11. дасуттарасуттам̣
350. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ чампа̄йам̣ вихарати гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти! ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘дасуттарам̣ паваккха̄ми, дхаммам̣ нибба̄напаттийа̄;
дуккхассантакирийа̄йа, саббагантхаппамочанам̣’’.
еко дхаммо
351. ‘‘еко, а̄вусо, дхаммо бахука̄ро, еко дхаммо бха̄ветаббо, еко дхаммо парин̃н̃еййо, еко дхаммо паха̄таббо, еко дхаммо ха̄набха̄гийо, еко дхаммо висесабха̄гийо, еко дхаммо дуппат̣ивиджджхо, еко дхаммо уппа̄детаббо, еко дхаммо абхин̃н̃еййо, еко дхаммо саччхика̄таббо.
(ка) ‘‘катамо еко дхаммо бахука̄ро? аппама̄до кусалесу дхаммесу. айам̣ еко дхаммо бахука̄ро.
(кха) ‘‘катамо еко дхаммо бха̄ветаббо? ка̄йагата̄сати са̄тасахагата̄. айам̣ еко дхаммо бха̄ветаббо.
(га) ‘‘катамо еко дхаммо парин̃н̃еййо? пхассо са̄саво упа̄да̄нийо. айам̣ еко дхаммо парин̃н̃еййо.
(гха) ‘‘катамо еко дхаммо паха̄таббо? асмима̄но. айам̣ еко дхаммо паха̄таббо.
(н̇а) ‘‘катамо еко дхаммо ха̄набха̄гийо? айонисо манасика̄ро. айам̣ еко дхаммо ха̄набха̄гийо.
(ча) ‘‘катамо еко дхаммо висесабха̄гийо? йонисо манасика̄ро. айам̣ еко дхаммо висесабха̄гийо.
(чха) ‘‘катамо еко дхаммо дуппат̣ивиджджхо? а̄нантарико четосама̄дхи. айам̣ еко дхаммо дуппат̣ивиджджхо.
(джа) ‘‘катамо еко дхаммо уппа̄детаббо? акуппам̣ н̃а̄н̣ам̣. айам̣ еко дхаммо уппа̄детаббо.
(джха) ‘‘катамо еко дхаммо абхин̃н̃еййо? саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. айам̣ еко дхаммо абхин̃н̃еййо.
(н̃а) ‘‘катамо еко дхаммо саччхика̄таббо? акуппа̄ четовимутти. айам̣ еко дхаммо саччхика̄таббо.
‘‘ити име даса дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
две дхамма̄
352. ‘‘две дхамма̄ бахука̄ра̄, две дхамма̄ бха̄ветабба̄, две дхамма̄ парин̃н̃еййа̄, две дхамма̄ паха̄табба̄, две дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄, две дхамма̄ висесабха̄гийа̄, две дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄, две дхамма̄ уппа̄детабба̄, две дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄, две дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме две дхамма̄ бахука̄ра̄? сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча. име две дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме две дхамма̄ бха̄ветабба̄? саматхо ча випассана̄ ча. име две дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме две дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? на̄ман̃ча рӯпан̃ча. име две дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме две дхамма̄ паха̄табба̄? авиджджа̄ ча бхаватан̣ха̄ ча. име две дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме две дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? довачассата̄ ча па̄памиттата̄ ча. име две дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме две дхамма̄ висесабха̄гийа̄? совачассата̄ ча калйа̄н̣амиттата̄ ча. име две дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме две дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? йо ча хету йо ча паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа, йо ча хету йо ча паччайо сатта̄нам̣ висуддхийа̄. име две дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме две дхамма̄ уппа̄детабба̄? две н̃а̄н̣а̄ни – кхайе н̃а̄н̣ам̣, ануппа̄де н̃а̄н̣ам̣. име две дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме две дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? две дха̄туйо – сан̇кхата̄ ча дха̄ту асан̇кхата̄ ча дха̄ту. име две дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме две дхамма̄ саччхика̄табба̄? виджджа̄ ча вимутти ча. име две дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘ити име вӣсати дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
тайо дхамма̄
353. ‘‘тайо дхамма̄ бахука̄ра̄, тайо дхамма̄ бха̄ветабба̄…пе… тайо дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме тайо дхамма̄ бахука̄ра̄? саппурисасам̣сево, саддхаммассаванам̣, дхамма̄нудхаммаппат̣ипатти. име тайо дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме тайо дхамма̄ бха̄ветабба̄? тайо сама̄дхӣ – савитакко савича̄ро сама̄дхи, авитакко вича̄раматто сама̄дхи, авитакко авича̄ро сама̄дхи. име тайо дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме тайо дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? тиссо ведана̄ – сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄. име тайо дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме тайо дхамма̄ паха̄табба̄? тиссо тан̣ха̄ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄. име тайо дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме тайо дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? тӣн̣и акусаламӯла̄ни – лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣. име тайо дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме тайо дхамма̄ висесабха̄гийа̄? тӣн̣и кусаламӯла̄ни – алобхо кусаламӯлам̣, адосо кусаламӯлам̣, амохо кусаламӯлам̣. име тайо дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме тайо дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? тиссо ниссаран̣ийа̄ дха̄туйо – ка̄ма̄наметам̣ ниссаран̣ам̣ йадидам̣ неккхаммам̣, рӯпа̄наметам̣ ниссаран̣ам̣ йадидам̣ арӯпам̣, йам̣ кхо пана кин̃чи бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣, ниродхо тасса ниссаран̣ам̣. име тайо дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме тайо дхамма̄ уппа̄детабба̄? тӣн̣и н̃а̄н̣а̄ни – атӣтам̣се н̃а̄н̣ам̣, ана̄гатам̣се н̃а̄н̣ам̣, паччуппаннам̣се н̃а̄н̣ам̣. име тайо дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме тайо дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? тиссо дха̄туйо – ка̄мадха̄ту, рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту. име тайо дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме тайо дхамма̄ саччхика̄табба̄? тиссо виджджа̄ – пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ виджджа̄, сатта̄нам̣ чутӯпапа̄те н̃а̄н̣ам̣ виджджа̄, а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ виджджа̄. име тайо дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘ити име тим̣са дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
чатта̄ро дхамма̄
354. ‘‘чатта̄ро дхамма̄ бахука̄ра̄, чатта̄ро дхамма̄ бха̄ветабба̄…пе… чатта̄ро дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ бахука̄ра̄? чатта̄ри чакка̄ни – патирӯпадесава̄со, саппурисӯпаниссайо [саппурисупассайо (сйа̄. кам̣.)], аттасамма̄пан̣идхи, пуббе ча катапун̃н̃ата̄. име чатта̄ро дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ бха̄ветабба̄? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ – идха̄вусо, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су…пе… читте… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. име чатта̄ро дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? чатта̄ро а̄ха̄ра̄ – кабал̣ӣка̄ро [кавал̣ӣка̄ро (сйа̄. кам̣.)] а̄ха̄ро ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄, пхассо дутийо, маносан̃четана̄ татийа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттхам̣. име чатта̄ро дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ паха̄табба̄? чатта̄ро огха̄ – ка̄могхо, бхавогхо, дит̣т̣хогхо, авиджджогхо. име чатта̄ро дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? чатта̄ро йога̄ – ка̄майого, бхавайого, дит̣т̣хийого, авиджджа̄його. име чатта̄ро дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ висесабха̄гийа̄? чатта̄ро висан̃н̃ога̄ – ка̄майогависам̣його, бхавайогависам̣його, дит̣т̣хийогависам̣його, авиджджа̄йогависам̣його. име чатта̄ро дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? чатта̄ро сама̄дхӣ – ха̄набха̄гийо сама̄дхи, т̣хитибха̄гийо сама̄дхи, висесабха̄гийо сама̄дхи, ниббедхабха̄гийо сама̄дхи. име чатта̄ро дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ уппа̄детабба̄? чатта̄ри н̃а̄н̣а̄ни – дхамме н̃а̄н̣ам̣, анвайе н̃а̄н̣ам̣, парийе н̃а̄н̣ам̣, саммутийа̄ н̃а̄н̣ам̣. име чатта̄ро дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? чатта̄ри арийасачча̄ни – дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄. кам̣.)] арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣. име чатта̄ро дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме чатта̄ро дхамма̄ саччхика̄табба̄? чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни – сота̄паттипхалам̣, сакада̄га̄мипхалам̣, ана̄га̄мипхалам̣, арахаттапхалам̣. име чатта̄ро дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘ити име чатта̄рӣсадхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
пан̃ча дхамма̄
355. ‘‘пан̃ча дхамма̄ бахука̄ра̄…пе… пан̃ча дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ бахука̄ра̄? пан̃ча падха̄нийан̇га̄ни – идха̄вусо, бхиккху саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа маджджхима̄йа падха̄наккхама̄йа. асат̣хо хоти ама̄йа̄вӣ йатха̄бхӯтаматта̄нам̣ а̄вӣкатта̄ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу. а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. име пан̃ча дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ бха̄ветабба̄? пан̃чан̇гико самма̄сама̄дхи – пӣтипхаран̣ата̄, сукхапхаран̣ата̄, четопхаран̣ата̄, а̄локапхаран̣ата̄, паччавеккхан̣анимиттам̣ [паччавеккхан̣а̄нимиттам̣ (сйа̄. кам̣.)]