3. маха̄паринибба̄насуттам̣
131. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто ваджджӣ абхийа̄тука̄мо хоти. со евама̄ха – ‘‘ахам̣ химе ваджджӣ евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве уччхеччха̄ми [уччхеджджа̄ми (сйа̄. пӣ.), уччхиджджа̄ми (ка.)] ваджджӣ, вина̄сесса̄ми ваджджӣ, анайабйасанам̣ а̄па̄десса̄ми ваджджӣ’’ти [а̄па̄десса̄ми ваджджӣти (саббаттха) а. ни. 7.22 пасситаббам̣].
132. атха кхо ра̄джа̄ ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто вассака̄рам̣ бра̄хман̣ам̣ магадхамаха̄маттам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи твам̣, бра̄хман̣а, йена бхагава̄ тенупасан̇кама; упасан̇камитва̄ мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда̄хи, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччха – ‘ра̄джа̄, бханте, ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто бхагавато па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхатӣ’ти. еван̃ча вадехи – ‘ра̄джа̄, бханте, ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто ваджджӣ абхийа̄тука̄мо. со евама̄ха – ‘‘ахам̣ химе ваджджӣ евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве уччхеччха̄ми ваджджӣ, вина̄сесса̄ми ваджджӣ, анайабйасанам̣ а̄па̄десса̄мӣ’’’ти. йатха̄ те бхагава̄ бйа̄кароти, там̣ са̄дхукам̣ уггахетва̄ мама а̄рочеййа̄си. на хи татха̄гата̄ витатхам̣ бхан̣антӣ’’ти.
вассака̄рабра̄хман̣о
133. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто ран̃н̃о ма̄гадхасса аджа̄тасаттусса ведехипуттасса пат̣иссутва̄ бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни йоджетва̄ бхаддам̣ бхаддам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхаддехи бхаддехи йа̄нехи ра̄джагахамха̄ ниййа̄си, йена гиджджхакӯт̣о паббато тена па̄йа̄си. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄, йа̄на̄ паччорохитва̄ паттикова йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ра̄джа̄, бхо готама, ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто бхото готамасса па̄де сираса̄ вандати, аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄рам̣ пуччхати. ра̄джа̄ [еван̃ча вадети ра̄джа̄ (ка.)], бхо готама, ма̄гадхо аджа̄тасатту ведехипутто ваджджӣ абхийа̄тука̄мо. со евама̄ха – ‘ахам̣ химе ваджджӣ евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве уччхеччха̄ми ваджджӣ, вина̄сесса̄ми ваджджӣ, анайабйасанам̣ а̄па̄десса̄мӣ’’’ти.
ра̄джаапариха̄нийадхамма̄
134. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пит̣т̣хито т̣хито хоти бхагавантам̣ бӣджайама̄но [вӣджайама̄но (сӣ.), вӣджийама̄но (сйа̄.)]. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ саннипа̄табахула̄’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ саннипа̄табахула̄’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣ абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ саннипа̄табахула̄ бхависсанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ самагга̄ саннипатанти, самагга̄ вут̣т̣хаханти, самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни каронтӣ’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ самагга̄ саннипатанти, самагга̄ вут̣т̣хаханти, самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни каронтӣ’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣ самагга̄ саннипатиссанти, самагга̄ вут̣т̣хахиссанти, самагга̄ ваджджикаран̣ӣйа̄ни кариссанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃атте пора̄н̣е ваджджидхамме сама̄да̄йа ваттантӣ’’’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апенти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинданти, йатха̄пан̃н̃атте пора̄н̣е ваджджидхамме сама̄да̄йа ваттантӣ’’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ‘‘ваджджӣ апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апессанти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхиндиссанти, йатха̄пан̃н̃атте пора̄н̣е ваджджидхамме сама̄да̄йа ваттиссанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ йе те ваджджӣнам̣ ваджджимахаллака̄, те саккаронти гарум̣ каронти [гарукаронти (сӣ. сйа̄. пӣ.)] ма̄ненти пӯдженти, тесан̃ча сотаббам̣ ман̃н̃антӣ’’’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ йе те ваджджӣнам̣ ваджджимахаллака̄, те саккаронти гарум̣ каронти ма̄ненти пӯдженти, тесан̃ча сотаббам̣ ман̃н̃антӣ’’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣ йе те ваджджӣнам̣ ваджджимахаллака̄, те саккариссанти гарум̣ кариссанти ма̄нессанти пӯджессанти, тесан̃ча сотаббам̣ ман̃н̃иссанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ йа̄ та̄ кулиттхийо кулакума̄рийо, та̄ на оккасса пасайха ва̄сентӣ’’’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ йа̄ та̄ кулиттхийо кулакума̄рийо та̄ на оккасса пасайха ва̄сентӣ’’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣ йа̄ та̄ кулиттхийо кулакума̄рийо, та̄ на оккасса пасайха ва̄сессанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣ йа̄ни та̄ни
ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄ни аббхантара̄ни чева ба̄хира̄ни ча, та̄ни саккаронти гарум̣ каронти ма̄ненти пӯдженти, тесан̃ча диннапуббам̣ катапуббам̣ дхаммикам̣ балим̣ но париха̄пентӣ’’’ти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘ваджджӣ йа̄ни та̄ни ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄ни аббхантара̄ни чева ба̄хира̄ни ча, та̄ни саккаронти гарум̣ каронти ма̄ненти пӯдженти тесан̃ча диннапуббам̣ катапуббам̣ дхаммикам̣ балим̣ но париха̄пентӣ’’’ти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣ йа̄ни та̄ни ваджджӣнам̣ ваджджичетийа̄ни аббхантара̄ни чева ба̄хира̄ни ча, та̄ни саккариссанти гарум̣ кариссанти ма̄нессанти пӯджессанти, тесан̃ча диннапуббам̣ катапуббам̣ дхаммикам̣ балим̣ но париха̄пессанти, вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘кинти те, а̄нанда, сутам̣, ‘ваджджӣнам̣ арахантесу дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти сусам̣вихита̄, кинти ана̄гата̄ ча араханто виджитам̣ а̄гаччхеййум̣, а̄гата̄ ча араханто виджите пха̄су вихареййу’’’нти? ‘‘сутам̣ метам̣, бханте ‘ваджджӣнам̣ арахантесу дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти сусам̣вихита̄ кинти ана̄гата̄ ча араханто виджитам̣ а̄гаччхеййум̣, а̄гата̄ ча араханто виджите пха̄су вихареййу’’’нти. ‘‘йа̄вакӣван̃ча, а̄нанда, ваджджӣнам̣ арахантесу дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти сусам̣вихита̄ бхависсати, кинти ана̄гата̄ ча араханто виджитам̣ а̄гаччхеййум̣, а̄гата̄ ча араханто виджите пха̄су вихареййунти. вуддхийева, а̄нанда, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.
