4. маха̄судассанасуттам̣
241. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ кусина̄ра̄йам̣ вихарати упаваттане малла̄нам̣ са̄лаване антарена йамакаса̄ла̄нам̣ паринибба̄насамайе. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ма̄, бханте, бхагава̄ имасмим̣ кхуддаканагараке уджджан̇галанагараке са̄кха̄нагараке паринибба̄йи. санти, бханте, ан̃н̃а̄ни маха̄нагара̄ни. сеййатхидам̣ – чампа̄, ра̄джагахам̣, са̄ваттхи, са̄кетам̣, косамбӣ, ба̄ра̄н̣асӣ; еттха бхагава̄ паринибба̄йату. еттха бахӯ кхаттийамаха̄са̄ла̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄ гахапатимаха̄са̄ла̄ татха̄гате абхиппасанна̄, те татха̄гатасса сарӣрапӯджам̣ кариссантӣ’’ти.
242. ‘‘ма̄ хевам̣, а̄нанда, авача; ма̄ хевам̣, а̄нанда, авача – кхуддаканагаракам̣ уджджан̇галанагаракам̣ са̄кха̄нагарака’’нти.
куса̄ватӣра̄джадха̄нӣ
‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано на̄ма ахоси кхаттийо муддха̄васитто [кхаттийо муддха̄бхиситто (ка.), чаккаваттӣдхаммико дхаммара̄джа̄ (маха̄паринибба̄насутта)] ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса айам̣ кусина̄ра̄ куса̄ватӣ на̄ма ра̄джадха̄нӣ ахоси. пураттхимена ча паччхимена ча два̄дасайоджана̄ни а̄йа̄мена, уттарена ча даккхин̣ена ча саттайоджана̄ни виттха̄рена. куса̄ватӣ, а̄нанда, ра̄джадха̄нӣ иддха̄ чева ахоси пхӣта̄ ча бахуджана̄ ча а̄кин̣н̣аманусса̄ ча субхиккха̄ ча. сеййатха̄пи, а̄нанда, дева̄нам̣ а̄л̣акаманда̄ на̄ма ра̄джадха̄нӣ иддха̄ чева хоти пхӣта̄ ча [иддха̄ чева ахоси пхӣта̄ ча (сйа̄.)] бахуджана̄ ча а̄кин̣н̣айаккха̄ ча субхиккха̄ ча; евамева кхо, а̄нанда, куса̄ватӣ ра̄джадха̄нӣ иддха̄ чева ахоси пхӣта̄ ча бахуджана̄ ча а̄кин̣н̣аманусса̄ ча субхиккха̄ ча. куса̄ватӣ, а̄нанда, ра̄джадха̄нӣ дасахи саддехи авивитта̄ ахоси дива̄ чева раттин̃ча, сеййатхидам̣ – хаттхисаддена ассасаддена ратхасаддена бхерисаддена мудин̇гасаддена вӣн̣а̄саддена гӣтасаддена сан̇кхасаддена саммасаддена па̄н̣ита̄л̣асаддена ‘асна̄тха пиватха кха̄датха̄’ти дасамена саддена.
‘‘куса̄ватӣ, а̄нанда, ра̄джадха̄нӣ саттахи па̄ка̄рехи париккхитта̄ ахоси. еко па̄ка̄ро сован̣н̣амайо, еко рӯпийамайо, еко вел̣урийамайо, еко пхаликамайо, еко лохитан̇камайо [лохитан̇гамайо (ка.), лохитакамайо (бйа̄каран̣есу)], еко маса̄рагалламайо, еко саббаратанамайо. куса̄ватийа̄, а̄нанда, ра̄джадха̄нийа̄ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ два̄ра̄ни ахесум̣. екам̣ два̄рам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣, екам̣ вел̣урийамайам̣, екам̣ пхаликамайам̣. екекасмим̣ два̄ре сатта сатта есика̄ никха̄та̄ ахесум̣ типорисан̇га̄ типорисаникха̄та̄ два̄дасапориса̄ уббедхена. ека̄ есика̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄, ека̄ лохитан̇камайа̄, ека̄ маса̄рагалламайа̄, ека̄ саббаратанамайа̄. куса̄ватӣ, а̄нанда, ра̄джадха̄нӣ саттахи та̄лапантӣхи париккхитта̄ ахоси. ека̄ та̄лапанти сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄, ека̄ лохитан̇камайа̄, ека̄ маса̄рагалламайа̄, ека̄ саббаратанамайа̄. сован̣н̣амайасса та̄ласса сован̣н̣амайо кхандхо ахоси, рӯпийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. рӯпийамайасса та̄ласса рӯпийамайо кхандхо ахоси, сован̣н̣амайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. вел̣урийамайасса та̄ласса вел̣урийамайо кхандхо ахоси, пхаликамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. пхаликамайасса та̄ласса пхаликамайо кхандхо ахоси, вел̣урийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. лохитан̇камайасса та̄ласса лохитан̇камайо кхандхо ахоси, маса̄рагалламайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. маса̄рагалламайасса та̄ласса маса̄рагалламайо кхандхо ахоси, лохитан̇камайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. саббаратанамайасса та̄ласса саббаратанамайо кхандхо ахоси, саббаратанамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. та̄сам̣ кхо пана̄нанда, та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо [каманӣйо (сӣ. сйа̄. пӣ.)] ча маданӣйо ча. сеййатха̄пи, а̄нанда, пан̃чан̇гикасса тӯрийасса сувинӣтасса суппат̣ита̄л̣итасса сукусалехи саманна̄хатасса саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча, евамева кхо, а̄нанда, та̄сам̣ та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча. йе кхо пана̄нанда, тена самайена куса̄ватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ дхутта̄ ахесум̣ сон̣д̣а̄ пипа̄са̄, те та̄сам̣ та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддена парича̄ресум̣.
чаккаратанам̣
243. ‘‘ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано саттахи ратанехи саманна̄гато ахоси чатӯхи ча иддхӣхи. катамехи саттахи? идха̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄тасса упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахоси сахасса̄рам̣ санемикам̣ сана̄бхикам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣. дисва̄ ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘сутам̣ кхо панетам̣ – ‘‘йасса ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса тадахупосатхе паннарасе сӣсам̣нха̄тасса упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса диббам̣ чаккаратанам̣ па̄тубхавати сахасса̄рам̣ санемикам̣ сана̄бхикам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣, со хоти ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’ти. ассам̣ ну кхо ахам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ’ти.
244. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ ва̄мена хаттхена суван̣н̣абхин̇ка̄рам̣ гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена чаккаратанам̣ аббхуккири – ‘паваттату бхавам̣ чаккаратанам̣, абхивиджина̄ту бхавам̣ чаккаратана’нти. атха кхо там̣, а̄нанда, чаккаратанам̣ пураттхимам̣ дисам̣ паватти [паваттати (сйа̄. ка.)], анвадева [анудева (сйа̄.)] ра̄джа̄ маха̄судассано саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа, йасмим̣ кхо пана̄нанда, падесе чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄си, таттха ра̄джа̄ маха̄судассано ва̄сам̣ упагаччхи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йе кхо пана̄нанда, пураттхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘ехи кхо маха̄ра̄джа, сва̄гатам̣ те маха̄ра̄джа, сакам̣ те маха̄ра̄джа, ануса̄са маха̄ра̄джа̄’ти. ра̄джа̄ маха̄судассано евама̄ха – ‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на а̄да̄таббам̣, ка̄месу миччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бхан̣итабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’ти. йе кхо пана̄нанда, пураттхима̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ран̃н̃о маха̄судассанасса ануйанта̄ ахесум̣. атха кхо там̣, а̄нанда, чаккаратанам̣ пураттхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ даккхин̣ам̣ дисам̣ паватти…пе… даккхин̣ам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ паччхимам̣ дисам̣ паватти…пе… паччхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ уттарам̣ дисам̣ паватти, анвадева ра̄джа̄ маха̄судассано саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йасмим̣ кхо пана̄нанда, падесе чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄си, таттха ра̄джа̄ маха̄судассано ва̄сам̣ упагаччхи саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа. йе кхо пана̄нанда, уттара̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘ехи кхо маха̄ра̄джа, сва̄гатам̣ те маха̄ра̄джа, сакам̣ те маха̄ра̄джа, ануса̄са маха̄ра̄джа̄’ти. ра̄джа̄ маха̄судассано евама̄ха – ‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на а̄да̄таббам̣, ка̄месу миччха̄ на чаритабба̄, муса̄ на бхан̣итабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄’ти. йе кхо пана̄нанда, уттара̄йа диса̄йа пат̣ира̄джа̄но, те ран̃н̃о маха̄судассанасса ануйанта̄ ахесум̣.
245. ‘‘атха кхо там̣, а̄нанда, чаккаратанам̣ самуддапарийантам̣ патхавим̣ абхивиджинитва̄ куса̄ватим̣ ра̄джадха̄ним̣ пачча̄гантва̄ ран̃н̃о маха̄судассанасса антепурадва̄ре аттхакаран̣апамукхе аккха̄хатам̣ ман̃н̃е ат̣т̣ха̄си ран̃н̃о маха̄судассанасса антепурам̣ упасобхайама̄нам̣. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ чаккаратанам̣ па̄турахоси.
хаттхиратанам̣
246. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса хаттхиратанам̣ па̄турахоси саббасето саттаппатит̣т̣хо иддхима̄ веха̄сан̇гамо упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄. там̣ дисва̄ ран̃н̃о маха̄судассанасса читтам̣ пасӣди – ‘бхаддакам̣ вата бхо хаттхийа̄нам̣, саче даматхам̣ упеййа̄’ти. атха кхо там̣, а̄нанда, хаттхиратанам̣ – сеййатха̄пи на̄ма гандхахаттха̄джа̄нийо дӣгхараттам̣ супариданто, евамева даматхам̣ упагаччхи. бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тамева хаттхиратанам̣ вӣмам̣сама̄но пуббан̣хасамайам̣ абхирухитва̄ самуддапарийантам̣ патхавим̣ ануйа̄йитва̄ куса̄ватим̣ ра̄джадха̄ним̣ пачча̄гантва̄ па̄тара̄самака̄си. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ хаттхиратанам̣ па̄турахоси.
ассаратанам̣
247. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса ассаратанам̣ па̄турахоси саббасето ка̄л̣асӣсо мун̃джакесо иддхима̄ веха̄сан̇гамо вала̄хако на̄ма ассара̄джа̄. там̣ дисва̄ ран̃н̃о маха̄судассанасса читтам̣ пасӣди – ‘бхаддакам̣ вата бхо ассайа̄нам̣ саче даматхам̣ упеййа̄’ти. атха кхо там̣, а̄нанда, ассаратанам̣ сеййатха̄пи на̄ма бхаддо асса̄джа̄нийо дӣгхараттам̣ супариданто, евамева даматхам̣ упагаччхи. бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тамева ассаратанам̣ вӣмам̣сама̄но пуббан̣хасамайам̣ абхирухитва̄ самуддапарийантам̣ патхавим̣ ануйа̄йитва̄ куса̄ватим̣ ра̄джадха̄ним̣ пачча̄гантва̄ па̄тара̄самака̄си. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ ассаратанам̣ па̄турахоси.
ман̣иратанам̣
248. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса ман̣иратанам̣ па̄турахоси. со ахоси ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато аччхо виппасанно ана̄вило сабба̄ка̄расампанно. тасса кхо пана̄нанда, ман̣иратанасса а̄бха̄ саманта̄ йоджанам̣ пхут̣а̄ ахоси. бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тамева ман̣иратанам̣ вӣмам̣сама̄но чатуран̇гиним̣ сенам̣ саннайхитва̄ ман̣им̣ дхаджаггам̣ а̄ропетва̄ раттандхака̄ратимиса̄йа па̄йа̄си. йе кхо пана̄нанда, саманта̄ га̄ма̄ ахесум̣, те тенобха̄сена камманте пайоджесум̣ дива̄ти ман̃н̃ама̄на̄. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ ман̣иратанам̣ па̄турахоси.
иттхиратанам̣
249. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса иттхиратанам̣ па̄турахоси абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гата̄ на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄ на̄тика̄л̣ика̄ на̄ччода̄та̄ атикканта̄ ма̄нусиван̣н̣ам̣ [ма̄нуссиван̣н̣ам̣ (сйа̄.)] аппатта̄ диббаван̣н̣ам̣. тасса кхо пана̄нанда, иттхиратанасса еварӯпо ка̄йасампхассо хоти, сеййатха̄пи на̄ма тӯлапичуно ва̄ каппа̄сапичуно ва̄. тасса кхо пана̄нанда, иттхиратанасса сӣте ун̣ха̄ни гатта̄ни хонти, ун̣хе сӣта̄ни. тасса кхо пана̄нанда, иттхиратанасса ка̄йато чанданагандхо ва̄йати, мукхато уппалагандхо. там̣ кхо пана̄нанда, иттхиратанам̣ ран̃н̃о маха̄судассанасса пуббут̣т̣ха̄йинӣ ахоси паччха̄нипа̄тинӣ кин̇ка̄рапат̣исса̄винӣ мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ. там̣ кхо пана̄нанда, иттхиратанам̣ ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ манаса̄пи но атичари [атичарӣ (ка.), атича̄рӣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)], куто пана ка̄йена. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ иттхиратанам̣ па̄турахоси.
