1. маха̄пада̄насуттам̣

пуббенива̄сапат̣исам̣йуттакатха̄

1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме карерикут̣ика̄йам̣. атха кхо самбахула̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ карериман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ пуббенива̄сапат̣исам̣йутта̄ дхаммӣ катха̄ удапа̄ди – ‘‘итипи пуббенива̄со, итипи пуббенива̄со’’ти.

2. ассоси кхо бхагава̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа тесам̣ бхиккхӯнам̣ имам̣ катха̄салла̄пам̣. атха кхо бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена карериман̣д̣алама̄л̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди, нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йануттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄; ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти?

евам̣ вутте те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ карериман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ пуббенива̄сапат̣исам̣йутта̄ дхаммӣ катха̄ удапа̄ди – ‘итипи пуббенива̄со итипи пуббенива̄со’ти. айам̣ кхо но, бханте, антара̄катха̄ виппаката̄. атха бхагава̄ ануппатто’’ти.

3. ‘‘иччхеййа̄тха но тумхе, бхиккхаве, пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ соту’’нти? ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло; йам̣ бхагава̄ пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ кареййа, бхагавато сутва̄ [бхагавато вачанам̣ сутва̄ (сйа̄.)] бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха,са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

4. ‘‘ито со, бхиккхаве, еканавутикаппе йам̣ [еканавуто каппо (сйа̄. кам̣. пӣ.)] випассӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. ито со, бхиккхаве, екатим̣се каппе [екатим̣ сакаппо (сӣ.) екатим̣ со каппо (сйа̄. кам̣. пӣ.)] йам̣ сикхӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. тасмин̃н̃ева кхо, бхиккхаве, екатим̣се каппе вессабхӯ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. имасмин̃н̃ева [имасмим̣ (каттхачӣ)] кхо, бхиккхаве, бхаддакаппе какусандхо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. имасмин̃н̃ева кхо, бхиккхаве, бхаддакаппе кон̣а̄гамано бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. имасмин̃н̃ева кхо, бхиккхаве, бхаддакаппе кассапо бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. имасмин̃н̃ева кхо, бхиккхаве, бхаддакаппе ахам̣ етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо локе уппанно.

5. ‘‘випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кхаттийо джа̄тийа̄ ахоси, кхаттийакуле удапа̄ди. сикхӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кхаттийо джа̄тийа̄ ахоси, кхаттийакуле удапа̄ди. вессабхӯ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кхаттийо джа̄тийа̄ ахоси, кхаттийакуле удапа̄ди. какусандхо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бра̄хман̣о джа̄тийа̄ ахоси, бра̄хман̣акуле удапа̄ди. кон̣а̄гамано, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бра̄хман̣о джа̄тийа̄ ахоси, бра̄хман̣акуле удапа̄ди. кассапо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бра̄хман̣о джа̄тийа̄ ахоси, бра̄хман̣акуле удапа̄ди. ахам̣, бхиккхаве, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо кхаттийо джа̄тийа̄ ахосим̣, кхаттийакуле уппанно.

6. ‘‘випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кон̣д̣ан̃н̃о готтена ахоси. сикхӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кон̣д̣ан̃н̃о готтена ахоси. вессабхӯ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кон̣д̣ан̃н̃о готтена ахоси. какусандхо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кассапо готтена ахоси. кон̣а̄гамано, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кассапо готтена ахоси. кассапо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кассапо готтена ахоси. ахам̣, бхиккхаве, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо готамо готтена ахосим̣.

7. ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса асӣтивассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса саттативассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса сат̣т̣хивассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса чатта̄лӣсавассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тим̣савассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса вӣсативассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. майхам̣, бхиккхаве, етарахи аппакам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ париттам̣ лахукам̣; йо чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо.

8. ‘‘випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо па̄т̣алийа̄ мӯле абхисамбуддхо. сикхӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо пун̣д̣арӣкасса мӯле абхисамбуддхо. вессабхӯ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо са̄ласса мӯле абхисамбуддхо. какусандхо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо сирӣсасса мӯле абхисамбуддхо. кон̣а̄гамано, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо удумбарасса мӯле абхисамбуддхо. кассапо, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо нигродхасса мӯле абхисамбуддхо. ахам̣, бхиккхаве, етарахи арахам̣ самма̄самбуддхо ассаттхасса мӯле абхисамбуддхо.

9. ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса кхан̣д̣атиссам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса абхибхӯсамбхавам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса сон̣уттарам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса видхурасан̃джӣвам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса бхиййосуттарам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тиссабха̄радва̄джам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. майхам̣, бхиккхаве, етарахи са̄рипуттамоггалла̄нам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣.

10. ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣. еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассам̣, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси бхиккхусатасахассам̣, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси асӣтибхиккхусахасса̄ни. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса име тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣ саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣. еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси бхиккхусатасахассам̣, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси асӣтибхиккхусахасса̄ни, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саттатибхиккхусахасса̄ни. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса име тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣ саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣. еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси асӣтибхиккхусахасса̄ни, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саттатибхиккхусахасса̄ни, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси сат̣т̣хибхиккхусахасса̄ни. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса име тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣ саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси чатта̄лӣсабхиккхусахасса̄ни. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса айам̣ еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси тим̣сабхиккхусахасса̄ни. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса айам̣ еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси вӣсатибхиккхусахасса̄ни. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса айам̣ еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

‘‘майхам̣, бхиккхаве, етарахи еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни. майхам̣, бхиккхаве, айам̣ еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

11. ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса асоко на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса кхеман̇каро на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса упасанто на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса буддхиджо на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса соттхиджо на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса саббамитто на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. майхам̣, бхиккхаве, етарахи а̄нандо на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко.