. име пан̃ча дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [сеййатхӣдам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име пан̃ча дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ паха̄табба̄? пан̃ча нӣваран̣а̄ни – ка̄маччханданӣваран̣ам̣, бйа̄па̄данӣваран̣ам̣, тхинамиддханӣваран̣ам̣, уддхаччакукуччанӣваран̣ам̣, вичикиччха̄нӣваран̣ам̣. име пан̃ча дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? пан̃ча четокхила̄ – идха̄вусо, бхиккху саттхари кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати. йо со, а̄вусо, бхиккху саттхари кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. айам̣ пат̣хамо четокхило. пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху дхамме кан̇кхати вичикиччхати…пе… сан̇гхе кан̇кхати вичикиччхати…пе… сиккха̄йа кан̇кхати вичикиччхати…пе… сабрахмача̄рӣсу купито хоти анаттамано а̄хатачитто кхиладжа̄то, йо со, а̄вусо, бхиккху сабрахмача̄рӣсу купито хоти анаттамано а̄хатачитто кхиладжа̄то, тасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. йасса читтам̣ на намати а̄таппа̄йа ануйога̄йа са̄тачча̄йа падха̄на̄йа. айам̣ пан̃чамо четокхило. име пан̃ча дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ висесабха̄гийа̄? пан̃чиндрийа̄ни – саддхиндрийам̣, вӣрийиндрийам̣, сатиндрийам̣, сама̄дхиндрийам̣, пан̃н̃индрийам̣. име пан̃ча дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? пан̃ча ниссаран̣ийа̄ дха̄туйо – идха̄вусо, бхиккхуно ка̄ме манасикарото ка̄месу читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. неккхаммам̣ кхо панасса манасикарото неккхамме читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. тасса там̣ читтам̣ сугатам̣ субха̄витам̣ сувут̣т̣хитам̣ сувимуттам̣ висам̣йуттам̣ ка̄мехи. йе ча ка̄мапаччайа̄ уппаджджанти а̄сава̄ вигха̄та̄ парил̣а̄ха̄, мутто со техи. на со там̣ веданам̣ ведети. идамаккха̄там̣ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно бйа̄па̄дам̣ манасикарото бйа̄па̄де читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. абйа̄па̄дам̣ кхо панасса манасикарото абйа̄па̄де читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. тасса там̣ читтам̣ сугатам̣ субха̄витам̣ сувут̣т̣хитам̣ сувимуттам̣ висам̣йуттам̣ бйа̄па̄дена. йе ча бйа̄па̄дапаччайа̄ уппаджджанти а̄сава̄ вигха̄та̄ парил̣а̄ха̄, мутто со техи. на со там̣ веданам̣ ведети. идамаккха̄там̣ бйа̄па̄дасса ниссаран̣ам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно вихесам̣ манасикарото вихеса̄йа читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. авихесам̣ кхо панасса манасикарото авихеса̄йа читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. тасса там̣ читтам̣ сугатам̣ субха̄витам̣ сувут̣т̣хитам̣ сувимуттам̣ висам̣йуттам̣ вихеса̄йа. йе ча вихеса̄паччайа̄ уппаджджанти а̄сава̄ вигха̄та̄ парил̣а̄ха̄, мутто со техи. на со там̣ веданам̣ ведети. идамаккха̄там̣ вихеса̄йа ниссаран̣ам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно рӯпе манасикарото рӯпесу читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. арӯпам̣ кхо панасса манасикарото арӯпе читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. тасса там̣ читтам̣ сугатам̣ субха̄витам̣ сувут̣т̣хитам̣ сувимуттам̣ висам̣йуттам̣ рӯпехи. йе ча рӯпапаччайа̄ уппаджджанти а̄сава̄ вигха̄та̄ парил̣а̄ха̄, мутто со техи. на со там̣ веданам̣ ведети. идамаккха̄там̣ рӯпа̄нам̣ ниссаран̣ам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно сакка̄йам̣ манасикарото сакка̄йе читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на вимуччати. сакка̄йаниродхам̣ кхо панасса манасикарото сакка̄йаниродхе читтам̣ паккхандати пасӣдати сантит̣т̣хати вимуччати. тасса там̣ читтам̣ сугатам̣ субха̄витам̣ сувут̣т̣хитам̣ сувимуттам̣ висам̣йуттам̣ сакка̄йена. йе ча сакка̄йапаччайа̄ уппаджджанти а̄сава̄ вигха̄та̄ парил̣а̄ха̄, мутто со техи. на со там̣ веданам̣ ведети. идамаккха̄там̣ сакка̄йасса ниссаран̣ам̣. име пан̃ча дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ уппа̄детабба̄? пан̃ча н̃а̄н̣ико самма̄сама̄дхи – ‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’ти паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. ‘айам̣ сама̄дхи арийо нира̄мисо’ти паччаттан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. ‘айам̣ сама̄дхи ака̄пурисасевито’ти паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. ‘айам̣ сама̄дхи санто пан̣ӣто пат̣иппассаддхаладдхо екодибха̄ва̄дхигато, на сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато’ти [на ча сасан̇кха̄раниггайха ва̄ритаватоти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), на сасан̇кха̄раниггайхава̄рива̄вато (ка.), на сасан̇кха̄раниггайхава̄рийа̄дхигато (?)] паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. ‘со