10. па̄йа̄сисуттам̣
406. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ кума̄ракассапо косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи йена сетабйа̄ на̄ма косала̄нам̣ нагарам̣ тадавасари. татра судам̣ а̄йасма̄ кума̄ракассапо сетабйа̄йам̣ вихарати уттарена сетабйам̣ сим̣сапа̄ване [сӣсапа̄ване (сйа̄.)]. тена кхо пана самайена па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о сетабйам̣ аджджха̄васати саттуссадам̣ сатин̣акат̣т̣ходакам̣ садхан̃н̃ам̣ ра̄джабхоггам̣ ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йам̣ брахмадеййам̣.
па̄йа̄сира̄джан̃н̃аваттху
407. тена кхо пана самайена па̄йа̄сисса ра̄джан̃н̃асса еварӯпам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ хоти – ‘‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ [сукат̣аккат̣а̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. ассосум̣ кхо сетабйака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ – ‘‘саман̣о кхалу бхо кума̄ракассапо саман̣асса готамасса са̄вако косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи сетабйам̣ ануппатто сетабйа̄йам̣ вихарати уттарена сетабйам̣ сим̣сапа̄ване. там̣ кхо пана бхавантам̣ кума̄ракассапам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо [буддхо (сйа̄. ка.)] чева араха̄ ча. са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’’ти. атха кхо сетабйака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ сетабйа̄йа никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯта̄ уттаренамукха̄ гаччханти йена сим̣сапа̄ванам̣ [йена сим̣сапа̄ванам̣, тенупасан̇каманти (сӣ. пӣ.)].
408. тена кхо пана самайена па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о упарипа̄са̄де дива̄сеййам̣ упагато хоти. аддаса̄ кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о сетабйаке бра̄хман̣агахапатике сетабйа̄йа никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯте уттаренамукхе гаччханте йена сим̣сапа̄ванам̣ [йена сим̣сапа̄ванам̣, тенупасан̇каманте (сӣ. пӣ.)], дисва̄ кхаттам̣ а̄мантеси – ‘‘ким̣ ну кхо, бхо кхатте, сетабйака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ сетабйа̄йа никкхамитва̄ сан̇гхасан̇гхӣ ган̣ӣбхӯта̄ уттаренамукха̄ гаччханти йена сим̣сапа̄вана’’нти [еттха пана саббаттхапи евамева диссати, наттхи па̄т̣хантарам̣]?
‘‘аттхи кхо, бхо, саман̣о кума̄ракассапо, саман̣асса готамасса са̄вако косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи сетабйам̣ ануппатто сетабйа̄йам̣ вихарати уттарена сетабйам̣ сим̣сапа̄ване. там̣ кхо пана бхавантам̣ кума̄ракассапам̣ евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ бахуссуто читтакатхӣ калйа̄н̣апат̣ибха̄но вуддхо чева араха̄ ча̄’ти [араха̄ ча (сйа̄. ка.)]. тамете [таменам̣ те (сӣ. ка.), таменам̣ (пӣ.)] бхавантам̣ кума̄ракассапам̣ дассана̄йа упасан̇камантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхо кхатте, йена сетабйака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ сетабйаке бра̄хман̣агахапатике евам̣ вадехи – ‘па̄йа̄си, бхо, ра̄джан̃н̃о евама̄ха – а̄гаменту кира бхаванто, па̄йа̄сипи ра̄джан̃н̃о саман̣ам̣ кума̄ракассапам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’ти. пура̄ саман̣о кума̄ракассапо сетабйаке бра̄хман̣агахапатике ба̄ле абйатте сан̃н̃а̄пети – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти. наттхи хи, бхо кхатте, паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. ‘‘евам̣ бхо’’ти кхо со кхатта̄ па̄йа̄сисса ра̄джан̃н̃асса пат̣иссутва̄ йена сетабйака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ сетабйаке бра̄хман̣агахапатике етадавоча – ‘‘па̄йа̄си, бхо, ра̄джан̃н̃о евама̄ха, а̄гаменту кира бхаванто, па̄йа̄сипи ра̄джан̃н̃о саман̣ам̣ кума̄ракассапам̣ дассана̄йа упасан̇камиссатӣ’’ти.
409. атха кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о сетабйакехи бра̄хман̣агахапатикехи паривуто йена сим̣сапа̄ванам̣ йена̄йасма̄ кума̄ракассапо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ кума̄ракассапена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. сетабйака̄пи кхо бра̄хман̣агахапатика̄ аппекачче а̄йасмантам̣ кума̄ракассапам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су; аппекачче а̄йасмата̄ кума̄ракассапена саддхим̣ саммодим̣су; саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче йена̄йасма̄ кума̄ракассапо тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче на̄маготтам̣ са̄ветва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. аппекачче тун̣хӣбхӯта̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
наттхикава̄до
410. екамантам̣ нисинно кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о а̄йасмантам̣ кума̄ракассапам̣ етадавоча – ‘‘ахан̃хи, бхо кассапа, евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘на̄хам̣, ра̄джан̃н̃а, евам̣ва̄дим̣ евам̣дит̣т̣хим̣ аддасам̣ ва̄ ассосим̣ ва̄. катхан̃хи на̄ма евам̣ вадеййа – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти?
чандимасӯрийаупама̄
411. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джан̃н̃а, име чандимасӯрийа̄ имасмим̣ ва̄ локе парасмим̣ ва̄, дева̄ ва̄ те манусса̄ ва̄’’ти? ‘‘име, бхо кассапа, чандимасӯрийа̄ парасмим̣ локе, на имасмим̣; дева̄ те на манусса̄’’ти. ‘‘имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти.
412. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо, йена те парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти? ‘‘аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ вийа, ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лӯ бйа̄панначитта̄ миччха̄дит̣т̣хӣ. те апарена самайена а̄ба̄дхика̄ хонти дуккхита̄ ба̄л̣хагила̄на̄. йада̄хам̣ джа̄на̄ми – ‘на да̄ниме имамха̄ а̄ба̄дха̄ вут̣т̣хахиссантӣ’ти тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘санти кхо, бхо, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йе те па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лӯ бйа̄панначитта̄ миччха̄дит̣т̣хӣ, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджантӣ’ти. бхаванто кхо па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лӯ бйа̄панначитта̄ миччха̄дит̣т̣хӣ. саче тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ вачанам̣, бхаванто ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджиссанти. саче, бхо, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа̄тха, йена ме а̄гантва̄ а̄рочеййа̄тха – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти. бхаванто кхо пана ме саддха̄йика̄ паччайика̄, йам̣ бхавантехи дит̣т̣хам̣, йатха̄ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣ еваметам̣ бхависсатӣ’ти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ нева а̄гантва̄ а̄роченти, на пана дӯтам̣ пахин̣анти. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
чораупама̄
413. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми. йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джан̃н̃а, идха те пуриса̄ чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ дассеййум̣ – ‘айам̣ те, бханте, чоро а̄гуча̄рӣ; имасса йам̣ иччхаси, там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ [ка̄ретва̄ (сйа̄. ка.)] кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ [ратхийа̄йа ратхийам̣ (бахӯсӯ)] син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкхамитва̄ даккхин̣ато нагарасса а̄гха̄тане сӣсам̣ чхиндатха̄’ти. те ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ дал̣ха̄йа раджджуйа̄ паччха̄ба̄хам̣ га̄л̣хабандханам̣ бандхитва̄ кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ кхарассарена пан̣авена ратхика̄йа ратхикам̣ син̇гха̄т̣акена син̇гха̄т̣акам̣ паринетва̄ даккхин̣ена два̄рена никкхамитва̄ даккхин̣ато нагарасса а̄гха̄тане нисӣда̄пеййум̣. лабхеййа ну кхо со чоро чорагха̄тесу – ‘а̄гаменту та̄ва бхаванто чорагха̄та̄, амукасмим̣ ме га̄ме ва̄ нигаме ва̄ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, йа̄ва̄хам̣ тесам̣ уддиситва̄ а̄гаччха̄мӣ’ти, уда̄ху виппалапантассева чорагха̄та̄ сӣсам̣ чхиндеййу’’нти? ‘‘на хи со, бхо кассапа, чоро лабхеййа чорагха̄тесу – ‘а̄гаменту та̄ва бхаванто чорагха̄та̄ амукасмим̣ ме га̄ме ва̄ нигаме ва̄ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, йа̄ва̄хам̣ тесам̣ уддиситва̄ а̄гаччха̄мӣ’ти. атха кхо нам̣ виппалапантассева чорагха̄та̄ сӣсам̣ чхиндеййу’’нти. ‘‘со хи на̄ма, ра̄джан̃н̃а, чоро мануссо мануссабхӯтесу чорагха̄тесу на лабхиссати – ‘а̄гаменту та̄ва бхаванто чорагха̄та̄, амукасмим̣ ме га̄ме ва̄ нигаме ва̄ митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, йа̄ва̄хам̣ тесам̣ уддиситва̄ а̄гаччха̄мӣ’ти. ким̣ пана те митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ адинна̄да̄йӣ ка̄месумиччха̄ча̄рӣ муса̄ва̄дӣ писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ сампхаппала̄пӣ абхиджджха̄лӯ бйа̄панначитта̄ миччха̄дит̣т̣хӣ, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄ лабхиссанти нирайапа̄лесу – ‘а̄гаменту та̄ва бхаванто нирайапа̄ла̄, йа̄ва майам̣ па̄йа̄сисса ра̄джан̃н̃асса гантва̄ а̄рочема – ‘‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти? имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
414. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо йена те парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти? ‘‘аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘йатха̄ катхам̣ вийа, ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ сампхаппала̄па̄ пат̣ивирата̄ анабхиджджха̄лӯ абйа̄панначитта̄ самма̄дит̣т̣хӣ. те апарена самайена а̄ба̄дхика̄ хонти дуккхита̄ ба̄л̣хагила̄на̄. йада̄хам̣ джа̄на̄ми – ‘на да̄ниме имамха̄ а̄ба̄дха̄ вут̣т̣хахиссантӣ’ти тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘санти кхо, бхо, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йе те па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ сампхаппала̄па̄ пат̣ивирата̄ анабхиджджха̄лӯ абйа̄панначитта̄ самма̄дит̣т̣хӣ те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣти. бхаванто кхо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ сампхаппала̄па̄ пат̣ивирата̄ анабхиджджха̄лӯ абйа̄панначитта̄ самма̄дит̣т̣хӣ. саче тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ вачанам̣, бхаванто ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссанти. саче, бхо, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄тха, йена ме а̄гантва̄ а̄рочеййа̄тха – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти. бхаванто кхо пана ме саддха̄йика̄ паччайика̄, йам̣ бхавантехи дит̣т̣хам̣, йатха̄ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣ еваметам̣ бхависсатӣ’ти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ нева а̄гантва̄ а̄роченти, на пана дӯтам̣ пахин̣анти. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
гӯтхакӯпапурисаупама̄
415. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче [упама̄йапидхекачче (сӣ. сйа̄.), упама̄йапиидхекачче (пӣ.)] вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. сеййатха̄пи, ра̄джан̃н̃а, пурисо гӯтхакӯпе сасӣсакам̣ [сасӣсако (сйа̄.)] нимугго асса. атха твам̣ пурисе а̄н̣а̄пеййа̄си – ‘тена хи, бхо, там̣ пурисам̣ тамха̄ гӯтхакӯпа̄ уддхаратха̄’ти. те ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ тамха̄ гӯтхакӯпа̄ уддхареййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, тасса пурисасса ка̄йа̄ вел̣упесика̄хи гӯтхам̣ суниммаджджитам̣ ниммаджджатха̄’ти. те ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ тасса пурисасса ка̄йа̄ вел̣упесика̄хи гӯтхам̣ суниммаджджитам̣ ниммаджджеййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, тасса пурисасса ка̄йам̣ пан̣д̣уматтика̄йа тиккхаттум̣ суббат̣т̣итам̣ уббат̣т̣етха̄’ти [суппат̣т̣итам̣ уппат̣т̣етха̄ти (ка.)]. те тасса пурисасса ка̄йам̣ пан̣д̣уматтика̄йа тиккхаттум̣ суббат̣т̣итам̣ уббат̣т̣еййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, там̣ пурисам̣ телена аббхан̃джитва̄ сукхумена чун̣н̣ена тиккхаттум̣ суппадхотам̣ каротха̄’ти. те там̣ пурисам̣ телена аббхан̃джитва̄ сукхумена чун̣н̣ена тиккхаттум̣ суппадхотам̣ кареййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, тасса пурисасса кесамассум̣ каппетха̄’ти. те тасса пурисасса кесамассум̣ каппеййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, тасса пурисасса махаггхан̃ча ма̄лам̣ махаггхан̃ча вилепанам̣ махаггха̄ни ча ваттха̄ни упахаратха̄’ти. те тасса пурисасса махаггхан̃ча ма̄лам̣ махаггхан̃ча вилепанам̣ махаггха̄ни ча ваттха̄ни упахареййум̣. те твам̣ евам̣ вадеййа̄си – ‘тена хи, бхо, там̣ пурисам̣ па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ пан̃чака̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄петха̄’ти. те там̣ пурисам̣ па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ пан̃чака̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄пеййум̣.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, ра̄джан̃н̃а, апи ну тасса пурисасса сунха̄тасса сувилиттасса сукаппитакесамассусса а̄муккама̄ла̄бхаран̣асса ода̄таваттхавасанасса упарипа̄са̄даварагатасса пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппитасса саман̇гӣбхӯтасса парича̄райама̄насса пунадева тасмим̣ гӯтхакӯпе нимуджджитука̄мата̄ [нимуджджитука̄мйата̄ (сйа̄. ка.)] асса̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо кассапа’’. ‘‘там̣ кисса хету’’? ‘‘асучи, бхо кассапа, гӯтхакӯпо асучи чева асучисан̇кха̄то ча дуггандхо ча дуггандхасан̇кха̄то ча джегуччхо ча джегуччхасан̇кха̄то ча пат̣икӯло ча пат̣икӯласан̇кха̄то ча̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джан̃н̃а, манусса̄ дева̄нам̣ асучӣ чева асучисан̇кха̄та̄ ча, дуггандха̄ ча дуггандхасан̇кха̄та̄ ча, джегуччха̄ ча джегуччхасан̇кха̄та̄ ча, пат̣икӯла̄ ча пат̣икӯласан̇кха̄та̄ ча. йоджанасатам̣ кхо, ра̄джан̃н̃а, мануссагандхо деве убба̄дхати. ким̣ пана те митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ писун̣а̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ пхаруса̄йа ва̄ча̄йа пат̣ивирата̄ сампхаппала̄па̄ пат̣ивирата̄ анабхиджджха̄лӯ абйа̄панначитта̄ самма̄дит̣т̣хӣ, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄ те а̄гантва̄ а̄рочессанти – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти? имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
416. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо …пе… ‘‘аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… ``йатха̄ катхам̣ вийа, ра̄джан̃н̃а̄ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄, те апарена самайена а̄ба̄дхика̄ хонти дуккхита̄ ба̄л̣хагила̄на̄. йада̄хам̣ джа̄на̄ми – ‘на да̄ниме имамха̄ а̄ба̄дха̄ вут̣т̣хахиссантӣ’ти тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вада̄ми – ‘санти кхо, бхо, еке саман̣абра̄хман̣а̄ евам̣ва̄дино евам̣дит̣т̣хино – йе те па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджанти дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатанти. бхаванто кхо па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄. саче тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ вачанам̣, бхаванто ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссанти, дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣. саче, бхо, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа̄тха дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣, йена ме а̄гантва̄ а̄рочеййа̄тха – `итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄коти. бхаванто кхо пана ме саддха̄йика̄ паччайика̄, йам̣ бхавантехи дит̣т̣хам̣, йатха̄ са̄мам̣ дит̣т̣хам̣ еваметам̣ бхависсатӣти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ нева а̄гантва̄ а̄роченти, на пана дӯтам̣ пахин̣анти. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
та̄ватим̣садеваупама̄
417. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми; йатха̄ те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. йам̣ кхо пана, ра̄джан̃н̃а, ма̄нуссакам̣ вассасатам̣, дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ есо еко раттиндиво [раттидиво (ка.)], та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со, тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро, тена сам̣ваччхарена диббам̣ вассасахассам̣ дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. йе те митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄ муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄ дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣. саче пана тесам̣ евам̣ бхависсати – ‘йа̄ва майам̣ две ва̄ тӣн̣и ва̄ раттиндива̄ диббехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄рема, атха майам̣ па̄йа̄сисса ра̄джан̃н̃асса гантва̄ а̄рочеййа̄ма – ‘‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. апи ну те а̄гантва̄ а̄рочеййум̣ – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо кассапа. апи хи майам̣, бхо кассапа, чирам̣ ка̄лан̇ката̄пи бхавеййа̄ма. ко панетам̣ бхото кассапасса а̄рочети – ‘аттхи дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄ ‘евам̣дӣгха̄йука̄ дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄. на майам̣ бхото кассапасса саддаха̄ма – ‘аттхи дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄ ‘евам̣дӣгха̄йука̄ дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄’’ти.
джаччандхаупама̄
418. ‘‘сеййатха̄пи, ра̄джан̃н̃а, джаччандхо пурисо на пассеййа кан̣ха – сукка̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа нӣлака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа пӣтака̄ни [ман̃джет̣т̣хака̄ни (сйа̄.)] рӯпа̄ни, на пассеййа лохитака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа ман̃джит̣т̣хака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа самависамам̣, на пассеййа та̄рака̄ни рӯпа̄ни, на пассеййа чандимасӯрийе. со евам̣ вадеййа – ‘наттхи кан̣хасукка̄ни рӯпа̄ни, наттхи кан̣хасукка̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи нӣлака̄ни рӯпа̄ни, наттхи нӣлака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи пӣтака̄ни рӯпа̄ни, наттхи пӣтака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи лохитака̄ни рӯпа̄ни, наттхи лохитака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи ман̃джит̣т̣хака̄ни рӯпа̄ни, наттхи ман̃джит̣т̣хака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи самависамам̣, наттхи самависамасса дасса̄вӣ. наттхи та̄рака̄ни рӯпа̄ни, наттхи та̄рака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. наттхи чандимасӯрийа̄, наттхи чандимасӯрийа̄нам̣ дасса̄вӣ. ахаметам̣ на джа̄на̄ми, ахаметам̣ на пасса̄ми, тасма̄ там̣ наттхӣ’ти. самма̄ ну кхо со, ра̄джан̃н̃а, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо кассапа. аттхи кан̣хасукка̄ни рӯпа̄ни, аттхи кан̣хасукка̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. аттхи нӣлака̄ни рӯпа̄ни, аттхи нӣлака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ…пе… аттхи самависамам̣, аттхи самависамасса дасса̄вӣ. аттхи та̄рака̄ни рӯпа̄ни, аттхи та̄рака̄нам̣ рӯпа̄нам̣ дасса̄вӣ. аттхи чандимасӯрийа̄, аттхи чандимасӯрийа̄нам̣ дасса̄вӣ. ‘ахаметам̣ на джа̄на̄ми, ахаметам̣ на пасса̄ми, тасма̄ там̣ наттхӣ’ти. на хи со, бхо кассапа, самма̄ вадама̄но вадеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, джаччандхӯпамо ман̃н̃е пат̣ибха̄си йам̣ мам̣ твам̣ евам̣ вадеси’’.