135. атха кхо бхагава̄ вассака̄рам̣ бра̄хман̣ам̣ магадхамаха̄маттам̣ а̄мантеси – ‘‘екамида̄хам̣, бра̄хман̣а, самайам̣ веса̄лийам̣ вихара̄ми са̄рандаде [са̄нандаре (ка.)] четийе. татра̄хам̣ ваджджӣнам̣ име сатта апариха̄нийе дхамме десесим̣. йа̄вакӣван̃ча, бра̄хман̣а, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ ваджджӣсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу ваджджӣ сандиссиссанти, вуддхийева, бра̄хман̣а, ваджджӣнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.
евам̣ вутте, вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘екамекенапи, бхо готама, апариха̄нийена дхаммена саманна̄гата̄нам̣ ваджджӣнам̣ вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни. ко пана ва̄до саттахи апариха̄нийехи дхаммехи. акаран̣ӣйа̄ва [акаран̣ӣйа̄ ча (сйа̄. ка.)], бхо готама, ваджджӣ [ваджджӣнам̣ (ка.)] ран̃н̃а̄ ма̄гадхена аджа̄тасаттуна̄ ведехипуттена йадидам̣ йуддхасса, ан̃н̃атра упала̄пана̄йа ан̃н̃атра митхубхеда̄. ханда ча да̄ни майам̣, бхо готама, гаччха̄ма, бахукичча̄ майам̣ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. ‘‘йассада̄ни твам̣, бра̄хман̣а, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо вассака̄ро бра̄хман̣о магадхамаха̄матто бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
бхиккхуапариха̄нийадхамма̄
136. атха кхо бхагава̄ ачирапакканте вассака̄ре бра̄хман̣е магадхамаха̄матте а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха твам̣, а̄нанда, йа̄ватика̄ бхиккхӯ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вихаранти, те саббе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннипа̄техӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ йа̄ватика̄ бхиккхӯ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вихаранти, те саббе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннипа̄тетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘саннипатито, бханте, бхиккхусан̇гхо, йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘сатта во, бхиккхаве, апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манасикаротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ абхин̣хам̣ саннипа̄та̄ саннипа̄табахула̄ бхависсанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ самагга̄ саннипатиссанти, самагга̄ вут̣т̣хахиссанти, самагга̄ сан̇гхакаран̣ӣйа̄ни кариссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апессанти, пан̃н̃аттам̣ на самуччхиндиссанти, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ваттиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ йе те бхиккхӯ тхера̄ раттан̃н̃ӯ чирапаббаджита̄ сан̇гхапитаро сан̇гхапарин̣а̄йака̄, те саккариссанти гарум̣ кариссанти ма̄нессанти пӯджессанти, тесан̃ча сотаббам̣ ман̃н̃иссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ уппанна̄йа тан̣ха̄йа поноббхавика̄йа на васам̣ гаччхиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ а̄ран̃н̃акесу сена̄санесу са̄пеккха̄ бхависсанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ паччаттан̃н̃ева сатим̣ упат̣т̣хапессанти – ‘кинти ана̄гата̄ ча песала̄ сабрахмача̄рӣ а̄гаччхеййум̣, а̄гата̄ ча песала̄ сабрахмача̄рӣ пха̄су [пха̄сум̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] вихареййу’нти. вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
137. ‘‘апарепи во, бхиккхаве, сатта апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манасикаротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на камма̄ра̄ма̄ бхависсанти на каммарата̄ на камма̄ра̄матамануйутта̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на бхасса̄ра̄ма̄ бхависсанти на бхассарата̄ на бхасса̄ра̄матамануйутта̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на нидда̄ра̄ма̄ бхависсанти на нидда̄рата̄ на нидда̄ра̄матамануйутта̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на сан̇ган̣ика̄ра̄ма̄ бхависсанти на сан̇ган̣икарата̄ на сан̇ган̣ика̄ра̄матамануйутта̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на па̄пиччха̄ бхависсанти на па̄пика̄нам̣ иччха̄нам̣ васам̣ гата̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на па̄памитта̄ бхависсанти на па̄пасаха̄йа̄ на па̄пасампаван̇ка̄, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ на ораматтакена висеса̄дхигамена антара̄воса̄нам̣ а̄паджджиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
138. ‘‘апарепи во, бхиккхаве, сатта апариха̄нийе дхамме десесса̄ми…пе… ‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ саддха̄ бхависсанти…пе… хиримана̄ бхависсанти… оттаппӣ бхависсанти… бахуссута̄ бхависсанти… а̄раддхавӣрийа̄ бхависсанти… упат̣т̣хитассатӣ бхависсанти… пан̃н̃аванто бхависсанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни. йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
139. ‘‘апарепи во, бхиккхаве, сатта апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манасикаротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккху сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти…пе… дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вессанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄ но париха̄ни.
140. ‘‘апарепи во, бхиккхаве, сатта апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манасикаротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ аниччасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти…пе… анаттасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти… асубхасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти… а̄дӣнавасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти… паха̄насан̃н̃ам̣ бха̄вессанти… вира̄гасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти… ниродхасан̃н̃ам̣ бха̄вессанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име сатта апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча саттасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
141. ‘‘чха, во бхиккхаве, апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манасикаротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пессанти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пессанти …пе… меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣ха̄пессанти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ, йе те ла̄бха̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄ антамасо паттапарийа̄паннаматтампи татха̄рӯпехи ла̄бхехи аппат̣ивибхаттабхогӣ бхависсанти сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣ, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ йа̄ни ка̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃ӯпасаттха̄ни [вин̃н̃уппасаттха̄ни (сӣ.)] апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни татха̄рӯпесу сӣлесу сӣласа̄ман̃н̃агата̄ вихариссанти сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, бхиккхӯ йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄, ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа, татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агата̄ вихариссанти сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.
‘‘йа̄вакӣван̃ча, бхиккхаве, име чха апариха̄нийа̄ дхамма̄ бхиккхӯсу т̣хассанти, имесу ча чхасу апариха̄нийесу дхаммесу бхиккхӯ сандиссиссанти, вуддхийева, бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.
