, татха̄гато, наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаритам̣, йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддхаманосама̄ча̄ро, а̄вусо, татха̄гато, наттхи татха̄гатасса манодуччаритам̣ йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти.

‘‘тайо кин̃чана̄ – ра̄го кин̃чанам̣, досо кин̃чанам̣, мохо кин̃чанам̣.

‘‘тайо аггӣ – ра̄гагги, досагги, мохагги.

‘‘апарепи тайо аггӣ – а̄хунеййагги, гахапатагги, даккхин̣еййагги.

‘‘тивидхена рӯпасан̇гахо – санидассанасаппат̣игхам̣ рӯпам̣ [санидассанасаппат̣игхарӯпам̣ (сйа̄. кам̣.) евамитарадвайепи], анидассанасаппат̣игхам̣ рӯпам̣, анидассанааппат̣игхам̣ рӯпам̣.

‘‘тайо сан̇кха̄ра̄ – пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро.

‘‘тайо пуггала̄ – секкхо пуггало, асеккхо пуггало, невасеккхона̄секкхо пуггало.

‘‘тайо тхера̄ – джа̄титхеро, дхамматхеро, саммутитхеро [самматитхеро (сйа̄. кам̣.)].

‘‘тӣн̣и пун̃н̃акирийаваттхӯни – да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху.

‘‘тӣн̣и чодана̄ваттхӯни – дит̣т̣хена, сутена, парисан̇ка̄йа.

‘‘тиссо ка̄мӯпапаттийо [ка̄муппаттийо (сӣ.), ка̄мупапаттийо (сйа̄. пӣ. ка.)] – санта̄вусо сатта̄ паччупат̣т̣хитака̄ма̄, те паччупат̣т̣хитесу ка̄месу васам̣ ваттенти, сеййатха̄пи манусса̄ екачче ча дева̄ екачче ча винипа̄тика̄. айам̣ пат̣хама̄ ка̄мӯпапатти. санта̄вусо, сатта̄ ниммитака̄ма̄, те нимминитва̄ нимминитва̄ ка̄месу васам̣ ваттенти, сеййатха̄пи дева̄ нимма̄наратӣ. айам̣ дутийа̄ ка̄мӯпапатти. санта̄вусо сатта̄ параниммитака̄ма̄, те параниммитесу ка̄месу васам̣ ваттенти, сеййатха̄пи дева̄ параниммитавасаваттӣ. айам̣ татийа̄ ка̄мӯпапатти.

‘‘тиссо сукхӯпапаттийо [сукхупапаттийо (сйа̄. пӣ. ка.)] – санта̄вусо сатта̄ [сатта̄ сукхам̣ (сйа̄. кам̣.)] уппа̄детва̄ уппа̄детва̄ сукхам̣ вихаранти, сеййатха̄пи дева̄ брахмака̄йика̄. айам̣ пат̣хама̄ сукхӯпапатти. санта̄вусо, сатта̄ сукхена абхисанна̄ парисанна̄ парипӯра̄ париппхут̣а̄. те када̄чи карахачи уда̄нам̣ уда̄ненти – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти, сеййатха̄пи дева̄ а̄бхассара̄. айам̣ дутийа̄ сукхӯпапатти. санта̄вусо, сатта̄ сукхена абхисанна̄ парисанна̄ парипӯра̄ париппхут̣а̄. те сантам̣йева тусита̄ [сантусита̄ (сйа̄. кам̣.)] сукхам̣ [читтасукхам̣ (сйа̄. ка.)] пат̣исам̣веденти, сеййатха̄пи дева̄ субхакин̣ха̄. айам̣ татийа̄ сукхӯпапатти.

‘‘тиссо пан̃н̃а̄ – секкха̄ пан̃н̃а̄, асеккха̄ пан̃н̃а̄, невасеккха̄на̄секкха̄ пан̃н̃а̄.

‘‘апара̄пи тиссо пан̃н̃а̄ – чинта̄майа̄ пан̃н̃а̄, сутамайа̄ пан̃н̃а̄, бха̄вана̄майа̄ пан̃н̃а̄.

‘‘тӣн̣а̄вудха̄ни – сута̄вудхам̣, павивека̄вудхам̣, пан̃н̃а̄вудхам̣.

‘‘тӣн̣индрийа̄ни – анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣, ан̃н̃индрийам̣, ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣.