‘‘ко панетам̣ бхото кассапасса а̄рочети – ‘аттхи дева̄ та̄ватим̣са̄’’ти ва̄, ‘евам̣дӣгха̄йука̄ дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄? на майам̣ бхото кассапасса саддаха̄ма – ‘аттхи дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄ ‘евам̣дӣгха̄йука̄ дева̄ та̄ватим̣са̄’ти ва̄’’ти. ‘‘на кхо, ра̄джан̃н̃а, евам̣ паро локо дат̣т̣хаббо, йатха̄ твам̣ ман̃н̃аси имина̄ мам̣сачаккхуна̄. йе кхо те ра̄джан̃н̃а саман̣абра̄хман̣а̄ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни пат̣исеванти, те таттха аппаматта̄ а̄та̄пино пахитатта̄ вихаранта̄ диббачаккхум̣ висодхенти. те диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена имам̣ чева локам̣ пассанти паран̃ча сатте ча опапа̄тике. еван̃ча кхо, ра̄джан̃н̃а, паро локо дат̣т̣хаббо; натвева йатха̄ твам̣ ман̃н̃аси имина̄ мам̣сачаккхуна̄. имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
419. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо…пе… аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… йатха̄ катхам̣ вийа, ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха̄хам̣, бхо кассапа, пасса̄ми саман̣абра̄хман̣е сӣлаванте калйа̄н̣адхамме джӣвитука̄ме амаритука̄ме сукхака̄ме дуккхапат̣икӯле. тасса майхам̣, бхо кассапа, евам̣ хоти – саче кхо име бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ евам̣ джа̄неййум̣ – ‘ито но мата̄нам̣ сеййо бхависсатӣ’ти. ида̄ниме бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ висам̣ ва̄ кха̄деййум̣, саттхам̣ ва̄ а̄хареййум̣, уббандхитва̄ ва̄ ка̄лан̇кареййум̣, папа̄те ва̄ папатеййум̣. йасма̄ ча кхо име бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ на евам̣ джа̄нанти – ‘ито но мата̄нам̣ сеййо бхависсатӣ’ти, тасма̄ име бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ джӣвитука̄ма̄ амаритука̄ма̄ сукхака̄ма̄ дуккхапат̣икӯла̄ атта̄нам̣ на ма̄ренти [( ) наттхи (сйа̄. пӣ.)]. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
габбхинӣупама̄
420. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса две паджа̄патийо ахесум̣. екисса̄ путто ахоси дасавассуддесико ва̄ два̄дасавассуддесико ва̄, ека̄ габбхинӣ упавиджан̃н̃а̄. атха кхо со бра̄хман̣о ка̄ламака̄си. атха кхо со ма̄н̣авако ма̄тусапаттим̣ [ма̄тусапатим̣ (сйа̄.)] етадавоча – ‘йамидам̣, бхоти, дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄, саббам̣ там̣ майхам̣; наттхи туйхеттха кин̃чи. питу ме [питу ме сантако (сйа̄.)] бхоти, да̄йаджджам̣ ниййа̄дехӣ’ти [нӣййа̄техӣти (сӣ. пӣ.)]. евам̣ вутте са̄ бра̄хман̣ӣ там̣ ма̄н̣авакам̣ етадавоча – ‘а̄гамехи та̄ва, та̄та, йа̄ва виджа̄йа̄ми. саче кума̄рако бхависсати, тассапи екадесо бхависсати; саче кума̄рика̄ бхависсати, са̄пи те опабхогга̄ [упабхогга̄ (сйа̄.)] бхависсатӣ’ти. дутийампи кхо со ма̄н̣авако ма̄тусапаттим̣ етадавоча – ‘йамидам̣, бхоти, дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄, саббам̣ там̣ майхам̣; наттхи туйхеттха кин̃чи. питу ме, бхоти, да̄йаджджам̣ ниййа̄дехӣ’ти. дутийампи кхо са̄ бра̄хман̣ӣ там̣ ма̄н̣авакам̣ етадавоча – ‘а̄гамехи та̄ва, та̄та, йа̄ва виджа̄йа̄ми. саче кума̄рако бхависсати, тассапи екадесо бхависсати; саче кума̄рика̄ бхависсати са̄пи те опабхогга̄ [упабхогга̄ (сйа̄.)] бхависсатӣ’ти. татийампи кхо со ма̄н̣авако ма̄тусапаттим̣ етадавоча – ‘йамидам̣, бхоти, дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ раджатам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄, саббам̣ там̣ майхам̣; наттхи туйхеттха кин̃чи. питу ме, бхоти, да̄йаджджам̣ ниййа̄дехӣ’ти.
‘‘атха кхо са̄ бра̄хман̣ӣ саттхам̣ гахетва̄ оваракам̣ пависитва̄ ударам̣ опа̄деси [уппа̄теси (сйа̄.)] – ‘йа̄ва виджа̄йа̄ми йади ва̄ кума̄рако йади ва̄ кума̄рика̄’ти. са̄ атта̄нам̣ чева джӣвитан̃ча габбхан̃ча са̄патеййан̃ча вина̄сеси. йатха̄ там̣ ба̄ла̄ абйатта̄ анайабйасанам̣ а̄панна̄ айонисо да̄йаджджам̣ гавесантӣ, евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, ба̄ло абйатто анайабйасанам̣ а̄паджджиссаси айонисо паралокам̣ гавесанто; сеййатха̄пи са̄ бра̄хман̣ӣ ба̄ла̄ абйатта̄ анайабйасанам̣ а̄панна̄ айонисо да̄йаджджам̣ гавесантӣ. на кхо, ра̄джан̃н̃а, саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ апаккам̣ парипа̄ченти; апи ча парипа̄кам̣ а̄гаменти. пан̣д̣ита̄нам̣ аттхо хи, ра̄джан̃н̃а, саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлаванта̄нам̣ калйа̄н̣адхамма̄нам̣ джӣвитена. йатха̄ йатха̄ кхо, ра̄джан̃н̃а, саман̣абра̄хман̣а̄ сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄ чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ тит̣т̣ханти, татха̄ татха̄ бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасаванти, бахуджанахита̄йа ча пат̣ипаджджанти бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
421. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо…пе… аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… йатха̄ катхам̣ вийа, ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, пуриса̄ чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ дассенти – ‘айам̣ те, бханте, чоро а̄гуча̄рӣ; имасса йам̣ иччхаси, там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ джӣвантам̣йева кумбхийа̄ паккхипитва̄ мукхам̣ пидахитва̄ аллена чаммена онандхитва̄ алла̄йа маттика̄йа бахала̄валепанам̣ [бахалавилепанам̣ (сйа̄. ка.)] каритва̄ уддханам̣ а̄ропетва̄ аггим̣ детха̄’ти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ джӣвантам̣йева кумбхийа̄ паккхипитва̄ мукхам̣ пидахитва̄ аллена чаммена онандхитва̄ алла̄йа маттика̄йа бахала̄валепанам̣ каритва̄ уддханам̣ а̄ропетва̄ аггим̣ денти. йада̄ майам̣ джа̄на̄ма ‘ка̄лан̇като со пурисо’ти, атха нам̣ кумбхим̣ оропетва̄ уббхиндитва̄ мукхам̣ виваритва̄ сан̣икам̣ ниллокема [вилокема (сйа̄.)] – ‘аппева на̄масса джӣвам̣ никкхамантам̣ пассеййа̄ма̄’ти. невасса майам̣ джӣвам̣ никкхамантам̣ пасса̄ма. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
супинакаупама̄
422. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа, татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. абхиджа̄на̄си но твам̣, ра̄джан̃н̃а, дива̄ сеййам̣ упагато супинакам̣ пассита̄ а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’’нти? ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, бхо кассапа, дива̄сеййам̣ упагато супинакам̣ пассита̄ а̄ра̄мара̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣ поккхаран̣ӣра̄ман̣еййака’’нти. ‘‘раккханти там̣ тамхи самайе кхуджджа̄пи ва̄манака̄пи вела̄сика̄пи [чела̄вика̄пи (сйа̄.), кел̣а̄йика̄пи (сӣ.)] кома̄рика̄пӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо кассапа, раккханти мам̣ тамхи самайе кхуджджа̄пи ва̄манака̄пи вела̄сика̄пи [чела̄вика̄пи (сйа̄.), кел̣а̄йика̄пи (сӣ.)] кома̄рика̄пӣ’’ти. ‘‘апи ну та̄ туйхам̣ джӣвам̣ пассанти пависантам̣ ва̄ никкхамантам̣ ва̄’’ти? ‘‘но хидам̣, бхо кассапа’’. ‘‘та̄ хи на̄ма, ра̄джан̃н̃а, туйхам̣ джӣвантасса джӣвантийо джӣвам̣ на пассиссанти пависантам̣ ва̄ никкхамантам̣ ва̄. ким̣ пана твам̣ ка̄лан̇катасса джӣвам̣ пассиссаси пависантам̣ ва̄ никкхамантам̣ ва̄. имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
423. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо…пе… ‘‘аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… йатха̄ катхам̣ вийа ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, пуриса̄ чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ дассенти – ‘айам̣ те, бханте, чоро а̄гуча̄рӣ; имасса йам̣ иччхаси, там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ джӣвантам̣йева тула̄йа тулетва̄ джийа̄йа анасса̄сакам̣ ма̄ретва̄ пунадева тула̄йа тулетха̄’ти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ джӣвантам̣йева тула̄йа тулетва̄ джийа̄йа анасса̄сакам̣ ма̄ретва̄ пунадева тула̄йа туленти. йада̄ со джӣвати, тада̄ лахутаро ча хоти мудутаро ча камман̃н̃атаро ча. йада̄ пана со ка̄лан̇като хоти тада̄ гарутаро ча хоти паттхиннатаро ча акамман̃н̃атаро ча. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
сантаттаайогул̣аупама̄
424. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. сеййатха̄пи, ра̄джан̃н̃а, пурисо дивасам̣ сантаттам̣ айогул̣ам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ тула̄йа тулеййа. таменам̣ апарена самайена сӣтам̣ ниббутам̣ тула̄йа тулеййа. када̄ ну кхо со айогул̣о лахутаро ва̄ хоти мудутаро ва̄ камман̃н̃атаро ва̄, йада̄ ва̄ а̄дитто сампаджджалито саджотибхӯто, йада̄ ва̄ сӣто ниббуто’’ти? ‘‘йада̄ со, бхо кассапа, айогул̣о теджосахагато ча хоти ва̄йосахагато ча а̄дитто сампаджджалито саджотибхӯто, тада̄ лахутаро ча хоти мудутаро ча камман̃н̃атаро ча. йада̄ пана со айогул̣о нева теджосахагато хоти на ва̄йосахагато сӣто ниббуто, тада̄ гарутаро ча хоти паттхиннатаро ча акамман̃н̃атаро ча̄’’ти. ‘‘евамева кхо, ра̄джан̃н̃а, йада̄йам̣ ка̄йо а̄йусахагато ча хоти усма̄сахагато ча вин̃н̃а̄н̣асахагато ча, тада̄ лахутаро ча хоти мудутаро ча камман̃н̃атаро ча. йада̄ пана̄йам̣ ка̄йо нева а̄йусахагато хоти на усма̄сахагато на вин̃н̃а̄н̣асахагато тада̄ гарутаро ча хоти паттхиннатаро ча акамман̃н̃атаро ча. имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
425. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо…пе… аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… йатха̄ катхам̣ вийа ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, пуриса̄ чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ дассенти – ‘айам̣ те, бханте, чоро а̄гуча̄рӣ; имасса йам̣ иччхаси, там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ анупахачча чхавин̃ча чамман̃ча мам̣сан̃ча нха̄рун̃ча ат̣т̣хин̃ча ат̣т̣химин̃джан̃ча джӣвита̄ воропетха, аппева на̄масса джӣвам̣ никкхамантам̣ пассеййа̄ма̄’ти. те ме ‘са̄дхӯ’ти пат̣иссутва̄ там̣ пурисам̣ анупахачча чхавин̃ча…пе… джӣвита̄ воропенти. йада̄ со а̄мато хоти, тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ утта̄нам̣ нипа̄тетха, аппева на̄масса джӣвам̣ никкхамантам̣ пассеййа̄ма̄’ти. те там̣ пурисам̣ утта̄нам̣ нипа̄тенти. невасса майам̣ джӣвам̣ никкхамантам̣ пасса̄ма. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имам̣ пурисам̣ авакуджджам̣ нипа̄тетха… пассена нипа̄тетха… дутийена пассена нипа̄тетха… уддхам̣ т̣хапетха… омуддхакам̣ т̣хапетха… па̄н̣ина̄ а̄кот̣етха… лед̣д̣уна̄ а̄кот̣етха… дан̣д̣ена а̄кот̣етха… саттхена а̄кот̣етха… одхуна̄тха сандхуна̄тха ниддхуна̄тха, аппева на̄масса джӣвам̣ никкхамантам̣ пассеййа̄ма̄’ти. те там̣ пурисам̣ одхунанти сандхунанти ниддхунанти. невасса майам̣ джӣвам̣ никкхамантам̣ пасса̄ма. тасса тадева чаккху хоти те рӯпа̄, тан̃ча̄йатанам̣ наппат̣исам̣ведети. тадева сотам̣ хоти те садда̄, тан̃ча̄йатанам̣ наппат̣исам̣ведети. тадева гха̄нам̣ хоти те гандха̄, тан̃ча̄йатанам̣ наппат̣исам̣ведети. са̄ва дживха̄ хоти те раса̄, тан̃ча̄йатанам̣ наппат̣исам̣ведети. свева ка̄йо хоти те пхот̣т̣хабба̄, тан̃ча̄йатанам̣ наппат̣исам̣ведети. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
сан̇кхадхамаупама̄
426. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атаро сан̇кхадхамо сан̇кхам̣ а̄да̄йа паччантимам̣ джанападам̣ агама̄си. со йена ан̃н̃атаро га̄мо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ маджджхе га̄масса т̣хито тиккхаттум̣ сан̇кхам̣ упала̄петва̄ сан̇кхам̣ бхӯмийам̣ никкхипитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха кхо, ра̄джан̃н̃а, тесам̣ паччантаджанапада̄нам̣ [паччантаджа̄нам̣ (сӣ.)] манусса̄нам̣ етадахоси – ‘амбхо касса ну кхо [етадахоси ‘‘кисса дукхо (пӣ.)] есо саддо евам̣раджанӣйо евам̣каманӣйо евам̣маданӣйо евам̣бандханӣйо евам̣муччханӣйо’ти. саннипатитва̄ там̣ сан̇кхадхамам̣ етадавочум̣ – ‘амбхо, касса ну кхо есо саддо евам̣раджанӣйо евам̣каманӣйо евам̣маданӣйо евам̣бандханӣйо евам̣муччханӣйо’ти. ‘есо кхо, бхо, сан̇кхо на̄ма йассесо саддо евам̣раджанӣйо евам̣каманӣйо евам̣маданӣйо евам̣бандханӣйо евам̣муччханӣйо’ти. те там̣ сан̇кхам̣ утта̄нам̣ нипа̄тесум̣ – ‘вадехи, бхо сан̇кха, вадехи, бхо сан̇кха̄’ти. нева со сан̇кхо саддамака̄си. те там̣ сан̇кхам̣ авакуджджам̣ нипа̄тесум̣, пассена нипа̄тесум̣, дутийена пассена нипа̄тесум̣, уддхам̣ т̣хапесум̣, омуддхакам̣ т̣хапесум̣, па̄н̣ина̄ а̄кот̣есум̣, лед̣д̣уна̄ а̄кот̣есум̣, дан̣д̣ена а̄кот̣есум̣, саттхена а̄кот̣есум̣, одхуним̣су сандхуним̣су ниддхуним̣су – ‘вадехи, бхо сан̇кха, вадехи, бхо сан̇кха̄’ти. нева со сан̇кхо саддамака̄си.
‘‘атха кхо, ра̄джан̃н̃а, тасса сан̇кхадхамасса етадахоси – ‘йа̄ва ба̄ла̄ име паччантаджанапада̄манусса̄, катхан̃хи на̄ма айонисо сан̇кхасаддам̣ гавесиссантӣ’ти. тесам̣ пеккхама̄на̄нам̣ сан̇кхам̣ гахетва̄ тиккхаттум̣ сан̇кхам̣ упала̄петва̄ сан̇кхам̣ а̄да̄йа пакка̄ми. атха кхо, ра̄джан̃н̃а, тесам̣ паччантаджанапада̄нам̣ манусса̄нам̣ етадахоси – ‘йада̄ кира, бхо, айам̣ сан̇кхо на̄ма пурисасахагато ча хоти ва̄йа̄масахагато [ва̄йосахагато (сйа̄.)] ча ва̄йусахагато ча, тада̄йам̣ сан̇кхо саддам̣ кароти, йада̄ пана̄йам̣ сан̇кхо нева пурисасахагато хоти на ва̄йа̄масахагато на ва̄йусахагато, на̄йам̣ сан̇кхо саддам̣ каротӣ’ти. евамева кхо, ра̄джан̃н̃а, йада̄йам̣ ка̄йо а̄йусахагато ча хоти усма̄сахагато ча вин̃н̃а̄н̣асахагато ча, тада̄ абхиккаматипи пат̣иккаматипи тит̣т̣хатипи нисӣдатипи сеййампи каппети, чаккхуна̄пи рӯпам̣ пассати, сотенапи саддам̣ сун̣а̄ти, гха̄ненапи гандхам̣ гха̄йати, дживха̄йапи расам̣ са̄йати, ка̄йенапи пхот̣т̣хаббам̣ пхусати, манаса̄пи дхаммам̣ виджа̄на̄ти. йада̄ пана̄йам̣ ка̄йо нева а̄йусахагато хоти, на усма̄сахагато, на вин̃н̃а̄н̣асахагато, тада̄ нева абхиккамати на пат̣иккамати на тит̣т̣хати на нисӣдати на сеййам̣ каппети, чаккхуна̄пи рӯпам̣ на пассати, сотенапи саддам̣ на сун̣а̄ти, гха̄ненапи гандхам̣ на гха̄йати, дживха̄йапи расам̣ на са̄йати, ка̄йенапи пхот̣т̣хаббам̣ на пхусати, манаса̄пи дхаммам̣ на виджа̄на̄ти. имина̄пи кхо те, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йена евам̣ хоту – ‘итипи аттхи паро локо, аттхи сатта̄ опапа̄тика̄, аттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти [випа̄коти, пат̣хамабха̄н̣ава̄рам̣ (сйа̄.)].
427. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо евам̣ ме еттха хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти. ‘‘аттхи пана, ра̄джан̃н̃а, парийа̄йо…пе… аттхи, бхо кассапа, парийа̄йо…пе… йатха̄ катхам̣ вийа ра̄джан̃н̃а̄’’ти? ‘‘идха ме, бхо кассапа, пуриса̄ чорам̣ а̄гуча̄рим̣ гахетва̄ дассенти – ‘айам̣ те, бханте, чоро а̄гуча̄рӣ, имасса йам̣ иччхаси, там̣ дан̣д̣ам̣ пан̣ехӣ’ти. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имасса пурисасса чхавим̣ чхиндатха, аппева на̄масса джӣвам̣ пассеййа̄ма̄’ти. те тасса пурисасса чхавим̣ чхинданти. невасса майам̣ джӣвам̣ пасса̄ма. тйа̄хам̣ евам̣ вада̄ми – ‘тена хи, бхо, имасса пурисасса чаммам̣ чхиндатха, мам̣сам̣ чхиндатха, нха̄рум̣ чхиндатха, ат̣т̣хим̣ чхиндатха, ат̣т̣химин̃джам̣ чхиндатха, аппева на̄масса джӣвам̣ пассеййа̄ма̄’ти. те тасса пурисасса ат̣т̣химин̃джам̣ чхинданти, невасса майам̣ джӣвам̣ пассеййа̄ма. айампи кхо, бхо кассапа, парийа̄йо, йена ме парийа̄йена евам̣ хоти – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти.