142. татра судам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихаранто гиджджхакӯт̣е паббате етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти – ‘‘ити сӣлам̣, ити сама̄дхи, ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
143. атха кхо бхагава̄ ра̄джагахе йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена амбалат̣т̣хика̄ тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена амбалат̣т̣хика̄ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ амбалат̣т̣хика̄йам̣ вихарати ра̄джа̄га̄раке. татра̄пи судам̣ бхагава̄ амбалат̣т̣хика̄йам̣ вихаранто ра̄джа̄га̄раке етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти – ‘‘ити сӣлам̣ ити сама̄дхи ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
144. атха кхо бхагава̄ амбалат̣т̣хика̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена на̄л̣анда̄ тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена на̄л̣анда̄ тадавасари, татра судам̣ бхагава̄ на̄л̣анда̄йам̣ вихарати па̄ва̄рикамбаване.
са̄рипуттасӣхана̄до
145. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘евам̣ пасанно ахам̣, бханте, бхагавати; на ча̄ху на ча бхависсати на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро йадидам̣ самбодхийа’’нти. ‘‘ул̣а̄ра̄ кхо те айам̣, са̄рипутта, а̄сабхӣ ва̄ча̄ [а̄сабхива̄ча̄ (сйа̄.)] бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати; на ча̄ху на ча бхависсати на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро йадидам̣ самбодхийа’нти.
‘‘ким̣ те [ким̣ ну (сйа̄. пӣ. ка.)], са̄рипутта, йе те ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘ким̣ пана те [ким̣ пана (сйа̄. пӣ. ка.)], са̄рипутта, йе те бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто четаса̄ чето паричча видита̄ – ‘евам̣сӣла̄ те бхагаванто бхависсанти итипи, евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто бхависсанти итипӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘ким̣ пана те, са̄рипутта, ахам̣ етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо четаса̄ чето паричча видито – ‘‘евам̣сӣло бхагава̄ итипи, евам̣дхаммо евам̣пан̃н̃о евам̣виха̄рӣ евам̣вимутто бхагава̄ итипӣ’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘еттха ча хи те, са̄рипутта, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ [четопарин̃н̃а̄йан̃а̄н̣ам̣ (сйа̄.), четаса̄ четопарийа̄йан̃а̄н̣ам̣ (ка.)] наттхи. атха кин̃чарахи те айам̣, са̄рипутта, ул̣а̄ра̄ а̄сабхӣ ва̄ча̄ бха̄сита̄, екам̣со гахито, сӣхана̄до надито – ‘евам̣пасанно ахам̣, бханте, бхагавати; на ча̄ху на ча бхависсати на четарахи виджджати ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро йадидам̣ самбодхийа’’’нти?
146. ‘‘на кхо ме, бханте, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ аттхи, апи ча ме дхамманвайо видито. сеййатха̄пи, бханте, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ дал̣худдха̄пам̣ дал̣хапа̄ка̄раторан̣ам̣ екадва̄рам̣, татрасса дова̄рико пан̣д̣ито вийатто медха̄вӣ ан̃н̃а̄та̄нам̣ нива̄рета̄ н̃а̄та̄нам̣ павесета̄. со тасса нагарасса саманта̄ анупарийа̄йапатхам̣ [анучарийа̄йапатхам̣ (сйа̄.)] ануккамама̄но на пассеййа па̄ка̄расандхим̣ ва̄ па̄ка̄равиварам̣ ва̄, антамасо бил̣а̄раниккхаманаматтампи. тасса евамасса [на пассеййа тасса евамасса (сйа̄.)] – ‘йе кхо кечи ол̣а̄рика̄ па̄н̣а̄ имам̣ нагарам̣ пависанти ва̄ никкхаманти ва̄, саббе те имина̄ва два̄рена пависанти ва̄ никкхаманти ва̄’ти. евамева кхо ме, бханте, дхамманвайо видито – ‘йе те, бханте, ахесум̣ атӣтамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу супатит̣т̣хитачитта̄ саттабоджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхим̣су. йепи те, бханте, бхависсанти ана̄гатамаддха̄нам̣ араханто самма̄самбуддха̄, саббе те бхагаванто пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу супатит̣т̣хитачитта̄ сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхиссанти. бхагава̄пи, бханте, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу супатит̣т̣хитачитто сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’’ти.
147. татрапи судам̣ бхагава̄ на̄л̣анда̄йам̣ вихаранто па̄ва̄рикамбаване етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти – ‘‘ити сӣлам̣, ити сама̄дхи, ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
дуссӣлаа̄дӣнава̄
148. атха кхо бхагава̄ на̄л̣анда̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена па̄т̣алига̄мо тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена па̄т̣алига̄мо тадавасари. ассосум̣ кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ – ‘‘бхагава̄ кира па̄т̣алига̄мам̣ ануппатто’’ти. атха кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘адхива̄сету но, бханте, бхагава̄ а̄васатха̄га̄ра’’нти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саббасантхарим̣ [саббасантхаритам̣ саттхатам̣ (сйа̄.), саббасантхарим̣ сантхатам̣ (ка.)] а̄васатха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ телападӣпам̣ а̄ропетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘саббасантхарисантхатам̣ [саббасантхарим̣ сантхатам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)], бханте, а̄васатха̄га̄рам̣, а̄сана̄ни пан̃н̃атта̄ни, удакаман̣ико патит̣т̣ха̄пито, телападӣпо а̄ропито; йассада̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ [идам̣ падам̣ винайамаха̄вагга на диссати]. нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена а̄васатха̄га̄рам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ маджджхимам̣ тхамбхам̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо [пураттхима̄бхимукхо (ка.)] нисӣди. бхиккхусан̇гхопи кхо па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ паччхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣди бхагавантамева пураккхатва̄. па̄т̣алига̄мика̄пи кхо упа̄сака̄ па̄де паккха̄летва̄ а̄васатха̄га̄рам̣ пависитва̄ пураттхимам̣ бхиттим̣ нисса̄йа паччхима̄бхимукха̄ нисӣдим̣су бхагавантамева пураккхатва̄.
149. атха кхо бхагава̄ па̄т̣алига̄мике упа̄саке а̄мантеси – ‘‘пан̃чиме, гахапатайо, а̄дӣнава̄ дуссӣласса сӣлавипаттийа̄. катаме пан̃ча? идха, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно пама̄да̄дхикаран̣ам̣ махатим̣ бхогаджа̄ним̣ нигаччхати. айам̣ пат̣хамо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣласса сӣлавипаннасса па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати. айам̣ дутийо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ – ависа̄радо упасан̇камати ман̇кубхӯто. айам̣ татийо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно саммӯл̣хо ка̄лан̇кароти. айам̣ чатуттхо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, дуссӣло сӣлавипанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. айам̣ пан̃чамо а̄дӣнаво дуссӣласса сӣлавипаттийа̄. име кхо, гахапатайо, пан̃ча а̄дӣнава̄ дуссӣласса сӣлавипаттийа̄.