гахапатиратанам̣
250. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса гахапатиратанам̣ па̄турахоси. тасса каммавипа̄каджам̣ диббачаккху па̄турахоси йена нидхим̣ пассати сасса̄микампи асса̄микампи. со ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘аппоссукко твам̣, дева, хохи, ахам̣ те дханена дханакаран̣ӣйам̣ карисса̄мӣ’ти. бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тамева гахапатиратанам̣ вӣмам̣сама̄но на̄вам̣ абхирухитва̄ маджджхе ган̇га̄йа надийа̄ сотам̣ ога̄хитва̄ гахапатиратанам̣ етадавоча – ‘аттхо ме, гахапати, хиран̃н̃асуван̣н̣ена̄’ти. ‘тена хи, маха̄ра̄джа, екам̣ тӣрам̣ на̄ва̄ упетӯ’ти. ‘идхева ме, гахапати, аттхо хиран̃н̃асуван̣н̣ена̄’ти. атха кхо там̣, а̄нанда, гахапатиратанам̣ убхохи хаттхехи удакам̣ омаситва̄ пӯрам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣асса кумбхим̣ уддхаритва̄ ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ етадавоча – ‘аламетта̄вата̄ маха̄ра̄джа, катаметта̄вата̄ маха̄ра̄джа, пӯджитаметта̄вата̄ маха̄ра̄джа̄’ти? ра̄джа̄ маха̄судассано евама̄ха – ‘аламетта̄вата̄ гахапати, катаметта̄вата̄ гахапати, пӯджитаметта̄вата̄ гахапатӣ’ти. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ гахапатиратанам̣ па̄турахоси.
парин̣а̄йакаратанам̣
251. ‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса парин̣а̄йакаратанам̣ па̄турахоси пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ пат̣ибало ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упайа̄петаббам̣ упайа̄петум̣, апайа̄петаббам̣ апайа̄петум̣, т̣хапетаббам̣ т̣хапетум̣. со ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘аппоссукко твам̣, дева, хохи, ахамануса̄сисса̄мӣ’ти. ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса еварӯпам̣ парин̣а̄йакаратанам̣ па̄турахоси.
‘‘ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано имехи саттахи ратанехи саманна̄гато ахоси.
чатуиддхисаманна̄гато
252. ‘‘ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано чатӯхи иддхӣхи саманна̄гато ахоси. катама̄хи чатӯхи иддхӣхи? идха̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано абхирӯпо ахоси дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато ативийа ан̃н̃ехи мануссехи. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано има̄йа пат̣хама̄йа иддхийа̄ саманна̄гато ахоси.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано дӣгха̄йуко ахоси чират̣т̣хитико ативийа ан̃н̃ехи мануссехи. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано има̄йа дутийа̄йа иддхийа̄ саманна̄гато ахоси.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано аппа̄ба̄дхо ахоси аппа̄тан̇ко самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа ативийа ан̃н̃ехи мануссехи. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано има̄йа татийа̄йа иддхийа̄ саманна̄гато ахоси.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано бра̄хман̣агахапатика̄нам̣ пийо ахоси мана̄по. сеййатха̄пи, а̄нанда, пита̄ путта̄нам̣ пийо хоти мана̄по, евамева кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано бра̄хман̣агахапатика̄нам̣ пийо ахоси мана̄по. ран̃н̃опи, а̄нанда, маха̄судассанасса бра̄хман̣агахапатика̄ пийа̄ ахесум̣ мана̄па̄. сеййатха̄пи, а̄нанда, питу путта̄ пийа̄ хонти мана̄па̄, евамева кхо, а̄нанда, ран̃н̃опи маха̄судассанасса бра̄хман̣агахапатика̄ пийа̄ ахесум̣ мана̄па̄.
‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано чатуран̇гинийа̄ сена̄йа уййа̄набхӯмим̣ ниййа̄си. атха кхо, а̄нанда, бра̄хман̣агахапатика̄ ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘атарама̄но, дева, йа̄хи, йатха̄ там̣ майам̣ чиратарам̣ пассеййа̄ма̄’ти. ра̄джа̄пи, а̄нанда, маха̄судассано са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘атарама̄но, са̄ратхи, ратхам̣ песехи, йатха̄ ахам̣ бра̄хман̣агахапатике чиратарам̣ пассеййа’нти. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано има̄йа чатуттхийа̄ [чатуттха̄йа (сйа̄.)] иддхийа̄ саманна̄гато ахоси. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано има̄хи чатӯхи иддхӣхи саманна̄гато ахоси.
дхаммапа̄са̄дапоккхаран̣ӣ
253. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ има̄су та̄лантарика̄су дханусате дханусате поккхаран̣ийо ма̄пеййа’нти.
‘‘ма̄песи кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано та̄су та̄лантарика̄су дханусате дханусате поккхаран̣ийо. та̄ кхо пана̄нанда, поккхаран̣ийо чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ ит̣т̣хака̄хи чита̄ ахесум̣ – ека̄ ит̣т̣хака̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄.
‘‘та̄су кхо пана̄нанда, поккхаран̣ӣсу чатта̄ри чатта̄ри сопа̄на̄ни ахесум̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣, екам̣ сопа̄нам̣ сован̣н̣амайам̣ екам̣ рӯпийамайам̣ екам̣ вел̣урийамайам̣ екам̣ пхаликамайам̣. сован̣н̣амайасса сопа̄насса сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайасса сопа̄насса рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. вел̣урийамайасса сопа̄насса вел̣урийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, пхаликамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. пхаликамайасса сопа̄насса пхаликамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, вел̣урийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. та̄ кхо пана̄нанда, поккхаран̣ийо двӣхи ведика̄хи париккхитта̄ ахесум̣ ека̄ ведика̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄. сован̣н̣амайа̄йа ведика̄йа сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайа̄йа ведика̄йа рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ има̄су поккхаран̣ӣсу еварӯпам̣ ма̄лам̣ ропа̄пеййам̣ уппалам̣ падумам̣ кумудам̣ пун̣д̣арӣкам̣ сабботукам̣ саббаджанасса ана̄ват̣а’нти. ропа̄песи кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано та̄су поккхаран̣ӣсу еварӯпам̣ ма̄лам̣ уппалам̣ падумам̣ кумудам̣ пун̣д̣арӣкам̣ сабботукам̣ саббаджанасса ана̄ват̣ам̣.
254. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ има̄сам̣ поккхаран̣ӣнам̣ тӣре нха̄паке пурисе т̣хапеййам̣, йе а̄гата̄гатам̣ джанам̣ нха̄пессантӣ’ти. т̣хапеси кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано та̄сам̣ поккхаран̣ӣнам̣ тӣре нха̄паке пурисе, йе а̄гата̄гатам̣ джанам̣ нха̄песум̣.
‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ има̄сам̣ поккхаран̣ӣнам̣ тӣре еварӯпам̣ да̄нам̣ пат̣т̣хапеййам̣ – аннам̣ аннат̣т̣хикасса [аннаттхитасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), евам̣ саббаттха пакабхирӯпенева диссати], па̄нам̣ па̄нат̣т̣хикасса, ваттхам̣ ваттхат̣т̣хикасса, йа̄нам̣ йа̄нат̣т̣хикасса, сайанам̣ сайанат̣т̣хикасса, иттхим̣ иттхит̣т̣хикасса, хиран̃н̃ам̣ хиран̃н̃ат̣т̣хикасса, суван̣н̣ам̣ суван̣н̣ат̣т̣хикасса̄’ти. пат̣т̣хапеси кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано та̄сам̣ поккхаран̣ӣнам̣ тӣре еварӯпам̣ да̄нам̣ – аннам̣ аннат̣т̣хикасса, па̄нам̣ па̄нат̣т̣хикасса, ваттхам̣ ваттхат̣т̣хикасса, йа̄нам̣ йа̄нат̣т̣хикасса, сайанам̣ сайанат̣т̣хикасса, иттхим̣ иттхит̣т̣хикасса, хиран̃н̃ам̣ хиран̃н̃ат̣т̣хикасса, суван̣н̣ам̣ суван̣н̣ат̣т̣хикасса.
255. ‘‘атха кхо, а̄нанда, бра̄хман̣агахапатика̄ пахӯтам̣ са̄патеййам̣ а̄да̄йа ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘идам̣, дева, пахӯтам̣ са̄патеййам̣ деван̃н̃ева уддисса а̄бхатам̣, там̣ дево пат̣игган̣хатӯ’ти. ‘алам̣ бхо, мамапидам̣ пахӯтам̣ са̄патеййам̣ дхаммикена балина̄ абхисан̇кхатам̣, тан̃ча во хоту, ито ча бхиййо харатха̄’ти. те ран̃н̃а̄ пат̣иккхитта̄ екамантам̣ апаккамма евам̣ самачинтесум̣ – ‘на кхо етам̣ амха̄кам̣ патирӯпам̣, йам̣ майам̣ има̄ни са̄патеййа̄ни пунадева сака̄ни гхара̄ни пат̣ихареййа̄ма. йам̣нӯна майам̣ ран̃н̃о маха̄судассанасса нивесанам̣ ма̄пеййа̄ма̄’ти. те ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су – ‘нивесанам̣ те дева, ма̄песса̄ма̄’ти. адхива̄сеси кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тун̣хӣбха̄вена.
256. ‘‘атха кхо, а̄нанда, сакко дева̄наминдо ран̃н̃о маха̄судассанасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа виссакаммам̣ [висукаммам̣ (ка.)] девапуттам̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, самма виссакамма, ран̃н̃о маха̄судассанасса нивесанам̣ ма̄пехи дхаммам̣ на̄ма па̄са̄да’нти. ‘евам̣ бхаддантава̄’ти кхо, а̄нанда, виссакаммо девапутто саккасса дева̄наминдасса пат̣иссутва̄ сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева девесу та̄ватим̣сесу антарахито ран̃н̃о маха̄судассанасса пурато па̄турахоси. атха кхо, а̄нанда, виссакаммо девапутто ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ етадавоча – ‘нивесанам̣ те дева, ма̄песса̄ми дхаммам̣ на̄ма па̄са̄да’нти. адхива̄сеси кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано тун̣хӣбха̄вена.
‘‘ма̄песи кхо, а̄нанда, виссакаммо девапутто ран̃н̃о маха̄судассанасса нивесанам̣ дхаммам̣ на̄ма па̄са̄дам̣. дхаммо, а̄нанда, па̄са̄до пураттхимена паччхимена ча йоджанам̣ а̄йа̄мена ахоси. уттарена даккхин̣ена ча ад̣д̣хайоджанам̣ виттха̄рена. дхаммасса, а̄нанда, па̄са̄дасса типорисам̣ уччатарена ваттху читам̣ ахоси чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ ит̣т̣хака̄хи – ека̄ ит̣т̣хака̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄.
‘‘дхаммасса, а̄нанда, па̄са̄дасса чатура̄сӣти тхамбхасахасса̄ни ахесум̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ – еко тхамбхо сован̣н̣амайо, еко рӯпийамайо, еко вел̣урийамайо, еко пхаликамайо. дхаммо, а̄нанда, па̄са̄до чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ пхалакехи сантхато ахоси – екам̣ пхалакам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣, екам̣ вел̣урийамайам̣, екам̣ пхаликамайам̣.
‘‘дхаммасса, а̄нанда, па̄са̄дасса чатувӣсати сопа̄на̄ни ахесум̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ – екам̣ сопа̄нам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣, екам̣ вел̣урийамайам̣, екам̣ пхаликамайам̣. сован̣н̣амайасса сопа̄насса сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайасса сопа̄насса рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. вел̣урийамайасса сопа̄насса вел̣урийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ пхаликамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. пхаликамайасса сопа̄насса пхаликамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ вел̣урийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча.
‘‘дхамме, а̄нанда, па̄са̄де чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни ахесум̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ – екам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣, екам̣ вел̣урийамайам̣, екам̣ пхаликамайам̣. сован̣н̣амайе кӯт̣а̄га̄ре рӯпийамайо паллан̇ко пан̃н̃атто ахоси, рӯпийамайе кӯт̣а̄га̄ре сован̣н̣амайо паллан̇ко пан̃н̃атто ахоси, вел̣урийамайе кӯт̣а̄га̄ре дантамайо паллан̇ко пан̃н̃атто ахоси, пхаликамайе кӯт̣а̄га̄ре са̄рамайо паллан̇ко пан̃н̃атто ахоси. сован̣н̣амайасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре рӯпийамайо та̄ло т̣хито ахоси, тасса рӯпийамайо кхандхо сован̣н̣амайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. рӯпийамайасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре сован̣н̣амайо та̄ло т̣хито ахоси, тасса сован̣н̣амайо кхандхо, рӯпийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. вел̣урийамайасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре пхаликамайо та̄ло т̣хито ахоси, тасса пхаликамайо кхандхо, вел̣урийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. пхаликамайасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре вел̣урийамайо та̄ло т̣хито ахоси, тасса вел̣урийамайо кхандхо, пхаликамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча.
257. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ маха̄вийӯхасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре саббасован̣н̣амайам̣ та̄лаванам̣ ма̄пеййам̣, йаттха дива̄виха̄рам̣ нисӣдисса̄мӣ’ти. ма̄песи кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано маха̄вийӯхасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре саббасован̣н̣амайам̣ та̄лаванам̣, йаттха дива̄виха̄рам̣ нисӣди. дхаммо, а̄нанда, па̄са̄до двӣхи ведика̄хи париккхитто ахоси, ека̄ ведика̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄. сован̣н̣амайа̄йа ведика̄йа сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайа̄йа ведика̄йа рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣, сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча.