кхо пана̄хам̣ имам̣ сама̄дхим̣ сатова сама̄паджджа̄ми сато вут̣т̣хаха̄мӣ’ти паччаттам̣йева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. име пан̃ча дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? пан̃ча вимутта̄йатана̄ни – идха̄вусо, бхиккхуно саттха̄ дхаммам̣ десети ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ. йатха̄ йатха̄, а̄вусо, бхиккхуно саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, татха̄ татха̄ со [бхиккху (сйа̄. кам̣.)] тасмим̣ дхамме аттхаппат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхаппат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣ пат̣хамам̣ вимутта̄йатанам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети йатха̄ йатха̄, а̄вусо, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети. татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхаппат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхаппат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣ дутийам̣ вимутта̄йатанам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети. апи ча кхо, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти. йатха̄ йатха̄, а̄вусо, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхаппат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхаппат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣ татийам̣ вимутта̄йатанам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти. апи ча кхо, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. йатха̄ йатха̄, а̄вусо, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхаппат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхаппат̣исам̣ведино дхаммапат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣ чатуттхам̣ вимутта̄йатанам̣.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно на хева кхо саттха̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кароти, на̄пи йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати; апи ча кхвасса ан̃н̃атарам̣ сама̄дхинимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа. йатха̄ йатха̄, а̄вусо, бхиккхуно ан̃н̃атарам̣ сама̄дхинимиттам̣ суггахитам̣ хоти суманасикатам̣ сӯпадха̄ритам̣ суппат̣ивиддхам̣ пан̃н̃а̄йа татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхаппат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммаппат̣исам̣ведӣ ча. тасса аттхаппат̣исам̣ведино дхаммаппат̣исам̣ведино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. идам̣ пан̃чамам̣ вимутта̄йатанам̣. име пан̃ча дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме пан̃ча дхамма̄ саччхика̄табба̄? пан̃ча дхаммаккхандха̄ – сӣлаккхандхо, сама̄дхиккхандхо, пан̃н̃а̄ккхандхо, вимуттиккхандхо, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхо. име пан̃ча дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘ити име пан̃н̃а̄са дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
чха дхамма̄
356. ‘‘чха дхамма̄ бахука̄ра̄…пе… чха дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме чха дхамма̄ бахука̄ра̄? чха са̄ран̣ӣйа̄ дхамма̄. идха̄вусо, бхиккхуно меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно меттам̣ вачӣкаммам̣…пе… екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно меттам̣ манокаммам̣…пе… екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху йе те ла̄бха̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄ антамасо паттапарийа̄паннаматтампи, татха̄рӯпехи ла̄бхехи аппат̣ивибхаттабхогӣ хоти сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣ, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо…пе… екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху, йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни, татха̄рӯпесу сӣлесу сӣласа̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо…пе… екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа, татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хи са̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о, сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати. име чха дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме чха дхамма̄ бха̄ветабба̄? чха ануссатит̣т̣ха̄на̄ни – буддха̄нуссати, дхамма̄нуссати, сан̇гха̄нуссати, сӣла̄нуссати, ча̄га̄нуссати, девата̄нуссати. име чха дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме чха дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни – чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣. име чха дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме чха дхамма̄ паха̄табба̄? чха тан̣ха̄ка̄йа̄ – рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄. име чха дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме чха дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? чха ага̄рава̄ – идха̄вусо, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо. дхамме…пе… сан̇гхе… сиккха̄йа… аппама̄де… пат̣исантха̄ре ага̄раво вихарати аппатиссо. име чха дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме чха дхамма̄ висесабха̄гийа̄? чха га̄рава̄ – идха̄вусо, бхиккху саттхари сага̄раво вихарати саппатиссо дхамме…пе… сан̇гхе… сиккха̄йа… аппама̄де… пат̣исантха̄ре сага̄раво вихарати саппатиссо. име чха дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме чха дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? чха ниссаран̣ийа̄ дха̄туйо – идха̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘метта̄ хи кхо ме, четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, атха ча пана ме бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача, ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи. на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣ а̄вусо анавака̄со йам̣ метта̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа. атха ча панасса бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, бйа̄па̄дасса, йадидам̣ метта̄четовимуттӣ’ти.
‘‘идха пана̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘карун̣а̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄. атха ча пана ме вихеса̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со – ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо, ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача, ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи…пе… ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, вихеса̄йа, йадидам̣ карун̣а̄четовимуттӣ’ти.
‘‘идха пана̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘мудита̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄…пе… атха ча пана ме арати читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со – ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача…пе… ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо аратийа̄, йадидам̣ мудита̄четовимуттӣ’ти.
‘‘идха пана̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘упеккха̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄…пе… атха ча пана ме ра̄го читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со – ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача…пе… ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, ра̄гасса йадидам̣ упеккха̄четовимуттӣ’ти.
‘‘идха пана̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘анимитта̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄…пе… атха ча пана ме нимитта̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’ти. со – ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача…пе… ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, саббанимитта̄нам̣ йадидам̣ анимитта̄ четовимуттӣ’ти.
‘‘идха пана̄вусо, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘асмӣти кхо ме вигатам̣, айамахамасмӣти на саманупасса̄ми, атха ча пана ме вичикиччха̄катхам̣катха̄саллам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со – ‘ма̄ хевам̣’ тисса вачанӣйо ‘ма̄йасма̄ евам̣ авача, ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ асмӣти вигате айамахамасмӣти асаманупассато. атха ча панасса вичикиччха̄катхам̣катха̄саллам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, вичикиччха̄катхам̣катха̄салласса, йадидам̣ асмима̄насамуггха̄т̣о’ти. име чха дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме чха дхамма̄ уппа̄детабба̄? чха сататавиха̄ра̄. идха̄вусо, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. име чха дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме чха дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? чха ануттарийа̄ни – дассана̄нуттарийам̣, савана̄нуттарийам̣, ла̄бха̄нуттарийам̣, сиккха̄нуттарийам̣, па̄ричарийа̄нуттарийам̣, ануссата̄нуттарийам̣. име чха дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме чха дхамма̄ саччхика̄табба̄? чха абхин̃н̃а̄ – идха̄вусо, бхиккху анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти – екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хоти. а̄вибха̄вам̣ тиробха̄вам̣. тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати сеййатха̄пи а̄ка̄се. патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароти сеййатха̄пи удаке. удакепи абхиджджама̄не гаччхати сеййатха̄пи патхавийам̣. а̄ка̄сепи паллан̇кена камати сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о. имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ пара̄масати паримаджджати. йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети.