сӣлавантаа̄нисам̣са
150. ‘‘пан̃чиме, гахапатайо, а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа. катаме пан̃ча? идха, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно аппама̄да̄дхикаран̣ам̣ махантам̣ бхогаккхандхам̣ адхигаччхати. айам̣ пат̣хамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлавато сӣласампаннасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати. айам̣ дутийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати – йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ виса̄радо упасан̇камати аман̇кубхӯто. айам̣ татийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно асаммӯл̣хо ка̄лан̇кароти. айам̣ чатуттхо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, гахапатайо, сӣлава̄ сӣласампанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. айам̣ пан̃чамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. име кхо, гахапатайо, пан̃ча а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’ти.
151. атха кхо бхагава̄ па̄т̣алига̄мике упа̄саке бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ уййоджеси – ‘‘абхикканта̄ кхо, гахапатайо, ратти, йассада̄ни тумхе ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо па̄т̣алига̄мика̄ упа̄сака̄ бхагавато пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су. атха кхо бхагава̄ ачирапаккантесу па̄т̣алига̄микесу упа̄сакесу сун̃н̃а̄га̄рам̣ па̄виси.
па̄т̣алипуттанагарама̄панам̣
152. тена кхо пана самайена сунидхавассака̄ра̄ [сунӣдхавассака̄ра̄ (сйа̄. ка.)] магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа. тена самайена самбахула̄ девата̄йо сахассева [сахассассева (сӣ. пӣ. ка.), сахассасева (т̣ӣка̄йам̣ па̄т̣хантарам̣), сахассасахассева (уда̄нат̣т̣хакатха̄)] па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣ханти. йасмим̣ падесе махесаккха̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, махесаккха̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе маджджхима̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, маджджхима̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе нӣча̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, нӣча̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена та̄ девата̄йо сахассева па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣хантийо. атха кхо бхагава̄ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘ке ну кхо [ко ну кхо (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)], а̄нанда, па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пентӣ’’ти [ма̄петӣти (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)]? ‘‘сунидхавассака̄ра̄, бханте, магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа̄’’ти. ‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, девехи та̄ватим̣сехи саддхим̣ мантетва̄, евамева кхо, а̄нанда, сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ па̄т̣алига̄ме нагарам̣ ма̄пенти ваджджӣнам̣ пат̣иба̄ха̄йа. идха̄хам̣, а̄нанда, аддасам̣ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена самбахула̄ девата̄йо сахассева па̄т̣алига̄ме ваттхӯни паригган̣хантийо. йасмим̣, а̄нанда, падесе махесаккха̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, махесаккха̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе маджджхима̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, маджджхима̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йасмим̣ падесе нӣча̄ девата̄ ваттхӯни паригган̣ханти, нӣча̄нам̣ таттха ран̃н̃ам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ читта̄ни наманти нивесана̄ни ма̄петум̣. йа̄вата̄, а̄нанда, арийам̣ а̄йатанам̣ йа̄вата̄ ван̣иппатхо идам̣ агганагарам̣ бхависсати па̄т̣алипуттам̣ пут̣абхеданам̣. па̄т̣алипуттасса кхо, а̄нанда, тайо антара̄йа̄ бхависсанти – аггито ва̄ удакато ва̄ митхубхеда̄ ва̄’’ти.
153. атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммодим̣су, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су, екамантам̣ т̣хита̄ кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘адхива̄сету но бхавам̣ готамо аджджатана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ йена сако а̄васатхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ саке а̄васатхе пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песум̣ – ‘‘ка̄ло, бхо готама, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти.
атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена сунидхавассака̄ра̄нам̣ магадхамаха̄матта̄нам̣ а̄васатхо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппесум̣ сампава̄ресум̣. атха кхо сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо сунидхавассака̄ре магадхамаха̄матте бхагава̄ има̄хи га̄тха̄хи анумоди –
‘‘йасмим̣ падесе каппети, ва̄сам̣ пан̣д̣итаджа̄тийо;
сӣлавантеттха бходжетва̄, сан̃н̃ате брахмача̄райо [брахмача̄рино (сйа̄.)].
‘‘йа̄ таттха девата̄ а̄сум̣, та̄сам̣ даккхин̣ама̄дисе;
та̄ пӯджита̄ пӯджайанти [пӯджита̄ пӯджайанти нам̣ (ка.)], ма̄нита̄ ма̄найанти нам̣.
‘‘тато нам̣ анукампанти, ма̄та̄ путтам̣ва орасам̣;
девата̄нукампито посо, сада̄ бхадра̄ни пассатӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ сунидхавассака̄ре магадхамаха̄матте има̄хи га̄тха̄хи анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
154. тена кхо пана самайена сунидхавассака̄ра̄ магадхамаха̄матта̄ бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандха̄ хонти – ‘‘йенаджджа саман̣о готамо два̄рена никкхамиссати, там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма бхависсати. йена титтхена ган̇гам̣ надим̣ тариссати, там̣ готаматиттхам̣ на̄ма бхависсатӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ йена два̄рена никкхами, там̣ готамадва̄рам̣ на̄ма ахоси. атха кхо бхагава̄ йена ган̇га̄ надӣ тенупасан̇ками. тена кхо пана самайена ган̇га̄ надӣ пӯра̄ хоти саматиттика̄ ка̄капеййа̄. аппекачче манусса̄ на̄вам̣ парийесанти, аппекачче ул̣умпам̣ парийесанти, аппекачче куллам̣ бандханти апа̄ра̄ [па̄ра̄ (сӣ. сйа̄. ка.), ора̄ (ви. маха̄вагга)], па̄рам̣ гантука̄ма̄. атха кхо бхагава̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева – ган̇га̄йа надийа̄ ориматӣре антарахито па̄риматӣре паччут̣т̣ха̄си саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. аддаса̄ кхо бхагава̄ те мануссе аппекачче на̄вам̣ парийесанте аппекачче ул̣умпам̣ парийесанте аппекачче куллам̣ бандханте апа̄ра̄ па̄рам̣ гантука̄ме. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йе таранти ан̣н̣авам̣ сарам̣, сетум̣ катва̄на висаджджа паллала̄ни;
куллан̃хи джано бандхати [куллам̣ джано ча бандхати (сйа̄.), куллам̣ хи джано пабандхати (сӣ. пӣ. ка.)], тин̣н̣а̄ [нитин̣н̣а̄, на тин̣н̣а̄ (ка.)] медха̄вино джана̄’’ти.