12. ‘‘випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса бандхума̄ на̄ма ра̄джа̄ пита̄ ахоси. бандхуматӣ на̄ма девӣ ма̄та̄ ахоси джанетти [джанеттӣ (сйа̄.)]. бандхумасса ран̃н̃о бандхуматӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘сикхисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса арун̣о на̄ма ра̄джа̄ пита̄ ахоси. пабха̄ватӣ на̄ма девӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. арун̣асса ран̃н̃о арун̣аватӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘вессабхусса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса суппатито на̄ма [суппатӣто на̄ма (сйа̄.)] ра̄джа̄ пита̄ ахоси. вассаватӣ на̄ма [йасаватӣ на̄ма (сйа̄. пӣ.)] девӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. суппатитасса ран̃н̃о аномам̣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘какусандхасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса аггидатто на̄ма бра̄хман̣о пита̄ ахоси. виса̄кха̄ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. тена кхо пана, бхиккхаве, самайена кхемо на̄ма ра̄джа̄ ахоси. кхемасса ран̃н̃о кхемаватӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘кон̣а̄гаманасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса йан̃н̃адатто на̄ма бра̄хман̣о пита̄ ахоси. уттара̄ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. тена кхо пана, бхиккхаве, самайена собхо на̄ма ра̄джа̄ ахоси. собхасса ран̃н̃о собхаватӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘кассапасса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса брахмадатто на̄ма бра̄хман̣о пита̄ ахоси. дханаватӣ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. тена кхо пана, бхиккхаве, самайена кикӣ на̄ма [ким̣ кӣ на̄ма (сйа̄.)] ра̄джа̄ ахоси. кикисса ран̃н̃о ба̄ра̄н̣асӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

‘‘майхам̣, бхиккхаве, етарахи суддходано на̄ма ра̄джа̄ пита̄ ахоси. ма̄йа̄ на̄ма девӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. капилаваттху на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахосӣ’’ти. идамавоча бхагава̄, идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.

13. атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ ачирапаккантасса бхагавато айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄. йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссариссати, на̄матопи ануссариссати, готтатопи ануссариссати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссариссати, са̄вакайугатопи ануссариссати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссариссати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’’’ти.

‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, татха̄гатассева ну кхо еса̄ дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄, йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти, уда̄ху девата̄ татха̄гатасса етаматтхам̣ а̄рочесум̣, йена татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’’’ти. айан̃ча хидам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ антара̄катха̄ виппаката̄ хоти.

14. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена карериман̣д̣алама̄л̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ка̄йануттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄; ка̄ ча пана во антара̄катха̄ виппаката̄’’ти?

евам̣ вутте те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха, бханте, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато айам̣ антара̄катха̄ удапа̄ди – ‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, татха̄гатасса махиддхиката̄ маха̄нубха̄вата̄, йатра хи на̄ма татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссариссати, на̄матопи ануссариссати, готтатопи ануссариссати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссариссати, са̄вакайугатопи ануссариссати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссариссати – ‘‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’’ти. ким̣ ну кхо, а̄вусо, татха̄гатассева ну кхо еса̄ дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄, йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’’ти. уда̄ху девата̄ татха̄гатасса етаматтхам̣ а̄рочесум̣, йена татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти? айам̣ кхо но, бханте, антара̄катха̄ виппаката̄, атха бхагава̄ ануппатто’’ти.

15. ‘‘татха̄гатассевеса̄, бхиккхаве, дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄, йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти. девата̄пи татха̄гатасса етаматтхам̣ а̄рочесум̣, йена татха̄гато атӣте буддхе париниббуте чхиннапапан̃че чхиннават̣уме парийа̄диннават̣т̣е саббадуккхавӣтиватте джа̄титопи ануссарати, на̄матопи ануссарати, готтатопи ануссарати, а̄йуппама̄н̣атопи ануссарати, са̄вакайугатопи ануссарати, са̄вакасаннипа̄татопи ануссарати – ‘евам̣джачча̄ те бхагаванто ахесум̣ итипи, евам̣на̄ма̄ евам̣готта̄ евам̣сӣла̄ евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄ евам̣виха̄рӣ евам̣вимутта̄ те бхагаванто ахесум̣ итипӣ’ти.

‘‘иччхеййа̄тха но тумхе, бхиккхаве, бхиййосоматта̄йа пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ соту’’нти? ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло; йам̣ бхагава̄ бхиййосоматта̄йа пуббенива̄сапат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣ кареййа, бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха, бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

16. ‘‘ито со, бхиккхаве, еканавутикаппе йам̣ випассӣ бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо локе удапа̄ди. випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кхаттийо джа̄тийа̄ ахоси, кхаттийакуле удапа̄ди. випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо кон̣д̣ан̃н̃о готтена ахоси. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса асӣтивассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси. випассӣ, бхиккхаве, бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо па̄т̣алийа̄ мӯле абхисамбуддхо. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса кхан̣д̣атиссам̣ на̄ма са̄вакайугам̣ ахоси аггам̣ бхаддайугам̣. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣. еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассам̣, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси бхиккхусатасахассам̣, еко са̄вака̄нам̣ саннипа̄то ахоси асӣтибхиккхусахасса̄ни. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса име тайо са̄вака̄нам̣ саннипа̄та̄ ахесум̣ саббесам̣йева кхӣн̣а̄сава̄нам̣. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса асоко на̄ма бхиккху упат̣т̣ха̄ко ахоси аггупат̣т̣ха̄ко. випассисса, бхиккхаве, бхагавато арахато самма̄самбуддхасса бандхума̄ на̄ма ра̄джа̄ пита̄ ахоси. бандхуматӣ на̄ма девӣ ма̄та̄ ахоси джанетти. бандхумасса ран̃н̃о бандхуматӣ на̄ма нагарам̣ ра̄джадха̄нӣ ахоси.

бодхисаттадхаммата̄

17. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассӣ бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ окками. айаметтха дхаммата̄.

18. ‘‘дхаммата̄, еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамати. атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄, йаттха пиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄, тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати. аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. айаметтха дхаммата̄.

19. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, чатта̄ро нам̣ девапутта̄ чатуддисам̣ [ча̄туддисам̣ (сйа̄.)] раккха̄йа упагаччханти – ‘ма̄ нам̣ бодхисаттам̣ ва̄ бодхисаттама̄тарам̣ ва̄ мануссо ва̄ амануссо ва̄ кочи ва̄ вихет̣хесӣ’ти. айаметтха дхаммата̄.

20. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, пакатийа̄ сӣлаватӣ бодхисаттама̄та̄ хоти, вирата̄ па̄н̣а̄типа̄та̄, вирата̄ адинна̄да̄на̄, вирата̄ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄, вирата̄ муса̄ва̄да̄, вирата̄ сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄. айаметтха дхаммата̄.

21. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту пурисесу ма̄насам̣ уппаджджати ка̄магун̣ӯпасам̣хитам̣, анатиккаманӣйа̄ ча бодхисаттама̄та̄ хоти кеначи пурисена раттачиттена. айаметтха дхаммата̄.

22. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, ла̄бхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣. са̄ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄рети. айаметтха дхаммата̄.

23. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати. сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄, бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гим̣ ахӣниндрийам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато аччхо виппасанно ана̄вило сабба̄ка̄расампанно. татра̄сса [татрасса (сйа̄.)] суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄. таменам̣ чаккхума̄ пурисо хаттхе каритва̄ паччавеккхеййа – ‘айам̣ кхо ман̣и вел̣урийо субхо джа̄тима̄ ат̣т̣хам̣со супарикаммакато аччхо виппасанно ана̄вило сабба̄ка̄расампанно. татридам̣ суттам̣ а̄вутам̣ нӣлам̣ ва̄ пӣтам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ ода̄там̣ ва̄ пан̣д̣усуттам̣ ва̄’ти. евамева кхо, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти, на бодхисаттама̄ту кочидева а̄ба̄дхо уппаджджати, сукхинӣ бодхисаттама̄та̄ хоти акилантака̄йа̄, бодхисаттан̃ча бодхисаттама̄та̄ тирокуччхигатам̣ пассати саббан̇гапаччан̇гим̣ ахӣниндрийам̣. айаметтха дхаммата̄.

24. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, сатта̄хаджа̄те бодхисатте бодхисаттама̄та̄ ка̄лан̇кароти туситам̣ ка̄йам̣ упападжджати. айаметтха дхаммата̄.

25. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхика̄ нава ва̄ даса ва̄ ма̄се габбхам̣ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. дасева ма̄са̄ни бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йати. айаметтха дхаммата̄.

26. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхика̄ нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ виджа̄йанти, на хевам̣ бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. т̣хита̄ва бодхисаттам̣ бодхисаттама̄та̄ виджа̄йати. айаметтха дхаммата̄.

27. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, дева̄ пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханти, паччха̄ манусса̄. айаметтха дхаммата̄.

28. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, аппаттова бодхисатто патхавим̣ хоти, чатта̄ро нам̣ девапутта̄ пат̣иггахетва̄ ма̄ту пурато т̣хапенти – ‘аттамана̄, деви, хохи; махесаккхо те путто уппанно’ти. айаметтха дхаммата̄.

29. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито удена [уддена (сйа̄.), ударена (каттхачи)] амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо [висуддхо (сйа̄.)] висадо. сеййатха̄пи, бхиккхаве, ман̣иратанам̣ ка̄сике ваттхе никкхиттам̣ нева ман̣иратанам̣ ка̄сикам̣ ваттхам̣ маккхети, на̄пи ка̄сикам̣ ваттхам̣ ман̣иратанам̣ маккхети. там̣ кисса хету? убхиннам̣ суддхатта̄. евамева кхо, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, висадова никкхамати амаккхито, удена амаккхито семхена амаккхито рухирена амаккхито кеначи асучина̄ суддхо висадо. айаметтха дхаммата̄.

30. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, две удакасса дха̄ра̄ анталиккха̄ па̄тубхаванти – ека̄ сӣтасса ека̄ ун̣хасса йена бодхисаттасса удакакиччам̣ каронти ма̄ту ча. айаметтха дхаммата̄.

31. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, сампатиджа̄то бодхисатто самехи па̄дехи патит̣т̣хахитва̄ уттара̄бхимукхо [уттарена̄бхимукхо (сйа̄.) уттаренамукхо (ка.)] саттападавӣтиха̄рена гаччхати сетамхи чхатте анудха̄рийама̄не, сабба̄ ча диса̄ анувилокети, а̄сабхим̣ ва̄чам̣ бха̄сати ‘аггохамасми локасса, джет̣т̣хохамасми локасса, сет̣т̣хохамасми локасса, айамантима̄ джа̄ти, наттхида̄ни пунаббхаво’ти. айаметтха дхаммата̄.

32. ‘‘дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, атха садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати, атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йа̄пи та̄ локантарика̄ агха̄ асам̣вута̄ андхака̄ра̄ андхака̄ратимиса̄, йаттха пиме чандимасӯрийа̄ евам̣махиддхика̄ евам̣маха̄нубха̄ва̄ а̄бха̄йа на̄нубхонти, таттхапи аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. йепи таттха сатта̄ упапанна̄, тепи тенобха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нанти – ‘ан̃н̃епи кира, бхо, санти сатта̄ идхӯпапанна̄’ти. айан̃ча дасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампати сампакампати сампаведхати аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄тубхавати атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. айаметтха дхаммата̄.

дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄

33. ‘‘джа̄те кхо пана, бхиккхаве, випассимхи кума̄ре бандхумато ран̃н̃о пат̣иведесум̣ – ‘путто те, дева [дева те (ка.)], джа̄то, там̣ дево пассатӯ’ти. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассим̣ кума̄рам̣, дисва̄ немитте бра̄хман̣е а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘пассанту бхонто немитта̄ бра̄хман̣а̄ кума̄ра’нти. аддасам̣су кхо, бхиккхаве, немитта̄ бра̄хман̣а̄ випассим̣ кума̄рам̣, дисва̄ бандхумантам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавочум̣ – ‘аттамано, дева, хохи, махесаккхо те путто уппанно, ла̄бха̄ те, маха̄ра̄джа, суладдхам̣ те, маха̄ра̄джа, йасса те куле еварӯпо путто уппанно. айан̃хи, дева, кума̄ро дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄. саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни саттаратана̄ни бхаванти. сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣ хаттхиратанам̣ ассаратанам̣ ман̣иратанам̣ иттхиратанам̣ гахапатиратанам̣ парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхаванти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васати. саче кхо пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати, арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣аччхадо.

34. ‘катамехи ча̄йам̣, дева, кума̄ро дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄. саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄пӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни саттаратана̄ни бхаванти. сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣ хаттхиратанам̣ ассаратанам̣ ман̣иратанам̣ иттхиратанам̣ гахапатиратанам̣ парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхаванти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васати. саче кхо пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати, арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣аччхадо.

35. ‘айан̃хи, дева, кума̄ро суппатит̣т̣хитапа̄до. йам̣ па̄йам̣, дева, кума̄ро суппатит̣т̣хитапа̄до. идамписса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

‘имасса, дева [имасса хи дева (?)], кума̄расса хет̣т̣ха̄ па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄ни сахасса̄ра̄ни санемика̄ни сана̄бхика̄ни сабба̄ка̄рапарипӯра̄ни. йампи, имасса дева, кума̄расса хет̣т̣ха̄ па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄ни сахасса̄ра̄ни санемика̄ни сана̄бхика̄ни сабба̄ка̄рапарипӯра̄ни, идамписса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

‘айан̃хи дева, кума̄ро а̄йатапан̣хӣ…пе…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро дӣгхан̇гулӣ…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро мудуталунахаттхапа̄до…

‘айан̃хи, дева кума̄ро джа̄лахаттхапа̄до…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро уссан̇кхапа̄до…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро ен̣иджан̇гхо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро т̣хитакова анонаманто убхохи па̄н̣италехи джан̣н̣ука̄ни паримасати [пара̄масати (ка.)] паримаджджати…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро косохитаваттхагуйхо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро суван̣н̣аван̣н̣о кан̃чанасаннибхаттачо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро сукхумаччхавӣ; сукхуматта̄ чхавийа̄ раджоджаллам̣ ка̄йе на упалимпати [упалиппати (сйа̄.)] …

‘айан̃хи, дева, кума̄ро екекаломо; екека̄ни лома̄ни ломакӯпесу джа̄та̄ни…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро уддхаггаломо; уддхагга̄ни лома̄ни джа̄та̄ни нӣла̄ни ан̃джанаван̣н̣а̄ни кун̣д̣ала̄ват̣т̣а̄ни даккхин̣а̄ват̣т̣акаджа̄та̄ни…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро брахмуджугатто…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро саттуссадо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро сӣхапуббаддхака̄йо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро читантарам̣со [питантарам̣со (сйа̄.)] …

‘айан̃хи, дева, кума̄ро нигродхапариман̣д̣ало йа̄ватаквасса ка̄йо та̄ватаквасса бйа̄мо, йа̄ватаквасса бйа̄мо, та̄ватаквасса ка̄йо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро самават̣т̣аккхандхо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро расаггасаггӣ…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро сӣхахану…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро чатта̄лӣсаданто…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро самаданто…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро авирал̣аданто…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро сусуккада̄т̣хо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро пахӯтадживхо…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро брахмассаро каравӣкабха̄н̣ӣ…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро абхинӣланетто…

‘айан̃хи, дева, кума̄ро гопакхумо…

имасса, дева, кума̄расса ун̣н̣а̄ бхамукантаре джа̄та̄ ода̄та̄ мудутӯласаннибха̄. йампи имасса дева кума̄расса ун̣н̣а̄ бхамукантаре джа̄та̄ ода̄та̄ мудутӯласаннибха̄, идампимасса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

‘айан̃хи, дева, кума̄ро ун̣хӣсасӣсо. йам̣ па̄йам̣, дева, кума̄ро ун̣хӣсасӣсо, идамписса маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣ам̣ бхавати.

36. ‘имехи кхо айам̣, дева, кума̄ро дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄. саче ага̄рам̣ аджджха̄васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тассима̄ни саттаратана̄ни бхаванти. сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣ хаттхиратанам̣ ассаратанам̣ ман̣иратанам̣ иттхиратанам̣ гахапатиратанам̣ парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ бхаванти сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена [дхаммена самена (сйа̄.)] абхивиджийа аджджха̄васати. саче кхо пана ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати, арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣аччхадо’ти.

випассӣсаман̃н̃а̄

37. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ немитте бра̄хман̣е ахатехи ваттхехи аччха̄да̄петва̄ [аччха̄детва̄ (сйа̄.)] саббака̄мехи сантаппеси. атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассисса кума̄расса дха̄тийо упат̣т̣ха̄песи. ан̃н̃а̄ кхӣрам̣ па̄йенти, ан̃н̃а̄ нха̄пенти, ан̃н̃а̄ дха̄ренти, ан̃н̃а̄ ан̇кена парихаранти. джа̄тасса кхо пана, бхиккхаве, випассисса кума̄расса сетаччхаттам̣ дха̄райиттха дива̄ чева раттин̃ча – ‘ма̄ нам̣ сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ тин̣ам̣ ва̄ раджо ва̄ усса̄во ва̄ ба̄дхайиттха̄’ти. джа̄то кхо пана, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахуно джанасса пийо ахоси мана̄по. сеййатха̄пи, бхиккхаве, уппалам̣ ва̄ падумам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкам̣ ва̄ бахуно джанасса пийам̣ мана̄пам̣; евамева кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахуно джанасса пийо ахоси мана̄по. сва̄ссудам̣ ан̇кенева ан̇кам̣ парихарийати.

