8. саккапан̃хасуттам̣

344. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ магадхесу вихарати, па̄чӣнато ра̄джагахасса амбасан̣д̣а̄ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тассуттарато ведийаке паббате индаса̄лагуха̄йам̣. тена кхо пана самайена саккасса дева̄наминдасса уссуккам̣ удапа̄ди бхагавантам̣ дассана̄йа. атха кхо саккасса дева̄наминдасса етадахоси – ‘‘кахам̣ ну кхо бхагава̄ етарахи вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти? аддаса̄ кхо сакко дева̄наминдо бхагавантам̣ магадхесу вихарантам̣ па̄чӣнато ра̄джагахасса амбасан̣д̣а̄ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тассуттарато ведийаке паббате индаса̄лагуха̄йам̣. дисва̄на деве та̄ватим̣се а̄мантеси – ‘‘айам̣, ма̄риса̄, бхагава̄ магадхесу вихарати, па̄чӣнато ра̄джагахасса амбасан̣д̣а̄ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тассуттарато ведийаке паббате индаса̄лагуха̄йам̣. йади пана, ма̄риса̄, майам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камеййа̄ма арахантам̣ самма̄самбуддха’’нти? ‘‘евам̣ бхаддантава̄’’ти кхо дева̄ та̄ватим̣са̄ саккасса дева̄наминдасса паччассосум̣.

345. атха кхо сакко дева̄наминдо пан̃часикхам̣ гандхаббадевапуттам̣ [гандхаббапуттам̣ (сйа̄.)] а̄мантеси – ‘‘айам̣, та̄та пан̃часикха, бхагава̄ магадхесу вихарати па̄чӣнато ра̄джагахасса амбасан̣д̣а̄ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тассуттарато ведийаке паббате индаса̄лагуха̄йам̣. йади пана, та̄та пан̃часикха, майам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камеййа̄ма арахантам̣ самма̄самбуддха’’нти? ‘‘евам̣ бхаддантава̄’’ти кхо пан̃часикхо гандхаббадевапутто саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ а̄да̄йа саккасса дева̄наминдасса анучарийам̣ упа̄гами.

346. атха кхо сакко дева̄наминдо девехи та̄ватим̣сехи паривуто пан̃часикхена гандхаббадевапуттена пураккхато сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа; евамева девесу та̄ватим̣сесу антарахито магадхесу па̄чӣнато ра̄джагахасса амбасан̣д̣а̄ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тассуттарато ведийаке паббате паччут̣т̣ха̄си. тена кхо пана самайена ведийако паббато атирива обха̄саджа̄то хоти амбасан̣д̣а̄ ча бра̄хман̣ага̄мо йатха̄ там̣ дева̄нам̣ дева̄нубха̄вена. аписсудам̣ парито га̄месу манусса̄ евама̄хам̣су – ‘‘а̄диттассу на̄маджджа ведийако паббато джха̄йатису [джха̄йатассу (сйа̄.), паджджха̄йитассу (сӣ. пӣ.)] на̄маджджа ведийако паббато джалатису [джалатассу (сйа̄.), джалитассу (сӣ. пӣ.)] на̄маджджа ведийако паббато ким̣су на̄маджджа ведийако паббато атирива обха̄саджа̄то амбасан̣д̣а̄ ча бра̄хман̣ага̄мо’’ти сам̣вигга̄ ломахат̣т̣хаджа̄та̄ ахесум̣.

347. атха кхо сакко дева̄наминдо пан̃часикхам̣ гандхаббадевапуттам̣ а̄мантеси – ‘‘дурупасан̇кама̄ кхо, та̄та пан̃часикха, татха̄гата̄ ма̄дисена, джха̄йӣ джха̄нарата̄, тадантарам̣ [таданантарам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)] пат̣исаллӣна̄. йади пана твам̣, та̄та пан̃часикха, бхагавантам̣ пат̣хамам̣ паса̄деййа̄си, тайа̄, та̄та, пат̣хамам̣ паса̄дитам̣ паччха̄ майам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камеййа̄ма арахантам̣ самма̄самбуддха’’нти. ‘‘евам̣ бхаддантава̄’’ти кхо пан̃часикхо гандхаббадевапутто саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ а̄да̄йа йена индаса̄лагуха̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ ‘‘етта̄вата̄ ме бхагава̄ нева атидӯре бхависсати на̄чча̄санне, саддан̃ча ме соссатӣ’’ти екамантам̣ ат̣т̣ха̄си.