аггикаджат̣илаупама̄
428. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атаро аггико джат̣ило аран̃н̃а̄йатане пан̣н̣акут̣ийа̄ саммати [васати (сӣ. пӣ.)]. атха кхо, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атаро джанападе саттхо [саттхо джанападападеса̄ (сӣ.), джанападо саттхава̄со (сйа̄.), джанападападесо (пӣ.)] вут̣т̣ха̄си. атха кхо со саттхо [саттхава̄со (сйа̄.)] тасса аггикасса джат̣иласса ассамасса са̄манта̄ екараттим̣ васитва̄ пакка̄ми. атха кхо, ра̄джан̃н̃а, тасса аггикасса джат̣иласса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ йена со саттхава̄со тенупасан̇камеййам̣, аппева на̄меттха кин̃чи упакаран̣ам̣ адхигаччхеййа’нти. атха кхо со аггико джат̣ило ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа йена со саттхава̄со тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ аддаса тасмим̣ саттхава̄се дахарам̣ кума̄рам̣ мандам̣ утта̄насеййакам̣ чхад̣д̣итам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘на кхо ме там̣ патирӯпам̣ йам̣ ме пеккхама̄насса мануссабхӯто ка̄лан̇кареййа; йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ да̄ракам̣ ассамам̣ нетва̄ а̄па̄деййам̣ посеййам̣ вад̣д̣хеййа’нти. атха кхо со аггико джат̣ило там̣ да̄ракам̣ ассамам̣ нетва̄ а̄па̄деси посеси вад̣д̣хеси. йада̄ со да̄рако дасавассуддесико ва̄ хоти [ахоси (?)] два̄дасавассуддесико ва̄, атха кхо тасса аггикасса джат̣иласса джанападе кан̃чидева каран̣ӣйам̣ уппаджджи. атха кхо со аггико джат̣ило там̣ да̄ракам̣ етадавоча – ‘иччха̄махам̣, та̄та, джанападам̣ [нагарам̣ (ка.)] гантум̣; аггим̣, та̄та, паричареййа̄си. ма̄ ча те агги нибба̄йи. саче ча те агги нибба̄йеййа, айам̣ ва̄сӣ има̄ни кат̣т̣ха̄ни идам̣ аран̣исахитам̣, аггим̣ ниббаттетва̄ аггим̣ паричареййа̄сӣ’ти. атха кхо со аггико джат̣ило там̣ да̄ракам̣ евам̣ ануса̄ситва̄ джанападам̣ агама̄си. тасса кхид̣д̣а̄пасутасса агги нибба̄йи.
‘‘атха кхо тасса да̄ракасса етадахоси – ‘пита̄ кхо мам̣ евам̣ авача – ‘‘аггим̣, та̄та, паричареййа̄си. ма̄ ча те агги нибба̄йи. саче ча те агги нибба̄йеййа, айам̣ ва̄сӣ има̄ни кат̣т̣ха̄ни идам̣ аран̣исахитам̣, аггим̣ ниббаттетва̄ аггим̣ паричареййа̄сӣ’’ти. йам̣нӯна̄хам̣ аггим̣ ниббаттетва̄ аггим̣ паричареййа’нти. атха кхо со да̄рако аран̣исахитам̣ ва̄сийа̄ таччхи – ‘аппева на̄ма аггим̣ адхигаччхеййа’нти. нева со аггим̣ адхигаччхи. аран̣исахитам̣ двидха̄ пха̄леси, тидха̄ пха̄леси, чатудха̄ пха̄леси, пан̃чадха̄ пха̄леси, дасадха̄ пха̄леси, сатадха̄ [вӣсатидха̄ (сйа̄.)] пха̄леси, сакаликам̣ сакаликам̣ ака̄си, сакаликам̣ сакаликам̣ каритва̄ удуккхале кот̣т̣еси, удуккхале кот̣т̣етва̄ маха̄ва̄те опуни [опхуни (сйа̄. ка.)] – ‘аппева на̄ма аггим̣ адхигаччхеййа’нти. нева со аггим̣ адхигаччхи.
‘‘атха кхо со аггико джат̣ило джанападе там̣ каран̣ӣйам̣ тӣретва̄ йена сако ассамо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ да̄ракам̣ етадавоча – ‘каччи те, та̄та, агги на ниббуто’ти? ‘идха ме, та̄та, кхид̣д̣а̄пасутасса агги нибба̄йи. тасса ме етадахоси – ‘‘пита̄ кхо мам̣ евам̣ авача аггим̣, та̄та, паричареййа̄си. ма̄ ча те, та̄та, агги нибба̄йи. саче ча те агги нибба̄йеййа, айам̣ ва̄сӣ има̄ни кат̣т̣ха̄ни идам̣ аран̣исахитам̣, аггим̣ ниббаттетва̄ аггим̣ паричареййа̄сӣти. йам̣нӯна̄хам̣ аггим̣ ниббаттетва̄ аггим̣ паричареййа’’нти. атха кхва̄хам̣, та̄та, аран̣исахитам̣ ва̄сийа̄ таччхим̣ – ‘‘аппева на̄ма аггим̣ адхигаччхеййа’’нти. нева̄хам̣ аггим̣ адхигаччхим̣. аран̣исахитам̣ двидха̄ пха̄лесим̣, тидха̄ пха̄лесим̣, чатудха̄ пха̄лесим̣, пан̃чадха̄ пха̄лесим̣, дасадха̄ пха̄лесим̣, сатадха̄ пха̄лесим̣, сакаликам̣ сакаликам̣ ака̄сим̣, сакаликам̣ сакаликам̣ каритва̄ удуккхале кот̣т̣есим̣, удуккхале кот̣т̣етва̄ маха̄ва̄те опуним̣ – ‘‘аппева на̄ма аггим̣ адхигаччхеййа’’нти. нева̄хам̣ аггим̣ адхигаччхи’’’нти. атха кхо тасса аггикасса джат̣иласса етадахоси – ‘йа̄ва ба̄ло айам̣ да̄рако абйатто, катхан̃хи на̄ма айонисо аггим̣ гавесиссатӣ’ти. тасса пеккхама̄насса аран̣исахитам̣ гахетва̄ аггим̣ ниббаттетва̄ там̣ да̄ракам̣ етадавоча – ‘евам̣ кхо, та̄та, агги ниббаттетаббо. на твева йатха̄ твам̣ ба̄ло абйатто айонисо аггим̣ гавесӣ’ти. евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, ба̄ло абйатто айонисо паралокам̣ гавесиссаси. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣, пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣, ма̄ те ахоси дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти.
429. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо нева̄хам̣ саккоми идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджитум̣. ра̄джа̄пи мам̣ пасенади косало джа̄на̄ти тирора̄джа̄нопи – ‘па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’ти. сача̄хам̣, бхо кассапа, идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджисса̄ми, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘йа̄ва ба̄ло па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о абйатто дуггахитага̄хӣ’ти. копенапи нам̣ харисса̄ми, маккхенапи нам̣ харисса̄ми, пала̄сенапи нам̣ харисса̄мӣ’’ти.
две саттхава̄хаупама̄
430. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, маха̄сакат̣асаттхо сакат̣асахассам̣ пураттхима̄ джанапада̄ паччхимам̣ джанападам̣ агама̄си. со йена йена гаччхи, кхиппам̣йева парийа̄дийати тин̣акат̣т̣ходакам̣ харитакапан̣н̣ам̣. тасмим̣ кхо пана саттхе две саттхава̄ха̄ ахесум̣ еко пан̃чаннам̣ сакат̣асата̄нам̣, еко пан̃чаннам̣ сакат̣асата̄нам̣. атха кхо тесам̣ саттхава̄ха̄нам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо маха̄сакат̣асаттхо сакат̣асахассам̣; те майам̣ йена йена гаччха̄ма, кхиппамева парийа̄дийати тин̣акат̣т̣ходакам̣ харитакапан̣н̣ам̣. йам̣нӯна майам̣ имам̣ саттхам̣ двидха̄ вибхаджеййа̄ма – екато пан̃ча сакат̣асата̄ни екато пан̃ча сакат̣асата̄нӣ’ти. те там̣ саттхам̣ двидха̄ вибхаджим̣су [вибхаджесум̣ (ка.)] екато пан̃ча сакат̣асата̄ни, екато пан̃ча сакат̣асата̄ни. еко саттхава̄хо бахум̣ тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча а̄ропетва̄ саттхам̣ пайа̄песи [па̄йа̄песи (сӣ. пӣ.)]. двӣхатӣхапайа̄то кхо пана со саттхо аддаса пурисам̣ ка̄л̣ам̣ лохитаккхам̣ [лохитаккхим̣ (сйа̄.)] саннаддхакала̄пам̣ [а̄саннаддхакала̄пам̣ (сйа̄.)] кумудама̄лим̣ аллаваттхам̣ аллакесам̣ каддамамаккхитехи чаккехи бхадрена ратхена пат̣ипатхам̣ а̄гаччхантам̣’, дисва̄ етадавоча – ‘куто, бхо, а̄гаччхасӣ’ти? ‘амукамха̄ джанапада̄’ти. ‘кухим̣ гамиссасӣ’ти? ‘амукам̣ на̄ма джанапада’нти. ‘каччи, бхо, пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо’ти? ‘евам̣, бхо, пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо, а̄ситтодака̄ни ват̣ума̄ни, баху тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча. чхад̣д̣етха, бхо, пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, лахубха̄рехи сакат̣ехи сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччхатха, ма̄ йогга̄ни киламиттха̄’ти.
‘‘атха кхо со саттхава̄хо саттхике а̄мантеси – ‘айам̣, бхо, пурисо евама̄ха – ‘‘пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо, а̄ситтодака̄ни ват̣ума̄ни, баху тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча. чхад̣д̣етха, бхо, пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, лахубха̄рехи сакат̣ехи сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччхатха, ма̄ йогга̄ни киламиттха̄’’ти. чхад̣д̣етха, бхо, пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, лахубха̄рехи сакат̣ехи саттхам̣ пайа̄петха̄’ти. ‘евам̣, бхо’ти кхо те саттхика̄ тасса саттхава̄хасса пат̣иссутва̄ чхад̣д̣етва̄ пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни лахубха̄рехи сакат̣ехи саттхам̣ пайа̄песум̣. те пат̣хамепи саттхава̄се на аддасам̣су тин̣ам̣ ва̄ кат̣т̣хам̣ ва̄ удакам̣ ва̄. дутийепи саттхава̄се… татийепи саттхава̄се… чатуттхепи саттхава̄се… пан̃чамепи саттхава̄се… чхат̣т̣хепи саттхава̄се… саттамепи саттхава̄се на аддасам̣су тин̣ам̣ ва̄ кат̣т̣хам̣ ва̄ удакам̣ ва̄. саббева анайабйасанам̣ а̄паджджим̣су. йе ча тасмим̣ саттхе ахесум̣ манусса̄ ва̄ пасӯ ва̄, саббе со йаккхо амануссо бхаккхеси. ат̣т̣хика̄нева сеса̄ни.