38. ‘‘джа̄то кхо пана, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро ман̃джуссаро ча [кума̄ро брахмассаро ман̃джуссаро ча (сӣ. ка.)] ахоси ваггуссаро ча мадхурассаро ча пеманийассаро ча. сеййатха̄пи, бхиккхаве, химаванте паббате каравӣка̄ на̄ма сакун̣аджа̄ти ман̃джуссара̄ ча ваггуссара̄ ча мадхурассара̄ ча пеманийассара̄ ча; евамева кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро ман̃джуссаро ча ахоси ваггуссаро ча мадхурассаро ча пеманийассаро ча.

39. ‘‘джа̄тасса кхо пана, бхиккхаве, випассисса кума̄расса каммавипа̄каджам̣ диббачаккху па̄турахоси йена судам̣ [йена дӯрам̣ (сйа̄.)] саманта̄ йоджанам̣ пассати дива̄ чева раттин̃ча.

40. ‘‘джа̄то кхо пана, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро анимисанто пеккхати сеййатха̄пи дева̄ та̄ватим̣са̄. ‘анимисанто кума̄ро пеккхатӣ’ти кхо, бхиккхаве [анимисанто пеккхати, джа̄тасса кхо пана бхиккхаве (ка.)], випассисса кума̄расса ‘випассӣ випассӣ’ твева саман̃н̃а̄ удапа̄ди.

41. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ аттхакаран̣е [ат̣т̣а каран̣е (сйа̄.)] нисинно випассим̣ кума̄рам̣ ан̇ке нисӣда̄петва̄ аттхе ануса̄сати. татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро питуан̇ке нисинно вичеййа вичеййа аттхе пана̄йати н̃а̄йена [ат̣т̣е пана̄йати н̃а̄н̣ена (сйа̄.)]. вичеййа вичеййа кума̄ро аттхе пана̄йати н̃а̄йена̄ти кхо, бхиккхаве, випассисса кума̄расса бхиййосоматта̄йа ‘випассӣ випассӣ’ твева саман̃н̃а̄ удапа̄ди.

42. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассисса кума̄расса тайо па̄са̄де ка̄ра̄песи, екам̣ вассикам̣ екам̣ хемантикам̣ екам̣ гимхикам̣; пан̃ча ка̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄песи. татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро вассике па̄са̄де чатта̄ро ма̄се [вассике па̄са̄де вассике] ниппурисехи тӯрийехи парича̄райама̄но на хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ орохатӣ’’ти.

пат̣хамабха̄н̣ава̄ро.

джин̣н̣апурисо

43. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘йоджехи, самма са̄ратхи, бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни уййа̄набхӯмим̣ гаччха̄ма субхӯмидассана̄йа̄’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни йоджетва̄ випассисса кума̄расса пат̣иведеси – ‘йутта̄ни кхо те, дева, бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бхаддам̣ бхаддам̣ йа̄нам̣ [бхадрам̣ йа̄нам̣ (сйа̄.), бхаддам̣ йа̄нам̣ (пӣ.) чатта̄ро ма̄се (сӣ. пӣ.)] абхирухитва̄ бхаддехи бхаддехи йа̄нехи уййа̄набхӯмим̣ ниййа̄си.

44. ‘‘аддаса̄ кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто пурисам̣ джин̣н̣ам̣ гопа̄насиван̇кам̣ бхоггам̣ [бхаггам̣ (сйа̄.)] дан̣д̣апара̄йанам̣ паведхама̄нам̣ гаччхантам̣ а̄турам̣ гатайоббанам̣. дисва̄ са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘айам̣ пана, самма са̄ратхи, пурисо ким̣като? кеса̄писса на йатха̄ ан̃н̃есам̣, ка̄йописса на йатха̄ ан̃н̃еса’нти. ‘есо кхо, дева, джин̣н̣о на̄ма̄’ти. ‘ким̣ панесо, самма са̄ратхи, джин̣н̣о на̄ма̄’ти? ‘есо кхо, дева, джин̣н̣о на̄ма. на да̄ни тена чирам̣ джӣвитаббам̣ бхависсатӣ’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи джара̄дхаммо, джарам̣ анатӣто’ти? ‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе джара̄дхамма̄, джарам̣ анатӣта̄’ти. ‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄. итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄си. татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘дхираттху кира, бхо, джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссатӣ’ти!

45. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ са̄ратхим̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха? каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти? ‘на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха, на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, аддаса кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто’ти? ‘аддаса̄ кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто пурисам̣ джин̣н̣ам̣ гопа̄насиван̇кам̣ бхоггам̣ дан̣д̣апара̄йанам̣ паведхама̄нам̣ гаччхантам̣ а̄турам̣ гатайоббанам̣. дисва̄ мам̣ етадавоча – ‘‘айам̣ пана, самма са̄ратхи, пурисо ким̣като, кеса̄писса на йатха̄ ан̃н̃есам̣, ка̄йописса на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти? ‘‘есо кхо, дева, джин̣н̣о на̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ панесо, самма са̄ратхи, джин̣н̣о на̄ма̄’’ти? ‘‘есо кхо, дева, джин̣н̣о на̄ма на да̄ни тена чирам̣ джӣвитаббам̣ бхависсатӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи джара̄дхаммо, джарам̣ анатӣто’’ти? ‘‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе джара̄дхамма̄, джарам̣ анатӣта̄’’ти.

‘‘‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄, итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо ахам̣, дева, випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄сим̣. со кхо, дева, кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘‘дхираттху кира бхо джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссатӣ’’’ти.

бйа̄дхитапурисо

46. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхумасса ран̃н̃о етадахоси –

‘ма̄ хева кхо випассӣ кума̄ро на раджджам̣ ка̄реси, ма̄ хева випассӣ кума̄ро ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи, ма̄ хева немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ асса вачана’нти. атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассисса кума̄расса бхиййосоматта̄йа пан̃ча ка̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄песи – ‘йатха̄ випассӣ кума̄ро раджджам̣ кареййа, йатха̄ випассӣ кума̄ро на ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа, йатха̄ немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ миччха̄ асса вачана’нти.