пан̃часикхагӣтага̄тха̄

348. екамантам̣ т̣хито кхо пан̃часикхо гандхаббадевапутто белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ [вел̣увапан̣д̣увӣн̣ам̣ а̄да̄йа (сйа̄.)] асса̄веси, има̄ ча га̄тха̄ абха̄си буддхӯпасан̃хита̄ дхаммӯпасан̃хита̄ сан̇гхӯпасан̃хита̄ арахантӯпасан̃хита̄ ка̄мӯпасан̃хита̄ –

‘‘ванде те питарам̣ бхадде, тимбарум̣ сӯрийаваччхасе;

йена джа̄та̄си калйа̄н̣ӣ, а̄нандаджананӣ мама.

‘‘ва̄това седатам̣ канто, па̄нӣйам̣ва пипа̄сато;

ан̇гӣраси пийа̄меси, дхаммо арахата̄мива.

‘‘а̄турассева бхесаджджам̣, бходжанам̣ва джигхаччхато;

паринибба̄пайа мам̣ бхадде, джалантамива ва̄рина̄.

‘‘сӣтодакам̣ поккхаран̣им̣, йуттам̣ кин̃джаккхарен̣уна̄;

на̄го гхамма̄бхитаттова, ога̄хе те тханӯдарам̣.

‘‘аччан̇кусова на̄гова, джитам̣ ме туттатомарам̣;

ка̄ран̣ам̣ наппаджа̄на̄ми, самматто лаккхан̣ӯруйа̄.

‘‘тайи гедхитачиттосми, читтам̣ випарин̣а̄митам̣;

пат̣игантум̣ на саккоми, ван̇кагхастова амбуджо.

‘‘ва̄мӯру саджа мам̣ бхадде, саджа мам̣ мандалочане;

палиссаджа мам̣ калйа̄н̣и, етам̣ ме абхипаттхитам̣.

‘‘аппако вата ме санто, ка̄мо веллитакесийа̄;

анекабха̄во самуппа̄ди, арахантева даккхин̣а̄.

‘‘йам̣ ме аттхи катам̣ пун̃н̃ам̣, арахантесу та̄дису;

там̣ ме саббан̇гакалйа̄н̣и, тайа̄ саддхим̣ випаччатам̣.

‘‘йам̣ ме аттхи катам̣ пун̃н̃ам̣, асмим̣ патхавиман̣д̣але;

там̣ ме саббан̇гакалйа̄н̣и, тайа̄ саддхим̣ випаччатам̣.

‘‘сакйапуттова джха̄нена, екоди нипако сато;

аматам̣ муни джигӣса̄но [джигим̣са̄но (сӣ. сйа̄. пӣ.)], тамахам̣ сӯрийаваччхасе.

‘‘йатха̄пи муни нандеййа, патва̄ самбодхимуттамам̣;

евам̣ нандеййам̣ калйа̄н̣и, миссӣбха̄вам̣ гато тайа̄.

‘‘сакко че ме варам̣ даджджа̄, та̄ватим̣са̄намиссаро;

та̄хам̣ бхадде вареййа̄хе, евам̣ ка̄мо дал̣хо мама.

‘‘са̄лам̣ва на чирам̣ пхуллам̣, питарам̣ те сумедхасе;

вандама̄но намасса̄ми, йасса̄ сета̄дисӣ паджа̄’’ти.