‘‘тӣн̣и чаккхӯни – мам̣сачаккху, диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккху.

‘‘тиссо сиккха̄ – адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄.

‘‘тиссо бха̄вана̄ – ка̄йабха̄вана̄, читтабха̄вана̄, пан̃н̃а̄бха̄вана̄.

‘‘тӣн̣и ануттарийа̄ни – дассана̄нуттарийам̣, пат̣ипада̄нуттарийам̣, вимутта̄нуттарийам̣.

‘‘тайо сама̄дхӣ – савитаккасавича̄ро сама̄дхи, авитаккавича̄раматто сама̄дхи, авитаккаавича̄ро сама̄дхи.

‘‘апарепи тайо сама̄дхӣ – сун̃н̃ато сама̄дхи, анимитто сама̄дхи, аппан̣ихито сама̄дхи.

‘‘тӣн̣и сочеййа̄ни – ка̄йасочеййам̣, вачӣсочеййам̣, маносочеййам̣.

‘‘тӣн̣и монеййа̄ни – ка̄йамонеййам̣, вачӣмонеййам̣, маномонеййам̣.

‘‘тӣн̣и косалла̄ни – а̄йакосаллам̣, апа̄йакосаллам̣, упа̄йакосаллам̣.

‘‘тайо мада̄ – а̄рогйамадо, йоббанамадо, джӣвитамадо.

‘‘тӣн̣и а̄дхипатеййа̄ни – атта̄дхипатеййам̣, лока̄дхипатеййам̣, дхамма̄дхипатеййам̣.

‘‘тӣн̣и катха̄ваттхӯни – атӣтам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха катхам̣ катхеййа – ‘евам̣ ахоси атӣтамаддха̄на’нти; ана̄гатам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха катхам̣ катхеййа – ‘евам̣ бхависсати ана̄гатамаддха̄на’нти; етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха катхам̣ катхеййа – ‘евам̣ хоти етарахи паччуппаннам̣ аддха̄на’нти.

‘‘тиссо виджджа̄ – пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ виджджа̄, сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тен̃а̄н̣ам̣ виджджа̄, а̄сава̄нам̣ кхайен̃а̄н̣ам̣ виджджа̄.

‘‘тайо виха̄ра̄ – диббо виха̄ро, брахма̄ виха̄ро, арийо виха̄ро.

‘‘тӣн̣и па̄т̣иха̄рийа̄ни – иддхипа̄т̣иха̄рийам̣, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣, ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣.

‘‘име кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена тайо дхамма̄ саммадаккха̄та̄. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣…пе… аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣.

чатуккам̣

306. ‘‘аттхи кхо, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхамма̄ саммадаккха̄та̄. таттха саббехева сан̇га̄йитаббам̣, на вивадитаббам̣…пе… аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катаме чатта̄ро?

‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄. идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ…пе… читте читта̄нупассӣ…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣.

‘‘чатта̄ро саммаппадха̄на̄. идха̄вусо, бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати. уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати. ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати. уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати.

‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄. идха̄вусо, бхиккху чхандасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети. читтасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети. вӣрийасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети. вӣмам̣са̄сама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄вети.

‘‘чатта̄ри джха̄на̄ни. идха̄вусо, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ [пат̣хамаджджха̄нам̣ (сйа̄. кам̣.)] упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ [дутийаджджха̄нам̣ (сйа̄. кам̣.)] упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ [татийаджджха̄нам̣ (сйа̄. кам̣.)] упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ [чатуттхаджджха̄нам̣ (сйа̄. кам̣.)] упасампаджджа вихарати.

307. ‘‘чатассо сама̄дхибха̄вана̄. аттха̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сам̣ваттати. аттха̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. аттха̄вусо сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатисампаджан̃н̃а̄йа сам̣ваттати. аттха̄вусо сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа сам̣ваттати.

‘‘катама̄ ча̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сам̣ваттати? идха̄вусо, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣, а̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сам̣ваттати.

‘‘катама̄ ча̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати? идха̄вусо, бхиккху а̄локасан̃н̃ам̣ манаси кароти, дива̄сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄ти йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄вети. айам̣, а̄вусо сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати.

