9. маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттам̣

372. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ курӯсу вихарати камма̄садхаммам̣ на̄ма курӯнам̣ нигамо. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхадданте’’ти [бхадантети (сӣ. сйа̄. пӣ.)] те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

уддесо

373. ‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄, сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄.

‘‘катаме чатта̄ро? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣, ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣, читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣, дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣.

уддесо нит̣т̣хито.

ка̄йа̄нупассана̄ а̄на̄па̄напаббам̣

374. ‘‘катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккху аран̃н̃агато ва̄ руккхамӯлагато ва̄ сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄. со сатова ассасати, сатова пассасати. дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ ва̄ пассасанто ‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. рассам̣ ва̄ ассасанто ‘рассам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ пассасанто ‘рассам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати, ‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати. ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати, ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, даккхо бхамака̄ро ва̄ бхамака̄рантева̄сӣ ва̄ дӣгхам̣ ва̄ ан̃чханто ‘дӣгхам̣ ан̃чха̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ ан̃чханто ‘рассам̣ ан̃чха̄мӣ’ти паджа̄на̄ти евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ ва̄ пассасанто ‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ ассасанто ‘рассам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, рассам̣ ва̄ пассасанто ‘рассам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. ‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати, ‘саббака̄йапат̣исам̣ведӣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати, ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣ’ти сиккхати, ‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣ’ти сиккхати. ити аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати. ‘аттхи ка̄йо’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо [евампи (сӣ. сйа̄. пӣ.)], бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

а̄на̄па̄напаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ка̄йа̄нупассана̄ ирийа̄патхапаббам̣

375. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху гаччханто ва̄ ‘гаччха̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, т̣хито ва̄ ‘т̣хитомхӣ’ти паджа̄на̄ти, нисинно ва̄ ‘нисинномхӣ’ти паджа̄на̄ти, сайа̄но ва̄ ‘сайа̄номхӣ’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ йатха̄ ва̄ панасса ка̄йо пан̣ихито хоти, татха̄ татха̄ нам̣ паджа̄на̄ти. ити аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати. ‘аттхи ка̄йо’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

ирийа̄патхапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ка̄йа̄нупассана̄ сампаджа̄напаббам̣

376. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти. ити аджджхаттам̣ ва̄…пе… евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

сампаджа̄напаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ка̄йа̄нупассана̄ пат̣икӯламанасика̄рапаббам̣

377. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄ тачапарийантам̣ пӯрам̣ на̄наппака̄расса асучино паччавеккхати – ‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачо, мам̣сам̣ нха̄ру ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ ваккам̣, хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄сам̣, антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣ [карӣсам̣ маттхалун̇гам̣ (ка.)], питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медо, ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ мутта’нти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, убхатомукха̄ путол̣и [мӯтол̣ӣ (сйа̄.), мутоли (пӣ.)] пӯра̄ на̄на̄вихитасса дхан̃н̃асса, сеййатхидам̣ са̄лӣнам̣ вӣхӣнам̣ мугга̄нам̣ ма̄са̄нам̣ тила̄нам̣ тан̣д̣ула̄нам̣. таменам̣ чаккхума̄ пурисо мун̃читва̄ паччавеккхеййа – ‘име са̄лӣ, име вӣхӣ име мугга̄ име ма̄са̄ име тила̄ име тан̣д̣ула̄’ти. евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄ тачапарийантам̣ пӯрам̣ на̄наппака̄расса асучино паччавеккхати – ‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄…пе… мутта’нти.

ити аджджхаттам̣ ва̄…пе… евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

пат̣икӯламанасика̄рапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ка̄йа̄нупассана̄ дха̄туманасика̄рапаббам̣

378. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ йатха̄т̣хитам̣ йатха̄пан̣ихитам̣ дха̄тусо паччавеккхати – ‘аттхи имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту а̄подха̄ту теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯ’ти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ чатумаха̄патхе биласо вибхаджитва̄ нисинно асса, евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ йатха̄т̣хитам̣ йатха̄пан̣ихитам̣ дха̄тусо паччавеккхати – ‘аттхи имасмим̣ ка̄йе патхавӣдха̄ту а̄подха̄ту теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯ’ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати…пе… евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