349. евам̣ вутте бхагава̄ пан̃часикхам̣ гандхаббадевапуттам̣ етадавоча – ‘‘сам̣сандати кхо те, пан̃часикха, тантиссаро гӣтассарена, гӣтассаро ча тантиссарена; на ча пана [нева пана (сйа̄.)] те пан̃часикха, тантиссаро гӣтассарам̣ ативаттати, гӣтассаро ча тантиссарам̣. када̄ сам̣йӯл̣ха̄ пана те, пан̃часикха, има̄ га̄тха̄ буддхӯпасан̃хита̄ дхаммӯпасан̃хита̄ сан̇гхӯпасан̃хита̄ арахантӯпасан̃хита̄ ка̄мӯпасан̃хита̄’’ти? ‘‘екамидам̣, бханте, самайам̣ бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре аджапа̄ланигродхе пат̣хама̄бхисамбуддхо. тена кхо пана̄хам̣, бханте, самайена бхадда̄ на̄ма сӯрийаваччхаса̄ тимбаруно гандхаббаран̃н̃о дхӣта̄, тамабхикан̇кха̄ми. са̄ кхо пана, бханте, бхагинӣ парака̄минӣ хоти; сикхан̣д̣ӣ на̄ма ма̄талисса сан̇га̄хакасса путто, тамабхикан̇кхати. йато кхо ахам̣, бханте, там̣ бхагиним̣ на̄латтхам̣ кеначи парийа̄йена. атха̄хам̣ белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ а̄да̄йа йена тимбаруно гандхаббаран̃н̃о нивесанам̣ тенупасан̇камим̣; упасан̇камитва̄ белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ асса̄весим̣, има̄ ча га̄тха̄ абха̄сим̣ буддхӯпасан̃хита̄ дхаммӯпасан̃хита̄ сан̇гхӯпасан̃хита̄ арахантӯпасан̃хита̄ ка̄мӯпасан̃хита̄ –

‘‘ванде те питарам̣ бхадде, тимбарум̣ сӯрийаваччхасе;

йена джа̄та̄си калйа̄н̣ӣ, а̄нандаджананӣ мама. …пе…

са̄лам̣ва на чирам̣ пхуллам̣, питарам̣ те сумедхасе;

вандама̄но намасса̄ми, йасса̄ сета̄дисӣ паджа̄’’ти.

‘‘евам̣ вутте, бханте, бхадда̄ сӯрийаваччхаса̄ мам̣ етадавоча – ‘на кхо ме, ма̄риса, со бхагава̄ саммукха̄ дит̣т̣хо апи ча сутойева ме со бхагава̄ дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ судхамма̄йам̣ сабха̄йам̣ упаначчантийа̄. йато кхо твам̣, ма̄риса, там̣ бхагавантам̣ киттеси, хоту но аджджа сама̄гамо’ти. сойева но, бханте, тасса̄ бхагинийа̄ саддхим̣ сама̄гамо ахоси. на ча да̄ни тато паччха̄’’ти.

саккӯпасан̇кама

350. атха кхо саккасса дева̄наминдасса етадахоси – ‘‘пат̣исаммодати пан̃часикхо гандхаббадевапутто бхагавата̄, бхагава̄ ча пан̃часикхена̄’’ти. атха кхо сакко дева̄наминдо пан̃часикхам̣ гандхаббадевапуттам̣ а̄мантеси – ‘‘абхива̄дехи ме твам̣, та̄та пан̃часикха, бхагавантам̣ – ‘сакко, бханте, дева̄наминдо са̄маччо сапариджано бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’ти’’. ‘‘евам̣ бхаддантава̄’’ти кхо пан̃часикхо гандхаббадевапутто саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ бхагавантам̣ абхива̄дети – ‘‘сакко, бханте, дева̄наминдо са̄маччо сапариджано бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти. ‘‘евам̣ сукхӣ хоту, пан̃часикха, сакко дева̄наминдо са̄маччо сапариджано; сукхака̄ма̄ хи дева̄ манусса̄ асура̄ на̄га̄ гандхабба̄ йе чан̃н̃е санти путхука̄йа̄’’ти.

351. еван̃ча пана татха̄гата̄ еварӯпе махесаккхе йаккхе абхиваданти. абхивадито сакко дева̄наминдо бхагавато индаса̄лагухам̣ пависитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. дева̄пи та̄ватим̣са̄ индаса̄лагухам̣ пависитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. пан̃часикхопи гандхаббадевапутто индаса̄лагухам̣ пависитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си.