‘‘йада̄ ан̃н̃а̄си дутийо саттхава̄хо – ‘бахуниккханто кхо, бхо, да̄ни со саттхо’ти бахум̣ тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча а̄ропетва̄ саттхам̣ пайа̄песи. двӣхатӣхапайа̄то кхо пана со саттхо аддаса пурисам̣ ка̄л̣ам̣ лохитаккхам̣ саннаддхакала̄пам̣ кумудама̄лим̣ аллаваттхам̣ аллакесам̣ каддамамаккхитехи чаккехи бхадрена ратхена пат̣ипатхам̣ а̄гаччхантам̣, дисва̄ етадавоча – ‘куто, бхо, а̄гаччхасӣ’ти? ‘амукамха̄ джанапада̄’ти. ‘кухим̣ гамиссасӣ’ти? ‘амукам̣ на̄ма джанапада’нти. ‘каччи, бхо, пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо’ти? ‘евам̣, бхо, пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо. а̄ситтодака̄ни ват̣ума̄ни, баху тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча. чхад̣д̣етха, бхо, пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, лахубха̄рехи сакат̣ехи сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччхатха, ма̄ йогга̄ни киламиттха̄’ти.
‘‘атха кхо со саттхава̄хо саттхике а̄мантеси – ‘айам̣, бхо, ‘‘пурисо евама̄ха – пурато канта̄ре маха̄мегхо абхиппавут̣т̣хо, а̄ситтодака̄ни ват̣ума̄ни, баху тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча удакан̃ча. чхад̣д̣етха, бхо, пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, лахубха̄рехи сакат̣ехи сӣгхам̣ сӣгхам̣ гаччхатха; ма̄ йогга̄ни киламиттха̄’’ти. айам̣ бхо пурисо нева амха̄кам̣ митто, на н̃а̄тиса̄лохито, катхам̣ майам̣ имасса саддха̄йа гамисса̄ма. на во чхад̣д̣етабба̄ни пура̄н̣а̄ни тин̣а̄ни кат̣т̣ха̄ни удака̄ни, йатха̄бхатена бхан̣д̣ена саттхам̣ пайа̄петха. на но пура̄н̣ам̣ чхад̣д̣есса̄ма̄’ти. ‘евам̣, бхо’ти кхо те саттхика̄ тасса саттхава̄хасса пат̣иссутва̄ йатха̄бхатена бхан̣д̣ена саттхам̣ пайа̄песум̣. те пат̣хамепи саттхава̄се на аддасам̣су тин̣ам̣ ва̄ кат̣т̣хам̣ ва̄ удакам̣ ва̄. дутийепи саттхава̄се… татийепи саттхава̄се… чатуттхепи саттхава̄се… пан̃чамепи саттхава̄се… чхат̣т̣хепи саттхава̄се… саттамепи саттхава̄се на аддасам̣су тин̣ам̣ ва̄ кат̣т̣хам̣ ва̄ удакам̣ ва̄. тан̃ча саттхам̣ аддасам̣су анайабйасанам̣ а̄паннам̣. йе ча тасмим̣ саттхепи ахесум̣ манусса̄ ва̄ пасӯ ва̄, тесан̃ча ат̣т̣хика̄нева аддасам̣су тена йаккхена амануссена бхаккхита̄нам̣.
‘‘атха кхо со саттхава̄хо саттхике а̄мантеси – ‘айам̣ кхо, бхо, саттхо анайабйасанам̣ а̄панно, йатха̄ там̣ тена ба̄лена саттхава̄хена парин̣а̄йакена. тена хи, бхо, йа̄намха̄кам̣ саттхе аппаса̄ра̄ни пан̣ийа̄ни, та̄ни чхад̣д̣етва̄, йа̄ни имасмим̣ саттхе маха̄са̄ра̄ни пан̣ийа̄ни, та̄ни а̄дийатха̄’ти. ‘евам̣, бхо’ти кхо те саттхика̄ тасса саттхава̄хасса пат̣иссутва̄ йа̄ни сакасмим̣ саттхе аппаса̄ра̄ни пан̣ийа̄ни, та̄ни чхад̣д̣етва̄ йа̄ни тасмим̣ саттхе маха̄са̄ра̄ни пан̣ийа̄ни, та̄ни а̄дийитва̄ соттхина̄ там̣ канта̄рам̣ ниттхарим̣су, йатха̄ там̣ пан̣д̣итена саттхава̄хена парин̣а̄йакена. евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, ба̄ло абйатто анайабйасанам̣ а̄паджджиссаси айонисо паралокам̣ гавесанто сеййатха̄пи со пуримо саттхава̄хо. йепи тава [те (ка.)] сотаббам̣ саддха̄таббам̣ [саддаха̄таббам̣ (пӣ. ка.)] ман̃н̃иссанти, тепи анайабйасанам̣ а̄паджджиссанти, сеййатха̄пи те саттхика̄. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣; пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣. ма̄ те ахоси дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти.
431. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо нева̄хам̣ саккоми идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджитум̣. ра̄джа̄пи мам̣ пасенади косало джа̄на̄ти тирора̄джа̄нопи – ‘па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘итипи наттхи паро локо…пе… випа̄ко’’’ти. сача̄хам̣, бхо кассапа, идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджисса̄ми, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘йа̄ва ба̄ло па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о, абйатто дуггахитага̄хӣ’ти. копенапи нам̣ харисса̄ми, маккхенапи нам̣ харисса̄ми, пала̄сенапи нам̣ харисса̄мӣ’’ти.
гӯтхабха̄рикаупама̄
432. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми. упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атаро сӯкарапосако пурисо сакамха̄ га̄ма̄ ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ агама̄си. таттха аддаса пахӯтам̣ суккхагӯтхам̣ чхад̣д̣итам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘айам̣ кхо пахуто суккхагӯтхо чхад̣д̣ито, мама ча сӯкарабхаттам̣ [сӯкара̄нам̣ бхаккхо (сйа̄.)]; йам̣нӯна̄хам̣ ито суккхагӯтхам̣ хареййа’нти. со уттара̄сан̇гам̣ паттхаритва̄ пахӯтам̣ суккхагӯтхам̣ а̄киритва̄ бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ сӣсе убба̄хетва̄ [учча̄ропетва̄ (ка. сӣ. ка.)] агама̄си. тасса антара̄магге маха̄ака̄ламегхо па̄васси. со уггхарантам̣ паггхарантам̣ йа̄ва агганакха̄ гӯтхена маккхито гӯтхабха̄рам̣ а̄да̄йа агама̄си. таменам̣ манусса̄ дисва̄ евама̄хам̣су – ‘каччи но твам̣, бхан̣е, умматто, каччи вичето, катхан̃хи на̄ма уггхарантам̣ паггхарантам̣ йа̄ва агганакха̄ гӯтхена маккхито гӯтхабха̄рам̣ хариссасӣ’ти. ‘тумхе кхветтха, бхан̣е, умматта̄, тумхе вичета̄, татха̄ хи пана ме сӯкарабхатта’нти. евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, гӯтхабха̄рикӯпамо [гӯтхаха̄рикӯпамо (сӣ. пӣ.)] ман̃н̃е пат̣ибха̄си. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣. ма̄ те ахоси дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти.
433. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо нева̄хам̣ саккоми идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджитум̣. ра̄джа̄пи мам̣ пасенади косало джа̄на̄ти тирора̄джа̄нопи – ‘па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘итипи наттхи паро локо…пе… випа̄ко’’ти. сача̄хам̣, бхо кассапа, идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджисса̄ми, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘йа̄ва ба̄ло па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о абйатто дуггахитага̄хӣ’ти. копенапи нам̣ харисса̄ми, маккхенапи нам̣ харисса̄ми, пала̄сенапи нам̣ харисса̄мӣ’’ти.
аккхадхуттакаупама̄
434. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми, упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, две аккхадхутта̄ аккхехи диббим̣су. еко аккхадхутто а̄гата̄гатам̣ калим̣ гилати. аддаса̄ кхо дутийо аккхадхутто там̣ аккхадхуттам̣ а̄гата̄гатам̣ калим̣ гилантам̣, дисва̄ там̣ аккхадхуттам̣ етадавоча – ‘твам̣ кхо, самма, екантикена джина̄си, дехи ме, самма, аккхе паджохисса̄мӣ’ти. ‘евам̣ самма̄’ти кхо со аккхадхутто тасса аккхадхуттасса аккхе па̄да̄си. атха кхо со аккхадхутто аккхе висена парибха̄ветва̄ там̣ аккхадхуттам̣ етадавоча – ‘ехи кхо, самма, аккхехи диббисса̄ма̄’ти. ‘евам̣ самма̄’ти кхо со аккхадхутто тасса аккхадхуттасса паччассоси. дутийампи кхо те аккхадхутта̄ аккхехи диббим̣су. дутийампи кхо со аккхадхутто а̄гата̄гатам̣ калим̣ гилати. аддаса̄ кхо дутийо аккхадхутто там̣ аккхадхуттам̣ дутийампи а̄гата̄гатам̣ калим̣ гилантам̣, дисва̄ там̣ аккхадхуттам̣ етадавоча –
‘‘литтам̣ парамена теджаса̄, гиламаккхам̣ пурисо на буджджхати;
гила ре гила па̄падхуттака [гили ре па̄падхуттака (ка.)], паччха̄ те кат̣укам̣ бхависсатӣти.
‘‘евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, аккхадхуттакӯпамо ман̃н̃е пат̣ибха̄си. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣; пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣. ма̄ те ахоси дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти.