дха̄туманасика̄рапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

ка̄йа̄нупассана̄ навасиватхикапаббам̣

379. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сеййатха̄пи пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ ека̄хаматам̣ ва̄ двӣхаматам̣ ва̄ тӣхаматам̣ ва̄ уддхума̄такам̣ винӣлакам̣ випуббакаджа̄там̣. со имамева ка̄йам̣ упасам̣харати – ‘айампи кхо ка̄йо евам̣дхаммо евам̣бха̄вӣ евам̣анатӣто’ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ …пе… евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сеййатха̄пи пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ ка̄кехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ кулалехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ гиджджхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ кан̇кехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ сунакхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ бйаггхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣ дӣпӣхи ва̄ кхаджджама̄нам̣ син̇га̄лехи ва̄ [гиджджхехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, сува̄нехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, сига̄лехи ва̄ кхаджджама̄нам̣, (сйа̄. пӣ.)] кхаджджама̄нам̣ вивидхехи ва̄ па̄н̣акаджа̄техи кхаджджама̄нам̣. со имамева ка̄йам̣ упасам̣харати – ‘айампи кхо ка̄йо евам̣дхаммо евам̣бха̄вӣ евам̣анатӣто’ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄…пе… евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сеййатха̄пи пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ самам̣салохитам̣ нха̄русамбандхам̣…пе… ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ нимам̣салохитамаккхитам̣ нха̄русамбандхам̣…пе… ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ апагатамам̣салохитам̣ нха̄русамбандхам̣…пе… ат̣т̣хика̄ни апагатасамбандха̄ни [апагатанха̄русамбандха̄ни (сйа̄.)] диса̄ видиса̄ виккхитта̄ни, ан̃н̃ена хаттхат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена па̄дат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена гоппхакат̣т̣хикам̣ [‘‘ан̃н̃ена гоппхакат̣т̣хика’’нти идам̣ сӣ. сйа̄. пӣ. поттхакесу наттхи] ан̃н̃ена джан̇гхат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ӯрут̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена кат̣ит̣т̣хикам̣ [ан̃н̃ена кат̣ат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена пит̣т̣хат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена кан̣д̣акат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена пха̄сукат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена урат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ам̣сат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ба̄хут̣т̣хикам̣ (сйа̄.)] ан̃н̃ена пха̄сукат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена пит̣т̣хит̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена кхандхат̣т̣хикам̣ [ан̃н̃ена кат̣ат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена пит̣т̣хат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена кан̣д̣акат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена пха̄сукат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена урат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ам̣сат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ба̄хут̣т̣хикам̣ (сйа̄.)] ан̃н̃ена гӣват̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена ханукат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена дантат̣т̣хикам̣ ан̃н̃ена сӣсакат̣а̄хам̣. со имамева ка̄йам̣ упасам̣харати – ‘айампи кхо ка̄йо евам̣дхаммо евам̣бха̄вӣ евам̣анатӣто’ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ …пе… вихарати.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху сеййатха̄пи пассеййа сарӣрам̣ сиватхика̄йа чхад̣д̣итам̣ ат̣т̣хика̄ни сета̄ни сан̇кхаван̣н̣апат̣ибха̄га̄ни…пе… ат̣т̣хика̄ни пун̃джакита̄ни теровассика̄ни …пе… ат̣т̣хика̄ни пӯтӣни чун̣н̣акаджа̄та̄ни. со имамева ка̄йам̣ упасам̣харати – ‘айампи кхо ка̄йо евам̣дхаммо евам̣бха̄вӣ евам̣анатӣто’ти. ити аджджхаттам̣ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ ка̄йасмим̣ вихарати. ‘аттхи ка̄йо’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати.

навасиватхикапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

чуддаса ка̄йа̄нупассана̄ нит̣т̣хита̄.