тена кхо пана самайена индаса̄лагуха̄ висама̄ сантӣ сама̄ самапа̄ди, самба̄дха̄ сантӣ урунда̄ [урудда̄ (ка.)] самапа̄ди, андхака̄ро гуха̄йам̣ антарадха̄йи, а̄локо удапа̄ди йатха̄ там̣ дева̄нам̣ дева̄нубха̄вена.

352. атха кхо бхагава̄ саккам̣ дева̄наминдам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийамидам̣ а̄йасмато косийасса, аббхутамидам̣ а̄йасмато косийасса та̄ва бахукиччасса бахукаран̣ӣйасса йадидам̣ идха̄гамана’’нти. ‘‘чирапат̣ика̄хам̣, бханте, бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камитука̄мо; апи ча дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ кехичи кехичи [кехичи (сйа̄.)] киччакаран̣ӣйехи бйа̄ват̣о; ева̄хам̣ на̄саккхим̣ бхагавантам̣ дассана̄йа упасан̇камитум̣. екамидам̣, бханте, самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати салал̣а̄га̄раке. атха кхва̄хам̣, бханте, са̄ваттхим̣ агама̄сим̣ бхагавантам̣ дассана̄йа. тена кхо пана, бханте, самайена бхагава̄ ан̃н̃атарена сама̄дхина̄ нисинно хоти, бхӯджати [бхун̃джатӣ ча (сӣ. пӣ.), бхуджагӣ (сйа̄.)] ча на̄ма вессаван̣асса маха̄ра̄джасса парича̄рика̄ бхагавантам̣ паччупат̣т̣хита̄ хоти, пан̃джалика̄ намассама̄на̄ тит̣т̣хати. атха кхва̄хам̣, бханте, бхӯджатим̣ етадавочам̣ – ‘абхива̄дехи ме твам̣, бхагини, бхагавантам̣ – ‘‘сакко, бханте, дева̄наминдо са̄маччо сапариджано бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти. евам̣ вутте, бханте, са̄ бхӯджати мам̣ етадавоча – ‘ака̄ло кхо, ма̄риса, бхагавантам̣ дассана̄йа; пат̣исаллӣно бхагава̄’ти. ‘тена хӣ, бхагини, йада̄ бхагава̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хито хоти, атха мама вачанена бхагавантам̣ абхива̄дехи – ‘‘сакко, бханте, дева̄наминдо са̄маччо сапариджано бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’ти. каччи ме са̄, бханте, бхагинӣ бхагавантам̣ абхива̄деси? сарати бхагава̄ тасса̄ бхагинийа̄ вачана’’нти? ‘‘абхива̄деси мам̣ са̄, дева̄наминда, бхагинӣ, сара̄махам̣ тасса̄ бхагинийа̄ вачанам̣. апи ча̄хам̣ а̄йасмато немисаддена [чакканемисаддена (сйа̄.)] тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хито’’ти. ‘‘йе те, бханте, дева̄ амхехи пат̣хаматарам̣ та̄ватим̣сака̄йам̣ упапанна̄, тесам̣ ме саммукха̄ сутам̣ саммукха̄ пат̣иггахитам̣ – ‘йада̄ татха̄гата̄ локе уппаджджанти араханто самма̄самбуддха̄, дибба̄ ка̄йа̄ парипӯренти, ха̄йанти асурака̄йа̄’ти. там̣ ме идам̣, бханте, саккхидит̣т̣хам̣ йато татха̄гато локе уппанно арахам̣ самма̄самбуддхо, дибба̄ ка̄йа̄ парипӯренти, ха̄йанти асурака̄йа̄ти.