435. ‘‘кин̃ча̄пи бхавам̣ кассапо евама̄ха, атха кхо нева̄хам̣ саккоми идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджитум̣. ра̄джа̄пи мам̣ пасенади косало джа̄на̄ти тирора̄джа̄нопи – ‘па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о евам̣ва̄дӣ евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘итипи наттхи паро локо…пе… випа̄ко’’ти. сача̄хам̣, бхо кассапа, идам̣ па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ пат̣иниссаджджисса̄ми, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘йа̄ва ба̄ло па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о абйатто дуггахитага̄хӣ’ти. копенапи нам̣ харисса̄ми, маккхенапи нам̣ харисса̄ми, пала̄сенапи нам̣ харисса̄мӣ’’ти.
са̄н̣абха̄рикаупама̄
436. ‘‘тена хи, ра̄джан̃н̃а, упамам̣ те карисса̄ми, упама̄йа мидхекачче вин̃н̃ӯ пуриса̄ бха̄ситасса аттхам̣ а̄джа̄нанти. бхӯтапуббам̣, ра̄джан̃н̃а, ан̃н̃атаро джанападо вут̣т̣ха̄си. атха кхо саха̄йако саха̄йакам̣ а̄мантеси – ‘а̄йа̄ма, самма, йена со джанападо тенупасан̇камисса̄ма, аппева на̄меттха кин̃чи дханам̣ адхигаччхеййа̄ма̄’ти. ‘евам̣ самма̄’ти кхо саха̄йако саха̄йакасса паччассоси. те йена со джанападо, йена ан̃н̃атарам̣ га̄мапат̣т̣ам̣ [га̄мападжджам̣ (сйа̄.), га̄мапаттам̣ (сӣ.)] тенупасан̇камим̣су, таттха аддасам̣су пахӯтам̣ са̄н̣ам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄ саха̄йако саха̄йакам̣ а̄мантеси – ‘идам̣ кхо, самма, пахӯтам̣ са̄н̣ам̣ чхад̣д̣итам̣, тена хи, самма, тван̃ча са̄н̣абха̄рам̣ бандха, ахан̃ча са̄н̣абха̄рам̣ бандхисса̄ми, убхо са̄н̣абха̄рам̣ а̄да̄йа гамисса̄ма̄’ти. ‘евам̣ самма̄’ти кхо саха̄йако саха̄йакасса пат̣иссутва̄ са̄н̣абха̄рам̣ бандхитва̄ те убхо са̄н̣абха̄рам̣ а̄да̄йа йена ан̃н̃атарам̣ га̄мапат̣т̣ам̣ тенупасан̇камим̣су. таттха аддасам̣су пахӯтам̣ са̄н̣асуттам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄ саха̄йако саха̄йакам̣ а̄мантеси – ‘йасса кхо, самма, аттха̄йа иччхеййа̄ма са̄н̣ам̣, идам̣ пахӯтам̣ са̄н̣асуттам̣ чхад̣д̣итам̣. тена хи, самма, тван̃ча са̄н̣абха̄рам̣ чхад̣д̣ехи, ахан̃ча са̄н̣абха̄рам̣ чхад̣д̣есса̄ми, убхо са̄н̣асуттабха̄рам̣ а̄да̄йа гамисса̄ма̄’ти. ‘айам̣ кхо ме, самма, са̄н̣абха̄ро дӯра̄бхато ча сусаннаддхо ча, алам̣ ме твам̣ паджа̄на̄хӣ’ти. атха кхо со саха̄йако са̄н̣абха̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ са̄н̣асуттабха̄рам̣ а̄дийи.
‘‘те йена ан̃н̃атарам̣ га̄мапат̣т̣ам̣ тенупасан̇камим̣су. таттха аддасам̣су пахӯта̄ са̄н̣ийо чхад̣д̣ита̄, дисва̄ саха̄йако саха̄йакам̣ а̄мантеси – ‘йасса кхо, самма, аттха̄йа иччхеййа̄ма са̄н̣ам̣ ва̄ са̄н̣асуттам̣ ва̄, има̄ пахӯта̄ са̄н̣ийо чхад̣д̣ита̄. тена хи, самма, тван̃ча са̄н̣абха̄рам̣ чхад̣д̣ехи, ахан̃ча са̄н̣асуттабха̄рам̣ чхад̣д̣есса̄ми, убхо са̄н̣ибха̄рам̣ а̄да̄йа гамисса̄ма̄’ти. ‘айам̣ кхо ме, самма, са̄н̣абха̄ро дӯра̄бхато ча сусаннаддхо ча, алам̣ ме, твам̣ паджа̄на̄хӣ’ти. атха кхо со саха̄йако са̄н̣асуттабха̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ са̄н̣ибха̄рам̣ а̄дийи.
‘‘те йена ан̃н̃атарам̣ га̄мапат̣т̣ам̣ тенупасан̇камим̣су. таттха аддасам̣су пахӯтам̣ кхомам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄…пе… пахӯтам̣ кхомасуттам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ кхомадуссам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ каппа̄сам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ каппа̄сикасуттам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ каппа̄сикадуссам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ айам̣ [айасам̣ (сйа̄.)] чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ лохам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ типум̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ сӣсам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ саджджхам̣ [саджджхум̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] чхад̣д̣итам̣, дисва̄… пахӯтам̣ суван̣н̣ам̣ чхад̣д̣итам̣, дисва̄ саха̄йако саха̄йакам̣ а̄мантеси – ‘йасса кхо, самма, аттха̄йа иччхеййа̄ма са̄н̣ам̣ ва̄ са̄н̣асуттам̣ ва̄ са̄н̣ийо ва̄ кхомам̣ ва̄ кхомасуттам̣ ва̄ кхомадуссам̣ ва̄ каппа̄сам̣ ва̄ каппа̄сикасуттам̣ ва̄ каппа̄сикадуссам̣ ва̄ айам̣ ва̄ лохам̣ ва̄ типум̣ ва̄ сӣсам̣ ва̄ саджджхам̣ ва̄, идам̣ пахӯтам̣ суван̣н̣ам̣ чхад̣д̣итам̣. тена хи, самма, тван̃ча са̄н̣абха̄рам̣ чхад̣д̣ехи, ахан̃ча саджджхабха̄рам̣ [саджджхубха̄рам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] чхад̣д̣есса̄ми, убхо суван̣н̣абха̄рам̣ а̄да̄йа гамисса̄ма̄’ти. ‘айам̣ кхо ме, самма, са̄н̣абха̄ро дӯра̄бхато ча сусаннаддхо ча, алам̣ ме твам̣ паджа̄на̄хӣ’ти. атха кхо со саха̄йако саджджхабха̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ суван̣н̣абха̄рам̣ а̄дийи.
‘‘те йена сако га̄мо тенупасан̇камим̣су. таттха йо со саха̄йако са̄н̣абха̄рам̣ а̄да̄йа агама̄си, тасса нева ма̄та̄питаро абхинандим̣су, на путтада̄ра̄ абхинандим̣су, на митта̄мачча̄ абхинандим̣су, на ча татонида̄нам̣ сукхам̣ соманассам̣ адхигаччхи. йо пана со саха̄йако суван̣н̣абха̄рам̣ а̄да̄йа агама̄си, тасса ма̄та̄питаропи абхинандим̣су, путтада̄ра̄пи абхинандим̣су, митта̄мачча̄пи абхинандим̣су, татонида̄нан̃ча сукхам̣ соманассам̣ адхигаччхи. ‘‘евамева кхо твам̣, ра̄джан̃н̃а, са̄н̣абха̄рикӯпамо ман̃н̃е пат̣ибха̄си. пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣; пат̣иниссаджджетам̣, ра̄джан̃н̃а, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣. ма̄ те ахоси дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти.
саран̣агаманам̣
437. ‘‘пурименева ахам̣ опаммена бхото кассапасса аттамано абхираддхо. апи ча̄хам̣ има̄ни вичитра̄ни пан̃ха̄пат̣ибха̄на̄ни сотука̄мо ева̄хам̣ бхавантам̣ кассапам̣ паччанӣкам̣ ка̄таббам̣ аман̃н̃иссам̣. абхиккантам̣, бхо кассапа, абхиккантам̣, бхо кассапа. сеййатха̄пи, бхо кассапа, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа ‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’ти евамевам̣ бхота̄ кассапена анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. еса̄хам̣, бхо кассапа, там̣ бхавантам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми, дхамман̃ча, бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄сакам̣ мам̣ бхавам̣ кассапо дха̄рету аджджатагге па̄н̣упетам̣ саран̣ам̣ гатам̣.
‘‘иччха̄ми ча̄хам̣, бхо кассапа, маха̄йан̃н̃ам̣ йаджитум̣, ануса̄сату мам̣ бхавам̣ кассапо, йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.
йан̃н̃акатха̄
438. ‘‘йатха̄рӯпе кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃е га̄во ва̄ хан̃н̃анти аджел̣ака̄ ва̄ хан̃н̃анти, куккут̣асӯкара̄ ва̄ хан̃н̃анти, вивидха̄ ва̄ па̄н̣а̄ сам̣гха̄там̣ а̄паджджанти, пат̣игга̄хака̄ ча хонти миччха̄дит̣т̣хӣ миччха̄сан̇каппа̄ миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманта̄ миччха̄а̄джӣва̄ миччха̄ва̄йа̄ма̄ миччха̄сатӣ миччха̄сама̄дхӣ, еварӯпо кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃о на махаппхало хоти на маха̄нисам̣со на маха̄джутико на маха̄виппха̄ро. сеййатха̄пи, ра̄джан̃н̃а, кассако бӣджанан̇галам̣ а̄да̄йа ванам̣ пависеййа. со таттха дуккхетте дуббхӯме авихатакха̄н̣укан̣т̣аке бӣджа̄ни патит̣т̣ха̄пеййа кхан̣д̣а̄ни пӯтӣни ва̄та̄тапахата̄ни аса̄рада̄ни асукхасайита̄ни. дево ча на ка̄лена ка̄лам̣ самма̄дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. апи ну та̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ [вирул̣хим̣ (моггала̄не)] вепуллам̣ а̄паджджеййум̣, кассако ва̄ випулам̣ пхалам̣ адхигаччхеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣ [на евам̣ (сйа̄. ка.)] бхо кассапа’’. ‘‘евамева кхо, ра̄джан̃н̃а, йатха̄рӯпе йан̃н̃е га̄во ва̄ хан̃н̃анти, аджел̣ака̄ ва̄ хан̃н̃анти, куккут̣асӯкара̄ ва̄ хан̃н̃анти, вивидха̄ ва̄ па̄н̣а̄ сам̣гха̄там̣ а̄паджджанти, пат̣игга̄хака̄ ча хонти миччха̄дит̣т̣хӣ миччха̄сан̇каппа̄ миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманта̄ миччха̄а̄джӣва̄ миччха̄ва̄йа̄ма̄ миччха̄сатӣ миччха̄сама̄дхӣ, еварӯпо кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃о на махаппхало хоти на маха̄нисам̣со на маха̄джутико на маха̄виппха̄ро.