ведана̄нупассана̄

380. ‘‘катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккху сукхам̣ ва̄ веданам̣ ведайама̄но ‘сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. дуккхам̣ ва̄ веданам̣ ведайама̄но ‘дуккхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. адуккхамасукхам̣ ва̄ веданам̣ ведайама̄но ‘адуккхамасукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. са̄мисам̣ ва̄ сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘са̄мисам̣ сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, нира̄мисам̣ ва̄ сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘нира̄мисам̣ сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. са̄мисам̣ ва̄ дуккхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘са̄мисам̣ дуккхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, нира̄мисам̣ ва̄ дуккхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘нира̄мисам̣ дуккхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. са̄мисам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘са̄мисам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, нира̄мисам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ веданам̣ ведайама̄но ‘нира̄мисам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’ти паджа̄на̄ти. ити аджджхаттам̣ ва̄ ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ ведана̄су вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ ведана̄су вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ ведана̄су вихарати. ‘аттхи ведана̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати.

ведана̄нупассана̄ нит̣т̣хита̄.

читта̄нупассана̄

381. ‘‘катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху читте читта̄нупассӣ вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккху сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ ‘сара̄гам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтара̄гам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. садосам̣ ва̄ читтам̣ ‘садосам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтадосам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. самохам̣ ва̄ читтам̣ ‘самохам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣ ‘вӣтамохам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. сан̇кхиттам̣ ва̄ читтам̣ ‘сан̇кхиттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, виккхиттам̣ ва̄ читтам̣ ‘виккхиттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. махаггатам̣ ва̄ читтам̣ ‘махаггатам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, амахаггатам̣ ва̄ читтам̣ ‘амахаггатам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. сауттарам̣ ва̄ читтам̣ ‘сауттарам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, ануттарам̣ ва̄ читтам̣ ‘ануттарам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ ‘сама̄хитам̣ читта’нти паджа̄на̄ти, асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣ ‘асама̄хитам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. вимуттам̣ ва̄ читтам̣ ‘вимуттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. авимуттам̣ ва̄ читтам̣ ‘авимуттам̣ читта’нти паджа̄на̄ти. ити аджджхаттам̣ ва̄ читте читта̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ читте читта̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ читте читта̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ читтасмим̣ вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ читтасмим̣ вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ читтасмим̣ вихарати, ‘аттхи читта’нти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху читте читта̄нупассӣ вихарати.

читта̄нупассана̄ нит̣т̣хита̄.

дхамма̄нупассана̄ нӣваран̣апаббам̣

382. ‘‘катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати? идха, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу нӣваран̣есу. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу нӣваран̣есу?

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄маччхандам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ ка̄маччхандо’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄маччхандам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ ка̄маччхандо’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса ка̄маччхандасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса ка̄маччхандасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса ка̄маччхандасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ бйа̄па̄дам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ бйа̄па̄до’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ бйа̄па̄дам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ бйа̄па̄до’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса бйа̄па̄дасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса бйа̄па̄дасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса бйа̄па̄дасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ тхинамиддхам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ тхинамиддха’нти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ тхинамиддхам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ тхинамиддха’нти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса тхинамиддхасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса тхинамиддхасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса тхинамиддхасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ уддхаччакуккуччам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ уддхаччакуккучча’нти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ уддхаччакуккуччам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ уддхаччакуккучча’нти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса уддхаччакуккуччасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса уддхаччакуккуччасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса уддхаччакуккуччасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вичикиччхам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ вичикиччха̄’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вичикиччхам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ вичикиччха̄’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппанна̄йа вичикиччха̄йа уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппанна̄йа вичикиччха̄йа паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣна̄йа вичикиччха̄йа а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати ‘аттхи дхамма̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу нӣваран̣есу.

нӣваран̣апаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

дхамма̄нупассана̄ кхандхапаббам̣

383. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу? идха, бхиккхаве, бхиккху – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄, ити ведана̄йа самудайо, ити ведана̄йа аттхан̇гамо; ити сан̃н̃а̄, ити сан̃н̃а̄йа самудайо, ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо; ити сан̇кха̄ра̄, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо, ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти, ити аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати. ‘аттхи дхамма̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа, аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу.

кхандхапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

дхамма̄нупассана̄ а̄йатанапаббам̣

384. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чхасу аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чхасу аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу?