‘‘катама̄ ча̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатисампаджан̃н̃а̄йа сам̣ваттати? идха̄вусо, бхиккхуно видита̄ ведана̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. видита̄ сан̃н̃а̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. видита̄ витакка̄ уппаджджанти, видита̄ упат̣т̣хаханти, видита̄ аббхаттхам̣ гаччханти. айам̣, а̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатисампаджан̃н̃а̄йа сам̣ваттати.

‘‘катама̄ ча̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа сам̣ваттати? идха̄вусо, бхиккху пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассӣ вихарати. ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо. ити ведана̄…пе… ити сан̃н̃а̄… ити сан̇кха̄ра̄… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо. айам̣, а̄вусо, сама̄дхибха̄вана̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа сам̣ваттати.

308. ‘‘чатассо аппаман̃н̃а̄. идха̄вусо, бхиккху метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати. татха̄ дутийам̣. татха̄ татийам̣. татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена [абйа̄паджджхена (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] пхаритва̄ вихарати. карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихарати. татха̄ дутийам̣. татха̄ татийам̣. татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ вихарати.

‘‘чатта̄ро а̄руппа̄. [арӯпа̄ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] идха̄вусо, бхиккху саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати.

‘‘чатта̄ри апассена̄ни. идха̄вусо, бхиккху сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодети.

309. ‘‘чатта̄ро арийавам̣са̄. идха̄вусо, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена чӣварена, итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча чӣварахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати; аладдха̄ ча чӣварам̣ на паритассати, ладдха̄ ча чӣварам̣ агадхито [агатхито (сӣ. пӣ.)] амуччхито анаджджха̄панно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но пат̣иссато, айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито’.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена пин̣д̣апа̄тена, итарӣтарапин̣д̣апа̄тасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча пин̣д̣апа̄тахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати; аладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ на паритассати, ладдха̄ ча пин̣д̣апа̄там̣ агадхито амуччхито анаджджха̄панно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарапин̣д̣апа̄тасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но пат̣иссато, айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито’.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена сена̄санена, итарӣтарасена̄санасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ, на ча сена̄санахету анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджати; аладдха̄ ча сена̄санам̣ на паритассати, ладдха̄ ча сена̄санам̣ агадхито амуччхито анаджджха̄панно а̄дӣнавадасса̄вӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати; та̄йа ча пана итарӣтарасена̄санасантут̣т̣хийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но пат̣иссато, айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито’.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху паха̄на̄ра̄мо хоти паха̄нарато, бха̄вана̄ра̄мо хоти бха̄вана̄рато; та̄йа ча пана паха̄на̄ра̄мата̄йа паха̄наратийа̄ бха̄вана̄ра̄мата̄йа бха̄вана̄ратийа̄ неватта̄нуккам̣сети на парам̣ вамбхети. йо хи таттха даккхо аналасо сампаджа̄но пат̣иссато айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху пора̄н̣е агган̃н̃е арийавам̣се т̣хито’.

310. ‘‘чатта̄ри падха̄на̄ни. сам̣варападха̄нам̣ паха̄нападха̄нам̣ бха̄вана̄падха̄нам̣ [бха̄вана̄ппадха̄нам̣ (сйа̄.)] анураккхан̣а̄падха̄нам̣ [анураккхана̄ппадха̄нам̣ (сйа̄.)]. катаман̃ча̄вусо, сам̣варападха̄нам̣? идха̄вусо, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати маниндрийам̣, маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. идам̣ вуччата̄вусо, сам̣варападха̄нам̣.

‘‘катаман̃ча̄вусо, паха̄нападха̄нам̣? идха̄вусо, бхиккху уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантим̣ кароти [бйантӣ кароти (сйа̄. кам̣.)] анабха̄вам̣ гамети. уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантим̣ кароти анабха̄вам̣ гамети. идам̣ вуччата̄вусо, паха̄нападха̄нам̣.

‘‘катаман̃ча̄вусо, бха̄вана̄падха̄нам̣? идха̄вусо, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. идам̣ вуччата̄вусо, бха̄вана̄падха̄нам̣.