пат̣хамабха̄н̣ава̄ро.
арийасаччакатха̄
155. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена кот̣ига̄мо тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена кот̣ига̄мо тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ кот̣ига̄ме вихарати. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, арийасачча̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. катамесам̣ чатуннам̣? дуккхасса, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. дуккхасамудайасса, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. дуккханиродхасса, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа, бхиккхаве, арийасаччасса ананубодха̄ аппат̣иведха̄ евамидам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄витам̣ сам̣саритам̣ маман̃чева тумха̄кан̃ча. тайидам̣, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄.)] арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄.)] арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, кхӣн̣а̄ бхаванетти, наттхида̄ни пунаббхаво’’ти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –
‘‘чатуннам̣ арийасачча̄нам̣, йатха̄бхӯтам̣ адассана̄;
сам̣ситам̣ дӣгхамаддха̄нам̣, та̄су та̄свева джа̄тису.
та̄ни ета̄ни дит̣т̣ха̄ни, бхаванетти самӯхата̄;
уччхиннам̣ мӯлам̣ дуккхасса, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти.
татрапи судам̣ бхагава̄ кот̣ига̄ме вихаранто етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти – ‘‘ити сӣлам̣, ити сама̄дхи, ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
ана̄ваттидхаммасамбодхипара̄йан̣а̄
156. атха кхо бхагава̄ кот̣ига̄ме йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена на̄тика̄ [на̄дика̄ (сйа̄. пӣ.)] тенупан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена на̄тика̄ тадавасари. татрапи судам̣ бхагава̄ на̄тике вихарати гин̃джака̄васатхе. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘са̄л̣хо на̄ма, бханте, бхиккху на̄тике ка̄лан̇като, тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? нанда̄ на̄ма, бханте, бхиккхунӣ на̄тике ка̄лан̇ката̄, тасса̄ ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? судатто на̄ма, бханте, упа̄сако на̄тике ка̄лан̇като, тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? суджа̄та̄ на̄ма, бханте, упа̄сика̄ на̄тике ка̄лан̇ката̄, тасса̄ ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? куккут̣о [какудхо (сйа̄.)] на̄ма, бханте, упа̄сако на̄тике ка̄лан̇като, тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо? ка̄л̣имбо [ка̄лин̇го (пӣ.), ка̄рал̣имбо (сйа̄.)] на̄ма, бханте, упа̄сако…пе… никат̣о на̄ма, бханте, упа̄сако… кат̣иссахо [кат̣иссабхо (сӣ. пӣ.)] на̄ма, бханте, упа̄сако… тут̣т̣хо на̄ма, бханте, упа̄сако… сантут̣т̣хо на̄ма, бханте, упа̄сако… бхаддо [бхат̣о (сйа̄.)] на̄ма, бханте, упа̄сако… субхаддо [субхат̣о (сйа̄.)] на̄ма, бханте, упа̄сако на̄тике ка̄лан̇като, тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’’ти?
157. ‘‘са̄л̣хо, а̄нанда, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. нанда̄, а̄нанда, бхиккхунӣ пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йинӣ ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄. судатто, а̄нанда, упа̄сако тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссати. суджа̄та̄, а̄нанда, упа̄сика̄ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄ [пара̄йана̄ (сӣ. сйа̄. пӣ. ка.)]. куккут̣о, а̄нанда, упа̄сако пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. ка̄л̣имбо, а̄нанда, упа̄сако…пе… никат̣о, а̄нанда, упа̄сако… кат̣иссахо, а̄нанда, упа̄сако… тут̣т̣хо, а̄нанда, упа̄сако … сантут̣т̣хо, а̄нанда, упа̄сако… бхаддо, а̄нанда, упа̄сако… субхаддо, а̄нанда, упа̄сако пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. паропан̃н̃а̄сам̣, а̄нанда, на̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄, пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тика̄ таттха паринибба̄йино ана̄ваттидхамма̄ тасма̄ лока̄. са̄дхика̄ навути [чха̄дхика̄ навути (сйа̄.)], а̄нанда, на̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄ тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мино сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кариссанти. са̄тирека̄ни [даса̄тирека̄ни (сйа̄.)], а̄нанда, пан̃часата̄ни на̄тике упа̄сака̄ ка̄лан̇ката̄, тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄.
дхамма̄да̄садхаммапарийа̄йа̄
158. ‘‘аначчхарийам̣ кхо панетам̣, а̄нанда, йам̣ мануссабхӯто ка̄лан̇кареййа. тасмим̣йева [тасмим̣ тасмим̣ че (сӣ. пӣ.), тасмим̣ тасмим̣ кхо (сйа̄.)] ка̄лан̇кате татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхиссатха, вихеса̄ хеса̄, а̄нанда, татха̄гатасса. тасма̄тиха̄нанда, дхамма̄да̄сам̣ на̄ма дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми, йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти.
159. ‘‘катамо ча со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо, йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’ти?
‘‘идха̄нанда, арийаса̄вако буддхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти.
‘‘дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти.
‘‘сан̇гхе авеччаппаса̄дена саманна̄гато хоти – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти.
‘‘арийакантехи сӣлехи саманна̄гато хоти акхан̣д̣ехи аччхиддехи асабалехи акамма̄сехи бхуджиссехи вин̃н̃ӯпасаттхехи апара̄мат̣т̣хехи сама̄дхисам̣ваттаникехи.
‘‘айам̣ кхо со, а̄нанда, дхамма̄да̄со дхаммапарийа̄йо, йена саманна̄гато арийаса̄вако а̄кан̇кхама̄но аттана̄ва атта̄нам̣ бйа̄кареййа – ‘кхӣн̣анирайомхи кхӣн̣атираччха̄найони кхӣн̣апеттивисайо кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄то, сота̄паннохамасми авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о’’’ти.
татрапи судам̣ бхагава̄ на̄тике вихаранто гин̃джака̄васатхе етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти –
‘‘ити сӣлам̣ ити сама̄дхи ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
160. атха кхо бхагава̄ на̄тике йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена веса̄лӣ тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена веса̄лӣ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати амбапа̄ливане. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘сато, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сампаджа̄но, айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ. катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сато хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣ…пе… читте читта̄нупассӣ…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сато хоти.