гопакаваттху

353. ‘‘идхева, бханте, капилаваттхусмим̣ гопика̄ на̄ма сакйадхӣта̄ ахоси буддхе пасанна̄ дхамме пасанна̄ сан̇гхе пасанна̄ сӣлесу парипӯрака̄ринӣ. са̄ иттхиттам̣ [иттхичиттам̣ (сйа̄.)] вира̄джетва̄ пурисаттам̣ [пурисачиттам̣ (сйа̄.)] бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄. дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣ амха̄кам̣ путтаттам̣ аджджхупагата̄. татрапи нам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘гопако девапутто, гопако девапутто’ти. ан̃н̃епи, бханте, тайо бхиккхӯ бхагавати брахмачарийам̣ чаритва̄ хӣнам̣ гандхаббака̄йам̣ упапанна̄. те пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄райама̄на̄ амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти амха̄кам̣ па̄ричарийам̣. те амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гате амха̄кам̣ па̄ричарийам̣ гопако девапутто пат̣ичодеси – ‘кутомукха̄ на̄ма тумхе, ма̄риса̄, тасса бхагавато дхаммам̣ ассуттха [а̄йухиттха (сйа̄.)] – ахан̃хи на̄ма иттхика̄ сама̄на̄ буддхе пасанна̄ дхамме пасанна̄ сан̇гхе пасанна̄ сӣлесу парипӯрака̄ринӣ иттхиттам̣ вира̄джетва̄ пурисаттам̣ бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄, дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ сахабйатам̣ саккасса дева̄наминдасса путтаттам̣ аджджхупагата̄. идха̄пи мам̣ евам̣ джа̄нанти ‘‘гопако девапутто гопако девапутто’ти. тумхе пана, ма̄риса̄, бхагавати брахмачарийам̣ чаритва̄ хӣнам̣ гандхаббака̄йам̣ упапанна̄. дуддит̣т̣харӯпам̣ вата, бхо, аддаса̄ма, йе майам̣ аддаса̄ма сахадхаммике хӣнам̣ гандхаббака̄йам̣ упапанне’ти. тесам̣, бханте, гопакена девапуттена пат̣ичодита̄нам̣ две дева̄ дит̣т̣хева дхамме сатим̣ пат̣илабхим̣су ка̄йам̣ брахмапурохитам̣, еко пана дево ка̄ме аджджха̄васи.

354. ‘‘‘упа̄сика̄ чаккхумато ахосим̣,

на̄мампи майхам̣ аху ‘гопика̄’ти;

буддхе ча дхамме ча абхиппасанна̄,

сан̇гхан̃чупат̣т̣ха̄сим̣ пасанначитта̄.

‘‘‘тассева буддхасса судхаммата̄йа,

саккасса путтомхи маха̄нубха̄во;

маха̄джутӣко тидивӯпапанно,

джа̄нанти мам̣ идха̄пи ‘гопако’ти.

‘‘‘атхаддасам̣ бхиккхаво дит̣т̣хапуббе,

гандхаббака̄йӯпагате васӣне;

имехи те готамаса̄вака̄се,

йе ча майам̣ пуббе мануссабхӯта̄.

‘‘‘аннена па̄нена упат̣т̣хахимха̄,

па̄дӯпасан̇гайха саке нивесане;

кутомукха̄ на̄ма име бхаванто,

буддхасса дхамма̄ни пат̣иггахесум̣ [буддхасса дхаммам̣ на пат̣иггахесум̣ (сйа̄.)].

‘‘‘паччаттам̣ ведитаббо хи дхаммо,

судесито чаккхумата̄нубуддхо;

ахан̃хи тумхева упа̄сама̄но,

сутва̄на арийа̄на субха̄сита̄ни.

‘‘‘саккасса путтомхи маха̄нубха̄во,

маха̄джутӣко тидивӯпапанно;

тумхе пана сет̣т̣хамупа̄сама̄на̄,

ануттарам̣ брахмачарийам̣ чаритва̄.

‘‘‘хӣнам̣ ка̄йам̣ упапанна̄ бхаванто,

ана̄нулома̄ бхаватӯпапатти;

дуддит̣т̣харӯпам̣ вата аддаса̄ма,

сахадхаммике хӣнака̄йӯпапанне.

‘‘‘гандхаббака̄йӯпагата̄ бхаванто,

дева̄нама̄гаччхатха па̄ричарийам̣;

ага̄ре васато майхам̣,

имам̣ пасса висесатам̣.

‘‘‘иттхӣ хутва̄ сваджджа пумомхи дево,

диббехи ка̄мехи саман̇гибхӯто’;

те чодита̄ готамаса̄вакена,

сам̣вегама̄па̄ду самечча гопакам̣.