‘‘татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахӯнам̣ васса̄нам̣…пе…

47. ‘‘аддаса̄ кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто пурисам̣ а̄ба̄дхикам̣ дуккхитам̣ ба̄л̣хагила̄нам̣ саке муттакарӣсе палипаннам̣ сема̄нам̣ [сайама̄нам̣ (сйа̄. ка.)] ан̃н̃ехи вут̣т̣ха̄пийама̄нам̣ ан̃н̃ехи сам̣весийама̄нам̣. дисва̄ са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘айам̣ пана, самма са̄ратхи, пурисо ким̣като? аккхӣниписса на йатха̄ ан̃н̃есам̣, сарописса [сирописса (сйа̄.)] на йатха̄ ан̃н̃еса’нти? ‘есо кхо, дева, бйа̄дхито на̄ма̄’ти. ‘ким̣ панесо, самма са̄ратхи, бйа̄дхито на̄ма̄’ти? ‘есо кхо, дева, бйа̄дхито на̄ма аппева на̄ма тамха̄ а̄ба̄дха̄ вут̣т̣хахеййа̄’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи бйа̄дхидхаммо, бйа̄дхим̣ анатӣто’ти? ‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе бйа̄дхидхамма̄, бйа̄дхим̣ анатӣта̄’ти. ‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄, итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’ти. ‘евам̣ дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄си. татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘дхираттху кира бхо джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссати, бйа̄дхи пан̃н̃а̄йиссатӣ’ти.

48. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ са̄ратхим̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха, каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти? ‘на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха, на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, аддаса кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто’ти? ‘аддаса̄ кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто пурисам̣ а̄ба̄дхикам̣ дуккхитам̣ ба̄л̣хагила̄нам̣ саке муттакарӣсе палипаннам̣ сема̄нам̣ ан̃н̃ехи вут̣т̣ха̄пийама̄нам̣ ан̃н̃ехи сам̣весийама̄нам̣. дисва̄ мам̣ етадавоча – ‘‘айам̣ пана, самма са̄ратхи, пурисо ким̣като, аккхӣниписса на йатха̄ ан̃н̃есам̣, сарописса на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти? ‘‘есо кхо, дева, бйа̄дхито на̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ панесо, самма са̄ратхи, бйа̄дхито на̄ма̄’’ти? ‘‘есо кхо, дева, бйа̄дхито на̄ма аппева на̄ма тамха̄ а̄ба̄дха̄ вут̣т̣хахеййа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи бйа̄дхидхаммо, бйа̄дхим̣ анатӣто’’ти? ‘‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе бйа̄дхидхамма̄, бйа̄дхим̣ анатӣта̄’’ти. ‘‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄, итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’’ти. ‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо ахам̣, дева, випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄сим̣. со кхо, дева, кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘‘‘дхираттху кира бхо джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссати, бйа̄дхи пан̃н̃а̄йиссатӣ’’’ти.

ка̄лан̇катапурисо

49. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхумасса ран̃н̃о етадахоси – ‘ма̄ хева кхо випассӣ кума̄ро на раджджам̣ ка̄реси, ма̄ хева випассӣ кума̄ро ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи, ма̄ хева немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ асса вачана’нти. атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассисса кума̄расса бхиййосоматта̄йа пан̃ча ка̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄песи – ‘йатха̄ випассӣ кума̄ро раджджам̣ кареййа, йатха̄ випассӣ кума̄ро на ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа, йатха̄ немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ миччха̄ асса вачана’нти.

‘‘татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахӯнам̣ васса̄нам̣…пе…

50. ‘‘аддаса̄ кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто маха̄джанака̄йам̣ саннипатитам̣ на̄на̄ратта̄нан̃ча дусса̄нам̣ вила̄там̣ кайирама̄нам̣. дисва̄ са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘ким̣ ну кхо, со, самма са̄ратхи, маха̄джанака̄йо саннипатито на̄на̄ратта̄нан̃ча дусса̄нам̣ вила̄там̣ кайиратӣ’ти? ‘есо кхо, дева, ка̄лан̇като на̄ма̄’ти. ‘тена хи, самма са̄ратхи, йена со ка̄лан̇като тена ратхам̣ песехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ йена со ка̄лан̇като тена ратхам̣ песеси. аддаса̄ кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро петам̣ ка̄лан̇катам̣, дисва̄ са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘ким̣ пана̄йам̣, самма са̄ратхи, ка̄лан̇като на̄ма̄’ти? ‘есо кхо, дева, ка̄лан̇като на̄ма. на да̄ни там̣ даккханти ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, сопи на даккхиссати ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи маран̣адхаммо маран̣ам̣ анатӣто; мампи на даккханти дево ва̄ девӣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄; ахампи на даккхисса̄ми девам̣ ва̄ девим̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’ти? ‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе маран̣адхамма̄ маран̣ам̣ анатӣта̄; тампи на даккханти дево ва̄ девӣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄; твампи на даккхиссаси девам̣ ва̄ девим̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’ти. ‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄, итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄си. татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘дхираттху кира, бхо, джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссати, бйа̄дхи пан̃н̃а̄йиссати, маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссатӣ’ти.

51. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ са̄ратхим̣ а̄манта̄петва̄ етадавоча – ‘каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха, каччи, самма са̄ратхи, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти? ‘на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ абхирамиттха, на кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмийа̄ аттамано ахосӣ’ти. ‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, аддаса кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто’ти? ‘аддаса̄ кхо, дева, кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто маха̄джанака̄йам̣ саннипатитам̣ на̄на̄ратта̄нан̃ча дусса̄нам̣ вила̄там̣ кайирама̄нам̣. дисва̄ мам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, со, самма са̄ратхи, маха̄джанака̄йо саннипатито на̄на̄ратта̄нан̃ча дусса̄нам̣ вила̄там̣ кайиратӣ’’ти? ‘‘есо кхо, дева, ка̄лан̇като на̄ма̄’’ти. ‘‘тена хи, самма са̄ратхи, йена со ка̄лан̇като тена ратхам̣ песехӣ’’ти. ‘‘евам̣ дева̄’’ти кхо ахам̣, дева, випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ йена со ка̄лан̇като тена ратхам̣ песесим̣. аддаса̄ кхо, дева, кума̄ро петам̣ ка̄лан̇катам̣, дисва̄ мам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ пана̄йам̣, самма са̄ратхи, ка̄лан̇като на̄ма̄’’ти? ‘‘есо кхо, дева, ка̄лан̇като на̄ма. на да̄ни там̣ даккханти ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, сопи на даккхиссати ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’’ти. ‘‘ким̣ пана, самма са̄ратхи, ахампи маран̣адхаммо маран̣ам̣ анатӣто; мампи на даккханти дево ва̄ девӣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄; ахампи на даккхисса̄ми девам̣ ва̄ девим̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’’ти? ‘‘тван̃ча, дева, майан̃чамха саббе маран̣адхамма̄ маран̣ам̣ анатӣта̄; тампи на даккханти дево ва̄ девӣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, твампи на даккхиссаси девам̣ ва̄ девим̣ ва̄ ан̃н̃е ва̄ н̃а̄тиса̄лохите’’ти. ‘‘тена хи, самма са̄ратхи, алам̣ да̄наджджа уййа̄набхӯмийа̄, итова антепурам̣ паччаниййа̄хӣ’ти. ‘‘‘евам̣, дева̄’’ти кхо ахам̣, дева, випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ татова антепурам̣ паччаниййа̄сим̣. со кхо, дева, кума̄ро антепурам̣ гато дуккхӣ думмано паджджха̄йати – ‘‘дхираттху кира бхо джа̄ти на̄ма, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссати, бйа̄дхи пан̃н̃а̄йиссати, маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссатӣ’’’ти.

паббаджито

52. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, бандхумасса ран̃н̃о етадахоси – ‘ма̄ хева кхо випассӣ кума̄ро на раджджам̣ ка̄реси, ма̄ хева випассӣ кума̄ро ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи, ма̄ хева немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саччам̣ асса вачана’нти. атха кхо, бхиккхаве, бандхума̄ ра̄джа̄ випассисса кума̄расса бхиййосоматта̄йа пан̃ча ка̄магун̣а̄ни упат̣т̣ха̄песи – ‘йатха̄ випассӣ кума̄ро раджджам̣ кареййа, йатха̄ випассӣ кума̄ро на ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа, йатха̄ немитта̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ миччха̄ асса вачана’нти.

‘‘татра судам̣, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бахӯнам̣ васса̄нам̣ бахӯнам̣ вассасата̄нам̣ бахӯнам̣ вассасахасса̄нам̣ аччайена са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘йоджехи, самма са̄ратхи, бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни, уййа̄набхӯмим̣ гаччха̄ма субхӯмидассана̄йа̄’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни йоджетва̄ випассисса кума̄расса пат̣иведеси – ‘йутта̄ни кхо те, дева, бхадда̄ни бхадда̄ни йа̄на̄ни, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’ти. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро бхаддам̣ бхаддам̣ йа̄нам̣ абхирухитва̄ бхаддехи бхаддехи йа̄нехи уййа̄набхӯмим̣ ниййа̄си.

53. ‘‘аддаса̄ кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро уййа̄набхӯмим̣ ниййанто пурисам̣ бхан̣д̣ум̣ паббаджитам̣ ка̄са̄йавасанам̣. дисва̄ са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘айам̣ пана, самма са̄ратхи, пурисо ким̣като? сӣсам̣писса на йатха̄ ан̃н̃есам̣, ваттха̄ниписса на йатха̄ ан̃н̃еса’нти? ‘есо кхо, дева, паббаджито на̄ма̄’ти. ‘ким̣ панесо, самма са̄ратхи, паббаджито на̄ма̄’ти? ‘есо кхо, дева, паббаджито на̄ма са̄дху дхаммачарийа̄ са̄дху самачарийа̄ [саммачарийа̄ (ка.)] са̄дху кусалакирийа̄ [кусалачарийа̄ (сйа̄.)] са̄дху пун̃н̃акирийа̄ са̄дху авихим̣са̄ са̄дху бхӯта̄нукампа̄’ти. ‘са̄дху кхо со, самма са̄ратхи, паббаджито на̄ма, са̄дху дхаммачарийа̄ са̄дху самачарийа̄ са̄дху кусалакирийа̄ са̄дху пун̃н̃акирийа̄ са̄дху авихим̣са̄ са̄дху бхӯта̄нукампа̄. тена хи, самма са̄ратхи, йена со паббаджито тена ратхам̣ песехӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ йена со паббаджито тена ратхам̣ песеси. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро там̣ паббаджитам̣ етадавоча – ‘твам̣ пана, самма, ким̣като, сӣсампи те на йатха̄ ан̃н̃есам̣, ваттха̄нипи те на йатха̄ ан̃н̃еса’нти? ‘ахам̣ кхо, дева, паббаджито на̄ма̄’ти. ‘ким̣ пана твам̣, самма, паббаджито на̄ма̄’ти? ‘ахам̣ кхо, дева, паббаджито на̄ма, са̄дху дхаммачарийа̄ са̄дху самачарийа̄ са̄дху кусалакирийа̄ са̄дху пун̃н̃акирийа̄ са̄дху авихим̣са̄ са̄дху бхӯта̄нукампа̄’ти. ‘са̄дху кхо твам̣, самма, паббаджито на̄ма са̄дху дхаммачарийа̄ са̄дху самачарийа̄ са̄дху кусалакирийа̄ са̄дху пун̃н̃акирийа̄ са̄дху авихим̣са̄ са̄дху бхӯта̄нукампа̄’ти.