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху сампаджа̄но хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хоти, а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣ хоти, самин̃джите паса̄рите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е сампаджа̄нака̄рӣ хоти, асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хоти, учча̄рапасса̄вакамме сампаджа̄нака̄рӣ хоти, гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху сампаджа̄но хоти. сато, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сампаджа̄но, айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’ти.
амбапа̄лӣган̣ика̄
161. ассоси кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ – ‘‘бхагава̄ кира веса̄лим̣ ануппатто веса̄лийам̣ вихарати майхам̣ амбаване’’ти. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхаддам̣ бхаддам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхаддехи бхаддехи йа̄нехи веса̄лийа̄ ниййа̄си. йена сако а̄ра̄мо тена па̄йа̄си. йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄, йа̄на̄ паччорохитва̄ паттика̄ва йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо амбапа̄лим̣ ган̣икам̣ бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
ассосум̣ кхо веса̄лика̄ личчхавӣ – ‘‘бхагава̄ кира веса̄лим̣ ануппатто веса̄лийам̣ вихарати амбапа̄ливане’’ти. атха кхо те личчхавӣ бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни йоджа̄петва̄ бхаддам̣ бхаддам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхаддехи бхаддехи йа̄нехи веса̄лийа̄ ниййим̣су. татра екачче личчхавӣ нӣла̄ хонти нӣлаван̣н̣а̄ нӣлаваттха̄ нӣла̄лан̇ка̄ра̄, екачче личчхавӣ пӣта̄ хонти пӣтаван̣н̣а̄ пӣтаваттха̄ пӣта̄лан̇ка̄ра̄, екачче личчхавӣ лохита̄ хонти лохитаван̣н̣а̄ лохитаваттха̄ лохита̄лан̇ка̄ра̄, екачче личчхавӣ ода̄та̄ хонти ода̄таван̣н̣а̄ ода̄таваттха̄ ода̄та̄лан̇ка̄ра̄. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ дахара̄нам̣ дахара̄нам̣ личчхавӣнам̣ аккхена аккхам̣ чаккена чаккам̣ йугена йугам̣ пат̣иват̣т̣еси [париваттеси (ви. маха̄вагга)]. атха кхо те личчхавӣ амбапа̄лим̣ ган̣икам̣ етадавочум̣ – ‘‘ким̣, дже амбапа̄ли, дахара̄нам̣ дахара̄нам̣ личчхавӣнам̣ аккхена аккхам̣ чаккена чаккам̣ йугена йугам̣ пат̣иват̣т̣есӣ’’ти? ‘‘татха̄ хи пана ме, аййапутта̄, бхагава̄ нимантито сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. ‘‘дехи, дже амбапа̄ли, етам̣ [екам̣ (ка.)] бхаттам̣ сатасахассена̄’’ти. ‘‘сачепи ме, аййапутта̄, веса̄лим̣ са̄ха̄рам̣ дассатха [даджджеййа̄тха (ви. маха̄вагга)], евамахам̣ там̣ [евампи махантам̣ (сйа̄.), евам̣ махантам̣ (сӣ. пӣ.)] бхаттам̣ на дасса̄мӣ’’ти [нева даджджа̄хам̣ там̣ бхаттанти (ви. маха̄вагга)]. атха кхо те личчхавӣ ан̇гулим̣ пхот̣есум̣ – ‘‘джитамха [джитамха̄ (бахӯсу)] вата бхо амбака̄йа, джитамха вата бхо амбака̄йа̄’’ти [‘‘джитамха̄ вата бхо амбапа̄лика̄йа ван̃читамха̄ вата бхо амбапа̄лика̄йа̄’’ти (сйа̄.)].
атха кхо те личчхавӣ йена амбапа̄ливанам̣ тена па̄йим̣су. аддаса̄ кхо бхагава̄ те личчхавӣ дӯратова а̄гаччханте. дисва̄на бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йесам̣ [йехи (ви. маха̄вагга)], бхиккхаве, бхиккхӯнам̣ дева̄ та̄ватим̣са̄ адит̣т̣хапубба̄, олокетха, бхиккхаве, личчхавипарисам̣; апалокетха, бхиккхаве, личчхавипарисам̣; упасам̣харатха, бхиккхаве, личчхавипарисам̣ – та̄ватим̣сасадиса’’нти. атха кхо те личчхавӣ йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄, йа̄на̄ паччорохитва̄ паттика̄ва йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинне кхо те личчхавӣ бхагава̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассеси сама̄дапеси самуттеджеси сампахам̣сеси. атха кхо те личчхавӣ бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа сандассита̄ сама̄дапита̄ самуттеджита̄ сампахам̣сита̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘адхива̄сету но, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. атха кхо бхагава̄ те личчхавӣ етадавоча – ‘‘адхивуттхам̣ [адхива̄ситам̣ (сйа̄.)] кхо ме, личчхавӣ, сва̄тана̄йа амбапа̄лийа̄ ган̣ика̄йа бхатта’’нти. атха кхо те личчхавӣ ан̇гулим̣ пхот̣есум̣ – ‘‘джитамха вата бхо амбака̄йа, джитамха вата бхо амбака̄йа̄’’ти. атха кхо те личчхавӣ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамим̣су.
162. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саке а̄ра̄ме пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена амбапа̄лийа̄ ган̣ика̄йа нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄реси. атха кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинна̄ кхо амбапа̄лӣ ган̣ика̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘има̄хам̣, бханте, а̄ра̄мам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даммӣ’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ а̄ра̄мам̣. атха кхо бхагава̄ амбапа̄лим̣ ган̣икам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. татрапи судам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихаранто амбапа̄ливане етадева бахулам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммим̣ катхам̣ кароти – ‘‘ити сӣлам̣, ити сама̄дхи, ити пан̃н̃а̄. сӣлапарибха̄вито сама̄дхи махаппхало хоти маха̄нисам̣со. сама̄дхипарибха̄вита̄ пан̃н̃а̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄. пан̃н̃а̄парибха̄витам̣ читтам̣ саммадева а̄савехи вимуччати, сеййатхидам̣ – ка̄ма̄сава̄, бхава̄сава̄, авиджджа̄сава̄’’ти.