258. ‘‘дхаммо, а̄нанда, па̄са̄до двӣхи кин̇кин̣икаджа̄лехи [кин̇кан̣икаджа̄лехи (сйа̄. ка.)] париккхитто ахоси – екам̣ джа̄лам̣ сован̣н̣амайам̣ екам̣ рӯпийамайам̣. сован̣н̣амайасса джа̄ласса рӯпийамайа̄ кин̇кин̣ика̄ ахесум̣, рӯпийамайасса джа̄ласса сован̣н̣амайа̄ кин̇кин̣ика̄ ахесум̣. тесам̣ кхо пана̄нанда, кин̇кин̣икаджа̄ла̄нам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча. сеййатха̄пи, а̄нанда, пан̃чан̇гикасса тӯрийасса сувинӣтасса суппат̣ита̄л̣итасса сукусалехи [кусалехи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] саманна̄хатасса саддо хоти, ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча, евамева кхо, а̄нанда, тесам̣ кин̇кин̣икаджа̄ла̄нам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча. йе кхо пана̄нанда, тена самайена куса̄ватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ дхутта̄ ахесум̣ сон̣д̣а̄ пипа̄са̄, те тесам̣ кин̇кин̣икаджа̄ла̄нам̣ ва̄терита̄нам̣ саддена парича̄ресум̣. нит̣т̣хито кхо пана̄нанда, дхаммо па̄са̄до дуддиккхо ахоси мусати чаккхӯни. сеййатха̄пи, а̄нанда, васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе виддхе вигатавала̄хаке деве а̄диччо набхам̣ аббхуссаккама̄но [аббхуггамама̄но (сӣ. пӣ. ка.)] дуддиккхо [дудиккхо (пӣ.)] хоти мусати чаккхӯни; евамева кхо, а̄нанда, дхаммо па̄са̄до дуддиккхо ахоси мусати чаккхӯни.
259. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘йам̣нӯна̄хам̣ дхаммасса па̄са̄дасса пурато дхаммам̣ на̄ма поккхаран̣им̣ ма̄пеййа’нти. ма̄песи кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано дхаммасса па̄са̄дасса пурато дхаммам̣ на̄ма поккхаран̣им̣. дхамма̄, а̄нанда, поккхаран̣ӣ пураттхимена паччхимена ча йоджанам̣ а̄йа̄мена ахоси, уттарена даккхин̣ена ча ад̣д̣хайоджанам̣ виттха̄рена. дхамма̄, а̄нанда, поккхаран̣ӣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ ит̣т̣хака̄хи чита̄ ахоси – ека̄ ит̣т̣хака̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄.
‘‘дхамма̄йа, а̄нанда, поккхаран̣ийа̄ чатувӣсати сопа̄на̄ни ахесум̣ чатуннам̣ ван̣н̣а̄нам̣ – екам̣ сопа̄нам̣ сован̣н̣амайам̣, екам̣ рӯпийамайам̣, екам̣ вел̣урийамайам̣, екам̣ пхаликамайам̣. сован̣н̣амайасса сопа̄насса сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайасса сопа̄насса рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. вел̣урийамайасса сопа̄насса вел̣урийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ пхаликамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. пхаликамайасса сопа̄насса пхаликамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ вел̣урийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча.
‘‘дхамма̄, а̄нанда, поккхаран̣ӣ двӣхи ведика̄хи париккхитта̄ ахоси – ека̄ ведика̄ сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄. сован̣н̣амайа̄йа ведика̄йа сован̣н̣амайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ рӯпийамайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча. рӯпийамайа̄йа ведика̄йа рӯпийамайа̄ тхамбха̄ ахесум̣ сован̣н̣амайа̄ сӯчийо ча ун̣хӣсан̃ча.
‘‘дхамма̄, а̄нанда, поккхаран̣ӣ саттахи та̄лапантӣхи париккхитта̄ ахоси – ека̄ та̄лапанти сован̣н̣амайа̄, ека̄ рӯпийамайа̄, ека̄ вел̣урийамайа̄, ека̄ пхаликамайа̄, ека̄ лохитан̇камайа̄, ека̄ маса̄рагалламайа̄, ека̄ саббаратанамайа̄. сован̣н̣амайасса та̄ласса сован̣н̣амайо кхандхо ахоси рӯпийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. рӯпийамайасса та̄ласса рӯпийамайо кхандхо ахоси сован̣н̣амайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. вел̣урийамайасса та̄ласса вел̣урийамайо кхандхо ахоси пхаликамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. пхаликамайасса та̄ласса пхаликамайо кхандхо ахоси вел̣урийамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. лохитан̇камайасса та̄ласса лохитан̇камайо кхандхо ахоси маса̄рагалламайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. маса̄рагалламайасса та̄ласса маса̄рагалламайо кхандхо ахоси лохитан̇камайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. саббаратанамайасса та̄ласса саббаратанамайо кхандхо ахоси, саббаратанамайа̄ни патта̄ни ча пхала̄ни ча. та̄сам̣ кхо пана̄нанда, та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси, ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча. сеййатха̄пи, а̄нанда, пан̃чан̇гикасса тӯрийасса сувинӣтасса суппат̣ита̄л̣итасса сукусалехи саманна̄хатасса саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча, евамева кхо, а̄нанда, та̄сам̣ та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддо ахоси ваггу ча раджанӣйо ча кхаманӣйо ча маданӣйо ча. йе кхо пана̄нанда, тена самайена куса̄ватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ дхутта̄ ахесум̣ сон̣д̣а̄ пипа̄са̄, те та̄сам̣ та̄лапантӣнам̣ ва̄терита̄нам̣ саддена парича̄ресум̣.
‘‘нит̣т̣хите кхо пана̄нанда, дхамме па̄са̄де нит̣т̣хита̄йа дхамма̄йа ча поккхаран̣ийа̄ ра̄джа̄ маха̄судассано ‘йе [йе ко пана̄нанда (сйа̄. ка.)] тена самайена саман̣есу ва̄ саман̣асаммата̄ бра̄хман̣есу ва̄ бра̄хман̣асаммата̄’, те саббака̄мехи сантаппетва̄ дхаммам̣ па̄са̄дам̣ абхирухи.
пат̣хамабха̄н̣ава̄ро.
джха̄насампатти
260. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘кисса ну кхо ме идам̣ каммасса пхалам̣ кисса каммасса випа̄ко, йена̄хам̣ етарахи евам̣махиддхико евам̣маха̄нубха̄во’ти? атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘тин̣н̣ам̣ кхо ме идам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ тин̣н̣ам̣ камма̄нам̣ випа̄ко, йена̄хам̣ етарахи евам̣махиддхико евам̣маха̄нубха̄во, сеййатхидам̣ да̄насса дамасса сам̣йамасса̄’ти.
‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано йена маха̄вийӯхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ маха̄вийӯхасса кӯт̣а̄га̄расса два̄ре т̣хито уда̄нам̣ уда̄неси – ‘тит̣т̣ха, ка̄мавитакка, тит̣т̣ха, бйа̄па̄давитакка, тит̣т̣ха, вихим̣са̄витакка. етта̄вата̄ ка̄мавитакка, етта̄вата̄ бйа̄па̄давитакка, етта̄вата̄ вихим̣са̄витакка̄’ти.
261. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано маха̄вийӯхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ пависитва̄ сован̣н̣амайе паллан̇ке нисинно вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄си. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣ четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄си. пӣтийа̄ ча вира̄га̄ упеккхако ча виха̄си, сато ча сампаджа̄но сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведеси, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’ти татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄си. сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа виха̄си.
262. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано маха̄вийӯха̄ кӯт̣а̄га̄ра̄ никкхамитва̄ сован̣н̣амайам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ пависитва̄ рӯпийамайе паллан̇ке нисинно метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си. татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ метта̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ виха̄си. карун̣а̄сахагатена четаса̄…пе… мудита̄сахагатена четаса̄…пе… упеккха̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ виха̄си татха̄ дутийам̣ татха̄ татийам̣ татха̄ чатуттхам̣. ити уддхамадхо тирийам̣ саббадхи саббаттата̄йа сабба̄вантам̣ локам̣ упеккха̄сахагатена четаса̄ випулена махаггатена аппама̄н̣ена аверена абйа̄паджджена пхаритва̄ виха̄си.
чатура̄сӣти нагарасахасса̄ди
263. ‘‘ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни ахесум̣ куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни; чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни ахесум̣ дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни; чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни ахесум̣ маха̄вийӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни; чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни ахесум̣ сован̣н̣амайа̄ни рӯпийамайа̄ни дантамайа̄ни са̄рамайа̄ни гонакаттхата̄ни пат̣икаттхата̄ни пат̣аликаттхата̄ни кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄ни сауттараччхада̄ни убхатолохитакӯпадха̄на̄ни; чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни ахесум̣ сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни упосатхана̄гара̄джаппамукха̄ни; чатура̄сӣти ассасахасса̄ни ахесум̣ сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни вала̄хакаассара̄джаппамукха̄ни; чатура̄сӣти ратхасахасса̄ни ахесум̣ сӣхачаммапарива̄ра̄ни бйаггхачаммапарива̄ра̄ни дӣпичаммапарива̄ра̄ни пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни веджайантаратхаппамукха̄ни; чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни ахесум̣ ман̣иратанаппамукха̄ни; чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни ахесум̣ субхадда̄девиппамукха̄ни; чатура̄сӣти гахапатисахасса̄ни ахесум̣ гахапатиратанаппамукха̄ни; чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни ахесум̣ ануйанта̄ни парин̣а̄йакаратанаппамукха̄ни; чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни ахесум̣ духасандана̄ни [дукӯласандана̄ни(пӣ.)] дукӯласанда̄на̄ни [дукӯласандана̄ни (пӣ.) дукӯласанда̄на̄ни (сам̣. ни. 3.96)] кам̣сӯпадха̄ран̣а̄ни; чатура̄сӣти ваттхакот̣исахасса̄ни ахесум̣ кхомасукхума̄нам̣ каппа̄сикасукхума̄нам̣ косеййасукхума̄нам̣ камбаласукхума̄нам̣; (ран̃н̃о, а̄нанда, маха̄судассанасса) [( ) сӣ. ипоттхакесу наттхи] чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни ахесум̣ са̄йам̣ па̄там̣ бхатта̄бхиха̄ро абхихарийиттха.
264. ‘‘тена кхо пана̄нанда, самайена ран̃н̃о маха̄судассанасса чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти. атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса етадахоси – ‘има̄ни кхо ме чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти, йам̣нӯна вассасатасса вассасатасса аччайена двечатта̄лӣсам̣ двечатта̄лӣсам̣ на̄гасахасса̄ни саким̣ саким̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхеййу’нти. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано парин̣а̄йакаратанам̣ а̄мантеси – ‘има̄ни кхо ме, самма парин̣а̄йакаратана, чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти, тена хи, самма парин̣а̄йакаратана, вассасатасса вассасатасса аччайена двечатта̄лӣсам̣ двечатта̄лӣсам̣ на̄гасахасса̄ни саким̣ саким̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхантӯ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, парин̣а̄йакаратанам̣ ран̃н̃о маха̄судассанасса паччассоси. атха кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса апарена самайена вассасатасса вассасатасса аччайена двечатта̄лӣсам̣ двечатта̄лӣсам̣ на̄гасахасса̄ни саким̣ саким̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамам̣су.
субхадда̄девиупасан̇каманам̣
265. ‘‘атха кхо, а̄нанда, субхадда̄йа девийа̄ бахуннам̣ васса̄нам̣ бахуннам̣ вассасата̄нам̣ бахуннам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена етадахоси – ‘чирам̣ дит̣т̣хо кхо ме ра̄джа̄ маха̄судассано. йам̣нӯна̄хам̣ ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ дассана̄йа упасан̇камеййа’нти. атха кхо, а̄нанда, субхадда̄ девӣ иттха̄га̄рам̣ а̄мантеси – ‘етха тумхе сӣса̄ни нха̄йатха пӣта̄ни ваттха̄ни па̄рупатха. чирам̣ дит̣т̣хо но ра̄джа̄ маха̄судассано, ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма̄’ти. ‘евам̣, аййе’ти кхо, а̄нанда, иттха̄га̄рам̣ субхадда̄йа девийа̄ пат̣иссутва̄ сӣса̄ни нха̄йитва̄ пӣта̄ни ваттха̄ни па̄рупитва̄ йена субхадда̄ девӣ тенупасан̇ками. атха кхо, а̄нанда, субхадда̄ девӣ парин̣а̄йакаратанам̣ а̄мантеси – ‘каппехи, самма парин̣а̄йакаратана, чатуран̇гиним̣ сенам̣, чирам̣ дит̣т̣хо но ра̄джа̄ маха̄судассано, ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ дассана̄йа упасан̇камисса̄ма̄’ти. ‘евам̣, девӣ’ти кхо, а̄нанда, парин̣а̄йакаратанам̣ субхадда̄йа девийа̄ пат̣иссутва̄ чатуран̇гиним̣ сенам̣ каппа̄петва̄ субхадда̄йа девийа̄ пат̣иведеси – ‘каппита̄ кхо, деви, чатуран̇гинӣ сена̄, йассада̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’ти. атха кхо, а̄нанда, субхадда̄ девӣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа саддхим̣ иттха̄га̄рена йена дхаммо па̄са̄до тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ дхаммам̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ йена маха̄вийӯхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ тенупасан̇ками. упасан̇камитва̄ маха̄вийӯхасса кӯт̣а̄га̄расса два̄раба̄хам̣ а̄ламбитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано саддам̣ сутва̄ – ‘ким̣ ну кхо махато вийа джанака̄йасса саддо’ти маха̄вийӯха̄ кӯт̣а̄га̄ра̄ никкхаманто аддаса субхаддам̣ девим̣ два̄раба̄хам̣ а̄ламбитва̄ т̣хитам̣, дисва̄на субхаддам̣ девим̣ етадавоча – ‘еттхева, деви, тит̣т̣ха ма̄ па̄висӣ’ти. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄мантеси – ‘ехи твам̣, амбхо пуриса, маха̄вийӯха̄ кӯт̣а̄га̄ра̄ сован̣н̣амайам̣ паллан̇кам̣ нӣхаритва̄ саббасован̣н̣амайе та̄лаване пан̃н̃апехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, а̄нанда, со пурисо ран̃н̃о маха̄судассанасса пат̣иссутва̄ маха̄вийӯха̄ кӯт̣а̄га̄ра̄ сован̣н̣амайам̣ паллан̇кам̣ нӣхаритва̄ саббасован̣н̣амайе та̄лаване пан̃н̃апеси. атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеси па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но.