‘‘катаман̃ча̄вусо, анураккхан̣а̄падха̄нам̣? идха̄вусо, бхиккху уппаннам̣ бхадракам̣ [бхаддакам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] сама̄дхинимиттам̣ анураккхати – ат̣т̣хикасан̃н̃ам̣, пул̣увакасан̃н̃ам̣ [пул̣авакасан̃н̃ам̣ (сӣ. пӣ.)], винӣлакасан̃н̃ам̣, виччхиддакасан̃н̃ам̣, уддхума̄такасан̃н̃ам̣. идам̣ вуччата̄вусо, анураккхан̣а̄падха̄нам̣.

‘‘чатта̄ри н̃а̄н̣а̄ни – дхамме н̃а̄н̣ам̣, анвайе н̃а̄н̣ам̣, парийе [паричче (сӣ. ка.), париччхеде (сйа̄. пӣ. ка.) т̣ӣка̄ олокетабба̄] н̃а̄н̣ам̣, саммутийа̄ н̃а̄н̣ам̣ [самматин̃а̄н̣ам̣ (сйа̄. кам̣.)].

‘‘апара̄нипи чатта̄ри н̃а̄н̣а̄ни – дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣.

311. ‘‘чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни – саппурисасам̣сево, саддхаммассаванам̣, йонисоманасика̄ро, дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти.

‘‘чатта̄ри сота̄паннасса ан̇га̄ни. идха̄вусо, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо, бхагава̄’ти. дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико [опанайико (сйа̄. кам̣.)] паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи аччхиддехи асабалехи акамма̄сехи бхуджиссехи вин̃н̃уппасаттхехи апара̄мат̣т̣хехи сама̄дхисам̣ваттаникехи.

‘‘чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни – сота̄паттипхалам̣, сакада̄га̄мипхалам̣, ана̄га̄мипхалам̣, арахаттапхалам̣.

‘‘чатассо дха̄туйо – патхавӣдха̄ту, а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту.

‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄ – кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣.

‘‘чатассо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. рӯпӯпа̄йам̣ ва̄, а̄вусо, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати рӯпа̄рамман̣ам̣ [рӯпа̄раман̣ам̣ (?)] рӯпаппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджати; веданӯпа̄йам̣ ва̄ а̄вусо…пе… сан̃н̃ӯпа̄йам̣ ва̄, а̄вусо…пе… сан̇кха̄рӯпа̄йам̣ ва̄, а̄вусо, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄раппатит̣т̣хам̣ нандӯпасечанам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджати.

‘‘чатта̄ри агатигамана̄ни – чханда̄гатим̣ гаччхати, доса̄гати гаччхати, моха̄гатим̣ гаччхати, бхайа̄гатим̣ гаччхати.

‘‘чатта̄ро тан̣хуппа̄да̄ – чӣварахету ва̄, а̄вусо, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; пин̣д̣апа̄тахету ва̄, а̄вусо, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; сена̄санахету ва̄, а̄вусо, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати; итибхава̄бхавахету ва̄, а̄вусо, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати.

‘‘чатассо пат̣ипада̄ – дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄.

‘‘апара̄пи чатассо пат̣ипада̄ – аккхама̄ пат̣ипада̄, кхама̄ пат̣ипада̄, дама̄ пат̣ипада̄, сама̄ пат̣ипада̄.

‘‘чатта̄ри дхаммапада̄ни – анабхиджджха̄ дхаммападам̣, абйа̄па̄до дхаммападам̣, самма̄сати дхаммападам̣, самма̄сама̄дхи дхаммападам̣.

‘‘чатта̄ри дхаммасама̄да̄на̄ни – аттха̄вусо, дхаммасама̄да̄нам̣ паччуппаннадуккхан̃чева а̄йатин̃ча дуккхавипа̄кам̣. аттха̄вусо, дхаммасама̄да̄нам̣ паччуппаннадуккхам̣ а̄йатим̣ сукхавипа̄кам̣. аттха̄вусо, дхаммасама̄да̄нам̣ паччуппаннасукхам̣ а̄йатим̣ дуккхавипа̄кам̣. аттха̄вусо, дхаммасама̄да̄нам̣ паччуппаннасукхан̃чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄кам̣.

‘‘чатта̄ро дхаммаккхандха̄ – сӣлаккхандхо, сама̄дхиккхандхо, пан̃н̃а̄ккхандхо, вимуттиккхандхо.

‘‘чатта̄ри бала̄ни – вӣрийабалам̣, сатибалам̣, сама̄дхибалам̣, пан̃н̃а̄балам̣.