вел̣увага̄мавассӯпагаманам̣
163. атха кхо бхагава̄ амбапа̄ливане йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄йа̄ма̄нанда, йена вел̣увага̄мако [бел̣увага̄мако (сӣ. пӣ.)] тенупасан̇камисса̄ма̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена вел̣увага̄мако тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ вел̣увага̄маке вихарати. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘етха тумхе, бхиккхаве, саманта̄ веса̄лим̣ йатха̄миттам̣ йатха̄сандит̣т̣хам̣ йатха̄самбхаттам̣ вассам̣ упетха [упагаччхатха (сйа̄.)]. ахам̣ пана идхева вел̣увага̄маке вассам̣ упагаччха̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссутва̄ саманта̄ веса̄лим̣ йатха̄миттам̣ йатха̄сандит̣т̣хам̣ йатха̄самбхаттам̣ вассам̣ упагаччхим̣су. бхагава̄ пана таттхева вел̣увага̄маке вассам̣ упагаччхи.
164. атха кхо бхагавато вассӯпагатасса кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи, ба̄л̣ха̄ ведана̄ ваттанти ма̄ран̣антика̄. та̄ судам̣ бхагава̄ сато сампаджа̄но адхива̄сеси авихан̃н̃ама̄но. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘на кхо метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ ана̄мантетва̄ упат̣т̣ха̄ке анапалокетва̄ бхиккхусан̇гхам̣ паринибба̄йеййам̣. йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ а̄ба̄дхам̣ вӣрийена пат̣ипан̣а̄метва̄ джӣвитасан̇кха̄рам̣ адхит̣т̣ха̄йа вихареййа’’нти. атха кхо бхагава̄ там̣ а̄ба̄дхам̣ вӣрийена пат̣ипан̣а̄метва̄ джӣвитасан̇кха̄рам̣ адхит̣т̣ха̄йа виха̄си. атха кхо бхагавато со а̄ба̄дхо пат̣ипассамбхи. атха кхо бхагава̄ гила̄на̄ вут̣т̣хито [гила̄навут̣т̣хито (садданӣти)] ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄ виха̄ра̄ никкхамма виха̄рапаччха̄йа̄йам̣ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘дит̣т̣хо ме, бханте, бхагавато пха̄су; дит̣т̣хам̣ ме, бханте, бхагавато кхаманӣйам̣, апи ча ме, бханте, мадхуракаджа̄то вийа ка̄йо. диса̄пи ме на паккха̄йанти; дхамма̄пи мам̣ на пат̣ибханти бхагавато гелан̃н̃ена, апи ча ме, бханте, ахоси ка̄чидева асса̄саматта̄ – ‘на та̄ва бхагава̄ паринибба̄йиссати, на йа̄ва бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄харатӣ’’’ти.
165. ‘‘ким̣ пана̄нанда, бхиккхусан̇гхо майи пачча̄сӣсати [пачча̄сим̣сати (сӣ. сйа̄.)]? десито, а̄нанда, майа̄ дхаммо анантарам̣ аба̄хирам̣ каритва̄. наттха̄нанда, татха̄гатасса дхаммесу а̄чарийамут̣т̣хи. йасса нӯна, а̄нанда, евамасса – ‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’ти ва̄ ‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’ти ва̄, со нӯна, а̄нанда, бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄хареййа. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, на евам̣ хоти – ‘ахам̣ бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’ти ва̄ ‘мамуддесико бхиккхусан̇гхо’ти ва̄. саким̣ [ким̣ (сӣ. пӣ.)], а̄нанда, татха̄гато бхиккхусан̇гхам̣ а̄раббха кин̃чидева уда̄хариссати. ахам̣ кхо пана̄нанда, етарахи джин̣н̣о вуддхо махаллако аддхагато вайоануппатто. а̄сӣтико ме вайо ваттати. сеййатха̄пи, а̄нанда, джаджджарасакат̣ам̣ вет̣хамиссакена [вел̣умиссакена (сйа̄.), вегхамиссакена (пӣ.), ведхамиссакена, векхамиссакена (ка.)] йа̄пети, евамева кхо, а̄нанда, вет̣хамиссакена ман̃н̃е татха̄гатасса ка̄йо йа̄пети. йасмим̣, а̄нанда, самайе татха̄гато саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ екачча̄нам̣ ведана̄нам̣ ниродха̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати, пха̄сутаро, а̄нанда, тасмим̣ самайе татха̄гатасса ка̄йо хоти. тасма̄тиха̄нанда, аттадӣпа̄ вихаратха аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄. катхан̃ча̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о? идха̄нанда, бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати ата̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху аттадӣпо вихарати аттасаран̣о анан̃н̃асаран̣о, дхаммадӣпо дхаммасаран̣о анан̃н̃асаран̣о. йе хи кечи, а̄нанда, етарахи ва̄ мама ва̄ аччайена аттадӣпа̄ вихариссанти аттасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, дхаммадӣпа̄ дхаммасаран̣а̄ анан̃н̃асаран̣а̄, таматагге ме те, а̄нанда, бхиккхӯ бхависсанти йе кечи сиккха̄ка̄ма̄’’ти.
дутийабха̄н̣ава̄ро.
нимиттобха̄сакатха̄
166. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘ган̣ха̄хи, а̄нанда, нисӣданам̣, йена ча̄па̄лам̣ четийам̣ [па̄ва̄лам̣ (четийам̣ (сйа̄.)] тенупасан̇камисса̄ма дива̄ виха̄ра̄йа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ нисӣданам̣ а̄да̄йа бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. атха кхо бхагава̄ йена ча̄па̄лам̣ четийам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. а̄йасма̄пи кхо а̄нандо бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди.
167. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄нанда, веса̄лӣ, раман̣ӣйам̣ уденам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ готамакам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ саттамбам̣ [саттамбакам̣ (пӣ.)] четийам̣, раман̣ӣйам̣ бахупуттам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ са̄рандадам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ ча̄па̄лам̣ четийам̣. йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но [а̄кан̇кхама̄но (?)], а̄нанда, татха̄гато каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄’’ти. евампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавата̄ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄не ол̣а̄рике обха̄се кайирама̄не на̄саккхи пат̣ивиджджхитум̣; на бхагавантам̣ йа̄чи – ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄ каппам̣, тит̣т̣хату сугато каппам̣ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти, йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто. дутийампи кхо бхагава̄…пе… татийампи кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄нанда, веса̄лӣ, раман̣ӣйам̣ уденам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ готамакам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ саттамбам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ бахупуттам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ са̄рандадам̣ четийам̣, раман̣ӣйам̣ ча̄па̄лам̣ четийам̣. йасса кассачи, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄. татха̄гатасса кхо, а̄нанда, чатта̄ро иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄, со а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, татха̄гато каппам̣ ва̄ тит̣т̣хеййа каппа̄васесам̣ ва̄’’ти. евампи кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавата̄ ол̣а̄рике нимитте кайирама̄не ол̣а̄рике обха̄се кайирама̄не на̄саккхи пат̣ивиджджхитум̣; на бхагавантам̣ йа̄чи – ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄ каппам̣, тит̣т̣хату сугато каппам̣ бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄на’’нти, йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха твам̣, а̄нанда, йассада̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди.