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхун̃ча паджа̄на̄ти, рӯпе ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сотан̃ча паджа̄на̄ти, садде ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘гха̄нан̃ча паджа̄на̄ти, гандхе ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘дживхан̃ча паджа̄на̄ти, расе ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘ка̄йан̃ча паджа̄на̄ти, пхот̣т̣хаббе ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘манан̃ча паджа̄на̄ти, дхамме ча паджа̄на̄ти, йан̃ча тадубхайам̣ пат̣ичча уппаджджати сам̣йоджанам̣ тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сам̣йоджанасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сам̣йоджанасса паха̄нам̣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча пахӣнасса сам̣йоджанасса а̄йатим̣ ануппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати. ‘аттхи дхамма̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа, аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чхасу аджджхаттикаба̄хиресу а̄йатанесу.

а̄йатанапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

дхамма̄нупассана̄ боджджхан̇гапаббам̣

385. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати саттасу боджджхан̇гесу. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати саттасу боджджхан̇гесу? идха, бхиккхаве, бхиккху сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ сатисамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ сатисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ сатисамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ сатисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сатисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ дхаммавичайасамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ вӣрийасамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ вӣрийасамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса вӣрийасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ пӣтисамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ пӣтисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ пӣтисамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ пӣтисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса пӣтисамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса пӣтисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ пассаддхисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ пассаддхисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса пассаддхисамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ сама̄дхисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ сама̄дхисамбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса сама̄дхисамбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса сама̄дхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ ‘аттхи ме аджджхаттам̣ упеккха̄самбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, асантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ ‘наттхи ме аджджхаттам̣ упеккха̄самбоджджхан̇го’ти паджа̄на̄ти, йатха̄ ча ануппаннасса упеккха̄самбоджджхан̇гасса уппа̄до хоти тан̃ча паджа̄на̄ти, йатха̄ ча уппаннасса упеккха̄самбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа па̄рипӯрӣ хоти тан̃ча паджа̄на̄ти.

‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати ‘аттхи дхамма̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати саттасу боджджхан̇гесу.

боджджхан̇гапаббам̣ нит̣т̣хитам̣. [боджджхан̇гапаббам̣ нит̣т̣хитам̣, пат̣хамабха̄н̣ава̄рам̣ (сйа̄.)]

дхамма̄нупассана̄ саччапаббам̣

386. ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чатӯсу арийасаччесу. катхан̃ча пана, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чатӯсу арийасаччесу? идха, бхиккхаве, бхиккху ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти.

пат̣хамабха̄н̣ава̄ро нит̣т̣хито.

дуккхасаччаниддесо

387. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, аппийехи сампайогопи дуккхо, пийехи виппайогопи дуккхо [аппийехи…пе… виппайого дуккхотипа̄т̣хо чева там̣ниддесо ча каттхачи на диссати, ат̣т̣хакатха̄йам̣пи там̣сам̣ван̣н̣ана̄ наттхи], йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣, сан̇кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [пан̃чупа̄да̄наккхандха̄пи (ка.)] дуккха̄.

388. ‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо, айам̣ вуччати, бхиккхаве, джа̄ти.

389. ‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, джара̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко, айам̣ вуччати, бхиккхаве, джара̄.

390. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, маран̣ам̣? йам̣ [ат̣т̣хакатха̄ олокетабба̄] тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо джӣвитиндрийассупаччхедо, идам̣ вуччати, бхиккхаве, маран̣ам̣.

391. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, соко? йо кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса соко сочана̄ сочитаттам̣ антосоко антопарисоко, айам̣ вуччати, бхиккхаве, соко.

392. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, паридево? йо кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄дево паридево а̄девана̄ паридевана̄ а̄девитаттам̣ паридевитаттам̣, айам̣ вуччати, бхиккхаве паридево.

393. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йасампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣, идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхам̣.

394. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, доманассам̣? йам̣ кхо, бхиккхаве, четасикам̣ дуккхам̣ четасикам̣ аса̄там̣ маносампхассаджам̣ дуккхам̣ аса̄там̣ ведайитам̣, идам̣ вуччати, бхиккхаве, доманассам̣.

395. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, упа̄йа̄со? йо кхо, бхиккхаве, ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄йа̄со упа̄йа̄со а̄йа̄ситаттам̣ упа̄йа̄ситаттам̣, айам̣ вуччати, бхиккхаве, упа̄йа̄со.

396. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, аппийехи сампайого дуккхо? идха йасса те хонти анит̣т̣ха̄ аканта̄ амана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄ дхамма̄, йе ва̄ панасса те хонти анаттхака̄ма̄ ахитака̄ма̄ апха̄сукака̄ма̄ айогаккхемака̄ма̄, йа̄ техи саддхим̣ сан̇гати сама̄гамо самодха̄нам̣ миссӣбха̄во, айам̣ вуччати, бхиккхаве, аппийехи сампайого дуккхо.

397. ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пийехи виппайого дуккхо? идха йасса те хонти ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄ дхамма̄, йе ва̄ панасса те хонти аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄ пха̄сукака̄ма̄ йогаккхемака̄ма̄ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ ва̄, йа̄ техи саддхим̣ асан̇гати асама̄гамо асамодха̄нам̣ амиссӣбха̄во, айам̣ вуччати, бхиккхаве, пийехи виппайого дуккхо.

398. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣? джа̄тидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘ахо вата майам̣ на джа̄тидхамма̄ асса̄ма, на ча вата но джа̄ти а̄гаччхеййа̄’ти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣, идампи йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. джара̄дхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘ахо вата майам̣ на джара̄дхамма̄ асса̄ма, на ча вата но джара̄ а̄гаччхеййа̄’ти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣, идампи йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. бйа̄дхидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати ‘ахо вата майам̣ на бйа̄дхидхамма̄ асса̄ма, на ча вата но бйа̄дхи а̄гаччхеййа̄’ти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣, идампи йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. маран̣адхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати ‘ахо вата майам̣ на маран̣адхамма̄ асса̄ма, на ча вата но маран̣ам̣ а̄гаччхеййа̄’ти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣, идампи йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати ‘ахо вата майам̣ на сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ асса̄ма, на ча вата но сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ а̄гаччхеййу’нти. на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣, идампи йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣.

399. ‘‘катаме ча, бхиккхаве, сан̇кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄? сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име вуччанти, бхиккхаве, сан̇кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣.

самудайасаччаниддесо

400. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄.)] арийасаччам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (сӣ. пӣ.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄.

‘‘са̄ кхо панеса̄, бхиккхаве, тан̣ха̄ каттха уппаджджама̄на̄ уппаджджати, каттха нивисама̄на̄ нивисати? йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккху локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотам̣ локе…пе… гха̄нам̣ локе… дживха̄ локе… ка̄йо локе… мано локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпа̄ локе… садда̄ локе… гандха̄ локе… раса̄ локе… пхот̣т̣хабба̄ локе… дхамма̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘чаккхусампхассо локе… сотасампхассо локе… гха̄насампхассо локе… дживха̄сампхассо локе… ка̄йасампхассо локе… маносампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ локе… сотасампхассаджа̄ ведана̄ локе… гха̄насампхассаджа̄ ведана̄ локе… дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄ локе… ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄ локе… маносампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпасан̃н̃а̄ локе… саддасан̃н̃а̄ локе… гандхасан̃н̃а̄ локе… расасан̃н̃а̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ локе… дхаммасан̃н̃а̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпасан̃четана̄ локе… саддасан̃четана̄ локе… гандхасан̃четана̄ локе… расасан̃четана̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃четана̄ локе… дхаммасан̃четана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпатан̣ха̄ локе… саддатан̣ха̄ локе… гандхатан̣ха̄ локе… расатан̣ха̄ локе… пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ локе… дхамматан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпавитакко локе… саддавитакко локе… гандхавитакко локе… расавитакко локе… пхот̣т̣хаббавитакко локе… дхаммавитакко локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.

‘‘рӯпавича̄ро локе… саддавича̄ро локе… гандхавича̄ро локе… расавича̄ро локе… пхот̣т̣хаббавича̄ро локе… дхаммавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣.

ниродхасаччаниддесо

401. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄.)] арийасаччам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо.