‘‘йатха̄рӯпе ча кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃е нева га̄во хан̃н̃анти, на аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, на куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, на вивидха̄ ва̄ па̄н̣а̄ сам̣гха̄там̣ а̄паджджанти, пат̣игга̄хака̄ ча хонти самма̄дит̣т̣хӣ самма̄сан̇каппа̄ самма̄ва̄ча̄ самма̄камманта̄ самма̄а̄джӣва̄ самма̄ва̄йа̄ма̄ самма̄сатӣ самма̄сама̄дхӣ, еварӯпо кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃о махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро. сеййатха̄пи, ра̄джан̃н̃а, кассако бӣджанан̇галам̣ а̄да̄йа ванам̣ пависеййа. со таттха сукхетте субхӯме сувихатакха̄н̣укан̣т̣аке бӣджа̄ни патит̣т̣хапеййа акхан̣д̣а̄ни апӯтӣни ава̄та̄тапахата̄ни са̄рада̄ни сукхасайита̄ни. дево ча ка̄лена ка̄лам̣ самма̄дха̄рам̣ ануппавеччхеййа. апи ну та̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджеййум̣, кассако ва̄ випулам̣ пхалам̣ адхигаччхеййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бхо кассапа’’. ‘‘евамева кхо, ра̄джан̃н̃а, йатха̄рӯпе йан̃н̃е нева га̄во хан̃н̃анти, на аджел̣ака̄ хан̃н̃анти, на куккут̣асӯкара̄ хан̃н̃анти, на вивидха̄ ва̄ па̄н̣а̄ сам̣гха̄там̣ а̄паджджанти, пат̣игга̄хака̄ ча хонти самма̄дит̣т̣хӣ самма̄сан̇каппа̄ самма̄ва̄ча̄ самма̄камманта̄ самма̄а̄джӣва̄ самма̄ва̄йа̄ма̄ самма̄сатӣ самма̄сама̄дхӣ, еварӯпо кхо, ра̄джан̃н̃а, йан̃н̃о махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро’’ти.
уттарама̄н̣ававаттху
439. атха кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о да̄нам̣ пат̣т̣хапеси саман̣абра̄хман̣акапан̣аддхикаван̣иббакайа̄чака̄нам̣. тасмим̣ кхо пана да̄не еварӯпам̣ бходжанам̣ дӣйати кан̣а̄джакам̣ билан̇гадутийам̣, дхорака̄ни [тхорака̄ни (сӣ. пӣ.), чорака̄ни (сйа̄.)] ча ваттха̄ни гул̣ава̄лака̄ни [гул̣ага̄л̣ака̄ни (ка.)]. тасмим̣ кхо пана да̄не уттаро на̄ма ма̄н̣аво ва̄ват̣о [бйа̄ват̣о (сӣ. пӣ.)] ахоси. со да̄нам̣ датва̄ евам̣ ануддисати – ‘‘имина̄хам̣ да̄нена па̄йа̄сим̣ ра̄джан̃н̃амева имасмим̣ локе сама̄гаччхим̣, ма̄ парасми’’нти. ассоси кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о – ‘‘уттаро кира ма̄н̣аво да̄нам̣ датва̄ евам̣ ануддисати – ‘имина̄хам̣ да̄нена па̄йа̄сим̣ ра̄джан̃н̃амева имасмим̣ локе сама̄гаччхим̣, ма̄ парасми’’’нти. атха кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о уттарам̣ ма̄н̣авам̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘‘саччам̣ кира твам̣, та̄та уттара, да̄нам̣ датва̄ евам̣ ануддисаси – ‘имина̄хам̣ да̄нена па̄йа̄сим̣ ра̄джан̃н̃амева имасмим̣ локе сама̄гаччхим̣, ма̄ парасми’’’нти? ‘‘евам̣, бхо’’. ‘‘кисса пана твам̣, та̄та уттара, да̄нам̣ датва̄ евам̣ ануддисаси – ‘имина̄хам̣ да̄нена па̄йа̄сим̣ ра̄джан̃н̃амева имасмим̣ локе сама̄гаччхим̣, ма̄ парасми’нти? нану майам̣, та̄та уттара, пун̃н̃аттхика̄ да̄нассева пхалам̣ па̄т̣икан̇кхино’’ти? ‘‘бхото кхо да̄не еварӯпам̣ бходжанам̣ дӣйати кан̣а̄джакам̣ билан̇гадутийам̣, йам̣ бхавам̣ па̄да̄пи [па̄да̄си (ка.)] на иччхеййа сампхуситум̣ [чхупитум̣ (пӣ. ка.)], куто бхун̃джитум̣, дхорака̄ни ча ваттха̄ни гул̣ава̄лака̄ни, йа̄ни бхавам̣ па̄да̄пи [ачиттикатам̣ (ка.)] на иччхеййа сампхуситум̣, куто паридахитум̣. бхавам̣ кхо панамха̄кам̣ пийо мана̄по, катхам̣ майам̣ мана̄пам̣ амана̄пена сам̣йоджема̄’’ти? ‘‘тена хи твам̣, та̄та уттара, йа̄диса̄хам̣ бходжанам̣ бхун̃джа̄ми, та̄дисам̣ бходжанам̣ пат̣т̣хапехи. йа̄диса̄ни ча̄хам̣ ваттха̄ни паридаха̄ми, та̄диса̄ни ча ваттха̄ни пат̣т̣хапехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо уттаро ма̄н̣аво па̄йа̄сисса ра̄джан̃н̃асса пат̣иссутва̄ йа̄дисам̣ бходжанам̣ па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о бхун̃джати, та̄дисам̣ бходжанам̣ пат̣т̣хапеси. йа̄диса̄ни ча ваттха̄ни па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о паридахати, та̄диса̄ни ча ваттха̄ни пат̣т̣хапеси.
440. атха кхо па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о асаккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ асахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ ачиттӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ апавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджи сун̃н̃ам̣ серӣсакам̣ вима̄нам̣. йо пана тасса да̄не ва̄ват̣о ахоси уттаро на̄ма ма̄н̣аво. со саккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ читтӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ анапавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджи дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣.
па̄йа̄сидевапутто
441. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ гавампати абхиккхан̣ам̣ сун̃н̃ам̣ серӣсакам̣ вима̄нам̣ дива̄виха̄рам̣ гаччхати. атха кхо па̄йа̄си девапутто йена̄йасма̄ гавампати тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ гавампатим̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хитам̣ кхо па̄йа̄сим̣ девапуттам̣ а̄йасма̄ гавампати етадавоча – ‘‘коси твам̣, а̄вусо’’ти? ‘‘ахам̣, бханте, па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о’’ти. ‘‘нану твам̣, а̄вусо, евам̣дит̣т̣хико ахоси – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’’’ти? ‘‘сачча̄хам̣, бханте, евам̣дит̣т̣хико ахосим̣ – ‘итипи наттхи паро локо, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко’ти. апи ча̄хам̣ аййена кума̄ракассапена етасма̄ па̄пака̄ дит̣т̣хигата̄ вивечито’’ти. ‘‘йо пана те, а̄вусо, да̄не ва̄ват̣о ахоси уттаро на̄ма ма̄н̣аво, со кухим̣ упапанно’’ти? ‘‘йо ме, бханте, да̄не ва̄ват̣о ахоси уттаро на̄ма ма̄н̣аво, со саккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ читтӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ анапавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанно дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣. ахам̣ пана, бханте, асаккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ асахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ ачиттӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ апавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упапанно сун̃н̃ам̣ серӣсакам̣ вима̄нам̣. тена хи, бханте гавампати, мануссалокам̣ гантва̄ евама̄рочехи – ‘саккаччам̣ да̄нам̣ детха, сахаттха̄ да̄нам̣ детха, читтӣкатам̣ да̄нам̣ детха, анапавиддхам̣ да̄нам̣ детха. па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о асаккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ асахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ ачиттӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ апавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упапанно сун̃н̃ам̣ серӣсакам̣ вима̄нам̣. йо пана тасса да̄не ва̄ват̣о ахоси уттаро на̄ма ма̄н̣аво, со саккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ читтӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ анапавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанно дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйата’’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ гавампати мануссалокам̣ а̄гантва̄ евама̄рочеси – ‘‘саккаччам̣ да̄нам̣ детха, сахаттха̄ да̄нам̣ детха, читтӣкатам̣ да̄нам̣ детха, анапавиддхам̣ да̄нам̣ детха. па̄йа̄си ра̄джан̃н̃о асаккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ асахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ ачиттӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ апавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упапанно сун̃н̃ам̣ серӣсакам̣ вима̄нам̣. йо пана тасса да̄не ва̄ват̣о ахоси уттаро на̄ма ма̄н̣аво, со саккаччам̣ да̄нам̣ датва̄ сахаттха̄ да̄нам̣ датва̄ читтӣкатам̣ да̄нам̣ датва̄ анапавиддхам̣ да̄нам̣ датва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанно дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйата’’нти.
па̄йа̄сисуттам̣ нит̣т̣хитам̣ дасамам̣.