‘‘‘ханда вийа̄йа̄ма [вига̄йа̄ма (сйа̄.), вита̄йа̄ма (пӣ.)] бйа̄йа̄ма [вийа̄йама̄ма (сӣ. пӣ.)],

ма̄ но майам̣ парапесса̄ ахумха̄’;

тесам̣ дуве вӣрийама̄рабхим̣су,

ануссарам̣ готамаса̄сана̄ни.

‘‘идхева читта̄ни вира̄джайитва̄,

ка̄месу а̄дӣнавамаддасам̣су;

те ка̄масам̣йоджанабандхана̄ни,

па̄пимайога̄ни дураччайа̄ни.

‘‘на̄гова санна̄ни гун̣а̄ни [санда̄нагун̣а̄ни (сӣ. пӣ.), санта̄ни гун̣а̄ни (сйа̄.)] чхетва̄,

деве та̄ватим̣се атиккамим̣су;

саинда̄ дева̄ сападжа̄патика̄,

саббе судхамма̄йа сабха̄йупавит̣т̣ха̄.

‘‘тесам̣ нисинна̄нам̣ абхиккамим̣су,

вӣра̄ вира̄га̄ вираджам̣ каронта̄;

те дисва̄ сам̣вегамака̄си ва̄саво,

дева̄бхибхӯ деваган̣асса маджджхе.

‘‘‘имехи те хӣнака̄йӯпапанна̄,

деве та̄ватим̣се абхиккаманти’;

сам̣вегаджа̄тасса вачо нисамма,

со гопако ва̄савамаджджхабха̄си.

‘‘‘буддхо джаниндаттхи мануссалоке,

ка̄ма̄бхибхӯ сакйамунӣти н̃а̄йати;

тассева те путта̄ сатийа̄ вихӣна̄,

чодита̄ майа̄ те сатимаджджхалаттхум̣.

‘‘‘тин̣н̣ам̣ тесам̣ а̄васинеттха [авасӣнеттха (пӣ.)] еко,

гандхаббака̄йӯпагато васӣно;

две ча самбодхипатха̄нуса̄рино,

девепи хӣл̣енти сама̄хитатта̄.

‘‘‘ета̄дисӣ дхаммаппака̄санеттха,

на таттха ким̣кан̇кхати кочи са̄вако;

нитин̣н̣аогхам̣ вичикиччхачхиннам̣,

буддхам̣ намасса̄ма джинам̣ джаниндам̣’.

‘‘йам̣ те дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа,

висесам̣ аджджхагам̣су [аджджхагамам̣су (сйа̄.)] те;

ка̄йам̣ брахмапурохитам̣,

дуве тесам̣ висесагӯ.

‘‘тасса дхаммасса паттийа̄,

а̄гатамха̄си ма̄риса;

ката̄вака̄са̄ бхагавата̄,

пан̃хам̣ пуччхему ма̄риса̄’’ти.

355. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘дӣгхараттам̣ висуддхо кхо айам̣ йаккхо [сакко (сӣ. сйа̄. пӣ.)], йам̣ кин̃чи мам̣ пан̃хам̣ пуччхиссати, саббам̣ там̣ аттхасан̃хитам̣йева пуччхиссати, но анаттхасан̃хитам̣. йан̃часса̄хам̣ пут̣т̣хо бйа̄карисса̄ми, там̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти.

356. атха кхо бхагава̄ саккам̣ дева̄наминдам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

‘‘пуччха ва̄сава мам̣ пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;

тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ти.

пат̣хамабха̄н̣ава̄ро нит̣т̣хито.