ма̄райа̄чанакатха̄
168. атха кхо ма̄ро па̄пима̄ ачирапакканте а̄йасманте а̄нанде йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо ма̄ро па̄пима̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄ло да̄ни, бханте, бхагавато. бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми, йа̄ва ме бхиккхӯ на са̄вака̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣ [утта̄ним̣ (ка.), утта̄ни (сӣ. пӣ.)] кариссанти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи кхо пана, бханте, бхиккхӯ бхагавато са̄вака̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти. паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄лода̄ни, бханте, бхагавато.
‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми, йа̄ва ме бхиккхунийо на са̄вика̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣкариссанти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи кхо пана, бханте, бхиккхунийо бхагавато са̄вика̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти. паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄лода̄ни, бханте, бхагавато.
‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми, йа̄ва ме упа̄сака̄ на са̄вака̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣкариссанти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи кхо пана, бханте, упа̄сака̄ бхагавато са̄вака̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄рино, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти. паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄лода̄ни, бханте, бхагавато.
‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима паринибба̄йисса̄ми, йа̄ва ме упа̄сика̄ на са̄вика̄ бхависсанти вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккхиссанти десессанти пан̃н̃апессанти пат̣т̣хапессанти вивариссанти вибхаджиссанти утта̄нӣкариссанти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десессантӣ’ти. етарахи кхо пана, бханте, упа̄сика̄ бхагавато са̄вика̄ вийатта̄ винӣта̄ виса̄рада̄ бахуссута̄ дхаммадхара̄ дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ са̄мӣчиппат̣ипанна̄ анудхаммача̄ринийо, сакам̣ а̄чарийакам̣ уггахетва̄ а̄чиккханти десенти пан̃н̃апенти пат̣т̣хапенти виваранти вибхаджанти утта̄нӣкаронти, уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахитам̣ ниггахетва̄ саппа̄т̣иха̄рийам̣ дхаммам̣ десенти. паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄лода̄ни, бханте, бхагавато.
‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте, бхагавата̄ ва̄ча̄ – ‘на та̄ва̄хам̣, па̄пима, паринибба̄йисса̄ми, йа̄ва ме идам̣ брахмачарийам̣ на иддхам̣ чева бхависсати пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣ йа̄ва девамануссехи суппака̄сита’нти. етарахи кхо пана, бханте, бхагавато брахмачарийам̣ иддхам̣ чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣, йа̄ва девамануссехи суппака̄ситам̣. паринибба̄туда̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато, паринибба̄нака̄лода̄ни, бханте, бхагавато’’ти.
евам̣ вутте бхагава̄ ма̄рам̣ па̄пимантам̣ етадавоча – ‘‘аппоссукко твам̣, па̄пима, хохи, на чирам̣ татха̄гатасса паринибба̄нам̣ бхависсати. ито тин̣н̣ам̣ ма̄са̄нам̣ аччайена татха̄гато паринибба̄йиссатӣ’’ти.
а̄йусан̇кха̄раоссаджджанам̣
169. атха кхо бхагава̄ ча̄па̄ле четийе сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи. оссат̣т̣хе ча бхагавата̄ а̄йусан̇кха̄ре маха̄бхӯмича̄ло ахоси бхим̣санако саломахам̣со [ломахам̣со (сйа̄.)], девадундубхийо [девадудрабхийо (ка.)] ча пхалим̣су. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘туламатулан̃ча самбхавам̣, бхавасан̇кха̄рамавассаджи муни;
аджджхаттарато сама̄хито, абхинди кавачамиваттасамбхава’’нти.
маха̄бхӯмича̄лахету
170. атха кхо а̄йасмато а̄нандасса етадахоси – ‘‘аччхарийам̣ вата бхо, аббхутам̣ вата бхо, маха̄ вата̄йам̣ бхӯмича̄ло; сумаха̄ вата̄йам̣ бхӯмича̄ло бхим̣санако саломахам̣со; девадундубхийо ча пхалим̣су. ко ну кхо хету ко паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти?
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте, маха̄ вата̄йам̣, бханте, бхӯмича̄ло; сумаха̄ вата̄йам̣, бханте, бхӯмича̄ло бхим̣санако саломахам̣со; девадундубхийо ча пхалим̣су. ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти?
171. ‘‘ат̣т̣ха кхо име, а̄нанда, хетӯ, ат̣т̣ха паччайа̄ махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа. катаме ат̣т̣ха? айам̣, а̄нанда, маха̄патхавӣ удаке патит̣т̣хита̄, удакам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣, ва̄то а̄ка̄сат̣т̣хо. хоти кхо со, а̄нанда, самайо, йам̣ маха̄ва̄та̄ ва̄йанти. маха̄ва̄та̄ ва̄йанта̄ удакам̣ кампенти. удакам̣ кампитам̣ патхавим̣ кампети. айам̣ пат̣хамо хету пат̣хамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, саман̣о ва̄ хоти бра̄хман̣о ва̄ иддхима̄ четовасиппатто, дево ва̄ махиддхико маха̄нубха̄во, тасса паритта̄ патхавӣсан̃н̃а̄ бха̄вита̄ хоти, аппама̄н̣а̄ а̄посан̃н̃а̄. со имам̣ патхавим̣ кампети сан̇кампети сампакампети сампаведхети. айам̣ дутийо хету дутийо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ бодхисатто туситака̄йа̄ чавитва̄ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ татийо хету татийо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ бодхисатто сато сампаджа̄но ма̄тукуччхисма̄ никкхамати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ чатуттхо хету чатуттхо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ пан̃чамо хету пан̃чамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттети, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ чхат̣т̣хо хету чхат̣т̣хо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджджати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ саттамо хету саттамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа.
‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, йада̄ татха̄гато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йати, тада̄йам̣ патхавӣ кампати сан̇кампати сампакампати сампаведхати. айам̣ ат̣т̣хамо хету ат̣т̣хамо паччайо махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа. име кхо, а̄нанда, ат̣т̣ха хетӯ, ат̣т̣ха паччайа̄ махато бхӯмича̄ласса па̄тубха̄ва̄йа̄’’ти.