‘‘са̄ кхо панеса̄, бхиккхаве, тан̣ха̄ каттха пахӣйама̄на̄ пахӣйати, каттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати? йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккху локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. сотам̣ локе…пе… гха̄нам̣ локе… дживха̄ локе… ка̄йо локе… мано локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпа̄ локе… садда̄ локе… гандха̄ локе… раса̄ локе… пхот̣т̣хабба̄ локе… дхамма̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘чаккхусампхассо локе… сотасампхассо локе… гха̄насампхассо локе… дживха̄сампхассо локе… ка̄йасампхассо локе… маносампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ локе… сотасампхассаджа̄ ведана̄ локе … гха̄насампхассаджа̄ ведана̄ локе… дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄ локе… ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄ локе… маносампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпасан̃н̃а̄ локе… саддасан̃н̃а̄ локе… гандхасан̃н̃а̄ локе… расасан̃н̃а̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ локе… дхаммасан̃н̃а̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпасан̃четана̄ локе… саддасан̃четана̄ локе… гандхасан̃четана̄ локе… расасан̃четана̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃четана̄ локе… дхаммасан̃четана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпатан̣ха̄ локе… саддатан̣ха̄ локе… гандхатан̣ха̄ локе… расатан̣ха̄ локе… пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ локе… дхамматан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпавитакко локе… саддавитакко локе… гандхавитакко локе… расавитакко локе… пхот̣т̣хаббавитакко локе… дхаммавитакко локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.

‘‘рӯпавича̄ро локе… саддавича̄ро локе… гандхавича̄ро локе… расавича̄ро локе… пхот̣т̣хаббавича̄ро локе… дхаммавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣.

маггасаччаниддесо

402. ‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄мо самма̄сати самма̄сама̄дхи.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи? йам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣, айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хи.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо? неккхаммасан̇каппо абйа̄па̄дасан̇каппо авихим̣са̄сан̇каппо, айам̣ вуччати бхиккхаве, самма̄сан̇каппо.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄? муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ [вераман̣и (ка.)] писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ, айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄ва̄ча̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄камманто? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ, айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄камманто.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвитам̣ каппети, айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄а̄джӣво.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄ва̄йа̄мо? идха, бхиккхаве, бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати; уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети ва̄йамати вӣрийам̣ а̄рабхати читтам̣ пагган̣ха̄ти падахати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄ва̄йа̄мо.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, самма̄сати? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; ведана̄су ведана̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; читте читта̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣; дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сати.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, самма̄сама̄дхи? идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча вихарати, сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сама̄дхи. идам̣ вуччати, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣.

403. ‘‘ити аджджхаттам̣ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, бахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати, аджджхаттабахиддха̄ ва̄ дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати. самудайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, вайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати, самудайавайадхамма̄нупассӣ ва̄ дхаммесу вихарати. ‘аттхи дхамма̄’ти ва̄ панасса сати паччупат̣т̣хита̄ хоти йа̄вадева н̃а̄н̣аматта̄йа пат̣иссатиматта̄йа аниссито ча вихарати, на ча кин̃чи локе упа̄дийати. евампи кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати чатӯсу арийасаччесу.

саччапаббам̣ нит̣т̣хитам̣.

дхамма̄нупассана̄ нит̣т̣хита̄.

404. ‘‘йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа саттавасса̄ни, тасса двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄; сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄.

‘‘тит̣т̣ханту, бхиккхаве, саттавасса̄ни. йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа чха васса̄ни…пе… пан̃ча васса̄ни… чатта̄ри васса̄ни… тӣн̣и васса̄ни… две васса̄ни… екам̣ вассам̣… тит̣т̣хату, бхиккхаве, екам̣ вассам̣. йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа саттама̄са̄ни, тасса двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄; сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄.

‘‘тит̣т̣ханту, бхиккхаве, сатта ма̄са̄ни. йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа чха ма̄са̄ни…пе… пан̃ча ма̄са̄ни… чатта̄ри ма̄са̄ни… тӣн̣и ма̄са̄ни … две ма̄са̄ни… екам̣ ма̄сам̣… ад̣д̣хама̄сам̣… тит̣т̣хату, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄со. йо хи кочи, бхиккхаве, име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не евам̣ бха̄веййа сатта̄хам̣, тасса двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄; сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄ти.

405. ‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄ сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа н̃а̄йасса адхигама̄йа нибба̄насса саччхикирийа̄йа йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти. ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти. идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти.

маха̄сатипат̣т̣ха̄насуттам̣ нит̣т̣хитам̣ навамам̣.