357. ката̄вака̄со сакко дева̄наминдо бхагавата̄ имам̣ бхагавантам̣ [дева̄наминдо бхагавантам̣ имам̣ (сӣ. пӣ.)] пат̣хамам̣ пан̃хам̣ апуччхи –

‘‘ким̣ сам̣йоджана̄ ну кхо, ма̄риса, дева̄ манусса̄ асура̄ на̄га̄ гандхабба̄ йе чан̃н̃е санти путхука̄йа̄, те – ‘авера̄ адан̣д̣а̄ асапатта̄ абйа̄паджджа̄ вихарему аверино’ти ити ча несам̣ хоти, атха ча пана савера̄ садан̣д̣а̄ сасапатта̄ сабйа̄паджджа̄ вихаранти саверино’’ти? иттхам̣ сакко дева̄наминдо бхагавантам̣ пан̃хам̣ [имам̣ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ (сӣ. пӣ.)] апуччхи. тасса бхагава̄ пан̃хам̣ пут̣т̣хо бйа̄ка̄си –

‘‘исса̄маччхарийасам̣йоджана̄ кхо, дева̄наминда, дева̄ манусса̄ асура̄ на̄га̄ гандхабба̄ йе чан̃н̃е санти путхука̄йа̄, те – ‘авера̄ адан̣д̣а̄ асапатта̄ абйа̄паджджа̄ вихарему аверино’ти ити ча несам̣ хоти, атха ча пана савера̄ садан̣д̣а̄ сасапатта̄ сабйа̄паджджа̄ вихаранти саверино’’ти. иттхам̣ бхагава̄ саккасса дева̄наминдасса пан̃хам̣ пут̣т̣хо бйа̄ка̄си. аттамано сакко дева̄наминдо бхагавато бха̄ситам̣ абхинанди анумоди – ‘‘еваметам̣, бхагава̄, еваметам̣, сугата. тин̣н̣а̄ меттха кан̇кха̄ вигата̄ катхам̣катха̄ бхагавато пан̃хавеййа̄каран̣ам̣ сутва̄’’ти.

358. итиха сакко дева̄наминдо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ [уттарим̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] пан̃хам̣ апуччхи –

‘‘исса̄маччхарийам̣ пана, ма̄риса, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣; кисмим̣ сати исса̄маччхарийам̣ хоти; кисмим̣ асати исса̄маччхарийам̣ на хотӣ’’ти? ‘‘исса̄маччхарийам̣ кхо, дева̄наминда, пийа̄ппийанида̄нам̣ пийа̄ппийасамудайам̣ пийа̄ппийаджа̄тикам̣ пийа̄ппийапабхавам̣; пийа̄ппийе сати исса̄маччхарийам̣ хоти, пийа̄ппийе асати исса̄маччхарийам̣ на хотӣ’’ти.

‘‘пийа̄ппийам̣ кхо пана, ма̄риса, ким̣нида̄нам̣ ким̣самудайам̣ ким̣джа̄тикам̣ ким̣пабхавам̣; кисмим̣ сати пийа̄ппийам̣ хоти; кисмим̣ асати пийа̄ппийам̣ на хотӣ’’ти? ‘‘пийа̄ппийам̣ кхо, дева̄наминда, чханданида̄нам̣ чхандасамудайам̣ чхандаджа̄тикам̣ чхандапабхавам̣; чханде сати пийа̄ппийам̣ хоти; чханде асати пийа̄ппийам̣ на хотӣ’’ти.

‘‘чхандо кхо пана, ма̄риса, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво; кисмим̣ сати чхандо хоти; кисмим̣ асати чхандо на хотӣ’’ти? ‘‘чхандо кхо, дева̄наминда, витакканида̄но витаккасамудайо витаккаджа̄тико витаккапабхаво; витакке сати чхандо хоти; витакке асати чхандо на хотӣ’’ти.

‘‘витакко кхо пана, ма̄риса, ким̣нида̄но ким̣самудайо ким̣джа̄тико ким̣пабхаво; кисмим̣ сати витакко хоти; кисмим̣ асати витакко на хотӣ’’ти? ‘‘витакко кхо, дева̄наминда, папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄нида̄но папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄самудайо папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄джа̄тико папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄пабхаво; папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄йа сати витакко хоти; папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄йа асати витакко на хотӣ’’ти.

‘‘катхам̣ пат̣ипанно пана, ма̄риса, бхиккху папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ниродхаса̄руппага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипанно хотӣ’’ти?

ведана̄каммат̣т̣ха̄нам̣

359. ‘‘соманассам̣па̄хам̣ [пахам̣ (сӣ. пӣ.), ча̄хам̣ (сйа̄. кам̣.)], дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампи. доманассам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампи. упеккхам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампи.