266. ‘‘атха кхо, а̄нанда, субхадда̄йа девийа̄ етадахоси – ‘виппасанна̄ни кхо ран̃н̃о маха̄судассанасса индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то, ма̄ хева кхо ра̄джа̄ маха̄судассано ка̄ламака̄сӣ’ти ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ етадавоча –
‘има̄ни те, дева, чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни маха̄вийӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни сован̣н̣амайа̄ни рӯпийамайа̄ни дантамайа̄ни са̄рамайа̄ни гонакаттхата̄ни пат̣икаттхата̄ни пат̣аликаттхата̄ни кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄ни сауттараччхада̄ни убхатолохитакӯпадха̄на̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи, джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни упосатхана̄гара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ассасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни вала̄хакаассара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева чатура̄сӣти ратхасахасса̄ни сӣхачаммапарива̄ра̄ни бйаггхачаммапарива̄ра̄ни дӣпичаммапарива̄ра̄ни пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни веджайантаратхаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни ман̣иратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни иттхиратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти гахапатисахасса̄ни гахапатиратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни ануйанта̄ни парин̣а̄йакаратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни духасандана̄ни кам̣сӯпадха̄ран̣а̄ни. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ваттхакот̣исахасса̄ни кхомасукхума̄нам̣ каппа̄сикасукхума̄нам̣ косеййасукхума̄нам̣ камбаласукхума̄нам̣. еттха, дева, чхандам̣ джанехи, джӣвите апеккхам̣ карохи. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ бхатта̄бхиха̄ро абхихарийати. еттха, дева, чхандам̣ джанехи джӣвите апеккхам̣ карохӣ’ти.
267. ‘‘евам̣ вутте, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано субхаддам̣ девим̣ етадавоча –
‘дӣгхараттам̣ кхо мам̣ твам̣, деви, ит̣т̣хехи кантехи пийехи мана̄пехи самуда̄чариттха; атха ча пана мам̣ твам̣ паччхиме ка̄ле анит̣т̣хехи акантехи аппийехи амана̄пехи самуда̄чарасӣ’ти. ‘катхам̣ чарахи там̣, дева, самуда̄чара̄мӣ’ти? ‘евам̣ кхо мам̣ твам̣, деви, самуда̄чара – ‘‘саббехева, дева, пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во ан̃н̃атха̄бха̄во, ма̄ кхо твам̣, дева, са̄пеккхо ка̄ламака̄си, дуккха̄ са̄пеккхасса ка̄лан̇кирийа̄, гарахита̄ ча са̄пеккхасса ка̄лан̇кирийа̄. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни маха̄вийӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни сован̣н̣амайа̄ни рӯпийамайа̄ни дантамайа̄ни са̄рамайа̄ни гонакаттхата̄ни пат̣икаттхата̄ни пат̣аликаттхата̄ни кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄ни сауттараччхада̄ни убхатолохитакӯпадха̄на̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни упосатхана̄гара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ассасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни вала̄хакаассара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ратхасахасса̄ни сӣхачаммапарива̄ра̄ни бйаггхачаммапарива̄ра̄ни дӣпичаммапарива̄ра̄ни пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни веджайантаратхаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни ман̣иратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни субхадда̄девиппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти гахапатисахасса̄ни гахапатиратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни ануйанта̄ни парин̣а̄йакаратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни духасандана̄ни кам̣сӯпадха̄ран̣а̄ни. еттха дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ваттхакот̣исахасса̄ни кхомасукхума̄нам̣ каппа̄сикасукхума̄нам̣ косеййасукхума̄нам̣ камбаласукхума̄нам̣. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те дева чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ бхатта̄бхиха̄ро абхихарийати. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄сӣ’’’ти.
268. ‘‘евам̣ вутте, а̄нанда, субхадда̄ девӣ пароди ассӯни паваттеси. атха кхо, а̄нанда, субхадда̄ девӣ ассӯни пун̃чхитва̄ [памаджджитва̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.), пун̃джитва̄ (ка.)] ра̄джа̄нам̣ маха̄судассанам̣ етадавоча –
‘саббехева, дева, пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во ан̃н̃атха̄бха̄во, ма̄ кхо твам̣, дева, са̄пеккхо ка̄ламака̄си, дуккха̄ са̄пеккхасса ка̄лан̇кирийа̄, гарахита̄ ча са̄пеккхасса ка̄лан̇кирийа̄. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни маха̄вийӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни сован̣н̣амайа̄ни рӯпийамайа̄ни дантамайа̄ни са̄рамайа̄ни гонакаттхата̄ни пат̣икаттхата̄ни пат̣аликаттхата̄ни кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄ни сауттараччхада̄ни убхатолохитакӯпадха̄на̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни упосатхана̄гара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ассасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни вала̄хакаассара̄джаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха, джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ратхасахасса̄ни сӣхачаммапарива̄ра̄ни бйаггхачаммапарива̄ра̄ни дӣпичаммапарива̄ра̄ни пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни веджайантаратхаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни ман̣иратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни иттхиратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха, джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти гахапатисахасса̄ни гахапатиратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни ануйанта̄ни парин̣а̄йакаратанаппамукха̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни духасандана̄ни кам̣сӯпадха̄ран̣а̄ни. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти ваттхакот̣исахасса̄ни кхомасукхума̄нам̣ каппа̄сикасукхума̄нам̣ косеййасукхума̄нам̣ камбаласукхума̄нам̣. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄си. има̄ни те, дева, чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ бхатта̄бхиха̄ро абхихарийати. еттха, дева, чхандам̣ паджаха джӣвите апеккхам̣ ма̄ка̄сӣ’ти.