‘‘дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣а̄ти диббе ча ма̄нусе ча, йе дӯре сантике ча.
‘‘парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти [джа̄на̄ти (сйа̄. кам̣.)], сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄ти …пе… авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄на̄ти.
‘‘со анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ екампи джа̄тим̣…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
‘‘диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти …пе…
‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. име чха дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘ити име сат̣т̣хи дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
сатта дхамма̄
357. ‘‘сатта дхамма̄ бахука̄ра̄…пе… сатта дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме сатта дхамма̄ бахука̄ра̄? сатта арийадхана̄ни – саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, хиридханам̣, оттаппадханам̣, сутадханам̣, ча̄гадханам̣, пан̃н̃а̄дханам̣. име сатта дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме сатта дхамма̄ бха̄ветабба̄? сатта самбоджджхан̇га̄ – сатисамбоджджхан̇го, дхаммавичайасамбоджджхан̇го, вӣрийасамбоджджхан̇го, пӣтисамбоджджхан̇го, пассаддхисамбоджджхан̇го, сама̄дхисамбоджджхан̇го, упеккха̄самбоджджхан̇го. име сатта дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме сатта дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо – санта̄вусо, сатта̄ на̄наттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино, сеййатха̄пи манусса̄ екачче ча дева̄ екачче ча винипа̄тика̄. айам̣ пат̣хама̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ на̄наттака̄йа̄ екаттасан̃н̃ино, сеййатха̄пи дева̄ брахмака̄йика̄ пат̣хама̄бхиниббатта̄. айам̣ дутийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ екаттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино, сеййатха̄пи дева̄ а̄бхассара̄. айам̣ татийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ екаттака̄йа̄ екаттасан̃н̃ино, сеййатха̄пи дева̄ субхакин̣ха̄. айам̣ чатуттхӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄…пе… ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпага̄. айам̣ пан̃чамӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’нти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанӯпага̄. айам̣ чхат̣т̣хӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити.
‘‘санта̄вусо, сатта̄ саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄. айам̣ саттамӣ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хити. име сатта дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме сатта дхамма̄ паха̄табба̄? сатта̄нусайа̄ – ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха̄нусайо, дит̣т̣ха̄нусайо, вичикиччха̄нусайо, ма̄на̄нусайо, бхавара̄га̄нусайо, авиджджа̄нусайо. име сатта дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме сатта дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? сатта асаддхамма̄ – идха̄вусо, бхиккху ассаддхо хоти, ахирико хоти, аноттаппӣ хоти, аппассуто хоти, кусӣто хоти, мут̣т̣хассати хоти, дуппан̃н̃о хоти. име сатта дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄.
(ча) ‘‘катаме сатта дхамма̄ висесабха̄гийа̄? сатта саддхамма̄ – идха̄вусо, бхиккху саддхо хоти, хирима̄ [хирико (сйа̄. кам̣.)] хоти, оттаппӣ хоти, бахуссуто хоти, а̄раддхавӣрийо хоти, упат̣т̣хитассати хоти, пан̃н̃ава̄ хоти. име сатта дхамма̄ висесабха̄гийа̄.
(чха) ‘‘катаме сатта дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄? сатта саппурисадхамма̄ – идха̄вусо, бхиккху дхамман̃н̃ӯ ча хоти аттхан̃н̃ӯ ча аттан̃н̃ӯ ча маттан̃н̃ӯ ча ка̄лан̃н̃ӯ ча парисан̃н̃ӯ ча пуггалан̃н̃ӯ ча. име сатта дхамма̄ дуппат̣ивиджджха̄.