360. ‘‘соманассам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ соманассам̣ ‘имам̣ кхо ме соманассам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпам̣ соманассам̣ на севитаббам̣. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ соманассам̣ ‘имам̣ кхо ме соманассам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпам̣ соманассам̣ севитаббам̣. таттха йам̣ че савитаккам̣ савича̄рам̣, йам̣ че авитаккам̣ авича̄рам̣, йе авитакке авича̄ре, те [се (сӣ. пӣ.)] пан̣ӣтатаре. соманассам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣти. ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

361. ‘‘доманассам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣти. ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ доманассам̣ ‘имам̣ кхо ме доманассам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпам̣ доманассам̣ на севитаббам̣. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ доманассам̣ ‘имам̣ кхо ме доманассам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпам̣ доманассам̣ севитаббам̣. таттха йам̣ че савитаккам̣ савича̄рам̣, йам̣ че авитаккам̣ авича̄рам̣, йе авитакке авича̄ре, те пан̣ӣтатаре. доманассам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣ’ти ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

362. ‘‘упеккхам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ упеккхам̣ ‘имам̣ кхо ме упеккхам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпа̄ упеккха̄ на севитабба̄. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ упеккхам̣ ‘имам̣ кхо ме упеккхам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпа̄ упеккха̄ севитабба̄. таттха йам̣ че савитаккам̣ савича̄рам̣, йам̣ че авитаккам̣ авича̄рам̣, йе авитакке авича̄ре, те пан̣ӣтатаре. упеккхам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи, асевитаббампӣти ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

363. ‘‘евам̣ пат̣ипанно кхо, дева̄наминда, бхиккху папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ниродхаса̄руппага̄миним̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипанно хотӣ’’ти. иттхам̣ бхагава̄ саккасса дева̄наминдасса пан̃хам̣ пут̣т̣хо бйа̄ка̄си. аттамано сакко дева̄наминдо бхагавато бха̄ситам̣ абхинанди анумоди – ‘‘еваметам̣, бхагава̄, еваметам̣, сугата, тин̣н̣а̄ меттха кан̇кха̄ вигата̄ катхам̣катха̄ бхагавато пан̃хавеййа̄каран̣ам̣ сутва̄’’ти.

па̄тимоккхасам̣варо

364. итиха сакко дева̄наминдо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ бхагавантам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхи –

‘‘катхам̣ пат̣ипанно пана, ма̄риса, бхиккху па̄тимоккхасам̣вара̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти? ‘‘ка̄йасама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампи. вачӣсама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампи. парийесанам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитабба’’мпи.

‘‘ка̄йасама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи асевитаббампӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ ка̄йасама̄ча̄рам̣ ‘имам̣ кхо ме ка̄йасама̄ча̄рам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпо ка̄йасама̄ча̄ро на севитаббо. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ ка̄йасама̄ча̄рам̣ ‘имам̣ кхо ме ка̄йасама̄ча̄рам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпо ка̄йасама̄ча̄ро севитаббо. ка̄йасама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампӣти ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘вачӣсама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампӣ’ти. ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ вачӣсама̄ча̄рам̣ ‘имам̣ кхо ме вачӣсама̄ча̄рам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпо вачӣсама̄ча̄ро на севитаббо. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ вачӣсама̄ча̄рам̣ ‘имам̣ кхо ме вачӣсама̄ча̄рам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпо вачӣсама̄ча̄ро севитаббо. вачӣсама̄ча̄рам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампӣти ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘парийесанам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампӣти ити кхо панетам̣ вуттам̣, кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? таттха йам̣ джан̃н̃а̄ парийесанам̣ ‘имам̣ кхо ме парийесанам̣ севато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йантӣ’ти, еварӯпа̄ парийесана̄ на севитабба̄. таттха йам̣ джан̃н̃а̄ парийесанам̣ ‘имам̣ кхо ме парийесанам̣ севато акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣хантӣ’ти, еварӯпа̄ парийесана̄ севитабба̄. парийесанам̣па̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми – севитаббампи, асевитаббампӣти ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.