брахмалокӯпагамам̣
269. ‘‘атха кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано начирассева ка̄ламака̄си. сеййатха̄пи, а̄нанда, гахапатисса ва̄ гахапатипуттасса ва̄ манун̃н̃ам̣ бходжанам̣ бхутта̄висса бхаттасаммадо хоти, евамева кхо, а̄нанда, ран̃н̃о маха̄судассанасса ма̄ран̣антика̄ ведана̄ ахоси. ка̄лан̇като ча, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано сугатим̣ брахмалокам̣ упападжджи. ра̄джа̄, а̄нанда, маха̄судассано чатура̄сӣти вассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣ам̣ [кӣл̣итам̣ (ка.), кӣл̣икам̣ (сӣ. пӣ.)] кӣл̣и. чатура̄сӣти вассасахасса̄ни опараджджам̣ ка̄реси. чатура̄сӣти вассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄реси. чатура̄сӣти вассасахасса̄ни гихибхӯто [гихӣбхӯто (сӣ. пӣ.)] дхамме па̄са̄де брахмачарийам̣ чари [брахмачарийамачари (ка.)]. со чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ брахмалокӯпаго ахоси.
270. ‘‘сийа̄ кхо пана̄нанда, евамасса – ‘ан̃н̃о нӯна тена самайена ра̄джа̄ маха̄судассано ахосӣ’ти, на кхо панетам̣, а̄нанда, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахам̣ тена самайена ра̄джа̄ маха̄судассано ахосим̣. мама та̄ни чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни маха̄вийӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни сован̣н̣амайа̄ни рӯпийамайа̄ни дантамайа̄ни са̄рамайа̄ни гонакаттхата̄ни пат̣икаттхата̄ни пат̣аликаттхата̄ни кадалимигапаварапаччаттхаран̣а̄ни сауттараччхада̄ни убхатолохитакӯпадха̄на̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти на̄гасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни упосатхана̄гара̄джаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти ассасахасса̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни вала̄хакаассара̄джаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти ратхасахасса̄ни сӣхачаммапарива̄ра̄ни бйаггхачаммапарива̄ра̄ни дӣпичаммапарива̄ра̄ни пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄ни сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ни сован̣н̣адхаджа̄ни хемаджа̄лапат̣иччханна̄ни веджайантаратхаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни ман̣иратанаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни субхадда̄девиппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти гахапатисахасса̄ни гахапатиратанаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни ануйанта̄ни парин̣а̄йакаратанаппамукха̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни духасандана̄ни кам̣сӯпадха̄ран̣а̄ни, мама та̄ни чатура̄сӣти ваттхакот̣исахасса̄ни кхомасукхума̄нам̣ каппа̄сикасукхума̄нам̣ косеййасукхума̄нам̣ камбаласукхума̄нам̣, мама та̄ни чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни са̄йам̣ па̄там̣ бхатта̄бхиха̄ро абхихарийиттха.
271. ‘‘тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтинагарасахасса̄нам̣ екан̃н̃ева там̣ нагарам̣ хоти, йам̣ тена самайена аджджха̄васа̄ми йадидам̣ куса̄ватӣ ра̄джадха̄нӣ. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтипа̄са̄дасахасса̄нам̣ екойева со па̄са̄до хоти, йам̣ тена самайена аджджха̄васа̄ми йадидам̣ дхаммо па̄са̄до. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтикӯт̣а̄га̄расахасса̄нам̣ екан̃н̃ева там̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ хоти, йам̣ тена самайена аджджха̄васа̄ми йадидам̣ маха̄вийӯхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтипаллан̇касахасса̄нам̣ екойева со паллан̇ко хоти, йам̣ тена самайена парибхун̃джа̄ми йадидам̣ сован̣н̣амайо ва̄ рӯпийамайо ва̄ дантамайо ва̄ са̄рамайо ва̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтина̄гасахасса̄нам̣ екойева со на̄го хоти, йам̣ тена самайена абхируха̄ми йадидам̣ упосатхо на̄гара̄джа̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтиассасахасса̄нам̣ екойева со ассо хоти, йам̣ тена самайена абхируха̄ми йадидам̣ вала̄хако ассара̄джа̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтиратхасахасса̄нам̣ екойева со ратхо хоти, йам̣ тена самайена абхируха̄ми йадидам̣ веджайантаратхо. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтииттхисахасса̄нам̣ ека̄йева са̄ иттхӣ хоти, йа̄ тена самайена паччупат̣т̣ха̄ти кхаттийа̄нӣ ва̄ вессинӣ [весса̄йинӣ (сйа̄.), вела̄мика̄нӣ (ка. сӣ. пӣ.) вела̄мика̄ (сам̣. ни. 3.96)] ва̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, ва̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтиваттхакот̣исахасса̄нам̣ екам̣йева там̣ дуссайугам̣ хоти, йам̣ тена самайена паридаха̄ми кхомасукхумам̣ ва̄ каппа̄сикасукхумам̣ ва̄ косеййасукхумам̣ ва̄ камбаласукхумам̣ ва̄. тесам̣ кхо пана̄нанда, чатура̄сӣтитха̄липа̄касахасса̄нам̣ екойева со тха̄липа̄ко хоти, йато на̄л̣икоданапарамам̣ бхун̃джа̄ми тадупийан̃ча сӯпеййам̣.
272. ‘‘пасса̄нанда, саббете сан̇кха̄ра̄ атӣта̄ нируддха̄ випарин̣ата̄. евам̣ аничча̄ кхо, а̄нанда, сан̇кха̄ра̄; евам̣ аддхува̄ кхо, а̄нанда, сан̇кха̄ра̄; евам̣ анасса̄сика̄ кхо, а̄нанда, сан̇кха̄ра̄! йа̄ван̃чидам̣, а̄нанда, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣, алам̣ вираджджитум̣, алам̣ вимуччитум̣.
‘‘чхаккхаттум̣ кхо пана̄хам̣, а̄нанда, абхиджа̄на̄ми имасмим̣ падесе сарӣрам̣ никкхипитам̣, тан̃ча кхо ра̄джа̄ва сама̄но чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийапатто саттаратанасаманна̄гато, айам̣ саттамо сарӣраниккхепо. на кхо пана̄хам̣, а̄нанда, там̣ падесам̣ саманупасса̄ми садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа йаттха татха̄гато ат̣т̣хамам̣ сарӣрам̣ никкхипеййа̄’’ти. идамавоча бхагава̄, идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;
уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти.
маха̄судассанасуттам̣ нит̣т̣хитам̣ чатуттхам̣.