(джа) ‘‘катаме сатта дхамма̄ уппа̄детабба̄? сатта сан̃н̃а̄ – аниччасан̃н̃а̄, анаттасан̃н̃а̄, асубхасан̃н̃а̄, а̄дӣнавасан̃н̃а̄, паха̄насан̃н̃а̄, вира̄гасан̃н̃а̄, ниродхасан̃н̃а̄. име сатта дхамма̄ уппа̄детабба̄.
(джха) ‘‘катаме сатта дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄? сатта ниддасаваттхӯни – идха̄вусо, бхиккху сиккха̄сама̄да̄не тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча сиккха̄сама̄да̄не авигатапемо. дхамманисантийа̄ тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча дхамманисантийа̄ авигатапемо. иччха̄винайе тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча иччха̄винайе авигатапемо. пат̣исалла̄не тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча пат̣исалла̄не авигатапемо. вӣрийа̄рамме тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча вӣрийа̄рамме авигатапемо. сатинепакке тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча сатинепакке авигатапемо. дит̣т̣хипат̣иведхе тиббаччхандо хоти, а̄йатин̃ча дит̣т̣хипат̣иведхе авигатапемо. име сатта дхамма̄ абхин̃н̃еййа̄.
(н̃а) ‘‘катаме сатта дхамма̄ саччхика̄табба̄? сатта кхӣн̣а̄савабала̄ни – идха̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно аниччато саббе сан̇кха̄ра̄ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти. йам̣па̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно аниччато саббе сан̇кха̄ра̄ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти, идампи кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно балам̣ хоти, йам̣ балам̣ а̄гамма кхӣн̣а̄саво бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайам̣ пат̣иджа̄на̄ти – ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно ан̇га̄рака̄сӯпама̄ ка̄ма̄ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти. йам̣па̄вусо…пе… ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно вивеканиннам̣ читтам̣ хоти вивекапон̣ам̣ вивекапаббха̄рам̣ вивекат̣т̣хам̣ неккхамма̄бхиратам̣ бйантӣбхӯтам̣ саббасо а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехи. йам̣па̄вусо…пе… ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ хонти субха̄вита̄. йам̣па̄вусо…пе… ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно пан̃чиндрийа̄ни бха̄вита̄ни хонти субха̄вита̄ни. йам̣па̄вусо…пе… ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ хонти субха̄вита̄. йам̣па̄вусо…пе… ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вито хоти субха̄вито. йам̣па̄вусо, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вито хоти субха̄вито, идампи кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно балам̣ хоти, йам̣ балам̣ а̄гамма кхӣн̣а̄саво бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайам̣ пат̣иджа̄на̄ти – ‘кхӣн̣а̄ ме а̄сава̄’ти. име сатта дхамма̄ саччхика̄табба̄.
‘‘итиме саттати дхамма̄ бхӯта̄ таччха̄ татха̄ авитатха̄ анан̃н̃атха̄ самма̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄.
пат̣хамабха̄н̣ава̄ро нит̣т̣хито.
ат̣т̣ха дхамма̄
358. ‘‘ат̣т̣ха дхамма̄ бахука̄ра̄…пе… ат̣т̣ха дхамма̄ саччхика̄табба̄.