бодхисаттапаббаджджа̄

54. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассӣ кума̄ро са̄ратхим̣ а̄мантеси – ‘тена хи, самма са̄ратхи, ратхам̣ а̄да̄йа итова антепурам̣ паччаниййа̄хи. ахам̣ пана идхева кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджисса̄мӣ’ти. ‘евам̣, дева̄’ти кхо, бхиккхаве, са̄ратхи випассисса кума̄расса пат̣иссутва̄ ратхам̣ а̄да̄йа татова антепурам̣ паччаниййа̄си. випассӣ пана кума̄ро таттхева кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи.

маха̄джанака̄йаанупаббаджджа̄

55. ‘‘ассоси кхо, бхиккхаве, бандхуматийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ маха̄джанака̄йо чатура̄сӣти па̄н̣асахасса̄ни – ‘випассӣ кира кума̄ро кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’ти. сутва̄на тесам̣ етадахоси – ‘на хи нӯна со орако дхаммавинайо, на са̄ орака̄ [орика̄ (сӣ. сйа̄.)] паббаджджа̄, йаттха випассӣ кума̄ро кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито. випассӣпи на̄ма кума̄ро кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджиссати, киман̇гам̣ [киман̇га (сӣ.)] пана майа’нти.

‘‘атха кхо, со бхиккхаве, маха̄джанака̄йо [маха̄джанака̄йо (сйа̄.)] чатура̄сӣти па̄н̣асахасса̄ни кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ випассим̣ бодхисаттам̣ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитам̣ анупаббаджим̣су. та̄йа судам̣, бхиккхаве, париса̄йа паривуто випассӣ бодхисатто га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу ча̄рикам̣ чарати.

56. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘на кхо метам̣ [на кхо панетам̣ (сйа̄.)] патирӯпам̣ йохам̣ а̄кин̣н̣о вихара̄ми, йам̣нӯна̄хам̣ еко ган̣амха̄ вӯпакат̣т̣хо вихареййа’нти. атха кхо, бхиккхаве, випассӣ бодхисатто апарена самайена еко ган̣амха̄ вӯпакат̣т̣хо виха̄си, ан̃н̃енева та̄ни чатура̄сӣти паббаджитасахасса̄ни агамам̣су, ан̃н̃ена маггена випассӣ бодхисатто.

бодхисаттаабхинивесо

57. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса ва̄сӯпагатасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно, джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча [джиййати ча миййати ча (ка.)] чавати ча упападжджати ча, атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса, куда̄ссу на̄ма имасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йиссати джара̄маран̣асса̄’ти?

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати джа̄ти хоти, ким̣паччайа̄ джа̄тӣ’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо сати джа̄ти хоти, бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати бхаво хоти, ким̣паччайа̄ бхаво’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо сати бхаво хоти, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, ким̣паччайа̄ упа̄да̄на’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо сати упа̄да̄нам̣ хоти, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати тан̣ха̄ хоти, ким̣паччайа̄ тан̣ха̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо сати тан̣ха̄ хоти, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати ведана̄ хоти, ким̣паччайа̄ ведана̄’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо сати ведана̄ хоти, пхассапаччайа̄ ведана̄’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати пхассо хоти, ким̣паччайа̄ пхассо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо сати пхассо хоти, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, ким̣паччайа̄ сал̣а̄йатана’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо сати сал̣а̄йатанам̣ хоти, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, ким̣паччайа̄ на̄марӯпа’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо сати на̄марӯпам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, ким̣паччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоти, на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти.

58. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘паччуда̄ваттати кхо идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпамха̄, на̄парам̣ гаччхати. етта̄вата̄ джа̄йетха ва̄ джиййетха ва̄ миййетха ва̄ чаветха ва̄ упападжджетха ва̄, йадидам̣ на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄ти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти’.

59. ‘‘‘самудайо самудайо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

60. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘джа̄тийа̄ кхо асати джара̄маран̣ам̣ на хоти, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати джа̄ти на хоти, кисса ниродха̄ джа̄тиниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘бхаве кхо асати джа̄ти на хоти, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати бхаво на хоти, кисса ниродха̄ бхаваниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘упа̄да̄не кхо асати бхаво на хоти, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, кисса ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘тан̣ха̄йа кхо асати упа̄да̄нам̣ на хоти, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати тан̣ха̄ на хоти, кисса ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘ведана̄йа кхо асати тан̣ха̄ на хоти, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати ведана̄ на хоти, кисса ниродха̄ ведана̄ниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘пхассе кхо асати ведана̄ на хоти, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати пхассо на хоти, кисса ниродха̄ пхассаниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘сал̣а̄йатане кхо асати пхассо на хоти, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, кисса ниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо асати сал̣а̄йатанам̣ на хоти, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, кисса ниродха̄ на̄марӯпаниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘вин̃н̃а̄н̣е кхо асати на̄марӯпам̣ на хоти, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо’ти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘кимхи ну кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, кисса ниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’ти? атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа абхисамайо – ‘на̄марӯпе кхо асати вин̃н̃а̄н̣ам̣ на хоти, на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо’ти.

61. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса етадахоси – ‘адхигато кхо мйа̄йам̣ магго самбодха̄йа йадидам̣ – на̄марӯпаниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти. еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти’.

62. ‘‘‘ниродхо ниродхо’ти кхо, бхиккхаве, випассисса бодхисаттасса пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.

63. ‘‘атха кхо, бхиккхаве, випассӣ бодхисатто апарена самайена пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассӣ виха̄си – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄, ити ведана̄йа самудайо, ити ведана̄йа аттхан̇гамо; ити сан̃н̃а̄, ити сан̃н̃а̄йа самудайо, ити сан̃н̃а̄йа аттхан̇гамо; ити сан̇кха̄ра̄, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо, ити сан̇кха̄ра̄нам̣ аттхан̇гамо; ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти, тасса пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассино вихарато на чирассева анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччӣ’’ти.

дутийабха̄н̣ава̄ро.

брахмайа̄чанакатха̄