(ка) ‘‘катаме ат̣т̣ха дхамма̄ бахука̄ра̄? ат̣т̣ха хетӯ ат̣т̣ха паччайа̄ а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттанти. катаме ат̣т̣ха? идха̄вусо, бхиккху саттха̄рам̣ [саттха̄рам̣ ва̄ (сйа̄. ка.)] упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пеман̃ча га̄раво ча. айам̣ пат̣хамо хету пат̣хамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа. пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘там̣ кхо пана саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣, йаттхасса тиббам̣ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти пеман̃ча га̄раво ча. те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати – ‘идам̣, бханте, катхам̣? имасса ко аттхо’ти? тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄нӣ [анутта̄никатан̃ча утта̄ним̣ (ка.)] каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. айам̣ дутийо хету дутийо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа, вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘там̣ кхо пана дхаммам̣ сутва̄ двайена вӯпака̄сена сампа̄дети – ка̄йавӯпака̄сена ча читтавӯпака̄сена ча. айам̣ татийо хету татийо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. айам̣ чатуттхо хету чатуттхо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо. йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттха̄ сабйан̃джана̄ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. айам̣ пан̃чамо хету пан̃чамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. айам̣ чхат̣т̣хо хету чхат̣т̣хо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато. чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. айам̣ саттамо хету саттамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу, удайаббайа̄нупассӣ вихарати – ‘ити рӯпам̣ ити рӯпасса самудайо ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄ ити ведана̄йа самудайо ити ведана̄йа аттхан̇гамо; ити сан̃н̃а̄ ити сан̃н̃а̄йа самудайо ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо; ити сан̇кха̄ра̄ ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо; ити вин̃н̃а̄н̣ам̣ ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. айам̣ ат̣т̣хамо хету ат̣т̣хамо паччайо а̄дибрахмачарийика̄йа пан̃н̃а̄йа аппат̣иладдха̄йа пат̣ила̄бха̄йа, пат̣иладдха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттати. име ат̣т̣ха дхамма̄ бахука̄ра̄.
(кха) ‘‘катаме ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄ветабба̄? арийо ат̣т̣хан̇гико магго сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи. име ат̣т̣ха дхамма̄ бха̄ветабба̄.
(га) ‘‘катаме ат̣т̣ха дхамма̄ парин̃н̃еййа̄? ат̣т̣ха локадхамма̄ – ла̄бхо ча, ала̄бхо ча, йасо ча, айасо ча, нинда̄ ча, пасам̣са̄ ча, сукхан̃ча, дуккхан̃ча. име ат̣т̣ха дхамма̄ парин̃н̃еййа̄.
(гха) ‘‘катаме ат̣т̣ха дхамма̄ паха̄табба̄? ат̣т̣ха миччхатта̄ – миччха̄дит̣т̣хи, миччха̄сан̇каппо, миччха̄ва̄ча̄, миччха̄камманто, миччха̄а̄джӣво, миччха̄ва̄йа̄мо, миччха̄сати, миччха̄сама̄дхи. име ат̣т̣ха дхамма̄ паха̄табба̄.
(н̇а) ‘‘катаме ат̣т̣ха дхамма̄ ха̄набха̄гийа̄? ат̣т̣ха кусӣтаваттхӯни. идха̄вусо, бхиккхуна̄ каммам̣ ка̄таббам̣ хоти, тасса евам̣ хоти – ‘каммам̣ кхо ме ка̄таббам̣ бхависсати, каммам̣ кхо пана ме каронтасса ка̄йо киламиссати, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти. со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. идам̣ пат̣хамам̣ кусӣтаваттху.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуна̄ каммам̣ катам̣ хоти. тасса евам̣ хоти – ‘ахам̣ кхо каммам̣ ака̄сим̣, каммам̣ кхо пана ме каронтасса ка̄йо киланто, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти. со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати…пе… идам̣ дутийам̣ кусӣтаваттху.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуна̄ магго гантаббо хоти. тасса евам̣ хоти – ‘магго кхо ме гантаббо бхависсати, маггам̣ кхо пана ме гаччхантасса ка̄йо киламиссати, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти. со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати…пе… идам̣ татийам̣ кусӣтаваттху.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуна̄ магго гато хоти. тасса евам̣ хоти – ‘ахам̣ кхо маггам̣ агама̄сим̣, маггам̣ кхо пана ме гаччхантасса ка̄йо киланто, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти. со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати…пе… идам̣ чатуттхам̣ кусӣтаваттху.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто на лабхати лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣. тасса евам̣ хоти – ‘ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто на̄латтхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо киланто акамман̃н̃о, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти…пе… идам̣ пан̃чамам̣ кусӣтаваттху.
‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто лабхати лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣. тасса евам̣ хоти – ‘ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто алаттхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо гаруко акамман̃н̃о, ма̄са̄читам̣ ман̃н̃е, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’ти. со нипаджджати…пе… идам̣ чхат̣т̣хам̣ кусӣтаваттху.